൫൪൪. ചന്ദകുമാരജാതകം (൭)

൯൮൨. ‘‘രാജാസി ലുദ്ദകമ്മോ, ഏകരാജാ പുപ്ഫവതീയാ;

സോ പുച്ഛി ബ്രഹ്മബന്ധും, ഖണ്ഡഹാലം പുരോഹിതം മൂള്ഹം.

൯൮൩. ‘സഗ്ഗാന മഗ്ഗമാചിക്ഖ [സഗ്ഗമഗ്ഗമാചിക്ഖ (സീ. പീ.)], ത്വംസി ബ്രാഹ്മണ ധമ്മവിനയകുസലോ;

യഥാ ഇതോ വജന്തി സുഗതിം, നരാ പുഞ്ഞാനി കത്വാന’.

൯൮൪. ‘അതിദാനം ദദിത്വാന, അവജ്ഝേ ദേവ ഘാതേത്വാ;

ഏവം വജന്തി സുഗതിം, നരാ പുഞ്ഞാനി കത്വാന’.

൯൮൫. ‘കിം പന തം അതിദാനം, കേ ച അവജ്ഝാ ഇമസ്മി ലോകസ്മിം;

ഏതഞ്ച ഖോ നോ അക്ഖാഹി, യജിസ്സാമി ദദാമി [യജിസ്സാമ ദദാമ (സീ. പീ.)] ദാനാനി’.

൯൮൬. ‘പുത്തേഹി ദേവ യജിതബ്ബം, മഹേസീഹി നേഗമേഹി ച;

ഉസഭേഹി ആജാനിയേഹി ചതൂഹി, സബ്ബചതുക്കേന ദേവ യജിതബ്ബം’’’.

൯൮൭. ‘‘തം സുത്വാ അന്തേപുരേ, കുമാരാ മഹേസിയോ ച ഹഞ്ഞന്തു;

ഏകോ അഹോസി നിഗ്ഘോസോ, ഭിസ്മാ അച്ചുഗ്ഗതോ സദ്ദോ’’.

൯൮൮. ‘‘ഗച്ഛഥ വദേഥ കുമാരേ, ചന്ദം സൂരിയഞ്ച ഭദ്ദസേനഞ്ച;

സൂരഞ്ച വാമഗോത്തഞ്ച, പചുരാ [പസുരാ (സീ. പീ. ക.)] കിര ഹോഥ യഞ്ഞത്ഥായ.

൯൮൯. ‘‘കുമാരിയോപി വദേഥ, ഉപസേനം [ഉപസേനിം (സീ.), ഉപസേണിം (പീ.)] കോകിലഞ്ച മുദിതഞ്ച;

നന്ദഞ്ചാപി കുമാരിം, പചുരാ [പസുരാ (സീ. പീ. ക.)] കിര ഹോഥ യഞ്ഞത്ഥായ.

൯൯൦. ‘‘വിജയമ്പി മയ്ഹം മഹേസിം, ഏരാവതിം [ഏകപതിം (പീ.), ഏരാപതിം (ക.)] കേസിനിം സുനന്ദഞ്ച;

ലക്ഖണവരൂപപന്നാ, പചുരാ കിര ഹോഥ യഞ്ഞത്ഥായ.

൯൯൧. ‘‘ഗഹപതയോ ച വദേഥ, പുണ്ണമുഖം ഭദ്ദിയം സിങ്ഗാലഞ്ച;

വഡ്ഢഞ്ചാപി ഗഹപതിം, പചുരാ കിര ഹോഥ യഞ്ഞത്ഥായ’’.

൯൯൨. ‘‘തേ തത്ഥ ഗഹപതയോ, അവോചിസും സമാഗതാ പുത്തദാരപരികിണ്ണാ;

സബ്ബേവ സിഖിനോ ദേവ കരോഹി, അഥ വാ നോ ദാസേ സാവേഹി’’.

൯൯൩. ‘‘അഭയംകരമ്പി മേ ഹത്ഥിം, നാളാഗിരിം അച്ചുഗ്ഗതം വരുണദന്തം [നാളാഗിരിം അച്ചുതം വരുണദന്തം (സീ.), രാജഗിരിം അച്ചുതവരുണദന്തം (പീ.)];

ആനേഥ ഖോ നേ ഖിപ്പം, യഞ്ഞത്ഥായ ഭവിസ്സന്തി.

൯൯൪. ‘‘അസ്സരതനമ്പി [അസ്സതരമ്പി (സീ. പീ.), അസ്സരതനമ്പി മേ (സ്യാ.)] കേസിം, സുരാമുഖം പുണ്ണകം വിനതകഞ്ച;

ആനേഥ ഖോ നേ ഖിപ്പം, യഞ്ഞത്ഥായ ഭവിസ്സന്തി.

൯൯൫. ‘‘ഉസഭമ്പി [ഉസഭമ്പി മേ (സ്യാ.)] യൂഥപതിം അനോജം, നിസഭം ഗവമ്പതിം തേപി മയ്ഹം ആനേഥ;

സമൂഹ [സമുപാ (സീ. പീ.), സമ്മുഖാ (സ്യാ.)] കരോന്തു സബ്ബം, യജിസ്സാമി ദദാമി ദാനാനി.

൯൯൬. ‘‘സബ്ബം [സബ്ബമ്പി (സ്യാ.)] പടിയാദേഥ, യഞ്ഞം പന ഉഗ്ഗതമ്ഹി സൂരിയമ്ഹി;

ആണാപേഥ ച കുമാരേ [ആണാപേഥ ചന്ദകുമാരേ (സ്യാ. ക.)], അഭിരമന്തു ഇമം രത്തിം.

൯൯൭. ‘‘സബ്ബം [സബ്ബമ്പി (സ്യാ.)] ഉപട്ഠപേഥ, യഞ്ഞം പന ഉഗ്ഗതമ്ഹി സൂരിയമ്ഹി;

വദേഥ ദാനി കുമാരേ, അജ്ജ ഖോ [വോ (പീ.)] പച്ഛിമാ രത്തി’’.

൯൯൮. ‘‘തംതം മാതാ അവച, രോദന്തീ ആഗന്ത്വാ വിമാനതോ;

യഞ്ഞോ കിര തേ പുത്ത, ഭവിസ്സതി ചതൂഹി പുത്തേഹി’’.

൯൯൯. ‘‘സബ്ബേപി മയ്ഹം പുത്താ ചത്താ, ചന്ദസ്മിം ഹഞ്ഞമാനസ്മിം;

പുത്തേഹി യഞ്ഞം യജിത്വാന, സുഗതിം സഗ്ഗം ഗമിസ്സാമി’’.

൧൦൦൦. ‘‘മാ തം [മാ (സീ. പീ.)] പുത്ത സദ്ദഹേസി, സുഗതി കിര ഹോതി പുത്തയഞ്ഞേന;

നിരയാനേസോ മഗ്ഗോ, നേസോ മഗ്ഗോ ഹി സഗ്ഗാനം.

൧൦൦൧. ‘‘ദാനാനി ദേഹി കോണ്ഡഞ്ഞ, അഹിംസാ സബ്ബഭൂതഭബ്യാനം’’;

ഏസ മഗ്ഗോ സുഗതിയാ, ന ച മഗ്ഗോ പുത്തയഞ്ഞേന’’.

൧൦൦൨. ‘‘ആചരിയാനം വചനാ, ഘാതേസ്സം ചന്ദഞ്ച സൂരിയഞ്ച;

പുത്തേഹി യഞ്ഞം [പുത്തേഹി (സീ. സ്യാ. പീ.)] യജിത്വാന ദുച്ചജേഹി, സുഗതിം സഗ്ഗം ഗമിസ്സാമി’’.

൧൦൦൩. ‘‘തംതം പിതാപി അവച, വസവത്തീ ഓരസം സകം പുത്തം;

യഞ്ഞോ കിര തേ പുത്ത, ഭവിസ്സതി ചതൂഹി പുത്തേഹി’’.

൧൦൦൪. ‘‘സബ്ബേപി മയ്ഹം പുത്താ ചത്താ, ചന്ദസ്മിം ഹഞ്ഞമാനസ്മിം;

പുത്തേഹി യഞ്ഞം യജിത്വാന, സുഗതിം സഗ്ഗം ഗമിസ്സാമി’’.

൧൦൦൫. ‘‘മാ തം പുത്ത സദ്ദഹേസി, സുഗതി കിര ഹോതി പുത്തയഞ്ഞേന;

നിരയാനേസോ മഗ്ഗോ, നേസോ മഗ്ഗോ ഹി സഗ്ഗാനം.

൧൦൦൬. ‘‘ദാനാനി ദേഹി കോണ്ഡഞ്ഞ, അഹിംസാ സബ്ബഭൂതഭബ്യാനം;

ഏസ മഗ്ഗോ സുഗതിയാ, ന ച മഗ്ഗോ പുത്തയഞ്ഞേന’’.

൧൦൦൭. ‘‘ആചരിയാനം വചനാ, ഘാതേസ്സം ചന്ദഞ്ച സൂരിയഞ്ച;

പുത്തേഹി യഞ്ഞം യജിത്വാന ദുച്ചജേഹി, സുഗതിം സഗ്ഗം ഗമിസ്സാമി’’.

൧൦൦൮. ‘‘ദാനാനി ദേഹി കോണ്ഡഞ്ഞ, അഹിംസാ സബ്ബഭൂതഭബ്യാനം;

പുത്തപരിവുതോ തുവം, രട്ഠം ജനപദഞ്ച പാലേഹി’’.

൧൦൦൯. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

അപി നിഗളബന്ധകാപി, ഹത്ഥീ അസ്സേ ച പാലേമ.

൧൦൧൦. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

അപി നിഗളബന്ധകാപി, ഹത്ഥിഛകണാനി ഉജ്ഝേമ.

൧൦൧൧. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

അപി നിഗളബന്ധകാപി, അസ്സഛകണാനി ഉജ്ഝേമ.

൧൦൧൨. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ [ഇദം പദം സീ. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി];

യസ്സ ഹോന്തി തവ കാമാ, അപി രട്ഠാ പബ്ബാജിതാ;

ഭിക്ഖാചരിയം ചരിസ്സാമ’’.

൧൦൧൩. ‘‘ദുക്ഖം ഖോ മേ ജനയഥ, വിലപന്താ ജീവിതസ്സ കാമാ ഹി;

മുഞ്ചേഥ [മുഞ്ചഥ (സീ. പീ.)] ദാനി കുമാരേ, അലമ്പി മേ ഹോതു പുത്തയഞ്ഞേന’’.

൧൦൧൪. ‘‘പുബ്ബേവ ഖോസി മേ വുത്തോ, ദുക്കരം ദുരഭിസമ്ഭവഞ്ചേതം;

അഥ നോ ഉപക്ഖടസ്സ യഞ്ഞസ്സ, കസ്മാ കരോസി വിക്ഖേപം.

൧൦൧൫. ‘‘സബ്ബേ വജന്തി സുഗതിം, യേ യജന്തി യേപി യാജേന്തി;

യേ ചാപി അനുമോദന്തി, യജന്താനം ഏദിസം മഹായഞ്ഞം’’.

൧൦൧൬. ‘‘അഥ കിസ്സ ജനോ [ച നോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] പുബ്ബേ, സോത്ഥാനം ബ്രാഹ്മണേ അവാചേസി;

അഥ നോ അകാരണസ്മാ, യഞ്ഞത്ഥായ ദേവ ഘാതേസി.

൧൦൧൭. ‘‘പുബ്ബേവ നോ ദഹരകാലേ [ദഹരകേ സമാനേ (സീ. പീ.)], ന ഹനേസി [ന മാരേസി (സീ. പീ.)] ന ഘാതേസി;

ദഹരമ്ഹാ യോബ്ബനം പത്താ, അദൂസകാ താത ഹഞ്ഞാമ.

൧൦൧൮. ‘‘ഹത്ഥിഗതേ അസ്സഗതേ, സന്നദ്ധേ പസ്സ നോ മഹാരാജ;

യുദ്ധേ വാ യുജ്ഝമാനേ വാ, ന ഹി മാദിസാ സൂരാ ഹോന്തി യഞ്ഞത്ഥായ.

൧൦൧൯. ‘‘പച്ചന്തേ വാപി കുപിതേ, അടവീസു വാ മാദിസേ നിയോജേന്തി;

അഥ നോ അകാരണസ്മാ, അഭൂമിയം താത ഹഞ്ഞാമ.

൧൦൨൦. ‘‘യാപി ഹി താ സകുണിയോ, വസന്തി തിണഘരാനി കത്വാന;

താസമ്പി പിയാ പുത്താ, അഥ നോ ത്വം ദേവ ഘാതേസി.

൧൦൨൧. ‘‘മാ തസ്സ സദ്ദഹേസി, ന മം ഖണ്ഡഹാലോ ഘാതേയ്യ;

മമഞ്ഹി സോ ഘാതേത്വാന, അനന്തരാ തമ്പി ദേവ ഘാതേയ്യ.

൧൦൨൨. ‘‘ഗാമവരം നിഗമവരം ദദന്തി, ഭോഗമ്പിസ്സ മഹാരാജ;

അഥഗ്ഗപിണ്ഡികാപി, കുലേ കുലേ ഹേതേ ഭുഞ്ജന്തി.

൧൦൨൩. ‘‘തേസമ്പി താദിസാനം, ഇച്ഛന്തി ദുബ്ഭിതും മഹാരാജ;

യേഭുയ്യേന ഏതേ, അകതഞ്ഞുനോ ബ്രാഹ്മണാ ദേവ.

൧൦൨൪. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

അപി നിഗളബന്ധകാപി, ഹത്ഥീ അസ്സേ ച പാലേമ.

൧൦൨൫. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

അപി നിഗളബന്ധകാപി, ഹത്ഥിഛകണാനി ഉജ്ഝേമ.

൧൦൨൬. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

അപി നിഗളബന്ധകാപി, അസ്സഛകണാനി ഉജ്ഝേമ.

൧൦൨൭. ‘‘മാ നോ ദേവ അവധി, ദാസേ നോ ദേഹി ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

യസ്സ ഹോന്തി തവ കാമാ, അപി രട്ഠാ പബ്ബാജിതാ;

ഭിക്ഖാചരിയം ചരിസ്സാമ’’.

൧൦൨൮. ‘‘ദുക്ഖം ഖോ മേ ജനയഥ, വിലപന്താ ജീവിതസ്സ കാമാ ഹി;

മുഞ്ചേഥ ദാനി കുമാരേ, അലമ്പി മേ ഹോതു പുത്തയഞ്ഞേന’’.

൧൦൨൯. ‘‘പുബ്ബേവ ഖോസി മേ വുത്തോ, ദുക്കരം ദുരഭിസമ്ഭവഞ്ചേതം;

അഥ നോ ഉപക്ഖടസ്സ യഞ്ഞസ്സ, കസ്മാ കരോസി വിക്ഖേപം.

൧൦൩൦. ‘‘സബ്ബേ വജന്തി സുഗതിം, യേ യജന്തി യേപി യാജേന്തി;

യേ ചാപി അനുമോദന്തി, യജന്താനം ഏദിസം മഹായഞ്ഞം’’.

൧൦൩൧. ‘‘യദി കിര യജിത്വാ പുത്തേഹി, ദേവലോകം ഇതോ ചുതാ യന്തി;

ബ്രാഹ്മണോ താവ യജതു, പച്ഛാപി യജസി തുവം രാജാ.

൧൦൩൨. ‘‘യദി കിര യജിത്വാ പുത്തേഹി, ദേവലോകം ഇതോ ചുതാ യന്തി;

ഏസ്വേവ ഖണ്ഡഹാലോ, യജതം സകേഹി പുത്തേഹി.

൧൦൩൩. ‘‘ഏവം ജാനന്തോ ഖണ്ഡഹാലോ, കിം പുത്തകേ ന ഘാതേസി;

സബ്ബഞ്ച ഞാതിജനം, അത്താനഞ്ച ന ഘാതേസി.

൧൦൩൪. ‘‘സബ്ബേ വജന്തി നിരയം, യേ യജന്തി യേപി യാജേന്തി;

യേ ചാപി അനുമോദന്തി, യജന്താനം ഏദിസം മഹായഞ്ഞം.

൧൦൩൫. [അയം ഗാഥാ സീ. സ്യാ. പീ. പോത്ഥകേസു ന ദിസ്സതി] ‘‘സചേ ഹി സോ സുജ്ഝതി യോ ഹനാതി, ഹതോപി സോ സഗ്ഗമുപേതി ഠാനം;

ഭോവാദി ഭോവാദിന മാരയേയ്യും, യേ ചാപി തേസം അഭിസദ്ദഹേയ്യും’’ [അയം ഗാഥാ സീ. സ്യാ. പീ. പോത്ഥകേസു ന ദിസ്സതി].

൧൦൩൬. ‘‘കഥഞ്ച കിര പുത്തകാമായോ, ഗഹപതയോ ഘരണിയോ ച;

നഗരമ്ഹി ന ഉപരവന്തി രാജാനം, മാ ഘാതയി ഓരസം പുത്തം.

൧൦൩൭. ‘‘കഥഞ്ച കിര പുത്തകാമായോ, ഗഹപതയോ ഘരണിയോ ച;

നഗരമ്ഹി ന ഉപരവന്തി രാജാനം, മാ ഘാതയി അത്രജം പുത്തം.

൧൦൩൮. ‘‘രഞ്ഞോ ചമ്ഹി അത്ഥകാമോ, ഹിതോ ച സബ്ബജനപദസ്സ [സബ്ബദാ ജനപദസ്സ (സീ. പീ.)];

ന കോചി അസ്സ പടിഘം, മയാ ജാനപദോ ന പവേദേതി’’.

൧൦൩൯. ‘‘ഗച്ഛഥ വോ ഘരണിയോ, താതഞ്ച വദേഥ ഖണ്ഡഹാലഞ്ച;

മാ ഘാതേഥ കുമാരേ, അദൂസകേ സീഹസങ്കാസേ.

൧൦൪൦. ‘‘ഗച്ഛഥ വോ ഘരണിയോ, താതഞ്ച വദേഥ ഖണ്ഡഹാലഞ്ച;

മാ ഘാതേഥ കുമാരേ, അപേക്ഖിതേ സബ്ബലോകസ്സ’’.

൧൦൪൧. ‘‘യം നൂനാഹം ജായേയ്യം, രഥകാരകുലേസു വാ;

പുക്കുസകുലേസു വാ വേസ്സേസു വാ ജായേയ്യം;

ന ഹജ്ജ മം രാജ യഞ്ഞേ [യഞ്ഞത്ഥായ (സീ. പീ.)] ഘാതേയ്യ’’.

൧൦൪൨. ‘‘സബ്ബാ സീമന്തിനിയോ ഗച്ഛഥ, അയ്യസ്സ ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

പാദേസു നിപതഥ, അപരാധാഹം ന പസ്സാമി.

൧൦൪൩. ‘‘സബ്ബാ സീമന്തിനിയോ ഗച്ഛഥ, അയ്യസ്സ ഖണ്ഡഹാലസ്സ;

പാദേസു നിപതഥ, കിന്തേ ഭന്തേ മയം അദൂസേമ’’.

൧൦൪൪. ‘‘കപണാ [കപണം (സീ. പീ.)] വിലപതി സേലാ, ദിസ്വാന ഭാതരേ [ഭാതരോ (സീ. സ്യാ. പീ. ക.)] ഉപനീതത്തേ;

യഞ്ഞോ കിര മേ ഉക്ഖിപിതോ, താതേന സഗ്ഗകാമേന’’.

൧൦൪൫. ‘‘ആവത്തി പരിവത്തി ച, വസുലോ സമ്മുഖാ രഞ്ഞോ;

മാ നോ പിതരം അവധി, ദഹരമ്ഹാ യോബ്ബനം പത്താ’’.

൧൦൪൬. ‘‘ഏസോ തേ വസുല പിതാ, സമേഹി പിതരാ സഹ;

ദുക്ഖം ഖോ മേ ജനയസി, വിലപന്തോ അന്തേപുരസ്മിം;

മുഞ്ചേഥ ദാനി കുമാരേ, അലമ്പി മേ ഹോതു പുത്തയഞ്ഞേന’’.

൧൦൪൭. ‘‘പുബ്ബേവ ഖോസി മേ വുത്തോ, ദുക്കരം ദുരഭിസമ്ഭവഞ്ചേതം;

അഥ നോ ഉപക്ഖടസ്സ യഞ്ഞസ്സ, കസ്മാ കരോസി വിക്ഖേപം.

൧൦൪൮. ‘‘സബ്ബേ വജന്തി സുഗതിം, യേ യജന്തി യേപി യാജേന്തി;

യേ ചാപി അനുമോദന്തി, യജന്താനം ഏദിസം മഹായഞ്ഞം’’.

൧൦൪൯. ‘‘സബ്ബരതനസ്സ യഞ്ഞോ ഉപക്ഖടോ, ഏകരാജ തവ പടിയത്തോ;

അഭിനിക്ഖമസ്സു ദേവ, സഗ്ഗം ഗതോ ത്വം പമോദിസ്സസി’’.

൧൦൫൦. ‘‘ദഹരാ സത്തസതാ ഏതാ, ചന്ദകുമാരസ്സ ഭരിയായോ;

കേസേ പകിരിത്വാന [പരികിരിത്വാന (സീ. പീ.), വികിരിത്വാന (സ്യാ. ക.)], രോദന്തിയോ മഗ്ഗമനുയായിംസു [മഗ്ഗമനുയന്തി (സീ. പീ.), മഗ്ഗമനുയായന്തി (സ്യാ.)].

൧൦൫൧. ‘‘അപരാ പന സോകേന, നിക്ഖന്താ നന്ദനേ വിയ ദേവാ;

കേസേ പകിരിത്വാന [പരികിരിത്വാന (സീ. പീ.), വികിരിത്വാന (സ്യാ. ക.)], രോദന്തിയോ മഗ്ഗമനുയായിംസു’’ [മഗ്ഗമനുയന്തി (സീ. പീ.), മഗ്ഗമനുയായന്തി (സ്യാ.)].

൧൦൫൨. ‘‘കാസികസുചിവത്ഥധരാ, കുണ്ഡലിനോ അഗലുചന്ദനവിലിത്താ;

നിയ്യന്തി ചന്ദസൂരിയാ, യഞ്ഞത്ഥായ ഏകരാജസ്സ.

൧൦൫൩. ‘‘കാസികസുചിവത്ഥധരാ, കുണ്ഡലിനോ അഗലുചന്ദനവിലിത്താ;

നിയ്യന്തി ചന്ദസൂരിയാ, മാതു കത്വാ ഹദയസോകം.

൧൦൫൪. ‘‘കാസികസുചിവത്ഥധരാ, കുണ്ഡലിനോ അഗലുചന്ദനവിലിത്താ;