൪. അനന്തകായപഞ്ഹോ

൪. അഥ ഖോ മിലിന്ദസ്സ രഞ്ഞോ ഏതദഹോസി ‘‘പണ്ഡിതോ ഖോ അയം ഭിക്ഖു പടിബലോ മയാ സദ്ധിം സല്ലപിതും, ബഹുകാനി ച മേ ഠാനാനി പുച്ഛിതബ്ബാനി ഭവിസ്സന്തി, യാവ അപുച്ഛിതാനി യേവ താനി ഠാനാനി ഭവിസ്സന്തി, അഥ സൂരിയോ അത്ഥം ഗമിസ്സതി, യംനൂനാഹം സ്വേ അന്തേപുരേ സല്ലപേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ രാജാ ദേവമന്തിയം ഏതദവോച ‘‘തേന ഹി, ത്വം ദേവമന്തിയ, ഭദന്തസ്സ ആരോചേയ്യാസി ‘സ്വേ അന്തേപുരേ രഞ്ഞാ സദ്ധിം സല്ലാപോ ഭവിസ്സതീ’’’തി. ഇദം വത്വാ മിലിന്ദോ രാജാ ഉട്ഠായാസനാ ഥേരം നാഗസേനം ആപുച്ഛിത്വാ രഥം അഭിരൂഹിത്വാ ‘‘നാഗസേനോ നാഗസേനോ’’തി സജ്ഝായം കരോന്തോ പക്കാമി.

അഥ ഖോ ദേവമന്തിയോ ആയസ്മന്തം നാഗസേനം ഏതദവോച ‘‘രാജാ, ഭന്തേ, മിലിന്ദോ ഏവമാഹ ‘സ്വേ അന്തേപുരേ രഞ്ഞാ സദ്ധിം സല്ലാപോ ഭവിസ്സതീ’’’തി. ‘‘സുട്ഠൂ’’തി ഥേരോ അബ്ഭാനുമോദി. അഥ ഖോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ദേവമന്തിയോ ച അനന്തകായോ ച മങ്കുരോ ച സബ്ബദിന്നോ ച യേന മിലിന്ദോ രാജാ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം മിലിന്ദം ഏതദവോചും ‘‘ആഗച്ഛതു, മഹാരാജ, ഭദന്തോ നാഗസേനോ’’തി? ‘‘ആമ ആഗച്ഛതൂ’’തി. ‘‘കിത്തകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛതൂ’’തി? ‘‘യത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഇച്ഛതി, തത്തകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛതൂ’’തി.

അഥ ഖോ സബ്ബദിന്നോ ആഹ ‘‘ആഗച്ഛതു, മഹാരാജ, ദസഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധി’’ന്തി, ദുതിയമ്പി ഖോ രാജാ ആഹ ‘‘യത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഇച്ഛതി, തത്തകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛതൂ’’തി. ദുതിയമ്പി ഖോ സബ്ബദിന്നോ ആഹ ‘‘ആഗച്ഛതു, മഹാരാജ, ദസഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധി’’ന്തി. തതിയമ്പി ഖോ രാജാ ആഹ ‘‘യത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഇച്ഛതി, തത്തകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛതൂ’’തി. തതിയമ്പി ഖോ സബ്ബദിന്നോ ആഹ ‘‘ആഗച്ഛതു, മഹാരാജ, ദസഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധി’’ന്തി. ‘‘സബ്ബോ പനായം സക്കാരോ പടിയാദിതോ, അഹം ഭണാമി ‘യത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഇച്ഛതി, തത്തകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛതൂ’തി. അയം, ഭണേ സബ്ബദിന്നോ, അഞ്ഞഥാ ഭണതി, കിം നു മയം നപ്പടിബലാ ഭിക്ഖൂനം ഭോജനം ദാതു’’ന്തി? ഏവം വുത്തേ സബ്ബദിന്നോ മങ്കു അഹോസി.

അഥ ഖോ ദേവമന്തിയോ ച അനന്തകായോ ച മങ്കുരോ ച യേനായസ്മാ നാഗസേനോ തേനുപസങ്കമിംസു, ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം നാഗസേനം ഏതദവോചും ‘‘രാജാ, ഭന്തേ, മിലിന്ദോ ഏവമാഹ ‘യത്തകേ ഭിക്ഖൂ ഇച്ഛതി, തത്തകേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ആഗച്ഛതൂ’’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ നാഗസേനോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ അസീതിയാ ഭിക്ഖുസഹസ്സേഹി സദ്ധിം സാഗലം പാവിസി.

അഥ ഖോ അനന്തകായോ ആയസ്മന്തം നാഗസേനം നിസ്സായ ഗച്ഛന്തോ ആയസ്മന്തം നാഗസേനം ഏതദവോച ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, യം പനേതം ബ്രൂസി ‘നാഗസേനോ’തി, കതമോ ഏത്ഥ, നാഗസേനോ’’തി? ഥേരോ ആഹ ‘‘കോ പനേത്ഥ ‘നാഗസേനോ’തി മഞ്ഞസീ’’തി? ‘‘യോ സോ, ഭന്തേ, അബ്ഭന്തരേ വാതോ ജീവോ പവിസതി ച നിക്ഖമതി ച, സോ ‘നാഗസേനോ’തി മഞ്ഞാമീ’’തി. ‘‘യദി പനേസോ വാതോ നിക്ഖമിത്വാ നപ്പവിസേയ്യ, പവിസിത്വാ ന നിക്ഖമേയ്യ, ജീവേയ്യ നു ഖോ സോ പുരിസോ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘യേ പനിമേ സങ്ഖധമകാ സങ്ഖം ധമേന്തി, തേസം വാതോ പുന പവിസതീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘യേ പനിമേ വംസധമകാ വംസം ധമേന്തി, തേസം വാതോ പുന പവിസതീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘യേ പനിമേ സിങ്ഗധമകാ സിങ്ഗം ധമേന്തി, തേസം വാതോ പുന പവിസതീ’’തി? ‘‘ന ഹി ഭന്തേ’’തി. ‘‘അഥ കിസ്സ പന തേന ന മരന്തീ’’തി. ‘‘നാഹം പടിബലോ തയാ വാദിനാ സദ്ധിം സല്ലപിതും, സാധു, ഭന്തേ, അത്ഥം ജപ്പേഹീ’’തി. ‘‘നേസോ ജീവോ, അസ്സാസപസ്സാസാ നാമേതേ കായസങ്ഖാരാ’’തി ഥേരോ അഭിധമ്മകഥം കഥേസി. അഥ അനന്തകായോ ഉപാസകത്തം പടിവേദേസീതി.

അനന്തകായപഞ്ഹോ ചതുത്ഥോ.