൧൩. സതിലക്ഖണപഞ്ഹോ

൧൩. രാജാ ആഹ ‘‘ഭന്തേ നാഗസേന, കിംലക്ഖണാ സതീ’’തി? ‘‘അപിലാപനലക്ഖണാ, മഹാരാജ, സതി, ഉപഗ്ഗണ്ഹനലക്ഖണാ ചാ’’തി. ‘‘കഥം, ഭന്തേ, അപിലാപനലക്ഖണാ സതീ’’തി? ‘‘സതി, മഹാരാജ, ഉപ്പജ്ജമാനാ കുസലാകുസലസാവജ്ജാനവജ്ജഹീനപ്പണീതകണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗധമ്മേ അപിലാപേതി ‘ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ, ഇമേ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ, ഇമേ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ, ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, ഇമാനി പഞ്ച ബലാനി, ഇമേ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ, അയം അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, അയം സമഥോ, അയം വിപസ്സനാ, അയം വിജ്ജാ, അയം വിമുത്തീ’തി. തതോ യോഗാവചരോ സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ സേവതി, അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ന സേവതി. ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ഭജതി അഭജിത്തബ്ബേ ധമ്മേ ന ഭജതി. ഏവം ഖോ, മഹാരാജ, അപിലാപനലക്ഖണാ സതീ’’തി.

‘‘ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, രഞ്ഞോ ചക്കവത്തിസ്സ ഭണ്ഡാഗാരികോ രാജാനം ചക്കവത്തിം സായം പാതം യസം സരാപേതി ‘ഏത്തകാ, ദേവ, തേ ഹത്ഥീ, ഏത്തകാ അസ്സാ, ഏത്തകാ രഥാ, ഏത്തകാ പത്തീ, ഏത്തകം ഹിരഞ്ഞം, ഏത്തകം സുവണ്ണം, ഏത്തകം സാപതേയ്യം, തം ദേവോ സരതൂ’തി രഞ്ഞോ സാപതേയ്യം അപിലാപേതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, സതി ഉപ്പജ്ജമാനാ കുസലാകുസലസാവജ്ജാനവജ്ജഹീനപ്പണീതകണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗധമ്മേ അപിലാപേതി ‘ഇമേ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ, ഇമേ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ, ഇമേ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ, ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, ഇമാനി പഞ്ച ബലാനി, ഇമേ സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ, അയം അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, അയം സമഥോ, അയം വിപസ്സനാ, അയം വിജ്ജാ, അയം വിമുത്തീ’തി. തതോ യോഗാവചരോ സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ സേവതി, അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ന സേവതി. ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ഭജതി, അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ന ഭജതി. ഏവം ഖോ, മഹാരാജ, അപിലാപനലക്ഖണാ സതീ’’തി.

‘‘കഥം, ഭന്തേ, ഉപഗ്ഗണ്ഹനലക്ഖണാ സതീ’’തി? ‘‘സതി, മഹാരാജ, ഉപ്പജ്ജമാനാ ഹിതാഹിതാനം ധമ്മാനം ഗതിയോ സമന്വേതി ‘ഇമേ ധമ്മാ ഹിതാ, ഇമേ ധമ്മാ അഹിതാ. ഇമേ ധമ്മാ ഉപകാരാ, ഇമേ ധമ്മാ അനുപകാരാ’തി. തതോ യോഗാവചരോ അഹിതേ ധമ്മേ അപനുദേതി, ഹിതേ ധമ്മേ ഉപഗ്ഗണ്ഹാതി. അനുപകാരേ ധമ്മേ അപനുദേതി, ഉപകാരേ ധമ്മേ ഉപഗ്ഗണ്ഹാതി. ഏവം ഖോ, മഹാരാജ, ഉപഗ്ഗണ്ഹനലക്ഖണാ സതീ’’തി.

‘‘ഓപമ്മം കരോഹീ’’തി. ‘‘യഥാ, മഹാരാജ, രഞ്ഞോ ചക്കവത്തിസ്സ പരിണായകരതനം രഞ്ഞോ ഹിതാഹിതേ ജാനാതി ‘ഇമേ രഞ്ഞോ ഹിതാ, ഇമേ അഹിതാ. ഇമേ ഉപകാരാ, ഇമേ അനുപകാരാ’തി. തതോ അഹിതേ അപനുദേതി, ഹിതേ ഉപഗ്ഗണ്ഹാതി. അനുപകാരേ അപനുദേതി, ഉപകാരേ ഉപഗ്ഗണ്ഹാതി. ഏവമേവ ഖോ, മഹാരാജ, സതി ഉപ്പജ്ജമാനാ ഹിതാഹിതാനം ധമ്മാനം ഗതിയോ സമന്വേതി ‘ഇമേ ധമ്മാ ഹിതാ, ഇമേ ധമ്മാ അഹിതാ. ഇമേ ധമ്മാ ഉപകാരാ, ഇമേ ധമ്മാ അനുപകാരാ’തി. തതോ യോഗാവചരോ അഹിതേ ധമ്മേ അപനുദേതി, ഹിതേ ധമ്മേ ഉപഗ്ഗണ്ഹാ’തി. അനുപകാരേ ധമ്മേ അപനുദേതി, ഉപകാരേ ദമ്മേ ഉപഗ്ഗണ്ഹാതി. ഏവം ഖോ, മഹാരാജ, ഉപഗ്ഗണ്ഹനലക്ഖണാ സതി. ഭാസിതമ്പേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ – ‘സതിഞ്ച ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബത്ഥികം വദാമീ’’’തി.

‘‘കല്ലോസി, ഭന്തേ നാഗസേനാ’’തി.

സതിലക്ഖണപഞ്ഹോ തേരസമോ.