൯. ആടാനാടിയസുത്തം

പഠമഭാണവാരോ

൨൭൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. അഥ ഖോ ചത്താരോ മഹാരാജാ [മഹാരാജാനോ (ക.)] മഹതിയാ ച യക്ഖസേനായ മഹതിയാ ച ഗന്ധബ്ബസേനായ മഹതിയാ ച കുമ്ഭണ്ഡസേനായ മഹതിയാ ച നാഗസേനായ ചതുദ്ദിസം രക്ഖം ഠപേത്വാ ചതുദ്ദിസം ഗുമ്ബം ഠപേത്വാ ചതുദ്ദിസം ഓവരണം ഠപേത്വാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം പബ്ബതം ഓഭാസേത്വാ [ഗിജ്ഝകൂടം ഓഭാസേത്വാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. തേപി ഖോ യക്ഖാ അപ്പേകച്ചേ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു, സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ നാമഗോത്തം സാവേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ തുണ്ഹീഭൂതാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു.

൨൭൬. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വേസ്സവണോ മഹാരാജാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സന്തി ഹി, ഭന്തേ, ഉളാരാ യക്ഖാ ഭഗവതോ അപ്പസന്നാ. സന്തി ഹി, ഭന്തേ, ഉളാരാ യക്ഖാ ഭഗവതോ പസന്നാ. സന്തി ഹി, ഭന്തേ, മജ്ഝിമാ യക്ഖാ ഭഗവതോ അപ്പസന്നാ. സന്തി ഹി, ഭന്തേ, മജ്ഝിമാ യക്ഖാ ഭഗവതോ പസന്നാ. സന്തി ഹി, ഭന്തേ, നീചാ യക്ഖാ ഭഗവതോ അപ്പസന്നാ. സന്തി ഹി, ഭന്തേ, നീചാ യക്ഖാ ഭഗവതോ പസന്നാ. യേഭുയ്യേന ഖോ പന, ഭന്തേ, യക്ഖാ അപ്പസന്നായേവ ഭഗവതോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഭഗവാ ഹി, ഭന്തേ, പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ ധമ്മം ദേസേതി, അദിന്നാദാനാ വേരമണിയാ ധമ്മം ദേസേതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണിയാ ധമ്മം ദേസേതി, മുസാവാദാ വേരമണിയാ ധമ്മം ദേസേതി, സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ വേരമണിയാ ധമ്മം ദേസേതി. യേഭുയ്യേന ഖോ പന, ഭന്തേ, യക്ഖാ അപ്പടിവിരതായേവ പാണാതിപാതാ, അപ്പടിവിരതാ അദിന്നാദാനാ, അപ്പടിവിരതാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ, അപ്പടിവിരതാ മുസാവാദാ, അപ്പടിവിരതാ സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ. തേസം തം ഹോതി അപ്പിയം അമനാപം. സന്തി ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സാവകാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി [മനുസ്സരാഹസേയ്യകാനി (സീ. സ്യാ. പീ.)] പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനി. തത്ഥ സന്തി ഉളാരാ യക്ഖാ നിവാസിനോ, യേ ഇമസ്മിം ഭഗവതോ പാവചനേ അപ്പസന്നാ. തേസം പസാദായ ഉഗ്ഗണ്ഹാതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആടാനാടിയം രക്ഖം ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീനം ഉപാസകാനം ഉപാസികാനം ഗുത്തിയാ രക്ഖായ അവിഹിംസായ ഫാസുവിഹാരായാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഖോ വേസ്സവണോ മഹാരാജാ ഭഗവതോ അധിവാസനം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ആടാനാടിയം രക്ഖം അഭാസി –

൨൭൭. ‘‘വിപസ്സിസ്സ ച [ഇമേ ചകാരാ പോരാണപോത്ഥകേസു നത്ഥി] നമത്ഥു, ചക്ഖുമന്തസ്സ സിരീമതോ.

സിഖിസ്സപി ച [ഇമേ ചകാരാ പോരാണപോത്ഥകേസു നത്ഥി] നമത്ഥു, സബ്ബഭൂതാനുകമ്പിനോ.

‘‘വേസ്സഭുസ്സ ച [ഇമേ ചകാരാ പോരാണപോത്ഥകേസു നത്ഥി] നമത്ഥു, ന്ഹാതകസ്സ തപസ്സിനോ;

നമത്ഥു കകുസന്ധസ്സ, മാരസേനാപമദ്ദിനോ.

‘‘കോണാഗമനസ്സ നമത്ഥു, ബ്രാഹ്മണസ്സ വുസീമതോ;

കസ്സപസ്സ ച [ഇമേ ചകാരാ പോരാണപോത്ഥകേസു നത്ഥി] നമത്ഥു, വിപ്പമുത്തസ്സ സബ്ബധി.

‘‘അങ്ഗീരസസ്സ നമത്ഥു, സക്യപുത്തസ്സ സിരീമതോ;

യോ ഇമം ധമ്മം ദേസേസി [ധമ്മമദേസേസി (സീ. സ്യാ. പീ.), ധമ്മം ദേസേതി (?)], സബ്ബദുക്ഖാപനൂദനം.

‘‘യേ ചാപി നിബ്ബുതാ ലോകേ, യഥാഭൂതം വിപസ്സിസും;

തേ ജനാ അപിസുണാഥ [അപിസുണാ (സീ. സ്യാ. പീ.)], മഹന്താ വീതസാരദാ.

‘‘ഹിതം ദേവമനുസ്സാനം, യം നമസ്സന്തി ഗോതമം;

വിജ്ജാചരണസമ്പന്നം, മഹന്തം വീതസാരദം.

൨൭൮. ‘‘യതോ ഉഗ്ഗച്ഛതി സൂരിയോ [സുരിയോ (സീ. സ്യാ. പീ.)], ആദിച്ചോ മണ്ഡലീ മഹാ.

യസ്സ ചുഗ്ഗച്ഛമാനസ്സ, സംവരീപി നിരുജ്ഝതി;

യസ്സ ചുഗ്ഗതേ സൂരിയേ, ‘ദിവസോ’തി പവുച്ചതി.

‘‘രഹദോപി തത്ഥ ഗമ്ഭീരോ, സമുദ്ദോ സരിതോദകോ;

ഏവം തം തത്ഥ ജാനന്തി, ‘സമുദ്ദോ സരിതോദകോ’.

‘‘ഇതോ ‘സാ പുരിമാ ദിസാ’, ഇതി നം ആചിക്ഖതീ ജനോ;

യം ദിസം അഭിപാലേതി, മഹാരാജാ യസസ്സി സോ.

‘‘ഗന്ധബ്ബാനം അധിപതി [ആധിപതി (സീ. സ്യാ. പീ.) ഏവമുപരിപി], ‘ധതരട്ഠോ’തി നാമസോ;

രമതീ നച്ചഗീതേഹി, ഗന്ധബ്ബേഹി പുരക്ഖതോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഏകനാമാതി മേ സുതം;

അസീതി ദസ ഏകോ ച, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ.

തേ ചാപി ബുദ്ധം ദിസ്വാന, ബുദ്ധം ആദിച്ചബന്ധുനം;

ദൂരതോവ നമസ്സന്തി, മഹന്തം വീതസാരദം.

‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

കുസലേന സമേക്ഖസി, അമനുസ്സാപി തം വന്ദന്തി;

സുതം നേതം അഭിണ്ഹസോ, തസ്മാ ഏവം വദേമസേ.

‘‘‘ജിനം വന്ദഥ ഗോതമം, ജിനം വന്ദാമ ഗോതമം;

വിജ്ജാചരണസമ്പന്നം, ബുദ്ധം വന്ദാമ ഗോതമം’.

൨൭൯. ‘‘യേന പേതാ പവുച്ചന്തി, പിസുണാ പിട്ഠിമംസികാ.

പാണാതിപാതിനോ ലുദ്ദാ [ലുദ്ധാ (പീ. ക.)], ചോരാ നേകതികാ ജനാ.

‘‘ഇതോ ‘സാ ദക്ഖിണാ ദിസാ’, ഇതി നം ആചിക്ഖതീ ജനോ;

യം ദിസം അഭിപാലേതി, മഹാരാജാ യസസ്സി സോ.

‘‘കുമ്ഭണ്ഡാനം അധിപതി, ‘വിരൂള്ഹോ’ ഇതി നാമസോ;

രമതീ നച്ചഗീതേഹി, കുമ്ഭണ്ഡേഹി പുരക്ഖതോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഏകനാമാതി മേ സുതം;

അസീതി ദസ ഏകോ ച, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ.

തേ ചാപി ബുദ്ധം ദിസ്വാന, ബുദ്ധം ആദിച്ചബന്ധുനം;

ദൂരതോവ നമസ്സന്തി, മഹന്തം വീതസാരദം.

‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

കുസലേന സമേക്ഖസി, അമനുസ്സാപി തം വന്ദന്തി;

സുതം നേതം അഭിണ്ഹസോ, തസ്മാ ഏവം വദേമസേ.

‘‘‘ജിനം വന്ദഥ ഗോതമം, ജിനം വന്ദാമ ഗോതമം;

വിജ്ജാചരണസമ്പന്നം, ബുദ്ധം വന്ദാമ ഗോതമം’.

൨൮൦. ‘‘യത്ഥ ചോഗ്ഗച്ഛതി സൂരിയോ, ആദിച്ചോ മണ്ഡലീ മഹാ.

യസ്സ ചോഗ്ഗച്ഛമാനസ്സ, ദിവസോപി നിരുജ്ഝതി;

യസ്സ ചോഗ്ഗതേ സൂരിയേ, ‘സംവരീ’തി പവുച്ചതി.

‘‘രഹദോപി തത്ഥ ഗമ്ഭീരോ, സമുദ്ദോ സരിതോദകോ;

ഏവം തം തത്ഥ ജാനന്തി, ‘സമുദ്ദോ സരിതോദകോ’.

‘‘ഇതോ ‘സാ പച്ഛിമാ ദിസാ’, ഇതി നം ആചിക്ഖതീ ജനോ;

യം ദിസം അഭിപാലേതി, മഹാരാജാ യസസ്സി സോ.

‘‘നാഗാനഞ്ച അധിപതി, ‘വിരൂപക്ഖോ’തി നാമസോ;

രമതീ നച്ചഗീതേഹി, നാഗേഹേവ പുരക്ഖതോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഏകനാമാതി മേ സുതം;

അസീതി ദസ ഏകോ ച, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ.

തേ ചാപി ബുദ്ധം ദിസ്വാന, ബുദ്ധം ആദിച്ചബന്ധുനം;

ദൂരതോവ നമസ്സന്തി, മഹന്തം വീതസാരദം.

‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

കുസലേന സമേക്ഖസി, അമനുസ്സാപി തം വന്ദന്തി;

സുതം നേതം അഭിണ്ഹസോ, തസ്മാ ഏവം വദേമസേ.

‘‘‘ജിനം വന്ദഥ ഗോതമം, ജിനം വന്ദാമ ഗോതമം;

വിജ്ജാചരണസമ്പന്നം, ബുദ്ധം വന്ദാമ ഗോതമം’.

൨൮൧. ‘‘യേന ഉത്തരകുരുവ്ഹോ [ഉത്തരകുരൂ രമ്മാ (സീ. സ്യാ. പീ.)], മഹാനേരു സുദസ്സനോ.

മനുസ്സാ തത്ഥ ജായന്തി, അമമാ അപരിഗ്ഗഹാ.

‘‘ന തേ ബീജം പവപന്തി, നപി നീയന്തി നങ്ഗലാ;

അകട്ഠപാകിമം സാലിം, പരിഭുഞ്ജന്തി മാനുസാ.

‘‘അകണം അഥുസം സുദ്ധം, സുഗന്ധം തണ്ഡുലപ്ഫലം;

തുണ്ഡികീരേ പചിത്വാന, തതോ ഭുഞ്ജന്തി ഭോജനം.

‘‘ഗാവിം ഏകഖുരം കത്വാ, അനുയന്തി ദിസോദിസം;

പസും ഏകഖുരം കത്വാ, അനുയന്തി ദിസോദിസം.

‘‘ഇത്ഥിം വാ വാഹനം [ഇത്ഥീ-വാഹനം (സീ. പീ.), ഇത്ഥീം വാഹനം (സ്യാ.)] കത്വാ, അനുയന്തി ദിസോദിസം;

പുരിസം വാഹനം കത്വാ, അനുയന്തി ദിസോദിസം.

‘‘കുമാരിം വാഹനം കത്വാ, അനുയന്തി ദിസോദിസം;

കുമാരം വാഹനം കത്വാ, അനുയന്തി ദിസോദിസം.

‘‘തേ യാനേ അഭിരുഹിത്വാ,

സബ്ബാ ദിസാ അനുപരിയായന്തി [അനുപരിയന്തി (സ്യാ.)];

പചാരാ തസ്സ രാജിനോ.

‘‘ഹത്ഥിയാനം അസ്സയാനം, ദിബ്ബം യാനം ഉപട്ഠിതം;

പാസാദാ സിവികാ ചേവ, മഹാരാജസ്സ യസസ്സിനോ.

‘‘തസ്സ ച നഗരാ അഹു,

അന്തലിക്ഖേ സുമാപിതാ;

ആടാനാടാ കുസിനാടാ പരകുസിനാടാ,

നാടസുരിയാ [നാടപുരിയാ (സീ. പീ.), നാടപരിയാ (സ്യാ.)] പരകുസിടനാടാ.

‘‘ഉത്തരേന കസിവന്തോ [കപിവന്തോ (സീ. സ്യാ. പീ)],

ജനോഘമപരേന ച;

നവനവുതിയോ അമ്ബരഅമ്ബരവതിയോ,

ആളകമന്ദാ നാമ രാജധാനീ.

‘‘കുവേരസ്സ ഖോ പന, മാരിസ, മഹാരാജസ്സ വിസാണാ നാമ രാജധാനീ;

തസ്മാ കുവേരോ മഹാരാജാ, ‘വേസ്സവണോ’തി പവുച്ചതി.

‘‘പച്ചേസന്തോ പകാസേന്തി, തതോലാ തത്തലാ തതോതലാ;

ഓജസി തേജസി തതോജസീ, സൂരോ രാജാ അരിട്ഠോ നേമി.

‘‘രഹദോപി തത്ഥ ധരണീ നാമ, യതോ മേഘാ പവസ്സന്തി;

വസ്സാ യതോ പതായന്തി, സഭാപി തത്ഥ സാലവതീ [ഭഗലവതീ (സീ. സ്യാ. പീ.)] നാമ.

‘‘യത്ഥ യക്ഖാ പയിരുപാസന്തി, തത്ഥ നിച്ചഫലാ രുക്ഖാ;

നാനാ ദിജഗണാ യുതാ, മയൂരകോഞ്ചാഭിരുദാ;

കോകിലാദീഹി വഗ്ഗുഹി.

‘‘ജീവഞ്ജീവകസദ്ദേത്ഥ, അഥോ ഓട്ഠവചിത്തകാ;

കുക്കുടകാ [കുകുത്ഥകാ (സീ. പീ.)] കുളീരകാ, വനേ പോക്ഖരസാതകാ.

‘‘സുകസാളികസദ്ദേത്ഥ, ദണ്ഡമാണവകാനി ച;

സോഭതി സബ്ബകാലം സാ, കുവേരനളിനീ സദാ.

‘‘ഇതോ ‘സാ ഉത്തരാ ദിസാ’, ഇതി നം ആചിക്ഖതീ ജനോ;

യം ദിസം അഭിപാലേതി, മഹാരാജാ യസസ്സി സോ.

‘‘യക്ഖാനഞ്ച അധിപതി, ‘കുവേരോ’ ഇതി നാമസോ;

രമതീ നച്ചഗീതേഹി, യക്ഖേഹേവ പുരക്ഖതോ.

‘‘പുത്താപി തസ്സ ബഹവോ, ഏകനാമാതി മേ സുതം;

അസീതി ദസ ഏകോ ച, ഇന്ദനാമാ മഹബ്ബലാ.

‘‘തേ ചാപി ബുദ്ധം ദിസ്വാന, ബുദ്ധം ആദിച്ചബന്ധുനം;

ദൂരതോവ നമസ്സന്തി, മഹന്തം വീതസാരദം.

‘‘നമോ തേ പുരിസാജഞ്ഞ, നമോ തേ പുരിസുത്തമ;

കുസലേന സമേക്ഖസി, അമനുസ്സാപി തം വന്ദന്തി;

സുതം നേതം അഭിണ്ഹസോ, തസ്മാ ഏവം വദേമസേ.

‘‘‘ജിനം വന്ദഥ ഗോതമം, ജിനം വന്ദാമ ഗോതമം;

വിജ്ജാചരണസമ്പന്നം, ബുദ്ധം വന്ദാമ ഗോതമ’’’ന്തി.

‘‘അയം ഖോ സാ, മാരിസ, ആടാനാടിയാ രക്ഖാ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീനം ഉപാസകാനം ഉപാസികാനം ഗുത്തിയാ രക്ഖായ അവിഹിംസായ ഫാസുവിഹാരായ.

൨൮൨. ‘‘യസ്സ കസ്സചി, മാരിസ, ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ ഉപാസകസ്സ വാ ഉപാസികായ വാ അയം ആടാനാടിയാ രക്ഖാ സുഗ്ഗഹിതാ ഭവിസ്സതി സമത്താ പരിയാപുതാ [പരിയാപുടാ (ക.)]. തം ചേ അമനുസ്സോ യക്ഖോ വാ യക്ഖിനീ വാ യക്ഖപോതകോ വാ യക്ഖപോതികാ വാ യക്ഖമഹാമത്തോ വാ യക്ഖപാരിസജ്ജോ വാ യക്ഖപചാരോ വാ, ഗന്ധബ്ബോ വാ ഗന്ധബ്ബീ വാ ഗന്ധബ്ബപോതകോ വാ ഗന്ധബ്ബപോതികാ വാ ഗന്ധബ്ബമഹാമത്തോ വാ ഗന്ധബ്ബപാരിസജ്ജോ വാ ഗന്ധബ്ബപചാരോ വാ, കുമ്ഭണ്ഡോ വാ കുമ്ഭണ്ഡീ വാ കുമ്ഭണ്ഡപോതകോ വാ കുമ്ഭണ്ഡപോതികാ വാ കുമ്ഭണ്ഡമഹാമത്തോ വാ കുമ്ഭണ്ഡപാരിസജ്ജോ വാ കുമ്ഭണ്ഡപചാരോ വാ, നാഗോ വാ നാഗീ വാ നാഗപോതകോ വാ നാഗപോതികാ വാ നാഗമഹാമത്തോ വാ നാഗപാരിസജ്ജോ വാ നാഗപചാരോ വാ, പദുട്ഠചിത്തോ ഭിക്ഖും വാ ഭിക്ഖുനിം വാ ഉപാസകം വാ ഉപാസികം വാ ഗച്ഛന്തം വാ അനുഗച്ഛേയ്യ, ഠിതം വാ ഉപതിട്ഠേയ്യ, നിസിന്നം വാ ഉപനിസീദേയ്യ, നിപന്നം വാ ഉപനിപജ്ജേയ്യ. ന മേ സോ, മാരിസ, അമനുസ്സോ ലഭേയ്യ ഗാമേസു വാ നിഗമേസു വാ സക്കാരം വാ ഗരുകാരം വാ. ന മേ സോ, മാരിസ, അമനുസ്സോ ലഭേയ്യ ആളകമന്ദായ നാമ രാജധാനിയാ വത്ഥും വാ വാസം വാ. ന മേ സോ, മാരിസ, അമനുസ്സോ ലഭേയ്യ യക്ഖാനം സമിതിം ഗന്തും. അപിസ്സു നം, മാരിസ, അമനുസ്സാ അനാവയ്ഹമ്പി നം കരേയ്യും അവിവയ്ഹം. അപിസ്സു നം, മാരിസ, അമനുസ്സാ അത്താഹിപി പരിപുണ്ണാഹി പരിഭാസാഹി പരിഭാസേയ്യും. അപിസ്സു നം, മാരിസ, അമനുസ്സാ രിത്തംപിസ്സ പത്തം സീസേ നിക്കുജ്ജേയ്യും. അപിസ്സു നം, മാരിസ, അമനുസ്സാ സത്തധാപിസ്സ മുദ്ധം ഫാലേയ്യും.

‘‘സന്തി ഹി, മാരിസ, അമനുസ്സാ ചണ്ഡാ രുദ്ധാ [രുദ്ദാ (സീ. പീ.)] രഭസാ, തേ നേവ മഹാരാജാനം ആദിയന്തി, ന മഹാരാജാനം പുരിസകാനം ആദിയന്തി, ന മഹാരാജാനം പുരിസകാനം പുരിസകാനം ആദിയന്തി. തേ ഖോ തേ, മാരിസ, അമനുസ്സാ മഹാരാജാനം അവരുദ്ധാ നാമ വുച്ചന്തി. സേയ്യഥാപി, മാരിസ, രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ വിജിതേ മഹാചോരാ. തേ നേവ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ ആദിയന്തി, ന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ പുരിസകാനം ആദിയന്തി, ന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ പുരിസകാനം പുരിസകാനം ആദിയന്തി. തേ ഖോ തേ, മാരിസ, മഹാചോരാ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ അവരുദ്ധാ നാമ വുച്ചന്തി. ഏവമേവ ഖോ, മാരിസ, സന്തി അമനുസ്സാ ചണ്ഡാ രുദ്ധാ രഭസാ, തേ നേവ മഹാരാജാനം ആദിയന്തി, ന മഹാരാജാനം പുരിസകാനം ആദിയന്തി, ന മഹാരാജാനം പുരിസകാനം പുരിസകാനം ആദിയന്തി. തേ ഖോ തേ, മാരിസ, അമനുസ്സാ മഹാരാജാനം അവരുദ്ധാ നാമ വുച്ചന്തി. യോ ഹി കോചി, മാരിസ, അമനുസ്സോ യക്ഖോ വാ യക്ഖിനീ വാ…പേ… ഗന്ധബ്ബോ വാ ഗന്ധബ്ബീ വാ … കുമ്ഭണ്ഡോ വാ കുമ്ഭണ്ഡീ വാ… നാഗോ വാ നാഗീ വാ നാഗപോതകോ വാ നാഗപോതികാ വാ നാഗമഹാമത്തോ വാ നാഗപാരിസജ്ജോ വാ നാഗപചാരോ വാ പദുട്ഠചിത്തോ ഭിക്ഖും വാ ഭിക്ഖുനിം വാ ഉപാസകം വാ ഉപാസികം വാ ഗച്ഛന്തം വാ അനുഗച്ഛേയ്യ, ഠിതം വാ ഉപതിട്ഠേയ്യ, നിസിന്നം വാ ഉപനിസീദേയ്യ, നിപന്നം വാ ഉപനിപജ്ജേയ്യ. ഇമേസം യക്ഖാനം മഹായക്ഖാനം സേനാപതീനം മഹാസേനാപതീനം ഉജ്ഝാപേതബ്ബം വിക്കന്ദിതബ്ബം വിരവിതബ്ബം – ‘അയം യക്ഖോ ഗണ്ഹാതി, അയം യക്ഖോ ആവിസതി, അയം യക്ഖോ ഹേഠേതി, അയം യക്ഖോ വിഹേഠേതി, അയം യക്ഖോ ഹിംസതി, അയം യക്ഖോ വിഹിംസതി, അയം യക്ഖോ ന മുഞ്ചതീ’തി.

൨൮൩. ‘‘കതമേസം യക്ഖാനം മഹായക്ഖാനം സേനാപതീനം മഹാസേനാപതീനം?

‘‘ഇന്ദോ സോമോ വരുണോ ച, ഭാരദ്വാജോ പജാപതി;

ചന്ദനോ കാമസേട്ഠോ ച, കിന്നുഘണ്ഡു നിഘണ്ഡു ച.

‘‘പനാദോ ഓപമഞ്ഞോ ച, ദേവസൂതോ ച മാതലി;

ചിത്തസേനോ ച ഗന്ധബ്ബോ, നളോ രാജാ ജനേസഭോ [ജനോസഭോ (സ്യാ.)].

‘‘സാതാഗിരോ ഹേമവതോ, പുണ്ണകോ കരതിയോ ഗുളോ;

സിവകോ മുചലിന്ദോ ച, വേസ്സാമിത്തോ യുഗന്ധരോ.

‘‘ഗോപാലോ സുപ്പരോധോ ച [സുപ്പഗേധോ ച (സീ. സ്യാ. പീ.)], ഹിരി നേത്തി [ഹിരീ നേത്തീ (സീ. പീ.)] ച മന്ദിയോ;

പഞ്ചാലചണ്ഡോ ആളവകോ, പജ്ജുന്നോ സുമനോ സുമുഖോ;

ദധിമുഖോ മണി മാണിവരോ [മണി മാനിചരോ (സ്യാ. പീ.)] ദീഘോ, അഥോ സേരീസകോ സഹ.

‘‘ഇമേസം യക്ഖാനം മഹായക്ഖാനം സേനാപതീനം മഹാസേനാപതീനം ഉജ്ഝാപേതബ്ബം വിക്കന്ദിതബ്ബം വിരവിതബ്ബം – ‘അയം യക്ഖോ ഗണ്ഹാതി, അയം യക്ഖോ ആവിസതി, അയം യക്ഖോ ഹേഠേതി, അയം യക്ഖോ വിഹേഠേതി, അയം യക്ഖോ ഹിംസതി, അയം യക്ഖോ വിഹിംസതി, അയം യക്ഖോ ന മുഞ്ചതീ’തി.

‘‘അയം ഖോ സാ, മാരിസ, ആടാനാടിയാ രക്ഖാ ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീനം ഉപാസകാനം ഉപാസികാനം ഗുത്തിയാ രക്ഖായ അവിഹിംസായ ഫാസുവിഹാരായ. ഹന്ദ ച ദാനി മയം, മാരിസ, ഗച്ഛാമ ബഹുകിച്ചാ മയം ബഹുകരണീയാ’’തി. ‘‘യസ്സദാനി തുമ്ഹേ മഹാരാജാനോ കാലം മഞ്ഞഥാ’’തി.

൨൮൪. അഥ ഖോ ചത്താരോ മഹാരാജാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസു. തേപി ഖോ യക്ഖാ ഉട്ഠായാസനാ അപ്പേകച്ചേ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസു. അപ്പേകച്ചേ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു, സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസു. അപ്പേകച്ചേ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസു. അപ്പേകച്ചേ നാമഗോത്തം സാവേത്വാ തത്ഥേവന്തരധായിംസു. അപ്പേകച്ചേ തുണ്ഹീഭൂതാ തത്ഥേവന്തരധായിംസൂതി.

പഠമഭാണവാരോ നിട്ഠിതോ.

ദുതിയഭാണവാരോ

൨൮൫. അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഇമം, ഭിക്ഖവേ, രത്തിം ചത്താരോ മഹാരാജാ മഹതിയാ ച യക്ഖസേനായ മഹതിയാ ച ഗന്ധബ്ബസേനായ മഹതിയാ ച കുമ്ഭണ്ഡസേനായ മഹതിയാ ച നാഗസേനായ ചതുദ്ദിസം രക്ഖം ഠപേത്വാ ചതുദ്ദിസം ഗുമ്ബം ഠപേത്വാ ചതുദ്ദിസം ഓവരണം ഠപേത്വാ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണാ കേവലകപ്പം ഗിജ്ഝകൂടം പബ്ബതം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. തേപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യക്ഖാ അപ്പേകച്ചേ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ മയാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു, സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ യേനാഹം തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ നാമഗോത്തം സാവേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അപ്പേകച്ചേ തുണ്ഹീഭൂതാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു.

൨൮൬. ‘‘ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, വേസ്സവണോ മഹാരാജാ മം ഏതദവോച – ‘സന്തി ഹി, ഭന്തേ, ഉളാരാ യക്ഖാ ഭഗവതോ അപ്പസന്നാ…പേ… സന്തി ഹി, ഭന്തേ നീചാ യക്ഖാ ഭഗവതോ പസന്നാ. യേഭുയ്യേന ഖോ പന, ഭന്തേ, യക്ഖാ അപ്പസന്നായേവ ഭഗവതോ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഭഗവാ ഹി, ഭന്തേ, പാണാതിപാതാ വേരമണിയാ ധമ്മം ദേസേതി… സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ വേരമണിയാ ധമ്മം ദേസേതി. യേഭുയ്യേന ഖോ പന, ഭന്തേ, യക്ഖാ അപ്പടിവിരതായേവ പാണാതിപാതാ… അപ്പടിവിരതാ സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ. തേസം തം ഹോതി അപ്പിയം അമനാപം. സന്തി ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സാവകാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനി. തത്ഥ സന്തി ഉളാരാ യക്ഖാ നിവാസിനോ, യേ ഇമസ്മിം ഭഗവതോ പാവചനേ അപ്പസന്നാ, തേസം പസാദായ ഉഗ്ഗണ്ഹാതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ആടാനാടിയം രക്ഖം ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീനം ഉപാസകാനം ഉപാസികാനം ഗുത്തിയാ രക്ഖായ അവിഹിംസായ ഫാസുവിഹാരായാ’തി. അധിവാസേസിം ഖോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, വേസ്സവണോ മഹാരാജാ മേ അധിവാസനം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ആടാനാടിയം രക്ഖം അഭാസി –

൨൮൭. ‘വിപസ്സിസ്സ ച നമത്ഥു, ചക്ഖുമന്തസ്സ സിരീമതോ.

സിഖിസ്സപി ച നമത്ഥു, സബ്ബഭൂതാനുകമ്പിനോ.

‘വേസ്സഭുസ്സ ച നമത്ഥു, ന്ഹാതകസ്സ തപസ്സിനോ;

നമത്ഥു കകുസന്ധസ്സ, മാരസേനാപമദ്ദിനോ.

‘കോണാഗമനസ്സ നമത്ഥു, ബ്രാഹ്മണസ്സ വുസീമതോ;

കസ്സപസ്സ ച നമത്ഥു, വിപ്പമുത്തസ്സ സബ്ബധി.

‘അങ്ഗീരസസ്സ നമത്ഥു, സക്യപുത്തസ്സ സിരീമതോ;

യോ ഇമം ധമ്മം ദേസേസി, സബ്ബദുക്ഖാപനൂദനം.

‘യേ ചാപി നിബ്ബുതാ ലോകേ, യഥാഭൂതം വിപസ്സിസും;

തേ ജനാ അപിസുണാഥ, മഹന്താ വീതസാരദാ.

‘ഹിതം ദേവമനുസ്സാനം, യം നമസ്സന്തി ഗോതമം;