൫൪൬. വിധുരജാതകം (൯)

ദോഹളകണ്ഡം

൧൩൪൬. ‘‘പണ്ഡു കിസിയാസി ദുബ്ബലാ, വണ്ണരൂപം [വണ്ണരൂപേ (ക.)] നതവേദിസം പുരേ;

വിമലേ അക്ഖാഹി പുച്ഛിതാ, കീദിസീ തുയ്ഹം സരീരവേദനാ’’.

൧൩൪൭. ‘‘ധമ്മോ മനുജേസു മാതീനം [മാതിനം (സീ. പീ.)], ദോഹളോ നാമ ജനിന്ദ വുച്ചതി;

ധമ്മാഹതം നാഗകുഞ്ജര, വിധുരസ്സ ഹദയാഭിപത്ഥയേ’’.

൧൩൪൮. ‘‘ചന്ദം ഖോ ത്വം ദോഹളായസി, സൂരിയം വാ അഥ വാപി മാലുതം;

ദുല്ലഭഞ്ഹി [ദുല്ലഭേ (സീ. പീ.)] വിധുരസ്സ ദസ്സനം [ദസ്സനേ (സീ. പീ.)], കോ വിധുരമിധ മാനയിസ്സതി’’.

൧൩൪൯. ‘‘കിന്നു താത തുവം പജ്ഝായസി, പദുമം ഹത്ഥഗതംവ തേ മുഖം;

കിന്നു ദുമ്മനരൂപോസി ഇസ്സര, മാ ത്വം സോചി അമിത്തതാപന’’.

൧൩൫൦. ‘‘മാതാ ഹി തവ ഇരന്ധതി [ഇരന്ദതി (സീ. സ്യാ. പീ.)], വിധുരസ്സ ഹദയം ധനിയതി;

ദുല്ലഭഞ്ഹി വിധുരസ്സ ദസ്സനം, കോ വിധുരമിധ മാനയിസ്സതി’’.

൧൩൫൧. ‘‘തസ്സ ഭത്തുപരിയേസനം [ഭത്തുപരിയേസനം (സീ. പീ.)] ചര, യോ വിധുരമിധ മാനയിസ്സതി’’;

‘‘പിതുനോ ച സാ സുത്വാന വാക്യം, രത്തിം നിക്ഖമ്മ അവസ്സുതിം ചരി’’.

൧൩൫൨. ‘‘കേ ഗന്ധബ്ബേ രക്ഖസേ ച നാഗേ, കേ കിമ്പുരിസേ ചാപി മാനുസേ;

കേ പണ്ഡിതേ സബ്ബകാമദദേ [സബ്ബകാമദേ (സീ. പീ.)], ദീഘരത്തം ഭത്താ മേ ഭവിസ്സതി’’.

൧൩൫൩. ‘‘അസ്സാസ ഹേസ്സാമി തേ പതി, ഭത്താ തേ ഹേസ്സാമി അനിന്ദലോചനേ;

പഞ്ഞാ ഹി മമം തഥാവിധാ, അസ്സാസ ഹേസ്സസി ഭരിയാ മമ.

൧൩൫൪. ‘‘അവചാസി പുണ്ണകം ഇരന്ധതീ [ഇരന്ദതീ (സീ. പീ.)], പുബ്ബപഥാനുഗതേന ചേതസാ;

ഏഹി ഗച്ഛാമ പിതു മമന്തികേ [പിതു മമ സന്തികം (ക.)], ഏസോവ തേ ഏതമത്ഥം പവക്ഖതി.

൧൩൫൫. ‘‘അലങ്കതാ സുവസനാ, മാലിനീ ചന്ദനുസ്സദാ;

യക്ഖം ഹത്ഥേ ഗഹേത്വാന, പിതുസന്തികുപാഗമി’’.

൧൩൫൬. ‘‘നാഗവര വചോ സുണോഹി മേ, പതിരൂപം പടിപജ്ജ സുങ്കിയം;

പത്ഥേമി അഹം ഇരന്ധതിം, തായ സമങ്ഗിം കരോഹി മം തുവം.

൧൩൫൭. ‘‘സതം ഹത്ഥീ സതം അസ്സാ, സതം അസ്സതരീരഥാ;

സതം വലഭിയോ പുണ്ണാ, നാനാരത്നസ്സ കേവലാ;

തേ നാഗ പടിപജ്ജസ്സു, ധീതരം ദേഹിരന്ധതിം’’.

൧൩൫൮. ‘‘യാവ ആമന്തയേ ഞാതീ, മിത്തേ ച സുഹദജ്ജനേ [സുഹദംജനം (സീ. പീ.)];

അനാമന്ത കതം കമ്മം, തം പച്ഛാ അനുതപ്പതി’’.

൧൩൫൯. തതോ സോ വരുണോ നാഗോ, പവിസിത്വാ നിവേസനം;

ഭരിയം ആമന്തയിത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവി.

൧൩൬൦. ‘‘അയം സോ പുണ്ണകോ യക്ഖോ, യാചതീ മം ഇരന്ധതിം;

ബഹുനാ വിത്തലാഭേന, തസ്സ ദേമ പിയം മമം’’.

൧൩൬൧. ‘‘ന ധനേന ന വിത്തേന, ലബ്ഭാ അമ്ഹം ഇരന്ധതീ;

സചേ ച ഖോ ഹദയം പണ്ഡിതസ്സ, ധമ്മേന ലദ്ധാ ഇധ മാഹരേയ്യ;

ഏതേന വിത്തേന കുമാരി ലബ്ഭാ, നാഞ്ഞം ധനം ഉത്തരി പത്ഥയാമ’’.

൧൩൬൨. തതോ സോ വരുണോ നാഗോ, നിക്ഖമിത്വാ നിവേസനാ;

പുണ്ണകാമന്തയിത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവി.

൧൩൬൩. ‘‘ന ധനേന ന വിത്തേന, ലബ്ഭാ അമ്ഹം ഇരന്ധതീ;

സചേ തുവം ഹദയം പണ്ഡിതസ്സ, ധമ്മേന ലദ്ധാ ഇധ മാഹരേസി;

ഏതേന വിത്തേന കുമാരി ലബ്ഭാ, നാഞ്ഞം ധനം ഉത്തരി പത്ഥയാമ’’.

൧൩൬൪. ‘‘യം പണ്ഡിതോത്യേകേ വദന്തി ലോകേ, തമേവ ബാലോതി പുനാഹു അഞ്ഞേ;

അക്ഖാഹി മേ വിപ്പവദന്തി ഏത്ഥ, കം പണ്ഡിതം നാഗ തുവം വദേസി’’.

൧൩൬൫. ‘‘കോരബ്യരാജസ്സ ധനഞ്ചയസ്സ [ധനഞ്ജയസ്സ (സീ. സ്യാ. പീ.)], യദി തേ സുതോ വിധുരോ നാമ കത്താ;

ആനേഹി തം പണ്ഡിതം ധമ്മലദ്ധാ, ഇരന്ധതീ പദചരാ [പദ്ധചരാ (സീ. പീ.), പട്ഠചരാ (സ്യാ. ക.)] തേ ഹോതു.

൧൩൬൬. ‘‘ഇദഞ്ച സുത്വാ വരുണസ്സ വാക്യം, ഉട്ഠായ യക്ഖോ പരമപ്പതീതോ;

തത്ഥേവ സന്തോ പുരിസം അസംസി, ആനേഹി ആജഞ്ഞമിധേവ യുത്തം.

൧൩൬൭. ‘‘ജാതരൂപമയാ കണ്ണാ, കാചമ്ഹിചമയാ [കാചമ്ഹമയാ (സീ.), കാചമ്ഭമയാ (പീ.)] ഖുരാ;

ജമ്ബോനദസ്സ പാകസ്സ, സുവണ്ണസ്സ ഉരച്ഛദോ’’.

൧൩൬൮. ‘‘ദേവവാഹവഹം യാനം, അസ്സമാരുയ്ഹ പുണ്ണകോ;

അലങ്കതോ കപ്പിതകേസമസ്സു, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ [അന്തലിക്ഖം (ക.)].

൧൩൬൯. ‘‘സോ പുണ്ണകോ കാമരാഗേന [കാമവേഗേന (സീ. പീ.)] ഗിദ്ധോ, ഇരന്ധതിം നാഗകഞ്ഞം ജിഗീസം [ജിഗിംസം (സീ. സ്യാ. പീ.)];

ഗന്ത്വാന തം ഭൂതപതിം യസസ്സിം, ഇച്ചബ്രവീ വേസ്സവണം കുവേരം.

൧൩൭൦. ‘‘ഭോഗവതീ നാമ മന്ദിരേ, വാസാ ഹിരഞ്ഞവതീതി വുച്ചതി;

നഗരേ നിമ്മിതേ കഞ്ചനമയേ, മണ്ഡലസ്സ ഉരഗസ്സ നിട്ഠിതം.

൧൩൭൧. ‘‘അട്ടാലകാ ഓട്ഠഗീവിയോ, ലോഹിതങ്കസ്സ മസാരഗല്ലിനോ;

പാസാദേത്ഥ സിലാമയാ, സോവണ്ണരതനേഹി ഛാദിതാ.

൧൩൭൨. ‘‘അമ്ബാ തിലകാ ച ജമ്ബുയോ, സത്തപണ്ണാ മുചലിന്ദകേതകാ;

പിയങ്ഗു [പിയകാ (സീ. പീ.), പിയങ്ഗുകാ (സ്യാ.)] ഉദ്ദാലകാ സഹാ, ഉപരിഭദ്ദകാ സിന്ദുവാരകാ [ഭിന്ദുവാരിതാ (സ്യാ. പീ.), ഭിന്ധവാരിതാ (ക.)].

൧൩൭൩. ‘‘ചമ്പേയ്യകാ നാഗമല്ലികാ, ഭഗിനീമാലാ അഥ മേത്ഥ കോലിയാ;

ഏതേ ദുമാ പരിണാമിതാ, സോഭയന്തി ഉരഗസ്സ മന്ദിരം [മന്ദിരേ (സ്യാ. ക.)].

൧൩൭൪. ‘‘ഖജ്ജുരേത്ഥ സിലാമയാ, സോവണ്ണധുവപുപ്ഫിതാ ബഹൂ;

യത്ഥ വസതോ പപാതികോ, നാഗരാജാ വരുണോ മഹിദ്ധികോ.

൧൩൭൫. ‘‘തസ്സ കോമാരികാ ഭരിയാ, വിമലാ കഞ്ചനവേല്ലിവിഗ്ഗഹാ;

കാലാ തരുണാവ ഉഗ്ഗതാ, പുചിമന്ദത്ഥനീ ചാരുദസ്സനാ.

൧൩൭൬. ‘‘ലാഖാരസരത്തസുച്ഛവീ, കണികാരാവ നിവാതപുപ്ഫിതാ [കണികാരോവ നിവാതപുപ്ഫിതോ (സീ. പീ.)];

തിദിവോകചരാവ അച്ഛരാ, വിജ്ജുവബ്ഭഘനാ വിനിസ്സടാ.

൧൩൭൭. ‘‘സാ ദോഹളിനീ സുവിമ്ഹിതാ, വിധുരസ്സ ഹദയം ധനിയതി;

തം തേസം ദേമി ഇസ്സര, തേന തേ ദേന്തി ഇരന്ധതിം മമം’’.

൧൩൭൮. ‘‘സോ പുണ്ണകോ ഭൂതപതിം യസസ്സിം, ആമന്തയ വേസ്സവണം കുവേരം;

തത്ഥേവ സന്തോ [സന്തം (പീ.)] പുരിസം അസംസി, ആനേഹി ആജഞ്ഞമിധേവ യുത്തം.

൧൩൭൯. ‘‘ജാതരൂപമയാ കണ്ണാ, കാചമ്ഹിചമയാ ഖുരാ;

ജമ്ബോനദസ്സ പാകസ്സ, സുവണ്ണസ്സ ഉരച്ഛദോ.

൧൩൮൦. ‘‘ദേവവാഹവഹം യാനം, അസ്സമാരുയ്ഹ പുണ്ണകോ;

അലങ്കതോ കപ്പിതകേസമസ്സു, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ’’.

൧൩൮൧. ‘‘സോ അഗ്ഗമാ രാജഗഹം സുരമ്മം, അങ്ഗസ്സ രഞ്ഞോ നഗരം ദുരായുതം [ദുരാസദം (സ്യാ.)];

പഹൂതഭക്ഖം ബഹുഅന്നപാനം, മസക്കസാരം വിയ വാസവസ്സ.

൧൩൮൨. ‘‘മയൂരകോഞ്ചാഗണസമ്പഘുട്ഠം, ദിജാഭിഘുട്ഠം ദിജസങ്ഘസേവിതം;

നാനാസകുന്താഭിരുദം സുവങ്ഗണം [സുഭങ്ഗണം (സീ. പീ.)], പുപ്ഫാഭികിണ്ണം ഹിമവംവ പബ്ബതം.

൧൩൮൩. ‘‘സോ പുണ്ണകോ വേപുലമാഭിരൂഹി [വേപുല്ലമാഭിരുച്ഛി (സീ. പീ.)], സിലുച്ചയം കിമ്പുരിസാനുചിണ്ണം;

അന്വേസമാനോ മണിരതനം ഉളാരം, തമദ്ദസാ പബ്ബതകൂടമജ്ഝേ.

൧൩൮൪. ‘‘ദിസ്വാ മണിം പഭസ്സരം ജാതിമന്തം [ജാതിവന്തം (സീ. സ്യാ.)], മനോഹരം [ധനാഹരം (സീ. പീ. ക.)] മണിരതനം ഉളാരം;

ദദ്ദല്ലമാനം യസസാ യസസ്സിനം, ഓഭാസതീ വിജ്ജുരിവന്തലിക്ഖേ.

൧൩൮൫. ‘‘തമഗ്ഗഹീ വേളുരിയം മഹഗ്ഘം, മനോഹരം നാമ മഹാനുഭാവം;

ആജഞ്ഞമാരുയ്ഹ മനോമവണ്ണോ, പക്കാമി വേഹായസമന്തലിക്ഖേ.

൧൩൮൬. ‘‘സോ അഗ്ഗമാ [അഗമാ (സ്യാ. പീ. ക.)] നഗരമിന്ദപത്ഥം, ഓരുയ്ഹുപാഗച്ഛി സഭം കുരൂനം;

സമാഗതേ ഏകസതം സമഗ്ഗേ, അവ്ഹേത്ഥ യക്ഖോ അവികമ്പമാനോ.

൧൩൮൭. ‘‘കോ നീധ രഞ്ഞം വരമാഭിജേതി, കമാഭിജേയ്യാമ വരദ്ധനേന [വരംധനേന (സീ. പീ.)];

കമനുത്തരം രതനവരം ജിനാമ, കോ വാപി നോ ജേതി വരദ്ധനേന’’.

൧൩൮൮. ‘‘കുഹിം നു രട്ഠേ തവ ജാതിഭൂമി, ന കോരബ്യസ്സേവ വചോ തവേദം;

അഭീതോസി [അഭിഭോസി (സീ. പീ.)] നോ വണ്ണനിഭായ സബ്ബേ, അക്ഖാഹി മേ നാമഞ്ച ബന്ധവേ ച’’.

൧൩൮൯. ‘‘കച്ചായനോ മാണവകോസ്മി രാജ, അനൂനനാമോ ഇതി മവ്ഹയന്തി;

അങ്ഗേസു മേ ഞാതയോ ബന്ധവാ ച, അക്ഖേന ദേവസ്മി ഇധാനുപത്തോ’’.

൧൩൯൦. ‘‘കിം മാണവസ്സ രതനാനി അത്ഥി, യേ തം ജിനന്തോ ഹരേ അക്ഖധുത്തോ;

ബഹൂനി രഞ്ഞോ രതനാനി അത്ഥി, തേ ത്വം ദലിദ്ദോ കഥമവ്ഹയേസി’’.

൧൩൯൧. ‘‘മനോഹരോ നാമ മണീ മമായം, മനോഹരം മണിരതനം ഉളാരം;

ഇമഞ്ച ആജഞ്ഞമമിത്തതാപനം, ഏതം മേ ജിനിത്വാ ഹരേ അക്ഖധുത്തോ’’.

൧൩൯൨. ‘‘ഏകോ മണീ മാണവ കിം കരിസ്സതി, ആജാനിയേകോ പന കിം കരിസ്സതി;

ബഹൂനി രഞ്ഞോ മണിരതനാനി അത്ഥി, ആജാനിയാ വാതജവാ അനപ്പകാ’’.

ദോഹളകണ്ഡം നാമ.

മണികണ്ഡം

൧൩൯൩. ‘‘ഇദഞ്ച മേ മണിരതനം, പസ്സ ത്വം ദ്വിപദുത്തമ;

ഇത്ഥീനം വിഗ്ഗഹാ ചേത്ഥ, പുരിസാനഞ്ച വിഗ്ഗഹാ.

൧൩൯൪. ‘‘മിഗാനം വിഗ്ഗഹാ ചേത്ഥ, സകുണാനഞ്ച വിഗ്ഗഹാ;

നാഗരാജാ സുപണ്ണാ ച [നാഗരാജേ സുപണ്ണേ ച (സീ. സ്യാ. പീ.)], മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൩൯൫. ‘‘ഹത്ഥാനീകം രഥാനീകം, അസ്സേ പത്തീ ച വമ്മിനേ [ധജാനി ച (പീ.)];

ചതുരങ്ഗിനിമം സേനം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൩൯൬. ‘‘ഹത്ഥാരോഹേ അനീകട്ഠേ, രഥികേ പത്തികാരകേ;

ബലഗ്ഗാനി വിയൂള്ഹാനി [വിയൂഹാനി (സ്യാ. ക.)], മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൩൯൭. ‘‘പുരം ഉദ്ധാപസമ്പന്നം [ഉദ്ദാപസമ്പന്നം (സീ. പീ.), അട്ടാലസമ്പന്നം (സ്യാ.)], ബഹുപാകാരതോരണം;

സിങ്ഘാടകേസു ഭൂമിയോ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൩൯൮. ‘‘ഏസികാ പരിഖായോ ച, പലിഖം അഗ്ഗളാനി ച;

അട്ടാലകേ ച ദ്വാരേ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൩൯൯. ‘‘പസ്സ തോരണമഗ്ഗേസു, നാനാദിജാ ഗണാ ബഹൂ;

ഹംസാ കോഞ്ചാ മയൂരാ ച, ചക്കവാകാ ച കുക്കുഹാ.

൧൪൦൦. ‘‘കുണാലകാ ബഹൂ ചിത്രാ, സിഖണ്ഡീ ജീവജീവകാ;

നാനാദിജഗണാകിണ്ണം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൦൧. ‘‘പസ്സ നഗരം സുപാകാരം, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

സമുസ്സിതധജം രമ്മം, സോണ്ണവാലുകസന്ഥതം.

൧൪൦൨. ‘‘പസ്സേത്ഥ [പസ്സ ത്വം (സീ. പീ.)] പണ്ണസാലായോ, വിഭത്താ ഭാഗസോ മിതാ;

നിവേസനേ നിവേസേ ച, സന്ധിബ്യൂഹേ പഥദ്ധിയോ.

൧൪൦൩. ‘‘പാനാഗാരേ ച സോണ്ഡേ ച, സൂനാ [സൂണാ (സീ. പീ.), സുദ്ദാ (സ്യാ. ക.)] ഓദനിയാ ഘരാ;

വേസീ ച ഗണികായോ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൦൪. ‘‘മാലാകാരേ ച രജകേ, ഗന്ധികേ അഥ ദുസ്സികേ;

സുവണ്ണകാരേ മണികാരേ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൦൫. ‘‘ആളാരികേ ച സൂദേ ച, നടനാടകഗായിനോ;

പാണിസ്സരേ കുമ്ഭഥൂനികേ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൦൬. ‘‘പസ്സ ഭേരീ മുദിങ്ഗാ ച, സങ്ഖാ പണവദിന്ദിമാ;

സബ്ബഞ്ച താളാവചരം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൦൭. ‘‘സമ്മതാലഞ്ച വീണഞ്ച, നച്ചഗീതം സുവാദിതം;

തൂരിയതാളിതസങ്ഘുട്ഠം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൦൮. ‘‘ലങ്ഘികാ മുട്ഠികാ ചേത്ഥ, മായാകാരാ ച സോഭിയാ;

വേതാലികേ [വേത്തലികേ (ക.)] ച ജല്ലേ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൦൯. ‘‘സമജ്ജാ ചേത്ഥ വത്തന്തി, ആകിണ്ണാ നരനാരിഭി;

മഞ്ചാതിമഞ്ചേ ഭൂമിയോ, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൧൦. ‘‘പസ്സ മല്ലേ സമജ്ജസ്മിം, ഫോടേന്തേ [പാഠേന്തേ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ദിഗുണം ഭുജം;

നിഹതേ നിഹതമാനേ ച, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൧൧. ‘‘പസ്സ പബ്ബതപാദേസു, നാനാമിഗഗണാ ബഹൂ;

സീഹാ ബ്യഗ്ഘാ വരാഹാ ച, അച്ഛകോകതരച്ഛയോ.

൧൪൧൨. ‘‘പലാസാദാ ഗവജാ ച, മഹിംസാ രോഹിതാ രുരൂ;

ഏണേയ്യാ ച വരാഹാ [സരഭാ (സ്യാ.)] ച, ഗണിനോ നീക [നിങ്ക (സീ. സ്യാ. പീ.)] സൂകരാ.

൧൪൧൩. ‘‘കദലിമിഗാ ബഹൂ ചിത്രാ, ബിളാരാ സസകണ്ടകാ;

നാനാമിഗഗണാകിണ്ണം, മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൧൪. ‘‘നജ്ജായോ സുപതിത്ഥായോ, സോണ്ണവാലുകസന്ഥതാ;

അച്ഛാ സവന്തി അമ്ബൂനി, മച്ഛഗുമ്ബനിസേവിതാ.

൧൪൧൫. ‘‘കുമ്ഭീലാ മകരാ ചേത്ഥ, സുസുമാരാ ച കച്ഛപാ;

പാഠീനാ പാവുസാ മച്ഛാ, ബലജാ [വലജാ (സീ.), വാലജാ (പീ.)] മുഞ്ജരോഹിതാ.

൧൪൧൬. ‘‘നാനാദിജഗണാകിണ്ണാ, നാനാദുമഗണായുതാ;

വേളുരിയക-രോദായോ [വേളുരിയഫലകരോദായോ (സീ.)], മണിമ്ഹി പസ്സ നിമ്മിതം.

൧൪൧൭. ‘‘പസ്സേത്ഥ പോക്ഖരണിയോ, സുവിഭത്താ ചതുദ്ദിസാ;