൫൪൨. ഉമങ്ഗജാതകം (൫)

൫൯൦. ‘‘പഞ്ചാലോ സബ്ബസേനായ, ബ്രഹ്മദത്തോയമാഗതോ;

സായം പഞ്ചാലിയാ സേനാ, അപ്പമേയ്യാ മഹോസധ.

൫൯൧. ‘‘വീഥിമതീ [പിട്ഠിമതീ (സീ. പീ.), വിദ്ധിമതീ (സ്യാ.)] പത്തിമതീ, സബ്ബസങ്ഗാമകോവിദാ;

ഓഹാരിനീ സദ്ദവതീ, ഭേരിസങ്ഖപ്പബോധനാ.

൫൯൨. ‘‘ലോഹവിജ്ജാ അലങ്കാരാ, ധജിനീ വാമരോഹിനീ;

സിപ്പിയേഹി സുസമ്പന്നാ, സൂരേഹി സുപ്പതിട്ഠിതാ.

൫൯൩. ‘‘ദസേത്ഥ പണ്ഡിതാ ആഹു, ഭൂരിപഞ്ഞാ രഹോഗമാ [രഹോഗതാ (സ്യാ. ക.)];

മാതാ ഏകാദസീ രഞ്ഞോ, പഞ്ചാലിയം പസാസതി.

൫൯൪. ‘‘അഥേത്ഥേകസതം ഖത്യാ, അനുയന്താ യസസ്സിനോ;

അച്ഛിന്നരട്ഠാ ബ്യഥിതാ, പഞ്ചാലിയം [പഞ്ചാലീനം (ബഹൂസു)] വസം ഗതാ.

൫൯൫. ‘‘യംവദാ-തക്കരാ രഞ്ഞോ, അകാമാ പിയഭാണിനോ;

പഞ്ചാലമനുയായന്തി, അകാമാ വസിനോ ഗതാ.

൫൯൬. ‘‘തായ സേനായ മിഥിലാ, തിസന്ധിപരിവാരിതാ;

രാജധാനീ വിദേഹാനം, സമന്താ പരിഖഞ്ഞതി.

൫൯൭. ‘‘ഉദ്ധം താരകജാതാവ, സമന്താ പരിവാരിതാ;

മഹോസധ വിജാനാഹി, കഥം മോക്ഖോ ഭവിസ്സതി’’.

൫൯൮. ‘‘പാദേ ദേവ പസാരേഹി, ഭുഞ്ജ കാമേ രമസ്സു ച;

ഹിത്വാ പഞ്ചാലിയം സേനം, ബ്രഹ്മദത്തോ പലായിതി’’ [പലായതി (സീ. സ്യാ.)].

൫൯൯. ‘‘രാജാ സന്ഥവകാമോ തേ, രതനാനി പവേച്ഛതി;

ആഗച്ഛന്തു ഇതോ [തതോ (സീ. സ്യാ.)] ദൂതാ, മഞ്ജുകാ പിയഭാണിനോ.

൬൦൦. ‘‘ഭാസന്തു മുദുകാ വാചാ, യാ വാചാ പടിനന്ദിതാ;

പഞ്ചാലോ ച വിദേഹോ ച [പഞ്ചാലാ ച വിദേഹാ ച (സീ. പീ.)], ഉഭോ ഏകാ ഭവന്തു തേ’’.

൬൦൧. ‘‘കഥം നു കേവട്ട മഹോസധേന, സമാഗമോ ആസി തദിങ്ഘ ബ്രൂഹി;

കച്ചി തേ പടിനിജ്ഝത്തോ, കച്ചി തുട്ഠോ മഹോസധോ’’.

൬൦൨. ‘‘അനരിയരൂപോ പുരിസോ ജനിന്ദ, അസമ്മോദകോ ഥദ്ധോ അസബ്ഭിരൂപോ;

യഥാ മൂഗോ ച ബധിരോ ച, ന കിഞ്ചിത്ഥം അഭാസഥ’’ [അഭാസിത്ഥ (ക.)].

൬൦൩. ‘‘അദ്ധാ ഇദം മന്തപദം സുദുദ്ദസം, അത്ഥോ സുദ്ധോ നരവീരിയേന ദിട്ഠോ;

തഥാ ഹി കായോ മമ സമ്പവേധതി, ഹിത്വാ സയം കോ പരഹത്ഥമേസ്സതി’’.

൬൦൪. ‘‘ഛന്നഞ്ഹി ഏകാവ മതീ സമേതി, യേ പണ്ഡിതാ ഉത്തമഭൂരിപത്താ;

യാനം അയാനം അഥ വാപി ഠാനം, മഹോസധ ത്വമ്പി മതിം കരോഹി’’.

൬൦൫. ‘‘ജാനാസി ഖോ രാജ മഹാനുഭാവോ, മഹബ്ബലോ ചൂളനിബ്രഹ്മദത്തോ;

രാജാ ച തം ഇച്ഛതി മാരണത്ഥം [കാരണത്ഥം (സീ. പീ.)], മിഗം യഥാ ഓകചരേന ലുദ്ദോ.

൬൦൬. ‘‘യഥാപി മച്ഛോ ബളിസം, വങ്കം മംസേന ഛാദിതം;

ആമഗിദ്ധോ ന ജാനാതി, മച്ഛോ മരണമത്തനോ.

൬൦൭. ‘‘ഏവമേവ തുവം രാജ, ചൂളനേയ്യസ്സ ധീതരം;

കാമഗിദ്ധോ ന ജാനാസി, മച്ഛോവ മരണമത്തനോ.

൬൦൮. ‘‘സചേ ഗച്ഛസി പഞ്ചാലം, ഖിപ്പമത്തം ജഹിസ്സതി;

മിഗം പന്ഥാനുബന്ധംവ [പഥാനുപന്നംവ (സീ. സ്യാ. പീ.)], മഹന്തം ഭയമേസ്സതി’’.

൬൦൯. ‘‘മയമേവ ബാലമ്ഹസേ ഏളമൂഗാ, യേ ഉത്തമത്ഥാനി തയീ ലപിമ്ഹാ;

കിമേവ ത്വം നങ്ഗലകോടിവഡ്ഢോ, അത്ഥാനി ജാനാസി യഥാപി അഞ്ഞേ’’.

൬൧൦. ‘‘ഇമം ഗലേ ഗഹേത്വാന, നാസേഥ വിജിതാ മമ;

യോ മേ രതനലാഭസ്സ, അന്തരായായ ഭാസതി’’.

൬൧൧. ‘‘തതോ ച സോ അപക്കമ്മ, വേദേഹസ്സ ഉപന്തികാ;

അഥ ആമന്തയീ ദൂതം, മാധരം [മഢരം (സീ.), മാധുരം (സ്യാ.), മാഠരം (പീ.)] സുവപണ്ഡിതം.

൬൧൨. ‘‘ഏഹി സമ്മ ഹരിതപക്ഖ [ഹരീപക്ഖ (സീ. പീ.)], വേയ്യാവച്ചം കരോഹി മേ;

അത്ഥി പഞ്ചാലരാജസ്സ, സാളികാ സയനപാലികാ.

൬൧൩. ‘തം ബന്ധനേന [തം പത്ഥരേന (സീ. പീ.), തം സന്ഥവേന (സ്യാ.)] പുച്ഛസ്സു, സാ ഹി സബ്ബസ്സ കോവിദാ;

സാ തേസം സബ്ബം ജാനാതി, രഞ്ഞോ ച കോസിയസ്സ ച.

൬൧൪. ‘‘‘ആമോ’തി സോ പടിസ്സുത്വാ, മാധരോ സുവപണ്ഡിതോ;

അഗമാസി ഹരിതപക്ഖോ [ഹരീപക്ഖോ (സീ. പീ.)], സാളികായ ഉപന്തികം.

൬൧൫. ‘‘തതോ ച ഖോ സോ ഗന്ത്വാന, മാധരോ സുവപണ്ഡിതോ;

അഥാമന്തയി സുഘരം, സാളികം മഞ്ജുഭാണികം.

൬൧൬. ‘കച്ചി തേ സുഘരേ ഖമനീയം, കച്ചി വേസ്സേ അനാമയം;

കച്ചി തേ മധുനാ ലാജാ, ലബ്ഭതേ സുഘരേ തുവം’ [തവ (സീ. പീ.)].

൬൧൭. ‘കുസലഞ്ചേവ മേ സമ്മ, അഥോ സമ്മ അനാമയം;

അഥോ മേ മധുനാ ലാജാ, ലബ്ഭതേ സുവപണ്ഡിത.

൬൧൮. ‘കുതോ നു സമ്മ ആഗമ്മ, കസ്സ വാ പഹിതോ തുവം;

ന ച മേസി ഇതോ പുബ്ബേ, ദിട്ഠോ വാ യദി വാ സുതോ’’.

൬൧൯. ‘‘അഹോസിം സിവിരാജസ്സ, പാസാദേ സയനപാലകോ;

തതോ സോ ധമ്മികോ രാജാ, ബദ്ധേ മോചേസി ബന്ധനാ’’.

൬൨൦. ‘‘തസ്സ മേകാ ദുതിയാസി, സാളികാ മഞ്ജുഭാണികാ;

തം തത്ഥ അവധീ സേനോ, പേക്ഖതോ സുഘരേ മമ’’.

൬൨൧. ‘‘തസ്സാ കാമാ ഹി സമ്മത്തോ, ആഗതോസ്മി തവന്തികേ;

സചേ കരേയ്യ [കരേയ്യാസി (സീ.), കരേയു (സ്യാ.), കരേയ്യാസി മേ (പീ.)] ഓകാസം, ഉഭയോവ വസാമസേ’’.

൬൨൨. ‘‘സുവോവ സുവിം കാമേയ്യ, സാളികോ പന സാളികം;

സുവസ്സ സാളികായേവ [സാളികായ ച (സീ. പീ.)], സംവാസോ ഹോതി കീദിസോ’’.

൬൨൩. ‘‘യോയം കാമേ [യം യം കാമീ (സീ. പീ.)] കാമയതി, അപി ചണ്ഡാലികാമപി;

സബ്ബോ ഹി സദിസോ ഹോതി, നത്ഥി കാമേ അസാദിസോ’’.

൬൨൪. ‘‘അത്ഥി ജമ്പാവതീ [ജമ്ബാവതീ (സീ. സ്യാ.), ചമ്പാവതീ (ക.)] നാമ, മാതാ സിവിസ്സ [സിബ്ബിസ്സ (സീ. പീ.)] രാജിനോ;

സാ ഭരിയാ വാസുദേവസ്സ, കണ്ഹസ്സ മഹേസീ പിയാ.

൬൨൫. ‘‘രട്ഠവതീ [രഥവതീ (സീ. പീ.), രതനവതീ (സ്യാ.)] കിമ്പുരിസീ, സാപി വച്ഛം അകാമയി;

മനുസ്സോ മിഗിയാ സദ്ധിം, നത്ഥി കാമേ അസാദിസോ’’.

൬൨൬. ‘‘ഹന്ദ ഖ്വാഹം ഗമിസ്സാമി, സാളികേ മഞ്ജുഭാണികേ;

പച്ചക്ഖാനുപദഞ്ഹേതം, അതിമഞ്ഞസി നൂന മം’’.

൬൨൭. ‘‘ന സിരീ തരമാനസ്സ, മാധര സുവപണ്ഡിത;

ഇധേവ താവ അച്ഛസ്സു, യാവ രാജാന ദക്ഖസി [ദക്ഖിസി (പീ.)];

സോസ്സി [സോസ്സസി (സീ.)] സദ്ദം മുദിങ്ഗാനം, ആനുഭാവഞ്ച രാജിനോ’’.

൬൨൮. ‘‘യോ നു ഖ്വായം തിബ്ബോ സദ്ദോ, തിരോജനപദേ [തിരോജനപദം (പീ. ക.)] സുതോ;

ധീതാ പഞ്ചാലരാജസ്സ, ഓസധീ വിയ വണ്ണിനീ;

തം ദസ്സതി വിദേഹാനം, സോ വിവാഹോ ഭവിസ്സതി’’.

൬൨൯. ‘‘ഏദിസോ മാ [നേദിസോ തേ (സീ.)] അമിത്താനം, വിവാഹോ ഹോതു മാധര;

യഥാ പഞ്ചാലരാജസ്സ, വേദേഹേന ഭവിസ്സതി’’.

൬൩൦. ‘‘ആനയിത്വാന വേദേഹം, പഞ്ചാലാനം രഥേസഭോ;

തതോ നം ഘാതയിസ്സതി, നസ്സ സഖീ ഭവിസ്സതി’’.

൬൩൧. ‘‘ഹന്ദ ഖോ മം അനുജാനാഹി, രത്തിയോ സത്തമത്തിയോ;

യാവാഹം സിവിരാജസ്സ, ആരോചേമി മഹേസിനോ;

ലദ്ധോ ച മേ ആവസഥോ, സാളികായ ഉപന്തികം’’ [ഉപന്തികാ (സീ. ക.)].

൬൩൨. ‘‘ഹന്ദ ഖോ തം അനുജാനാമി, രത്തിയോ സത്തമത്തിയോ;

സചേ ത്വം സത്തരത്തേന, നാഗച്ഛസി മമന്തികേ;

മഞ്ഞേ ഓക്കന്തസത്തം [ഓക്കന്തസന്തം (സ്യാ. പീ. ക.)] മം, മതായ ആഗമിസ്സസി’’.

൬൩൩. ‘‘തതോ ച ഖോ സോ ഗന്ത്വാന, മാധരോ സുവപണ്ഡിതോ;

മഹോസധസ്സ അക്ഖാസി, സാളികാവചനം ഇദം’’.

൬൩൪. ‘‘യസ്സേവ ഘരേ ഭുഞ്ജേയ്യ ഭോഗം, തസ്സേവ അത്ഥം പുരിസോ ചരേയ്യ’’;

‘‘ഹന്ദാഹം ഗച്ഛാമി പുരേ ജനിന്ദ, പഞ്ചാലരാജസ്സ പുരം സുരമ്മം;

നിവേസനാനി മാപേതും, വേദേഹസ്സ യസസ്സിനോ.

൬൩൫. ‘‘നിവേസനാനി മാപേത്വാ, വേദേഹസ്സ യസസ്സിനോ;

യദാ തേ പഹിണേയ്യാമി, തദാ ഏയ്യാസി ഖത്തിയ’’.

൬൩൬. ‘‘തതോ ച പായാസി പുരേ മഹോസധോ, പഞ്ചാലരാജസ്സ പുരം സുരമ്മം;

നിവേസനാനി മാപേതും, വേദേഹസ്സ യസസ്സിനോ’’.

൬൩൭. ‘‘നിവേസനാനി മാപേത്വാ, വേദേഹസ്സ യസസ്സിനോ;

അഥസ്സ പാഹിണീ ദൂതം, [നത്ഥി സീ. പീ. പോത്ഥകേസു] വേദേഹം മിഥിലഗ്ഗഹം [നത്ഥി സീ. പീ. പോത്ഥകേസു];

ഏഹി ദാനി മഹാരാജ, മാപിതം തേ നിവേസനം’’.

൬൩൮. ‘‘തതോ ച രാജാ പായാസി, സേനായ ചതുരങ്ഗിയാ [ചതുരങ്ഗിനിയാ (ക.)];

അനന്തവാഹനം ദട്ഠും, ഫീതം കപിലിയം [കമ്പില്ലിയം (സീ. പീ.)] പുരം’’.

൬൩൯. ‘‘തതോ ച ഖോ സോ ഗന്ത്വാന, ബ്രഹ്മദത്തസ്സ പാഹിണി;

‘ആഗതോ’സ്മി മഹാരാജ, തവ പാദാനി വന്ദിതും.

൬൪൦. ‘ദദാഹി ദാനി മേ ഭരിയം, നാരിം സബ്ബങ്ഗസോഭിനിം;

സുവണ്ണേന പടിച്ഛന്നം, ദാസീഗണപുരക്ഖതം’’’.

൬൪൧. ‘‘സ്വാഗതം തേവ [തേ (സീ.), തേപി (സ്യാ.), തേന (പീ.)] വേദേഹ, അഥോ തേ അദുരാഗതം;

നക്ഖത്തംയേവ പരിപുച്ഛ, അഹം കഞ്ഞം ദദാമി തേ;

സുവണ്ണേന പടിച്ഛന്നം, ദാസീഗണപുരക്ഖതം’’.

൬൪൨. ‘‘തതോ ച രാജാ വേദേഹോ, നക്ഖത്തം പരിപുച്ഛഥ [പരിപുച്ഛതി (സ്യാ. ക.)];

നക്ഖത്തം പരിപുച്ഛിത്വാ, ബ്രഹ്മദത്തസ്സ പാഹിണി.

൬൪൩. ‘‘ദദാഹി ദാനി മേ ഭരിയം, നാരിം സബ്ബങ്ഗസോഭിനിം;

സുവണ്ണേന പടിച്ഛന്നം, ദാസീഗണപുരക്ഖതം’’.

൬൪൪. ‘‘ദദാമി ദാനി തേ ഭരിയം, നാരിം സബ്ബങ്ഗസോഭിനിം;

സുവണ്ണേന പടിച്ഛന്നം, ദാസീഗണപുരക്ഖതം’’.

൬൪൫. ‘‘ഹത്ഥീ അസ്സാ രഥാ പത്തീ, സേനാ തിട്ഠന്തി വമ്മിതാ [വമ്മികാ (സ്യാ. ക.)];

ഉക്കാ പദിത്താ ഝായന്തി, കിന്നു മഞ്ഞന്തി പണ്ഡിതാ.

൬൪൬. ‘‘ഹത്ഥീ അസ്സാ രഥാ പത്തീ, സേനാ തിട്ഠന്തി വമ്മിതാ [വമ്മികാ (സ്യാ. ക.)];

ഉക്കാ പദിത്താ ഝായന്തി, കിം നു കാഹന്തി [കാഹതി (ക.)] പണ്ഡിത’’.

൬൪൭. ‘‘രക്ഖതി തം മഹാരാജ, ചൂളനേയ്യോ മഹബ്ബലോ;

പദുട്ഠോ ബ്രഹ്മദത്തേന [പദുട്ഠോ തേ ബ്രഹ്മദത്തോ (സീ. സ്യാ. പീ.)], പാതോ തം ഘാതയിസ്സതി’’.

൬൪൮. ‘‘ഉബ്ബേധതി മേ ഹദയം, മുഖഞ്ച പരിസുസ്സതി;

നിബ്ബുതിം നാധിഗച്ഛാമി, അഗ്ഗിദഡ്ഢോവ ആതപേ.

൬൪൯. ‘‘കമ്മാരാനം യഥാ ഉക്കാ, അന്തോ ഝായതി നോ ബഹി;

ഏവമ്പി ഹദയം മയ്ഹം, അന്തോ ഝായതി നോ ബഹി’’.

൬൫൦. ‘‘പമത്തോ മന്തനാതീതോ, ഭിന്നമന്തോസി ഖത്തിയ;

ഇദാനി ഖോ തം തായന്തു, പണ്ഡിതാ മന്തിനോ ജനാ.

൬൫൧. ‘‘അകത്വാമച്ചസ്സ വചനം, അത്ഥകാമഹിതേസിനോ;

അത്തപീതിരതോ രാജാ, മിഗോ കൂടേവ ഓഹിതോ.

൬൫൨. ‘‘യഥാപി മച്ഛോ ബളിസം, വങ്കം മംസേന ഛാദിതം;

ആമഗിദ്ധോ ന ജാനാതി, മച്ഛോ മരണമത്തനോ.

൬൫൩. ‘‘ഏവമേവ തുവം രാജ, ചൂളനേയ്യസ്സ ധീതരം;

കാമഗിദ്ധോ ന ജാനാസി, മച്ഛോവ മരണമത്തനോ.

൬൫൪. ‘‘സചേ ഗച്ഛസി പഞ്ചാലം, ഖിപ്പമത്തം ജഹിസ്സസി;

മിഗം പന്ഥാനുബന്ധംവ, മഹന്തം ഭയമേസ്സതി.

൬൫൫. ‘‘അനരിയരൂപോ പുരിസോ ജനിന്ദ, അഹീവ ഉച്ഛങ്ഗഗതോ ഡസേയ്യ;

ന തേന മിത്തിം കയിരാഥ ധീരോ [പഞ്ഞോ (പീ.)], ദുക്ഖോ ഹവേ കാപുരിസേന [കാപുരിസേഹി (ക.)] സങ്ഗമോ.

൬൫൬. ‘‘യദേവ [യം ത്വേവ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ജഞ്ഞാ പുരിസം [പുരിസോ (സ്യാ. ക.)] ജനിന്ദ, സീലവായം ബഹുസ്സുതോ;

തേനേവ മിത്തിം കയിരാഥ ധീരോ, സുഖോ ഹവേ സപ്പുരിസേന സങ്ഗമോ’’.

൬൫൭. ‘‘ബാലോ തുവം ഏളമൂഗോസി രാജ, യോ ഉത്തമത്ഥാനി മയീ ലപിത്ഥോ;

കിമേവഹം നങ്ഗലകോടിവഡ്ഢോ, അത്ഥാനി ജാനാമി [ജാനിസ്സം (സീ. സ്യാ. പീ.)] യഥാപി അഞ്ഞേ.

൬൫൮. ‘‘ഇമം ഗലേ ഗഹേത്വാന, നാസേഥ വിജിതാ മമ;

യോ മേ രതനലാഭസ്സ, അന്തരായായ ഭാസതി’’.

൬൫൯. ‘‘മഹോസധ അതീതേന, നാനുവിജ്ഝന്തി പണ്ഡിതാ;

കിം മം അസ്സംവ സമ്ബന്ധം, പതോദേനേവ വിജ്ഝസി.

൬൬൦. ‘‘സചേ പസ്സസി മോക്ഖം വാ, ഖേമം വാ പന പസ്സസി;

തേനേവ മം അനുസാസ, കിം അതീതേന വിജ്ഝസി’’.