൧. ഏകകനിപാതോ

൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧. ലോഭസുത്തം

൧. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? ലോഭം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ലോഭേന ലുദ്ധാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ലോഭം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഠമം.

൨. ദോസസുത്തം

൨. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? ദോസം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ദോസേന ദുട്ഠാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ദോസം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ദുതിയം.

൩. മോഹസുത്തം

൩. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? മോഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മോഹേന മൂള്ഹാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മോഹം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. തതിയം.

൪. കോധസുത്തം

൪. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? കോധം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന കോധേന കുദ്ധാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം കോധം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. മക്ഖസുത്തം

൫. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? മക്ഖം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മക്ഖേന മക്ഖാസേ [മക്ഖിതാസേ (സ്യാ.)], സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മക്ഖം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഞ്ചമം.

൬. മാനസുത്തം

൬. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മം, ഭിക്ഖവേ, പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായ. കതമം ഏകധമ്മം? മാനം, ഭിക്ഖവേ, ഏകധമ്മം പജഹഥ; അഹം വോ പാടിഭോഗോ അനാഗാമിതായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മാനേന മത്താസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മാനം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ഛട്ഠം.

൭. സബ്ബപരിഞ്ഞാസുത്തം

൭. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘സബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. സബ്ബഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യോ സബ്ബം സബ്ബതോ ഞത്വാ, സബ്ബത്ഥേസു ന രജ്ജതി;

സ വേ സബ്ബപരിഞ്ഞാ [സബ്ബം പരിഞ്ഞാ (സ്യാ. പീ.)] സോ, സബ്ബദുക്ഖമുപച്ചഗാ’’തി [സബ്ബം ദുക്ഖം ഉപച്ചഗാതി (സ്യാ.), സബ്ബദുക്ഖം ഉപച്ചഗാതി (പീ. അട്ഠ.)].

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. സത്തമം.

൮. മാനപരിഞ്ഞാസുത്തം

൮. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘മാനം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. മാനഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘മാനുപേതാ അയം പജാ, മാനഗന്ഥാ ഭവേ രതാ;

മാനം അപരിജാനന്താ, ആഗന്താരോ പുനബ്ഭവം.

‘‘യേ ച മാനം പഹന്ത്വാന, വിമുത്താ മാനസങ്ഖയേ;

തേ മാനഗന്ഥാഭിഭുനോ, സബ്ബദുക്ഖമുപച്ചഗു’’ന്തി [സബ്ബദുക്ഖം ഉപച്ചഗുന്തി (പീ.), സബ്ബം ദുക്ഖം ഉപച്ചഗുന്തി (അട്ഠകഥാ)].

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. അട്ഠമം.

൯. ലോഭപരിഞ്ഞാസുത്തം

൯. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ലോഭം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. ലോഭഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ലോഭേന ലുദ്ധാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ലോഭം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. നവമം.

൧൦. ദോസപരിഞ്ഞാസുത്തം

൧൦. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ദോസം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. ദോസഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന ദോസേന ദുട്ഠാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം ദോസം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ദസമം.

പഠമോ വഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

രാഗദോസാ അഥ മോഹോ, കോധമക്ഖാ മാനം സബ്ബം;

മാനതോ രാഗദോസാ പുന ദ്വേ, പകാസിതാ വഗ്ഗമാഹു പഠമന്തി.

൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧. മോഹപരിഞ്ഞാസുത്തം

൧൧. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘മോഹം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. മോഹഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മോഹേന മൂള്ഹാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മോഹം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഠമം.

൨. കോധപരിഞ്ഞാസുത്തം

൧൨. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘കോധം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. കോധഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന കോധേന കുദ്ധാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം കോധം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ദുതിയം.

൩.മക്ഖപരിഞ്ഞാസുത്തം

൧൩. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘മക്ഖം, ഭിക്ഖവേ, അനഭിജാനം അപരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം അവിരാജയം അപ്പജഹം അഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായ. മക്ഖഞ്ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അഭിജാനം പരിജാനം തത്ഥ ചിത്തം വിരാജയം പജഹം ഭബ്ബോ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യേന മക്ഖേന മക്ഖാസേ, സത്താ ഗച്ഛന്തി ദുഗ്ഗതിം;

തം മക്ഖം സമ്മദഞ്ഞായ, പജഹന്തി വിപസ്സിനോ;

പഹായ ന പുനായന്തി, ഇമം ലോകം കുദാചന’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. തതിയം.

൪. അവിജ്ജാനീവരണസുത്തം

൧൪. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകനീവരണമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന [യേനേവം (?)] നീവരണേന നിവുതാ പജാ ദീഘരത്തം സന്ധാവന്തി സംസരന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, അവിജ്ജാനീവരണം [അവിജ്ജാനീവരണേന (?)]. അവിജ്ജാനീവരണേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, നിവുതാ പജാ ദീഘരത്തം സന്ധാവന്തി സംസരന്തീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘നത്ഥഞ്ഞോ ഏകധമ്മോപി, യേനേവം [യേനേവ (സീ. പീ. ക.)] നിവുതാ പജാ;

സംസരന്തി അഹോരത്തം, യഥാ മോഹേന ആവുതാ.

‘‘യേ ച മോഹം പഹന്ത്വാന, തമോഖന്ധം [തമോക്ഖന്ധം (സീ. സ്യാ. പീ.)] പദാലയും;

ന തേ പുന സംസരന്തി, ഹേതു തേസം ന വിജ്ജതീ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. തണ്ഹാസംയോജനസുത്തം

൧൫. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകസംയോജനമ്പി സമനുപസ്സാമി യേന [യേനേവം (സ്യാ.)] സംയോജനേന സംയുത്താ സത്താ ദീഘരത്തം സന്ധാവന്തി സംസരന്തി യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, തണ്ഹാസംയോജനം [തണ്ഹാസംയോജനേന (?)]. തണ്ഹാസംയോജനേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സംയുത്താ സത്താ ദീഘരത്തം സന്ധാവന്തി സംസരന്തീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘തണ്ഹാദുതിയോ പുരിസോ, ദീഘമദ്ധാന സംസരം;

ഇത്ഥഭാവഞ്ഞഥാഭാവം [ഇത്ഥമ്ഭാവഞ്ഞഥാഭാവം (സ്യാ.)], സംസാരം നാതിവത്തതി.

‘‘ഏതമാദീനവം [ഏവമാദീനവം (സീ. പീ. ക.)] ഞത്വാ, തണ്ഹം [തണ്ഹാ (സീ. ക.)] ദുക്ഖസ്സ സമ്ഭവം;

വീതതണ്ഹോ അനാദാനോ, സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. പഞ്ചമം.

൬. പഠമസേഖസുത്തം

൧൬. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘സേഖസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപ്പത്തമാനസസ്സ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനസ്സ വിഹരതോ അജ്ഝത്തികം അങ്ഗന്തി കരിത്വാ നാഞ്ഞം ഏകങ്ഗമ്പി സമനുപസ്സാമി യം ഏവം ബഹൂപകാരം യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, യോനിസോ മനസികാരോ. യോനിസോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മനസി കരോന്തോ അകുസലം പജഹതി, കുസലം ഭാവേതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘യോനിസോ മനസികാരോ, ധമ്മോ സേഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

നത്ഥഞ്ഞോ ഏവം ബഹുകാരോ, ഉത്തമത്ഥസ്സ പത്തിയാ;

യോനിസോ പദഹം ഭിക്ഖു, ഖയം ദുക്ഖസ്സ പാപുണേ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. ഛട്ഠം.

൭. ദുതിയസേഖസുത്തം

൧൭. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘സേഖസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ അപ്പത്തമാനസസ്സ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനസ്സ വിഹരതോ ബാഹിരം അങ്ഗന്തി കരിത്വാ നാഞ്ഞം ഏകങ്ഗമ്പി സമനുപസ്സാമി യം ഏവം ബഹൂപകാരം യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, കല്യാണമിത്തതാ. കല്യാണമിത്തോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അകുസലം പജഹതി, കുസലം ഭാവേതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘കല്യാണമിത്തോ യോ ഭിക്ഖു, സപ്പതിസ്സോ സഗാരവോ;

കരം മിത്താനം വചനം, സമ്പജാനോ പതിസ്സതോ;

പാപുണേ അനുപുബ്ബേന, സബ്ബസംയോജനക്ഖയ’’ന്തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. സത്തമം.

൮. സങ്ഘഭേദസുത്തം

൧൮. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. കതമോ ഏകധമ്മോ? സങ്ഘഭേദോ. സങ്ഘേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഭിന്നേ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഭണ്ഡനാനി ചേവ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിഭാസാ ച ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിക്ഖേപാ ച ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിച്ചജനാ ച ഹോന്തി. തത്ഥ അപ്പസന്നാ ചേവ നപ്പസീദന്തി, പസന്നാനഞ്ച ഏകച്ചാനം അഞ്ഞഥത്തം ഹോതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘ആപായികോ നേരയികോ, കപ്പട്ഠോ സങ്ഘഭേദകോ;

വഗ്ഗാരാമോ അധമ്മട്ഠോ, യോഗക്ഖേമാ പധംസതി [യോഗക്ഖേമതോ ധംസതി (സ്യാ. പീ.), യോഗക്ഖേമാ വിമംസതി (സീ. ക.)];

സങ്ഘം സമഗ്ഗം ഭേത്വാന [ഭിത്വാന (സീ. ക.), ഭിന്ദിത്വാ (ചൂളവ. ൩൫൪; അ. നി. ൧൦.൩൯)], കപ്പം നിരയമ്ഹി പച്ചതീ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. അട്ഠമം.

൯. സങ്ഘസാമഗ്ഗീസുത്തം

൧൯. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഏകധമ്മോ, ഭിക്ഖവേ, ലോകേ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജതി ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാനം. കതമോ ഏകധമ്മോ? സങ്ഘസാമഗ്ഗീ. സങ്ഘേ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സമഗ്ഗേ ന ചേവ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഭണ്ഡനാനി ഹോന്തി, ന ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിഭാസാ ഹോന്തി, ന ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിക്ഖേപാ ഹോന്തി, ന ച അഞ്ഞമഞ്ഞം പരിച്ചജനാ ഹോന്തി. തത്ഥ അപ്പസന്നാ ചേവ പസീദന്തി, പസന്നാനഞ്ച ഭിയ്യോഭാവോ ഹോതീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘സുഖാ സങ്ഘസ്സ സാമഗ്ഗീ, സമഗ്ഗാനഞ്ചനുഗ്ഗഹോ;

സമഗ്ഗരതോ ധമ്മട്ഠോ, യോഗക്ഖേമാ ന ധംസതി;

സങ്ഘം സമഗ്ഗം കത്വാന, കപ്പം സഗ്ഗമ്ഹി മോദതീ’’തി.

അയമ്പി അത്ഥോ വുത്തോ ഭഗവതാ, ഇതി മേ സുതന്തി. നവമം.

൧൦. പദുട്ഠചിത്തസുത്തം

൨൦. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ, വുത്തമരഹതാതി മേ സുതം –

‘‘ഇധാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം പദുട്ഠചിത്തം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – ‘ഇമമ്ഹി ചായം സമയേ പുഗ്ഗലോ കാലങ്കരേയ്യ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ’. തം കിസ്സ ഹേതു? ചിത്തം ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, പദുട്ഠം. ചേതോപദോസഹേതു ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഏവമിധേകച്ചേ സത്താ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച. തത്ഥേതം ഇതി വുച്ചതി –

‘‘പദുട്ഠചിത്തം ഞത്വാന, ഏകച്ചം ഇധ പുഗ്ഗലം;

ഏതമത്ഥഞ്ച ബ്യാകാസി, ബുദ്ധോ ഭിക്ഖൂന സന്തികേ.

‘‘ഇമമ്ഹി ചായം സമയേ, കാലം കയിരാഥ പുഗ്ഗലോ;

നിരയം ഉപപജ്ജേയ്യ, ചിത്തം ഹിസ്സ പദൂസിതം.

‘‘യഥാ ഹരിത്വാ നിക്ഖിപേയ്യ, ഏവമേവ തഥാവിധോ;