(൧൨) സുഖുമച്ഛവിലക്ഖണം

൨൧൬. ‘‘യമ്പി, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പുരിമം ജാതിം പുരിമം ഭവം പുരിമം നികേതം പുബ്ബേ മനുസ്സഭൂതോ സമാനോ സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ ഉപസങ്കമിത്വാ പരിപുച്ഛിതാ അഹോസി – ‘‘കിം, ഭന്തേ, കുസലം, കിം അകുസലം, കിം സാവജ്ജം, കിം അനവജ്ജം, കിം സേവിതബ്ബം, കിം ന സേവിതബ്ബം, കിം മേ കരീയമാനം ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായ അസ്സ, കിം വാ പന മേ കരീയമാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ അസ്സാ’’തി. സോ തസ്സ കമ്മസ്സ കടത്താ…പേ… സോ തതോ ചുതോ ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ ഇമം മഹാപുരിസലക്ഖണം പടിലഭതി. സുഖുമച്ഛവി ഹോതി, സുഖുമത്താ ഛവിയാ രജോജല്ലം കായേ ന ഉപലിമ്പതി.

‘‘സോ തേന ലക്ഖണേന സമന്നാഗതോ സചേ അഗാരം അജ്ഝാവസതി, രാജാ ഹോതി ചക്കവത്തീ…പേ… രാജാ സമാനോ കിം ലഭതി? മഹാപഞ്ഞോ ഹോതി, നാസ്സ ഹോതി കോചി പഞ്ഞായ സദിസോ വാ സേട്ഠോ വാ കാമഭോഗീനം. രാജാ സമാനോ ഇദം ലഭതി… ബുദ്ധോ സമാനോ കിം ലഭതി? മഹാപഞ്ഞോ ഹോതി പുഥുപഞ്ഞോ ഹാസപഞ്ഞോ [ഹാസുപഞ്ഞോ (സീ. പീ.)] ജവനപഞ്ഞോ തിക്ഖപഞ്ഞോ നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ, നാസ്സ ഹോതി കോചി പഞ്ഞായ സദിസോ വാ സേട്ഠോ വാ സബ്ബസത്താനം. ബുദ്ധോ സമാനോ ഇദം ലഭതി’’. ഏതമത്ഥം ഭഗവാ അവോച.

൨൧൭. തത്ഥേതം വുച്ചതി –

‘‘പുരേ പുരത്ഥാ പുരിമാസു ജാതിസു,

അഞ്ഞാതുകാമോ പരിപുച്ഛിതാ അഹു;

സുസ്സൂസിതാ പബ്ബജിതം ഉപാസിതാ,

അത്ഥന്തരോ അത്ഥകഥം നിസാമയി.

‘‘പഞ്ഞാപടിലാഭഗതേന [പഞ്ഞാപടിലാഭകതേന (സീ. പീ.) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ] കമ്മുനാ,

മനുസ്സഭൂതോ സുഖുമച്ഛവീ അഹു;

ബ്യാകംസു ഉപ്പാദനിമിത്തകോവിദാ,

സുഖുമാനി അത്ഥാനി അവേച്ച ദക്ഖിതി.

‘‘സചേ ന പബ്ബജ്ജമുപേതി താദിസോ,

വത്തേതി ചക്കം പഥവിം പസാസതി;

അത്ഥാനുസിട്ഠീസു പരിഗ്ഗഹേസു ച,

ന തേന സേയ്യോ സദിസോ ച വിജ്ജതി.

‘‘സചേ ച പബ്ബജ്ജമുപേതി താദിസോ,

നേക്ഖമ്മഛന്ദാഭിരതോ വിചക്ഖണോ;

പഞ്ഞാവിസിട്ഠം ലഭതേ അനുത്തരം,

പപ്പോതി ബോധിം വരഭൂരിമേധസോ’’തി.