൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧. ലോഭസുത്തം

൧. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? ലോഭം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ലോഭേന ലുദ്ധാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ലോഭം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഠമം.

൨. ദോസസുത്തം

൨. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? ദോസം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ദോസേന ദുട്ഠാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ദോസം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ദുതിയം.

൩. മോഹസുത്തം

൩. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? മോഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മോഹേന മൂള്ഹാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മോഹം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. തതിയം.

൪. കോധസുത്തം

൪. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? കോധം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന കോധേന കുദ്ധാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം കോധം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. മക്ഖസുത്തം

൫. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? മക്ഖം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മക്ഖേന മക്ഖാസേ [മക്ഖിതാസേ (സ്യാ.)], സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മക്ഖം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഞ്ചമം.

൬. മാനസുത്തം

൬. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? മാനം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മാനേന മത്താസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മാനം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ഛട്ഠം.

൭. സബ്ബപരിഞ്ഞാസുത്തം

൭. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘സബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. സബ്ബഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യോ സബ്ബം സബ്ബതോ ഞത്വാ, സബ്ബത്ഥേസു ന രജ്ജതി;

സ വേ സബ്ബപരിഞ്ഞാ [സബ്ബം പരിഞ്ഞാ (സ്യാ. പീ.)] സോ, സബ്ബദുക്ഖമുപച്ചഗാ’’തി [സബ്ബം ദുക്ഖം ഉപച്ചഗാതി (സ്യാ.), സബ്ബദുക്ഖം ഉപച്ചഗാതി (പീ. അട്ഠ.)].

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. സത്തമം.

൮. മാനപരിഞ്ഞാസുത്തം

൮. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘മാനം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. മാനഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘മാനുപേതാ അയം പജാ, മാനഗന്ഥാ ഭവേ രതാ;

മാനം അപരിജാനന്താ, ആഗന്താരോ പുനബ്ഭവം.

‘‘യേ ച മാനം പഹന്ത്വാന, വിമുത്താ മാനസങ്ഖയേ;

തേ മാനഗന്ഥാഭിഭുനോ, സബ്ബദുക്ഖമുപച്ചഗു’’ന്തി [സബ്ബദുക്ഖം ഉപച്ചഗുന്തി (പീ.), സബ്ബം ദുക്ഖം ഉപച്ചഗുന്തി (അട്ഠകഥാ)].

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. അട്ഠമം.

൯. ലോഭപരിഞ്ഞാസുത്തം

൯. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ലോഭം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. ലോഭഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ലോഭേന ലുദ്ധാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ലോഭം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. നവമം.

൧൦. ദോസപരിഞ്ഞാസുത്തം

൧൦. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ദോസം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. ദോസഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ദോസേന ദുട്ഠാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ദോസം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ദസമം.

പഠമോ വഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

രാഗദോസാ അഥ മോഹോ, കോധമക്ഖാ മാനം സബ്ബം;

മാനതോ രാഗദോസാ പുന ദ്വേ, പകാസിതാ വഗ്ഗമാഹു പഠമന്തി.