൧൭. ചത്താലീസനിപാതോ
൫൨൧. തേസകുണജാതകം (൧)
൧. ‘‘വേസ്സന്തരം തം പുച്ഛാമി, സകുണ ഭദ്ദമത്ഥു തേ;
രജ്ജം കാരേതുകാമേന, കിം സു കിച്ചം കതം വരം’’.
൨. ‘‘ചിരസ്സം വത മം താതോ, കംസോ ബാരാണസിഗ്ഗഹോ;
പമത്തോ അപ്പമത്തം മം, പിതാ പുത്തം അചോദയി.
൩. ‘‘പഠമേനേവ വിതഥം, കോധം ഹാസം നിവാരയേ;
തതോ കിച്ചാനി കാരേയ്യ, തം വതം ആഹു ഖത്തിയ.
൪. ‘‘യം ത്വം താത തപോകമ്മം [തപേ കമ്മം (സീ. സ്യാ. പീ.)], പുബ്ബേ കതമസംസയം;
രത്തോ ദുട്ഠോ ച യം കയിരാ, ന തം കയിരാ തതോ പുന [പുനം (പീ.)].
൫. ‘‘ഖത്തിയസ്സ പമത്തസ്സ, രട്ഠസ്മിം രട്ഠവഡ്ഢന;
സബ്ബേ ഭോഗാ വിനസ്സന്തി, രഞ്ഞോ തം വുച്ചതേ അഘം.
൬. ‘‘സിരീ താത അലക്ഖീ ച [സിരീ ച താത ലക്ഖീ ച (സ്യാ. പീ.)], പുച്ഛിതാ ഏതദബ്രവും;
ഉട്ഠാന [ഉട്ഠാനേ (സ്യാ.)] വീരിയേ പോസേ, രമാഹം അനുസൂയകേ.
൭. ‘‘ഉസൂയകേ ദുഹദയേ, പുരിസേ കമ്മദുസ്സകേ;
കാലകണ്ണീ മഹാരാജ, രമതി [രമാതി (ക.)] ചക്കഭഞ്ജനീ.
൮. ‘‘സോ ത്വം സബ്ബേസു സുഹദയോ [സോ ത്വം സബ്ബേസം സുഹദയോ (സ്യാ. പീ.), സോ ത്വം സബ്ബേ സുഹദയോ (ക.)], സബ്ബേസം രക്ഖിതോ ഭവ;
അലക്ഖിം നുദ മഹാരാജ, ലക്ഖ്യാ ഭവ നിവേസനം.
൯. ‘‘സ ലക്ഖീധിതിസമ്പന്നോ, പുരിസോ ഹി മഹഗ്ഗതോ;
അമിത്താനം കാസിപതി, മൂലം അഗ്ഗഞ്ച ഛിന്ദതി.
൧൦. ‘‘സക്കോപി ഹി ഭൂതപതി, ഉട്ഠാനേ നപ്പമജ്ജതി;
സ കല്യാണേ ധിതിം കത്വാ, ഉട്ഠാനേ കുരുതേ മനോ.
൧൧. ‘‘ഗന്ധബ്ബാ പിതരോ ദേവാ, സാജീവാ [സഞ്ജീവാ (പീ.)] ഹോന്തി താദിനോ;
ഉട്ഠാഹതോ [ഉട്ഠഹതോ (സ്യാ. പീ.)] അപ്പമജ്ജതോ [മപ്പമജ്ജതോ (ക.)], അനുതിട്ഠന്തി ദേവതാ.
൧൨. ‘‘സോ അപ്പമത്തോ അക്കുദ്ധോ [അക്കുട്ഠോ (പീ.)], താത കിച്ചാനി കാരയ;
വായമസ്സു ച കിച്ചേസു, നാലസോ വിന്ദതേ സുഖം.
൧൩. ‘‘തത്ഥേവ തേ വത്തപദാ, ഏസാവ [ഏസാ ച (പീ.)] അനുസാസനീ;
അലം മിത്തേ സുഖാപേതും, അമിത്താനം ദുഖായ [ദുക്ഖായ (പീ.)] ച’’.
൧൪. ‘‘സക്ഖിസി ത്വം [സക്ഖീ തുവം (സീ. സ്യാ. പീ.)] കുണ്ഡലിനി, മഞ്ഞസി ഖത്തബന്ധുനി [ഖത്തിയബന്ധുനീ (പീ.)];
രജ്ജം കാരേതുകാമേന, കിം സു കിച്ചം കതം വരം’’.
൧൫. ‘‘ദ്വേവ താത പദകാനി, യത്ഥ [യേസു (പീ.)] സബ്ബം പതിട്ഠിതം;
അലദ്ധസ്സ ച യോ ലാഭോ, ലദ്ധസ്സ ചാനുരക്ഖണാ.
൧൬. ‘‘അമച്ചേ താത ജാനാഹി, ധീരേ അത്ഥസ്സ കോവിദേ;
അനക്ഖാ കിതവേ താത, അസോണ്ഡേ അവിനാസകേ.
൧൭. ‘‘യോ ച തം താത രക്ഖേയ്യ, ധനം യഞ്ചേവ തേ സിയാ;
സൂതോവ രഥം സങ്ഗണ്ഹേ, സോ തേ കിച്ചാനി കാരയേ.
൧൮. ‘‘സുസങ്ഗഹിതന്തജനോ, സയം വിത്തം അവേക്ഖിയ;
നിധിഞ്ച ഇണദാനഞ്ച, ന കരേ പരപത്തിയാ.
൧൯. ‘‘സയം ആയം വയം [ആയവയം (പീ.)] ജഞ്ഞാ, സയം ജഞ്ഞാ കതാകതം;
നിഗ്ഗണ്ഹേ നിഗ്ഗഹാരഹം, പഗ്ഗണ്ഹേ പഗ്ഗഹാരഹം.
൨൦. ‘‘സയം ജാനപദം അത്ഥം, അനുസാസ രഥേസഭ;
മാ തേ അധമ്മികാ യുത്താ, ധനം രട്ഠഞ്ച നാസയും.
൨൧. ‘‘മാ ച വേഗേന കിച്ചാനി, കരോസി [കാരേസി (സീ. സ്യാ. പീ.)] കാരയേസി വാ;
വേഗസാ ഹി കതം കമ്മം, മന്ദോ പച്ഛാനുതപ്പതി.
൨൨. ‘‘മാ തേ അധിസരേ മുഞ്ച, സുബാള്ഹമധികോധിതം [കോപിതം (സീ. സ്യാ.)];
കോധസാ ഹി ബഹൂ ഫീതാ, കുലാ അകുലതം ഗതാ.
൨൩. ‘‘മാ താത ഇസ്സരോമ്ഹീതി, അനത്ഥായ പതാരയി;
ഇത്ഥീനം പുരിസാനഞ്ച, മാ തേ ആസി ദുഖുദ്രയോ.
൨൪. ‘‘അപേതലോമഹംസസ്സ, രഞ്ഞോ കാമാനുസാരിനോ;
സബ്ബേ ഭോഗാ വിനസ്സന്തി, രഞ്ഞോ തം വുച്ചതേ അഘം.
൨൫. ‘‘തത്ഥേവ തേ വത്തപദാ, ഏസാവ അനുസാസനീ;
ദക്ഖസ്സുദാനി പുഞ്ഞകരോ, അസോണ്ഡോ അവിനാസകോ;
സീലവാസ്സു [സീലവാസ്സ (ടീകാ)] മഹാരാജ, ദുസ്സീലോ വിനിപാതികോ’’ [വിനിപാതകോ (പീ.)].
൨൬. ‘‘അപുച്ഛിമ്ഹ കോസിയഗോത്തം [അപുച്ഛിമ്ഹാ കോസിയഗോത്തം (സ്യാ.), അപുച്ഛമ്ഹാപി കോസികം (പീ.)], കുണ്ഡലിനിം തഥേവ ച;
ത്വം ദാനി വദേഹി ജമ്ബുക [ജമ്ബുക ത്വം ദാനി വദേഹി (സ്യാ. പീ.)], ബലാനം ബലമുത്തമം’’.
൨൭. ‘‘ബലം പഞ്ചവിധം ലോകേ, പുരിസസ്മിം മഹഗ്ഗതേ;
തത്ഥ ബാഹുബലം നാമ, ചരിമം വുച്ചതേ ബലം.
൨൮. ‘‘ഭോഗബലഞ്ച ദീഘാവു, ദുതിയം വുച്ചതേ ബലം;
അമച്ചബലഞ്ച ദീഘാവു, തതിയം വുച്ചതേ ബലം.
൨൯. ‘‘അഭിജച്ചബലം ചേവ, തം ചതുത്ഥം അസംസയം;
യാനി ചേതാനി സബ്ബാനി, അധിഗണ്ഹാതി പണ്ഡിതോ.
൩൦. ‘‘തം ബലാനം ബലം സേട്ഠം, അഗ്ഗം പഞ്ഞാബം ബലം [വരം (സീ.)];
പഞ്ഞാബലേനുപത്ഥദ്ധോ, അത്ഥം വിന്ദതി പണ്ഡിതോ.
൩൧. ‘‘അപി ചേ ലഭതി മന്ദോ, ഫീതം ധരണിമുത്തമം;
അകാമസ്സ പസയ്ഹം വാ, അഞ്ഞോ തം പടിപജ്ജതി.
൩൨. ‘‘അഭിജാതോപി ചേ ഹോതി, രജ്ജം ലദ്ധാന ഖത്തിയോ;
ദുപ്പഞ്ഞോ ഹി കാസിപതി, സബ്ബേനപി ന ജീവതി.
൩൩. ‘‘പഞ്ഞാവ സുതം വിനിച്ഛിനീ [പഞ്ഞാ സുതവിനിച്ഛിനീ (സ്യാ. പീ.)], പഞ്ഞാ കിത്തി സിലോകവഡ്ഢനീ [വദ്ധനീ (പീ.)];
പഞ്ഞാസഹിതോ നരോ ഇധ, അപി ദുക്ഖേ സുഖാനി വിന്ദതി.
൩൪. ‘‘പഞ്ഞഞ്ച ഖോ അസുസ്സൂസം, ന കോചി അധിഗച്ഛതി;
ബഹുസ്സുതം അനാഗമ്മ, ധമ്മട്ഠം അവിനിബ്ഭുജം.
൩൫. ‘‘യോ ച ധമ്മവിഭങ്ഗഞ്ഞൂ [യോ ധമ്മഞ്ച വിഭാഗഞ്ഞൂ (പീ.)], കാലുട്ഠായീ മതന്ദിതോ;
അനുട്ഠഹതി കാലേന, കമ്മഫലം തസ്സ ഇജ്ഝതി [കമ്മഫലം തസ്സിജ്ഝതി, ഫലം തസ്സ സമിജ്ഝതി (ക.)].
൩൬. ‘‘അനായതന [നാ’നായതന (പീ.)] സീലസ്സ, അനായതന [നാ’നായതന (പീ.)] സേവിനോ;
ന നിബ്ബിന്ദിയകാരിസ്സ, സമ്മദത്ഥോ വിപച്ചതി.
൩൭. ‘‘അജ്ഝത്തഞ്ച പയുത്തസ്സ, തഥായതനസേവിനോ;
അനിബ്ബിന്ദിയകാരിസ്സ, സമ്മദത്ഥോ വിപച്ചതി.
൩൮. ‘‘യോഗപ്പയോഗസങ്ഖാതം, സമ്ഭതസ്സാനുരക്ഖണം;
താനി ത്വം താത സേവസ്സു, മാ അകമ്മായ രന്ധയി;
അകമ്മുനാ ഹി ദുമ്മേധോ, നളാഗാരംവ സീദതി’’.
൩൯. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, മാതാപിതൂസു ഖത്തിയ;
ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, രാജ സഗ്ഗം ഗമിസ്സസി.
൪൦. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, പുത്തദാരേസു ഖത്തിയ;
ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, രാജ സഗ്ഗം ഗമിസ്സസി.
൪൧. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, മിത്താമച്ചേസു ഖത്തിയ;
ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, രാജ സഗ്ഗം ഗമിസ്സസി.
൪൨. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, വാഹനേസു ബലേസു ച;
ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, രാജ സഗ്ഗം ഗമിസ്സസി.
൪൩. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, ഗാമേസു നിഗമേസു ച…പേ….
൪൪. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, രട്ഠേസു [രട്ഠേ (പീ.)] ജനപദേസു ച…പേ….
൪൫. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, സമണ [സമണേ (സ്യാ. ക.)] ബ്രാഹ്മണേസു ച…പേ….
൪൬. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, മിഗപക്ഖീസു ഖത്തിയ;
ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, രാജ സഗ്ഗം ഗമിസ്സസി.
൪൭. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, ധമ്മോ ചിണ്ണോ സുഖാവഹോ [ധമ്മോ സുചിണ്ണോ സുഖമാവഹതി (ക.)];
ഇധ ധമ്മം ചരിത്വാന, രാജ സഗ്ഗം ഗമിസ്സസി.
൪൮. ‘‘ധമ്മം ചര മഹാരാജ, സഇന്ദാ [ഇന്ദോ (പീ.), സിന്ദാ (ക.)] ദേവാ സബ്രഹ്മകാ;
സുചിണ്ണേന ദിവം പത്താ, മാ ധമ്മം രാജ പാമദോ [പമാദോ (പീ. ക.)].
൪൯. ‘‘തത്ഥേവ തേ [വേതേ (പീ.)] വത്തപദാ, ഏസാവ [ഏസാ ച (പീ.)] അനുസാസനീ;
സപ്പഞ്ഞസേവീ കല്യാണീ, സമത്തം സാമ [സാമം (ക.)] തം വിദൂ’’തി.
തേസകുണജാതകം പഠമം.
൫൨൨. സരഭങ്ഗജാതകം (൨)
൫൦. ‘‘അലങ്കതാ കുണ്ഡലിനോ സുവത്ഥാ, വേളുരിയമുത്താഥരുഖഗ്ഗബന്ധാ [ബദ്ധാ (പീ.)];
രഥേസഭാ തിട്ഠഥ കേ നു തുമ്ഹേ, കഥം വോ ജാനന്തി മനുസ്സലോകേ’’.
൫൧. ‘‘അഹമട്ഠകോ ഭീമരഥോ പനായം, കാലിങ്ഗരാജാ പന ഉഗ്ഗതോയം [ഉഗ്ഗതോ അയം (പീ.), ഉഗ്ഗതായം (ക.)];
സുസഞ്ഞതാനം ഇസീനം [സുസഞ്ഞതാനിസിനം (പീ.)] ദസ്സനായ, ഇധാഗതാ പുച്ഛിതായേമ്ഹ പഞ്ഹേ’’.
൫൨. ‘‘വേഹായസം തിട്ഠസി [തിട്ഠതി (പീ.)] അന്തലിക്ഖേ, പഥദ്ധുനോ പന്നരസേവ ചന്ദോ;
പുച്ഛാമി തം യക്ഖ മഹാനുഭാവ, കഥം തം ജാനന്തി മനുസ്സലോകേ’’.
൫൩. ‘‘യമാഹു ദേവേസു സുജമ്പതീതി, മഘവാതി തം ആഹു മനുസ്സലോകേ;
സ ദേവരാജാ ഇദമജ്ജ പത്തോ, സുസഞ്ഞതാനം ഇസീനം ദസ്സനായ’’.
൫൪. ‘‘ദൂരേ സുതാ നോ ഇസയോ സമാഗതാ, മഹിദ്ധികാ ഇദ്ധിഗുണൂപപന്നാ;
വന്ദാമി തേ അയിരേ പസന്നചിത്തോ, യേ ജീവലോകേത്ഥ മനുസ്സസേട്ഠാ’’.
൫൫. ഗന്ധോ ഇസീനം ചിരദിക്ഖിതാനം [ദക്ഖിതാനം (സ്യാ. പീ.)], കായാ ചുതോ ഗച്ഛതി മാലുതേന;
ഇതോ പടിക്കമ്മ സഹസ്സനേത്ത, ഗന്ധോ ഇസീനം അസുചി ദേവരാജ’’.
൫൬. ‘‘ഗന്ധോ ഇസീനം ചിരദിക്ഖിതാനം, കായാ ചുതോ ഗച്ഛതു മാലുതേന;
വിചിത്രപുപ്ഫം സുരഭിംവ മാലം, ഗന്ധഞ്ച ഏതം പാടികങ്ഖാമ ഭന്തേ;
ന ഹേത്ഥ ദേവാ പടിക്കൂലസഞ്ഞിനോ’’.
൫൭. ‘‘പുരിന്ദദോ ഭൂതപതീ യസസ്സീ, ദേവാനമിന്ദോ സക്കോ [ഇദം പദം നത്ഥി (സീ. സ്യാ. പീ. പോത്ഥകേസു)] മഘവാ സുജമ്പതി;
സ ദേവരാജാ അസുരഗണപ്പമദ്ദനോ, ഓകാസമാകങ്ഖതി പഞ്ഹ പുച്ഛിതും.
൫൮. ‘‘കോ നേവിമേസം ഇധ പണ്ഡിതാനം, പഞ്ഹേ പുട്ഠോ നിപുണേ ബ്യാകരിസ്സതി;
തിണ്ണഞ്ച രഞ്ഞം മനുജാധിപാനം, ദേവാനമിന്ദസ്സ ച വാസവസ്സ’’.
൫൯. ‘‘അയം ഇസി [ഇസീ (സീ. പീ.)] സരഭങ്ഗോ തപസ്സീ [യസസ്സീ (സീ.)], യതോ ജാതോ വിരതോ മേഥുനസ്മാ;
ആചേരപുത്തോ [ആചരിയപുത്തോ (പീ. ക.)] സുവിനീതരൂപോ, സോ നേസം പഞ്ഹാനി വിയാകരിസ്സതി’’.
൬൦. ‘‘കോണ്ഡഞ്ഞ പഞ്ഹാനി വിയാകരോഹി, യാചന്തി തം ഇസയോ സാധുരൂപാ;
കോണ്ഡഞ്ഞ ഏസോ മനുജേസു ധമ്മോ, യം വുദ്ധ [വദ്ധ (പീ.), ബുദ്ധ (ക.)] മാഗച്ഛതി ഏസ ഭാരോ’’.
൬൧. ‘‘കതാവകാസാ പുച്ഛന്തു ഭോന്തോ, യം കിഞ്ചി പഞ്ഹം മനസാഭിപത്ഥിതം;
അഹഞ്ഹി തം തം വോ വിയാകരിസ്സം, ഞത്വാ സയം ലോകമിമം പരഞ്ച’’.
൬൨. ‘‘തതോ ച മഘവാ സക്കോ, അത്ഥദസ്സീ പുരിന്ദദോ;
അപുച്ഛി പഠമം പഞ്ഹം, യഞ്ചാസി അഭിപത്ഥിതം’’.
൬൩. ‘‘കിം സൂ വധിത്വാ ന കദാചി സോചതി, കിസ്സപ്പഹാനം ഇസയോ വണ്ണയന്തി;
കസ്സീധ വുത്തം ഫരുസം ഖമേഥ, അക്ഖാഹി മേ കോണ്ഡഞ്ഞ ഏതമത്ഥം’’.
൬൪. ‘‘കോധം വധിത്വാ ന കദാചി സോചതി, മക്ഖപ്പഹാനം ഇസയോ വണ്ണയന്തി;
സബ്ബേസം വുത്തം ഫരുസം ഖമേഥ, ഏതം ഖന്തിം ഉത്തമമാഹു സന്തോ’’.
൬൫. ‘‘സക്കാ ഉഭിന്നം [ഹി ദ്വിന്നം (പീ.)] വചനം തിതിക്ഖിതും, സദിസസ്സ വാ സേട്ഠതരസ്സ [സേട്ഠനരസ്സ (പീ.)] വാപി;
കഥം നു ഹീനസ്സ വചോ ഖമേഥ, അക്ഖാഹി മേ കോണ്ഡഞ്ഞ ഏതമത്ഥം’’.
൬൬. ‘‘ഭയാ ഹി സേട്ഠസ്സ വചോ ഖമേഥ, സാരമ്ഭഹേതൂ പന സാദിസസ്സ;
യോ ചീധ ഹീനസ്സ വചോ ഖമേഥ, ഏതം ഖന്തിം ഉത്തമമാഹു സന്തോ’’.
൬൭. ‘‘കഥം വിജഞ്ഞാ ചതുപത്ഥരൂപം [ചതുമട്ഠരൂപം (സ്യാ. പീ.)], സേട്ഠം സരിക്ഖം അഥവാപി ഹീനം;
വിരൂപരൂപേന ചരന്തി സന്തോ, തസ്മാ ഹി സബ്ബേസം വചോ ഖമേഥ’’.
൬൮. ‘‘ന ഹേതമത്ഥം മഹതീപി സേനാ, സരാജികാ യുജ്ഝമാനാ ലഭേഥ;
യം ഖന്തിമാ സപ്പുരിസോ ലഭേഥ, ഖന്തീ ബലസ്സൂപസമന്തി വേരാ’’.
൬൯. ‘‘സുഭാസിതം തേ അനുമോദിയാന, അഞ്ഞം തം പുച്ഛാമി തദിങ്ഘ ബ്രൂഹി;
യഥാ അഹും [അഹൂ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ദണ്ഡകീ നാളികേരോ [നാളികീരോ (സീ. സ്യാ. പീ.)], അഥജ്ജുനോ കലാബു ചാപി രാജാ;
തേസം ഗതിം ബ്രൂഹി സുപാപകമ്മിനം, കത്ഥൂപപന്നാ ഇസിനം വിഹേഠകാ’’.
൭൦. ‘‘കിസഞ്ഹി [കിസംപി (പീ.)] വച്ഛം അവകിരിയ ദണ്ഡകീ, ഉച്ഛിന്നമൂലോ സജനോ സരട്ഠോ;
കുക്കുളനാമേ നിരയമ്ഹി പച്ചതി, തസ്സ ഫുലിങ്ഗാനി പതന്തി കായേ.
൭൧. ‘‘യോ സഞ്ഞതേ പബ്ബജിതേ അഹേഠയി [അവഞ്ചസി (പീ.)], ധമ്മം ഭണന്തേ സമണേ അദൂസകേ;
തം നാളികേരം സുനഖാ പരത്ഥ, സങ്ഗമ്മ ഖാദന്തി വിഫന്ദമാനം.
൭൨. ‘‘അഥജ്ജുനോ നിരയേ സത്തിസൂലേ, അവംസിരോ പതിതോ ഉദ്ധംപാദോ [ഉദ്ധപാദോ (സ്യാ.), അദ്ധപാദോ (പീ.)];
അങ്ഗീരസം ഗോതമം ഹേഠയിത്വാ, ഖന്തിം തപസ്സിം ചിരബ്രഹ്മചാരിം.
൭൩. ‘‘യോ ഖണ്ഡസോ പബ്ബജിതം അഛേദയി, ഖന്തിം വദന്തം സമണം അദൂസകം;