൨. സീഹാസനിയവഗ്ഗോ

൧. സീഹാസനദായകത്ഥേരഅപദാനം

൧. ‘‘നിബ്ബുതേ ലോകനാഥമ്ഹി, സിദ്ധത്ഥേ ദ്വിപദുത്തമേ [ദിപദുത്തമേ (സീ. സ്യാ.)];

വിത്ഥാരികേ പാവചനേ, ബാഹുജഞ്ഞമ്ഹി സാസനേ.

൨. ‘‘പസന്നചിത്തോ സുമനോ, സീഹാസനമകാസഹം;

സീഹാസനം കരിത്വാന, പാദപീഠമകാസഹം.

൩. ‘‘സീഹാസനേ ച വസ്സന്തേ, ഘരം തത്ഥ അകാസഹം;

തേന ചിത്തപ്പസാദേന, തുസിതം ഉപപജ്ജഹം.

൪. ‘‘ആയാമേന ചതുബ്ബീസ, യോജനം ആസി [യോജനാസിംസു (സ്യാ. ക.)] താവദേ;

വിമാനം സുകതം മയ്ഹം, വിത്ഥാരേന ചതുദ്ദസ.

൫. ‘‘സതം [സത്ത (സ്യാ.)] കഞ്ഞാസഹസ്സാനി, പരിവാരേന്തി മം സദാ;

സോണ്ണമയഞ്ച പല്ലങ്കം, ബ്യമ്ഹേ ആസി സുനിമ്മിതം.

൬. ‘‘ഹത്ഥിയാനം അസ്സയാനം, ദിബ്ബയാനം ഉപട്ഠിതം;

പാസാദാ സിവികാ ചേവ, നിബ്ബത്തന്തി യദിച്ഛകം.

൭. ‘‘മണിമയാ ച പല്ലങ്കാ, അഞ്ഞേ സാരമയാ ബഹൂ;

നിബ്ബത്തന്തി മമം സബ്ബേ, സീഹാസനസ്സിദം ഫലം.

൮. ‘‘സോണ്ണമയാ രൂപിമയാ, ഫലികാവേളുരിയാമയാ;

പാദുകാ അഭിരൂഹാമി, പാദപീഠസ്സിദം ഫലം.

൯. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ [ചതുനവുതേ ഇതോ (സീ. സ്യാ.)] കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൧൦. ‘‘തേസത്തതിമ്ഹിതോ കപ്പേ, ഇന്ദനാമാ തയോ ജനാ;

ദ്വേസത്തതിമ്ഹിതോ കപ്പേ, തയോ സുമനനാമകാ.

൧൧. ‘‘സമസത്തതിതോ കപ്പേ, തയോ വരുണനാമകാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചതുദീപമ്ഹി ഇസ്സരാ.

൧൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സീഹാസനദായകോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

സീഹാസനദായകത്ഥേരസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. ഏകത്ഥമ്ഭികത്ഥേരഅപദാനം

൧൩. ‘‘സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ, മഹാപൂഗഗണോ അഹു;

സരണം ഗതാ ച തേ ബുദ്ധം, സദ്ദഹന്തി തഥാഗതം.

൧൪. ‘‘സബ്ബേ സങ്ഗമ്മ മന്തേത്വാ, മാളം കുബ്ബന്തി സത്ഥുനോ;

ഏകത്ഥമ്ഭം അലഭന്താ, വിചിനന്തി ബ്രഹാവനേ.

൧൫. ‘‘തേഹം അരഞ്ഞേ ദിസ്വാന, ഉപഗമ്മ ഗണം തദാ;

അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാന, പരിപുച്ഛിം ഗണം അഹം.

൧൬. ‘‘തേ മേ പുട്ഠാ വിയാകംസു, സീലവന്തോ ഉപാസകാ;

മാളം മയം കത്തുകാമാ, ഏകത്ഥമ്ഭോ ന ലബ്ഭതി.

൧൭. ‘‘ഏകത്ഥമ്ഭം മമം ദേഥ, അഹം ദസ്സാമി സത്ഥുനോ;

ആഹരിസ്സാമഹം ഥമ്ഭം, അപ്പോസ്സുക്കാ ഭവന്തു തേ [ഭവന്തു വോ (സീ.), ഭവാഥ വോ (?)].

൧൮. ‘‘തേ മേ ഥമ്ഭം പവേച്ഛിംസു, പസന്നാ തുട്ഠമാനസാ;

തതോ പടിനിവത്തിത്വാ, അഗമംസു സകം ഘരം.

൧൯. ‘‘അചിരം ഗതേ പൂഗഗണേ, ഥമ്ഭം അഹാസഹം തദാ;

ഹട്ഠോ ഹട്ഠേന ചിത്തേന, പഠമം ഉസ്സപേസഹം.

൨൦. ‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, വിമാനം ഉപപജ്ജഹം;

ഉബ്ബിദ്ധം ഭവനം മയ്ഹം, സത്തഭൂമം [സതഭൂമം (സീ. ക.)] സമുഗ്ഗതം.

൨൧. ‘‘വജ്ജമാനാസു ഭേരീസു, പരിചാരേമഹം സദാ;

പഞ്ചപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി, രാജാ ആസിം യസോധരോ.

൨൨. ‘‘തത്ഥാപി ഭവനം മയ്ഹം, സത്തഭൂമം സമുഗ്ഗതം;

കൂടാഗാരവരൂപേതം, ഏകത്ഥമ്ഭം മനോരമം.

൨൩. ‘‘ഏകവീസതികപ്പമ്ഹി, ഉദേനോ നാമ ഖത്തിയോ;

തത്രാപി ഭവനം മയ്ഹം, സത്തഭൂമം സമുഗ്ഗതം.

൨൪. ‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

അനുഭോമി സുഖം സബ്ബം [സബ്ബമേതം (സ്യാ.)], ഏകത്ഥമ്ഭസ്സിദം ഫലം.

൨൫. ‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം ഥമ്ഭമദദം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഏകത്ഥമ്ഭസ്സിദം ഫലം.

൨൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഏകത്ഥമ്ഭികോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ഏകത്ഥമ്ഭികത്ഥേരസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. നന്ദത്ഥേരഅപദാനം

൨൭. ‘‘പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ, ലോകജേട്ഠസ്സ താദിനോ;

വത്ഥം ഖോമം മയാ ദിന്നം, സയമ്ഭുസ്സ മഹേസിനോ.

൨൮. ‘‘തം മേ ബുദ്ധോ വിയാകാസി, ജലജുത്തരനാമകോ;

‘ഇമിനാ വത്ഥദാനേന, ഹേമവണ്ണോ ഭവിസ്സസി.

൨൯. ‘‘‘ദ്വേ സമ്പത്തീ അനുഭോത്വാ, കുസലമൂലേഹി ചോദിതോ;

ഗോതമസ്സ ഭഗവതോ, കനിട്ഠോ ത്വം ഭവിസ്സസി.

൩൦. ‘‘‘രാഗരത്തോ സുഖസീലോ, കാമേസു ഗേധമായുതോ;

ബുദ്ധേന ചോദിതോ സന്തോ, തദാ [തതോ (സ്യാ.)] ത്വം പബ്ബജിസ്സസി.

൩൧. ‘‘‘പബ്ബജിത്വാന ത്വം തത്ഥ, കുസലമൂലേന ചോദിതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, നിബ്ബായിസ്സസിനാസവോ’.

൩൨. ‘‘സത്ത [സത (സ്യാ.)] കപ്പസഹസ്സമ്ഹി, ചതുരോ ചേളനാമകാ;

സട്ഠി കപ്പസഹസ്സമ്ഹി, ഉപചേലാ ചതുജ്ജനാ.

൩൩. ‘‘പഞ്ച കപ്പസഹസ്സമ്ഹി, ചേളാവ ചതുരോ ജനാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചതുദീപമ്ഹി ഇസ്സരാ.

൩൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ നന്ദോ ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

നന്ദത്ഥേരസ്സാപദാനം തതിയം.

൪. ചൂളപന്ഥകത്ഥേരഅപദാനം

൩൫. ‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ;

ഗണമ്ഹാ വൂപകട്ഠോ സോ, ഹിമവന്തേ വസീ തദാ.

൩൬. ‘‘അഹമ്പി ഹിമവന്തമ്ഹി, വസാമി അസ്സമേ തദാ;

അചിരാഗതം മഹാവീരം, ഉപേസിം ലോകനായകം.

൩൭. ‘‘പുപ്ഫച്ഛത്തം ഗഹേത്വാന, ഉപഗച്ഛിം നരാസഭം;

സമാധിം സമാപജ്ജന്തം, അന്തരായമകാസഹം.

൩൮. ‘‘ഉഭോ ഹത്ഥേഹി പഗ്ഗയ്ഹ, പുപ്ഫച്ഛത്തം അദാസഹം;

പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ, പദുമുത്തരോ മഹാമുനി.

൩൯. ‘‘സബ്ബേ ദേവാ അത്തമനാ, ഹിമവന്തം ഉപേന്തി തേ;

സാധുകാരം പവത്തേസും, അനുമോദിസ്സതി ചക്ഖുമാ.

൪൦. ‘‘ഇദം വത്വാന തേ ദേവാ, ഉപഗച്ഛും നരുത്തമം;

ആകാസേ ധാരയന്തസ്സ [ധാരയന്തം മേ (ക), ധാരയതോ മേ (?)], പദുമച്ഛത്തമുത്തമം.

൪൧. ‘‘സതപത്തഛത്തം പഗ്ഗയ്ഹ, അദാസി താപസോ മമ;

‘തമഹം കിത്തയിസ്സാമി, സുണാഥ മമ ഭാസതോ.

൪൨. ‘‘‘പഞ്ചവീസതികപ്പാനി, ദേവരജ്ജം കരിസ്സതി;

ചതുത്തിംസതിക്ഖത്തുഞ്ച, ചക്കവത്തീ ഭവിസ്സതി.

൪൩. ‘‘‘യം യം യോനിം സംസരതി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

അബ്ഭോകാസേ പതിട്ഠന്തം, പദുമം ധാരയിസ്സതി’.

൪൪. ‘‘കപ്പസതസഹസ്സമ്ഹി, ഓക്കാകകുലസമ്ഭവോ;

ഗോതമോ നാമ ഗോത്തേന [നാമേന (സീ. ക.)], സത്ഥാ ലോകേ ഭവിസ്സതി.

൪൫. ‘‘‘പകാസിതേ പാവചനേ, മനുസ്സത്തം ലഭിസ്സതി;

മനോമയമ്ഹി കായമ്ഹി, ഉത്തമോ സോ ഭവിസ്സതി.

൪൬. ‘‘‘ദ്വേ ഭാതരോ ഭവിസ്സന്തി, ഉഭോപി പന്ഥകവ്ഹയാ;

അനുഭോത്വാ ഉത്തമത്ഥം, ജോതയിസ്സന്തി സാസനം’.

൪൭. ‘‘സോഹം അട്ഠാരസവസ്സോ [സോ അട്ഠാരസവസ്സോഹം (സ്യാ.)], പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

വിസേസാഹം ന വിന്ദാമി, സക്യപുത്തസ്സ സാസനേ.

൪൮. ‘‘ദന്ധാ മയ്ഹം ഗതീ ആസി, പരിഭൂതോ പുരേ അഹും [അഹം (സ്യാ.)];

ഭാതാ ച മം പണാമേസി, ഗച്ഛ ദാനി സകം ഘരം.

൪൯. ‘‘സോഹം പണാമിതോ സന്തോ, സങ്ഘാരാമസ്സ കോട്ഠകേ;

ദുമ്മനോ തത്ഥ അട്ഠാസിം, സാമഞ്ഞസ്മിം അപേക്ഖവാ.

൫൦. ‘‘ഭഗവാ തത്ഥ [അഥേത്ഥ സത്ഥാ (സീ. സ്യാ.)] ആഗച്ഛി, സീസം മയ്ഹം പരാമസി;

ബാഹായ മം ഗഹേത്വാന, സങ്ഘാരാമം പവേസയി.

൫൧. ‘‘അനുകമ്പായ മേ സത്ഥാ, അദാസി പാദപുഞ്ഛനിം;

ഏവം സുദ്ധം അധിട്ഠേഹി, ഏകമന്തമധിട്ഠഹം.

൫൨. ‘‘ഹത്ഥേഹി തമഹം ഗയ്ഹ, സരിം കോകനദം അഹം;

തത്ഥ ചിത്തം വിമുച്ചി മേ, അരഹത്തം അപാപുണിം.

൫൩. ‘‘മനോമയേസു കായേസു, സബ്ബത്ഥ പാരമിം ഗതോ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, വിഹരാമി അനാസവോ.

൫൪. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ചൂളപന്ഥകോ [ചുല്ലപന്ഥകോ (സീ. സ്യാ.)] ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ചൂളപന്ഥകത്ഥേരസ്സാപദാനം ചതുത്ഥം.

൫. പിലിന്ദവച്ഛത്ഥേരഅപദാനം

൫൫. ‘‘നിബ്ബുതേ ലോകനാഥമ്ഹി, സുമേധേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലേ;

പസന്നചിത്തോ സുമനോ, ഥൂപപൂജം അകാസഹം.

൫൬. ‘‘യേ ച ഖീണാസവാ തത്ഥ, ഛളഭിഞ്ഞാ മഹിദ്ധികാ;

തേഹം തത്ഥ സമാനേത്വാ, സങ്ഘഭത്തം അകാസഹം.

൫൭. ‘‘സുമേധസ്സ ഭഗവതോ, ഉപട്ഠാകോ തദാ അഹു;

സുമേധോ നാമ നാമേന, അനുമോദിത്ഥ സോ തദാ.

൫൮. ‘‘തേന ചിത്തപ്പസാദേന, വിമാനം ഉപപജ്ജഹം;

ഛളാസീതിസഹസ്സാനി, അച്ഛരായോ രമിംസു മേ.

൫൯. ‘‘മമേവ അനുവത്തന്തി, സബ്ബകാമേഹി താ സദാ;

അഞ്ഞേ ദേവേ അഭിഭോമി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൬൦. ‘‘പഞ്ചവീസതികപ്പമ്ഹി, വരുണോ നാമ ഖത്തിയോ;

വിസുദ്ധഭോജനോ [സുസുദ്ധഭോജനോ (സീ.)] ആസിം, ചക്കവത്തീ അഹം തദാ.

൬൧. ‘‘ന തേ ബീജം പവപന്തി, നപി നീയന്തി നങ്ഗലാ;

അകട്ഠപാകിമം സാലിം, പരിഭുഞ്ജന്തി മാനുസാ.

൬൨. ‘‘തത്ഥ രജ്ജം കരിത്വാന, ദേവത്തം പുന ഗച്ഛഹം;

തദാപി ഏദിസാ മയ്ഹം, നിബ്ബത്താ ഭോഗസമ്പദാ.

൬൩. ‘‘ന മം മിത്താ അമിത്താ വാ, ഹിംസന്തി സബ്ബപാണിനോ;

സബ്ബേസമ്പി പിയോ ഹോമി, പുഞ്ഞകമ്മസ്സിദം ഫലം.

൬൪. ‘‘തിംസകപ്പസഹസ്സമ്ഹി, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഗന്ധാലേപസ്സിദം ഫലം.

൬൫. ‘‘ഇമസ്മിം ഭദ്ദകേ കപ്പേ, ഏകോ ആസിം ജനാധിപോ;

മഹാനുഭാവോ രാജാഹം [രാജീസി (സ്യാ. ക.)], ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

൬൬. ‘‘സോഹം പഞ്ചസു സീലേസു, ഠപേത്വാ ജനതം ബഹും;

പാപേത്വാ സുഗതിംയേവ, ദേവതാനം പിയോ അഹും.

൬൭. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ [പിലിന്ദിവച്ഛോ (സീ.)] ഥേരോ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

പിലിന്ദവച്ഛത്ഥേരസ്സാപദാനം പഞ്ചമം.