൫൩൪. മഹാഹംസജാതകം (൨)

൮൯. ‘‘ഏതേ ഹംസാ പക്കമന്തി, വക്കങ്ഗാ ഭയമേരിതാ;

ഹരിത്തച ഹേമവണ്ണ, കാമം സുമുഖ പക്കമ.

൯൦. ‘‘ഓഹായ മം ഞാതിഗണാ, ഏകം പാസവസം ഗതം;

അനപേക്ഖമാനാ ഗച്ഛന്തി, കിം ഏകോ അവഹീയസി.

൯൧. ‘‘പതേവ പതതം സേട്ഠ, നത്ഥി ബദ്ധേ സഹായതാ;

മാ അനീഘായ ഹാപേസി, കാമം സുമുഖ പക്കമ’’.

൯൨. ‘‘നാഹം ദുക്ഖപരേതോപി [ദുക്ഖപരേതോ’’തി (ജാ. ൧.൧൫.൧൩൬) അട്ഠകഥായോ ഓലോകേതബ്ബാ], ധതരട്ഠ തുവം [തവം (സീ. പീ.)] ജഹേ;

ജീവിതം മരണം വാ മേ, തയാ സദ്ധിം ഭവിസ്സതി.

൯൩. ‘‘നാഹം ദുക്ഖപരേതോപി, ധതരട്ഠ തുവം ജഹേ;

ന മം അനരിയസംയുത്തേ, കമ്മേ യോജേതുമരഹസി.

൯൪. ‘‘സകുമാരോ സഖാ ത്യസ്മി, സചിത്തേ ചസ്മി തേ [സമിതേ (പീ.), ത്യസ്മി തേ (ക.)] ഠിതോ;

ഞാതോ സേനാപതി ത്യാഹം, ഹംസാനം പവരുത്തമ.

൯൫. ‘‘കഥം അഹം വികത്ഥിസ്സം [വികത്തിസ്സം (പീ.)], ഞാതിമജ്ഝേ ഇതോ ഗതോ;

തം ഹിത്വാ പതതം സേട്ഠ, കിം തേ വക്ഖാമിതോ ഗതോ;

ഇധ പാണം ചജിസ്സാമി, നാനരിയം [ന അനരിയം (പീ.)] കത്തുമുസ്സഹേ’’.

൯൬. ‘‘ഏസോ ഹി ധമ്മോ സുമുഖ, യം ത്വം അരിയപഥേ ഠിതോ;

യോ ഭത്താരം സഖാരം മം, ന പരിച്ചത്തുമുസ്സഹേ.

൯൭. ‘‘തഞ്ഹി മേ പേക്ഖമാനസ്സ, ഭയം നത്വേവ ജായതി;

അധിഗച്ഛസി ത്വം മയ്ഹം, ഏവം ഭൂതസ്സ ജീവിതം’’.

൯൮. ‘‘ഇച്ചേവം [ഇച്ചേവ (സീ. പീ.)] മന്തയന്താനം, അരിയാനം അരിയവുത്തിനം;

ദണ്ഡമാദായ നേസാദോ, ആപതീ [ആപദീ (ക.)] തുരിതോ ഭുസം.

൯൯. ‘‘തമാപതന്തം ദിസ്വാന, സുമുഖോ അതിബ്രൂഹയി [അപരിബ്രൂഹയി (സീ. പീ.)];

അട്ഠാസി പുരതോ രഞ്ഞോ, ഹംസോ വിസ്സാസയം ബ്യധം [ബ്യഥം (സീ. സ്യാ. പീ.)].

൧൦൦. ‘‘മാ ഭായി പതതം സേട്ഠ, ന ഹി ഭായന്തി താദിസാ;

അഹം യോഗം പയുഞ്ജിസ്സം, യുത്തം ധമ്മൂപസംഹിതം;

തേന പരിയാപദാനേന [പരിയാദാനേന (ക.)], ഖിപ്പം പാസാ പമോക്ഖസി’’.

൧൦൧. ‘‘തസ്സ തം വചനം സുത്വാ, സുമുഖസ്സ സുഭാസിതം;

പഹട്ഠലോമോ നേസാദോ, അഞ്ജലിസ്സ പണാമയി.

൧൦൨. ‘‘ന മേ സുതം വാ ദിട്ഠം വാ, ഭാസന്തോ മാനുസിം ദിജോ;

അരിയം ബ്രുവാനോ [ബ്രൂഹന്തോ (സ്യാ. ക.)] വക്കങ്ഗോ, ചജന്തോ മാനുസിം ഗിരം.

൧൦൩. ‘‘കിന്നു തായം ദിജോ ഹോതി, മുത്തോ ബദ്ധം ഉപാസസി;

ഓഹായ സകുണാ യന്തി, കിം ഏകോ അവഹീയസി’’.

൧൦൪. ‘‘രാജാ മേ സോ ദിജാമിത്ത, സേനാപച്ചസ്സ കാരയിം;

തമാപദേ പരിച്ചത്തും, നുസ്സഹേ വിഹഗാധിപം.

൧൦൫. ‘‘മഹാഗണായ ഭത്താ മേ, മാ ഏകോ ബ്യസനം അഗാ;

തഥാ തം സമ്മ നേസാദ, ഭത്തായം അഭിതോ രമേ’’.

൧൦൬. ‘‘അരിയവത്തസി വക്കങ്ഗ, യോ പിണ്ഡമപചായസി;

ചജാമി തേ തം ഭത്താരം, ഗച്ഛഥൂഭോ [ഗച്ഛതു ഭോ (പീ.)] യഥാസുഖം’’.

൧൦൭. ‘‘സചേ അത്തപ്പയോഗേന, ഓഹിതോ ഹംസപക്ഖിനം;

പടിഗണ്ഹാമ തേ സമ്മ, ഏതം അഭയദക്ഖിണം.

൧൦൮. ‘‘നോ ചേ അത്തപ്പയോഗേന, ഓഹിതോ ഹംസപക്ഖിനം;

അനിസ്സരോ മുഞ്ചമമ്ഹേ, ഥേയ്യം കയിരാസി ലുദ്ദക’’.

൧൦൯. ‘‘യസ്സ ത്വം ഭതകോ [ഭടകോ (ക.)] രഞ്ഞോ, കാമം തസ്സേവ പാപയ;

തത്ഥ സംയമനോ [സംയമാനോ (പീ.)] രാജാ, യഥാഭിഞ്ഞം കരിസ്സതി’’.

൧൧൦. ‘‘ഇച്ചേവം വുത്തോ നേസാദോ, ഹേമവണ്ണേ ഹരിത്തചേ;

ഉഭോ ഹത്ഥേഹി സങ്ഗയ്ഹ [പഗ്ഗയ്ഹ (സ്യാ. ക.)], പഞ്ജരേ അജ്ഝവോദഹി.

൧൧൧. ‘‘തേ പഞ്ജരഗതേ പക്ഖീ, ഉഭോ ഭസ്സരവണ്ണിനേ;

സുമുഖം ധതരട്ഠഞ്ച, ലുദ്ദോ ആദായ പക്കമി’’.

൧൧൨. ‘‘ഹരീയമാനോ ധതരട്ഠോ, സുമുഖം ഏതദബ്രവി;

ബാള്ഹം ഭായാമി സുമുഖ, സാമായ ലക്ഖണൂരുയാ;

അസ്മാകം വധമഞ്ഞായ, അഥത്താനം വധിസ്സതി.

൧൧൩. ‘‘പാകഹംസാ ച സുമുഖ, സുഹേമാ ഹേമസുത്തചാ;

കോഞ്ചീ സമുദ്ദതീരേവ, കപണാ നൂന രുച്ഛതി’’.

൧൧൪. ‘‘ഏവം മഹന്തോ ലോകസ്സ, അപ്പമേയ്യോ മഹാഗണീ;

ഏകിത്ഥിമനുസോചേയ്യ, നയിദം പഞ്ഞവതാമിവ.

൧൧൫. ‘‘വാതോവ ഗന്ധമാദേതി, ഉഭയം ഛേകപാപകം;

ബാലോ ആമകപക്കംവ, ലോലോ അന്ധോവ ആമിസം.

൧൧൬. ‘‘അവിനിച്ഛയഞ്ഞു അത്ഥേസു, മന്ദോവ പടിഭാസി [പടിഭാതി (ക.)] മം;

കിച്ചാകിച്ചം ന ജാനാസി, സമ്പത്തോ കാലപരിയായം.

൧൧൭. ‘‘അഡ്ഢുമ്മത്തോ ഉദീരേസി, യോ സേയ്യാ മഞ്ഞസിത്ഥിയോ;

ബഹുസാധാരണാ ഹേതാ, സോണ്ഡാനംവ സുരാഘരം.

൧൧൮. ‘‘മായാ ചേസാ മരീചീ ച, സോകോ രോഗോ ചുപദ്ദവോ;

ഖരാ ച ബന്ധനാ ചേതാ, മച്ചുപാസാ ഗുഹാസയാ [പച്ചുപാസോ ഗുഹാസയോ (സീ. പീ.)];

താസു യോ വിസ്സസേ പോസോ, സോ നരേസു നരാധമോ’’.

൧൧൯. ‘‘യം വുദ്ധേഹി ഉപഞ്ഞാതം, കോ തം നിന്ദിതുമരഹതി;

മഹാഭൂതിത്ഥിയോ നാമ, ലോകസ്മിം ഉദപജ്ജിസും.

൧൨൦. ‘‘ഖിഡ്ഡാ പണിഹിതാ ത്യാസു, രതി ത്യാസു പതിട്ഠിതാ;

ബീജാനി ത്യാസു രൂഹന്തി, യദിദം സത്താ പജായരേ;

താസു കോ നിബ്ബിദേ [നിബ്ബിജേ (ക.)] പോസോ, പാണമാസജ്ജ പാണിഭി [പാണഹി (സീ.)].

൧൨൧. ‘‘ത്വമേവ നഞ്ഞോ സുമുഖ, ഥീനം അത്ഥേസു യുഞ്ജസി;

തസ്സ ത്യജ്ജ ഭയേ ജാതേ, ഭീതേന ജായതേ മതി.

൧൨൨. ‘‘സബ്ബോ ഹി സംസയം പത്തോ, ഭയം ഭീരു തിതിക്ഖതി;

പണ്ഡിതാ ച മഹന്താനോ [മഹത്താനോ (സീ.)], അത്ഥേ യുഞ്ജന്തി ദുയ്യുജേ.

൧൨൩. ‘‘ഏതദത്ഥായ രാജാനോ, സൂരമിച്ഛന്തി മന്തിനം;

പടിബാഹതി യം സൂരോ, ആപദം അത്തപരിയായം.

൧൨൪. ‘‘മാ നോ അജ്ജ വികന്തിംസു, രഞ്ഞോ സൂദാ മഹാനസേ;

തഥാ ഹി വണ്ണോ പത്താനം, ഫലം വേളുംവ തം വധി.

൧൨൫. ‘‘മുത്തോപി ന ഇച്ഛി [നിച്ഛസി (ക.)] ഉഡ്ഡേതും [ഓഡ്ഡേതും (സീ.)], സയം ബന്ധം ഉപാഗമി;

സോപജ്ജ സംസയം പത്തോ, അത്ഥം ഗണ്ഹാഹി മാ മുഖം’’.

൧൨൬. ‘‘സോ തം [ത്വം (സ്യാ. പീ.)] യോഗം പയുഞ്ജസ്സു, യുത്തം ധമ്മൂപസംഹിതം [ധമ്മോപസഞ്ഹിതം (ക.)];

തവ പരിയാപദാനേന, മമ പാണേസനം ചര’’.

൧൨൭. ‘‘മാ ഭായി പതതം സേട്ഠ, ന ഹി ഭായന്തി താദിസാ;

അഹം യോഗം പയുഞ്ജിസ്സം, യുത്തം ധമ്മൂപസംഹിതം [ധമ്മോപസഞ്ഹിതം (ക.)];

മമ പരിയാപദാനേന, ഖിപ്പം പാസാ പമോക്ഖസി’’.

൧൨൮. ‘‘സോ [സ (സീ.)] ലുദ്ദോ ഹംസകാജേന [ഹംസകാചേന (പീ.)], രാജദ്വാരം ഉപാഗമി;

പടിവേദേഥ മം രഞ്ഞോ, ധതരട്ഠായമാഗതോ’’.

൧൨൯. ‘‘തേ ദിസ്വാ പുഞ്ഞസംകാസേ, ഉഭോ ലക്ഖണസമ്മതേ [ലക്ഖഞ്ഞാസമ്മതേ (സീ. പീ.)];

ഖലു സംയമനോ രാജാ, അമച്ചേ അജ്ഝഭാസഥ.

൧൩൦. ‘‘ദേഥ ലുദ്ദസ്സ വത്ഥാനി, അന്നം പാനഞ്ച ഭോജനം;

കാമം കരോ ഹിരഞ്ഞസ്സ, യാവന്തോ ഏസ ഇച്ഛതി’’.

൧൩൧. ‘‘ദിസ്വാ ലുദ്ദം പസന്നത്തം, കാസിരാജാ തദബ്രവി;

യദ്യായം [യദായം (സീ. സ്യാ. പീ.)] സമ്മ ഖേമക, പുണ്ണാ ഹംസേഹി തിട്ഠതി.

൧൩൨. ‘‘കഥം രുചിമജ്ഝഗതം, പാസഹത്ഥോ ഉപാഗമി;

ഓകിണ്ണം ഞാതിസങ്ഘേഹി, നിമ്മജ്ഝിമം [നിമജ്ഝിമം (സീ. പീ. ക.)] കഥം ഗഹി’’.

൧൩൩. ‘‘അജ്ജ മേ സത്തമാ രത്തി, അദനാനി [ആദാനാനി (സ്യാ. പീ. ക.)] ഉപാസതോ [ഉപാഗതോ (ക.)];

പദമേതസ്സ അന്വേസം, അപ്പമത്തോ ഘടസ്സിതോ.

൧൩൪. ‘‘അഥസ്സ പദമദ്ദക്ഖിം, ചരതോ അദനേസനം;

തത്ഥാഹം ഓദഹിം പാസം, ഏവം തം [ഏവേതം (സീ. പീ.)] ദിജമഗ്ഗഹിം’’.

൧൩൫. ‘‘ലുദ്ദ ദ്വേ ഇമേ സകുണാ, അഥ ഏകോതി ഭാസസി;

ചിത്തം നു തേ വിപരിയത്തം [വിപരിയത്ഥം (പീ.)], അദു കിന്നു ജിഗീസസി’’ [ജിഗിംസസി (സീ. പീ.)].

൧൩൬. ‘‘യസ്സ ലോഹിതകാ താലാ, തപനീയനിഭാ സുഭാ;

ഉരം സംഹച്ച തിട്ഠന്തി, സോ മേ ബന്ധം ഉപാഗമി.

൧൩൭. ‘‘അഥായം ഭസ്സരോ പക്ഖീ, അബദ്ധോ ബദ്ധമാതുരം;

അരിയം ബ്രുവാനോ അട്ഠാസി, ചജന്തോ മാനുസിം ഗിരം’’.

൧൩൮. ‘‘അഥ കിം [അഥ കിന്നു (സീ. പീ.), കഥം നു (സ്യാ.)] ദാനി സുമുഖ, ഹനും സംഹച്ച തിട്ഠസി;

അദു മേ പരിസം പത്തോ, ഭയാ ഭീതോ ന ഭാസസി’’.

൧൩൯. ‘‘നാഹം കാസിപതി ഭീതോ, ഓഗയ്ഹ പരിസം തവ;

നാഹം ഭയാ ന ഭാസിസ്സം, വാക്യം അത്ഥമ്ഹി താദിസേ’’.

൧൪൦. ‘‘ന തേ അഭിസരം പസ്സേ, ന രഥേ നപി പത്തികേ;

നാസ്സ ചമ്മം വ കീടം വാ, വമ്മിതേ ച ധനുഗ്ഗഹേ.

൧൪൧. ‘‘ന ഹിരഞ്ഞം സുവണ്ണം വാ, നഗരം വാ സുമാപിതം;

ഓകിണ്ണപരിഖം ദുഗ്ഗം, ദള്ഹമട്ടാലകോട്ഠകം;

യത്ഥ പവിട്ഠോ സുമുഖ, ഭായിതബ്ബം ന ഭായസി’’.

൧൪൨. ‘‘ന മേ അഭിസരേനത്ഥോ, നഗരേന ധനേന വാ;

അപഥേന പഥം യാമ, അന്തലിക്ഖേചരാ മയം.

൧൪൩. ‘‘സുതാ ച പണ്ഡിതാ ത്യമ്ഹാ, നിപുണാ അത്ഥചിന്തകാ [ചത്ഥചിന്തകാ (ക.)];

ഭാസേമത്ഥവതിം വാചം, സച്ചേ ചസ്സ പതിട്ഠിതോ.

൧൪൪. ‘‘കിഞ്ച തുയ്ഹം അസച്ചസ്സ, അനരിയസ്സ കരിസ്സതി;

മുസാവാദിസ്സ ലുദ്ദസ്സ, ഭണിതമ്പി സുഭാസിതം’’.

൧൪൫. ‘‘തം ബ്രാഹ്മണാനം വചനാ, ഇമം ഖേമമകാരയി [ഖേമികാരയി (സീ. പീ.)];

അഭയഞ്ച തയാ ഘുട്ഠം, ഇമായോ ദസധാ ദിസാ.

൧൪൬. ‘‘ഓഗയ്ഹ തേ പോക്ഖരണിം, വിപ്പസന്നോദകം സുചിം;

പഹൂതം ചാദനം തത്ഥ, അഹിംസാ ചേത്ഥ പക്ഖിനം.

൧൪൭. ‘‘ഇദം സുത്വാന നിഗ്ഘോസം, ആഗതമ്ഹ തവന്തികേ;

തേ തേ ബന്ധസ്മ പാസേന, ഏതം തേ ഭാസിതം മുസാ.

൧൪൮. ‘‘മുസാവാദം പുരക്ഖത്വാ, ഇച്ഛാലോഭഞ്ച പാപകം;

ഉഭോ സന്ധിമതിക്കമ്മ, അസാതം ഉപപജ്ജതി’’.

൧൪൯. ‘‘നാപരജ്ഝാമ സുമുഖ, നപി ലോഭാവ മഗ്ഗഹിം;

സുതാ ച പണ്ഡിതാത്യത്ഥ, നിപുണാ അത്ഥചിന്തകാ.

൧൫൦. ‘‘അപ്പേവത്ഥവതിം വാചം, ബ്യാഹരേയ്യും [ബ്യാകരേയ്യും (സീ. പീ.)] ഇധാഗതാ;

തഥാ തം സമ്മ നേസാദോ, വുത്തോ സുമുഖ മഗ്ഗഹി’’.

൧൫൧. ‘‘നേവ ഭീതാ [ഭൂതാ (സ്യാ. ക.)] കാസിപതി, ഉപനീതസ്മി ജീവിതേ;

ഭാസേമത്ഥവതിം വാചം, സമ്പത്താ കാലപരിയായം.

൧൫൨. ‘‘യോ മിഗേന മിഗം ഹന്തി, പക്ഖിം വാ പന പക്ഖിനാ;

സുതേന വാ സുതം കിണ്യാ [കിണേ (സീ. പീ.)], കിം അനരിയതരം തതോ.

൧൫൩. ‘‘യോ ചാരിയരുദം [ച അരിയരുദം (സീ. പീ.)] ഭാസേ, അനരിയധമ്മവസ്സിതോ [അനരിയധമ്മമവസ്സിതോ (സീ.)];

ഉഭോ സോ ധംസതേ ലോകാ, ഇധ ചേവ പരത്ഥ ച.

൧൫൪. ‘‘ന മജ്ജേഥ യസം പത്തോ, ന ബ്യാധേ [ബ്യഥേ (സീ. പീ.)] പത്തസംസയം;

വായമേഥേവ കിച്ചേസു, സംവരേ വിവരാനി ച.

൧൫൫. ‘‘യേ വുദ്ധാ അബ്ഭതിക്കന്താ [നാബ്ഭചിക്ഖന്താ (ക.)], സമ്പത്താ കാലപരിയായം;

ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, ഏവംതേ [ഏവേതേ (സീ. പീ.)] തിദിവം ഗതാ.

൧൫൬. ‘‘ഇദം സുത്വാ കാസിപതി, ധമ്മമത്തനി പാലയ;

ധതരട്ഠഞ്ച മുഞ്ചാഹി, ഹംസാനം പവരുത്തമം’’.

൧൫൭. ‘‘ആഹരന്തുദകം പജ്ജം, ആസനഞ്ച മഹാരഹം;

പഞ്ജരതോ പമോക്ഖാമി, ധതരട്ഠം യസസ്സിനം.

൧൫൮. ‘‘തഞ്ച സേനാപതിം ധീരം, നിപുണം അത്ഥചിന്തകം;

യോ സുഖേ സുഖിതോ രഞ്ഞേ [രഞ്ഞോ (സീ. സ്യാ. പീ. ക.)], ദുക്ഖിതേ ഹോതി ദുക്ഖിതോ.

൧൫൯. ‘‘ഏദിസോ ഖോ അരഹതി, പിണ്ഡമസ്നാതു ഭത്തുനോ;

യഥായം സുമുഖോ രഞ്ഞോ, പാണസാധാരണോ സഖാ’’.