൨. ഉദുമ്ബരികസുത്തം

നിഗ്രോധപരിബ്ബാജകവത്ഥു

൪൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തേന ഖോ പന സമയേന നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ ഉദുമ്ബരികായ പരിബ്ബാജകാരാമേ പടിവസതി മഹതിയാ പരിബ്ബാജകപരിസായ സദ്ധിം തിംസമത്തേഹി പരിബ്ബാജകസതേഹി. അഥ ഖോ സന്ധാനോ ഗഹപതി ദിവാ ദിവസ്സ [ദിവാദിവസ്സേവ (സീ. സ്യാ. പീ.)] രാജഗഹാ നിക്ഖമി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. അഥ ഖോ സന്ധാനസ്സ ഗഹപതിസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അകാലോ ഖോ ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. പടിസല്ലീനോ ഭഗവാ. മനോഭാവനീയാനമ്പി ഭിക്ഖൂനം അസമയോ ദസ്സനായ. പടിസല്ലീനാ മനോഭാവനീയാ ഭിക്ഖൂ. യംനൂനാഹം യേന ഉദുമ്ബരികായ പരിബ്ബാജകാരാമോ, യേന നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സന്ധാനോ ഗഹപതി യേന ഉദുമ്ബരികായ പരിബ്ബാജകാരാമോ, തേനുപസങ്കമി.

൫൦. തേന ഖോ പന സമയേന നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ മഹതിയാ പരിബ്ബാജകപരിസായ സദ്ധിം നിസിന്നോ ഹോതി ഉന്നാദിനിയാ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദായ അനേകവിഹിതം തിരച്ഛാനകഥം കഥേന്തിയാ. സേയ്യഥിദം – രാജകഥം ചോരകഥം മഹാമത്തകഥം സേനാകഥം ഭയകഥം യുദ്ധകഥം അന്നകഥം പാനകഥം വത്ഥകഥം സയനകഥം മാലാകഥം ഗന്ധകഥം ഞാതികഥം യാനകഥം ഗാമകഥം നിഗമകഥം നഗരകഥം ജനപദകഥം ഇത്ഥികഥം സൂരകഥം വിസിഖാകഥം കുമ്ഭട്ഠാനകഥം പുബ്ബപേതകഥം നാനത്തകഥം ലോകക്ഖായികം സമുദ്ദക്ഖായികം ഇതിഭവാഭവകഥം ഇതി വാ.

൫൧. അദ്ദസാ ഖോ നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ സന്ധാനം ഗഹപതിം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാ സകം പരിസം സണ്ഠാപേസി – ‘‘അപ്പസദ്ദാ ഭോന്തോ ഹോന്തു, മാ ഭോന്തോ സദ്ദമകത്ഥ. അയം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകോ ആഗച്ഛതി സന്ധാനോ ഗഹപതി. യാവതാ ഖോ പന സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകാ ഗിഹീ ഓദാതവസനാ രാജഗഹേ പടിവസന്തി, അയം തേസം അഞ്ഞതരോ സന്ധാനോ ഗഹപതി. അപ്പസദ്ദകാമാ ഖോ പനേതേ ആയസ്മന്തോ അപ്പസദ്ദവിനീതാ, അപ്പസദ്ദസ്സ വണ്ണവാദിനോ. അപ്പേവ നാമ അപ്പസദ്ദം പരിസം വിദിത്വാ ഉപസങ്കമിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി. ഏവം വുത്തേ തേ പരിബ്ബാജകാ തുണ്ഹീ അഹേസും.

൫൨. അഥ ഖോ സന്ധാനോ ഗഹപതി യേന നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ നിഗ്രോധേന പരിബ്ബാജകേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സന്ധാനോ ഗഹപതി നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകം ഏതദവോച – ‘‘അഞ്ഞഥാ ഖോ ഇമേ ഭോന്തോ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ സങ്ഗമ്മ സമാഗമ്മ ഉന്നാദിനോ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ അനേകവിഹിതം തിരച്ഛാനകഥം അനുയുത്താ വിഹരന്തി. സേയ്യഥിദം – രാജകഥം…പേ… ഇതിഭവാഭവകഥം ഇതി വാ. അഞ്ഞഥാ ഖോ [ച (സീ. പീ.)] പന സോ ഭഗവാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനീ’’തി.

൫൩. ഏവം വുത്തേ നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ സന്ധാനം ഗഹപതിം ഏതദവോച – ‘‘യഗ്ഘേ ഗഹപതി, ജാനേയ്യാസി, കേന സമണോ ഗോതമോ സദ്ധിം സല്ലപതി, കേന സാകച്ഛം സമാപജ്ജതി, കേന പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയം സമാപജ്ജതി? സുഞ്ഞാഗാരഹതാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാ അപരിസാവചരോ സമണോ ഗോതമോ നാലം സല്ലാപായ. സോ അന്തമന്താനേവ സേവതി [അന്തപന്താനേവ (സ്യാ.)]. സേയ്യഥാപി നാമ ഗോകാണാ പരിയന്തചാരിനീ അന്തമന്താനേവ സേവതി. ഏവമേവ സുഞ്ഞാഗാരഹതാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാ; അപരിസാവചരോ സമണോ ഗോതമോ; നാലം സല്ലാപായ. സോ അന്തമന്താനേവ സേവതി. ഇങ്ഘ, ഗഹപതി, സമണോ ഗോതമോ ഇമം പരിസം ആഗച്ഛേയ്യ, ഏകപഞ്ഹേനേവ നം സംസാദേയ്യാമ [സംഹരേയ്യാമ (ക.)], തുച്ഛകുമ്ഭീവ നം മഞ്ഞേ ഓരോധേയ്യാമാ’’തി.

൫൪. അസ്സോസി ഖോ ഭഗവാ ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ സന്ധാനസ്സ ഗഹപതിസ്സ നിഗ്രോധേന പരിബ്ബാജകേന സദ്ധിം ഇമം കഥാസല്ലാപം. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഗിജ്ഝകൂടാ പബ്ബതാ ഓരോഹിത്വാ യേന സുമാഗധായ തീരേ മോരനിവാപോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ സുമാഗധായ തീരേ മോരനിവാപേ അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം സുമാഗധായ തീരേ മോരനിവാപേ അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമന്തം. ദിസ്വാന സകം പരിസം സണ്ഠാപേസി – ‘‘അപ്പസദ്ദാ ഭോന്തോ ഹോന്തു, മാ ഭോന്തോ സദ്ദമകത്ഥ, അയം സമണോ ഗോതമോ സുമാഗധായ തീരേ മോരനിവാപേ അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമതി. അപ്പസദ്ദകാമോ ഖോ പന സോ ആയസ്മാ, അപ്പസദ്ദസ്സ വണ്ണവാദീ. അപ്പേവ നാമ അപ്പസദ്ദം പരിസം വിദിത്വാ ഉപസങ്കമിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യ. സചേ സമണോ ഗോതമോ ഇമം പരിസം ആഗച്ഛേയ്യ, ഇമം തം പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യാമ – ‘കോ നാമ സോ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ ധമ്മോ, യേന ഭഗവാ സാവകേ വിനേതി, യേന ഭഗവതാ സാവകാ വിനീതാ അസ്സാസപ്പത്താ പടിജാനന്തി അജ്ഝാസയം ആദിബ്രഹ്മചരിയ’ന്തി? ഏവം വുത്തേ തേ പരിബ്ബാജകാ തുണ്ഹീ അഹേസും.

തപോജിഗുച്ഛാവാദോ

൫൫. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ, സ്വാഗതം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ. ചിരസ്സം ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമം പരിയായമകാസി യദിദം ഇധാഗമനായ. നിസീദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ, ഇദമാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. നിഗ്രോധോപി ഖോ പരിബ്ബാജകോ അഞ്ഞതരം നീചാസനം ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കായ നുത്ഥ, നിഗ്രോധ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ, കാ ച പന വോ അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ’’തി? ഏവം വുത്തേ, നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച, ‘‘ഇധ മയം, ഭന്തേ, അദ്ദസാമ ഭഗവന്തം സുമാഗധായ തീരേ മോരനിവാപേ അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമന്തം, ദിസ്വാന ഏവം അവോചുമ്ഹാ – ‘സചേ സമണോ ഗോതമോ ഇമം പരിസം ആഗച്ഛേയ്യ, ഇമം തം പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യാമ – കോ നാമ സോ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ ധമ്മോ, യേന ഭഗവാ സാവകേ വിനേതി, യേന ഭഗവതാ സാവകാ വിനീതാ അസ്സാസപ്പത്താ പടിജാനന്തി അജ്ഝാസയം ആദിബ്രഹ്മചരിയ’ന്തി? അയം ഖോ നോ, ഭന്തേ, അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ; അഥ ഭഗവാ അനുപ്പത്തോ’’തി.

൫൬. ‘‘ദുജ്ജാനം ഖോ ഏതം, നിഗ്രോധ, തയാ അഞ്ഞദിട്ഠികേന അഞ്ഞഖന്തികേന അഞ്ഞരുചികേന അഞ്ഞത്രായോഗേന അഞ്ഞത്രാചരിയകേന, യേനാഹം സാവകേ വിനേമി, യേന മയാ സാവകാ വിനീതാ അസ്സാസപ്പത്താ പടിജാനന്തി അജ്ഝാസയം ആദിബ്രഹ്മചരിയം. ഇങ്ഘ ത്വം മം, നിഗ്രോധ, സകേ ആചരിയകേ അധിജേഗുച്ഛേ പഞ്ഹം പുച്ഛ – ‘കഥം സന്താ നു ഖോ, ഭന്തേ, തപോജിഗുച്ഛാ പരിപുണ്ണാ ഹോതി, കഥം അപരിപുണ്ണാ’തി? ഏവം വുത്തേ തേ പരിബ്ബാജകാ ഉന്നാദിനോ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ അഹേസും – ‘‘അച്ഛരിയം വത ഭോ, അബ്ഭുതം വത ഭോ, സമണസ്സ ഗോതമസ്സ മഹിദ്ധികതാ മഹാനുഭാവതാ, യത്ര ഹി നാമ സകവാദം ഠപേസ്സതി, പരവാദേന പവാരേസ്സതീ’’തി.

൫൭. അഥ ഖോ നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ തേ പരിബ്ബാജകേ അപ്പസദ്ദേ കത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മയം ഖോ, ഭന്തേ, തപോജിഗുച്ഛാവാദാ [തരോജിഗുച്ഛംസാരോദാ (ക.)] തപോജിഗുച്ഛാസാരാ തപോജിഗുച്ഛാഅല്ലീനാ വിഹരാമ. കഥം സന്താ നു ഖോ, ഭന്തേ, തപോജിഗുച്ഛാ പരിപുണ്ണാ ഹോതി, കഥം അപരിപുണ്ണാ’’തി?

‘‘ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ അചേലകോ ഹോതി മുത്താചാരോ, ഹത്ഥാപലേഖനോ [ഹത്ഥാവലേഖനോ (സ്യാ.)], ന ഏഹിഭദ്ദന്തികോ, ന തിട്ഠഭദ്ദന്തികോ, നാഭിഹടം, ന ഉദ്ദിസ്സകതം, ന നിമന്തനം സാദിയതി, സോ ന കുമ്ഭിമുഖാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ന കളോപിമുഖാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ന ഏളകമന്തരം, ന ദണ്ഡമന്തരം, ന മുസലമന്തരം, ന ദ്വിന്നം ഭുഞ്ജമാനാനം, ന ഗബ്ഭിനിയാ, ന പായമാനായ, ന പുരിസന്തരഗതായ, ന സങ്കിത്തീസു, ന യത്ഥ സാ ഉപട്ഠിതോ ഹോതി, ന യത്ഥ മക്ഖികാ സണ്ഡസണ്ഡചാരിനീ, ന മച്ഛം, ന മംസം, ന സുരം, ന മേരയം, ന ഥുസോദകം പിവതി, സോ ഏകാഗാരികോ വാ ഹോതി ഏകാലോപികോ, ദ്വാഗാരികോ വാ ഹോതി ദ്വാലോപികോ, സത്താഗാരികോ വാ ഹോതി സത്താലോപികോ, ഏകിസ്സാപി ദത്തിയാ യാപേതി, ദ്വീഹിപി ദത്തീഹി യാപേതി, സത്തഹിപി ദത്തീഹി യാപേതി; ഏകാഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേതി, ദ്വീഹികമ്പി [ദ്വാഹികംപി (സീ. സ്യാ.)] ആഹാരം ആഹാരേതി, സത്താഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേതി, ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. സോ സാകഭക്ഖോ വാ ഹോതി, സാമാകഭക്ഖോ വാ ഹോതി, നീവാരഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ദദ്ദുലഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ഹടഭക്ഖോ വാ ഹോതി, കണഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ആചാമഭക്ഖോ വാ ഹോതി, പിഞ്ഞാകഭക്ഖോ വാ ഹോതി, തിണഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ഗോമയഭക്ഖോ വാ ഹോതി; വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേതി പവത്തഫലഭോജീ. സോ സാണാനിപി ധാരേതി, മസാണാനിപി ധാരേതി, ഛവദുസ്സാനിപി ധാരേതി, പംസുകൂലാനിപി ധാരേതി, തിരീടാനിപി ധാരേതി, അജിനമ്പി ധാരേതി, അജിനക്ഖിപമ്പി ധാരേതി, കുസചീരമ്പി ധാരേതി, വാകചീരമ്പി ധാരേതി, ഫലകചീരമ്പി ധാരേതി, കേസകമ്ബലമ്പി ധാരേതി, വാളകമ്ബലമ്പി ധാരേതി, ഉലൂകപക്ഖമ്പി ധാരേതി, കേസമസ്സുലോചകോപി ഹോതി കേസമസ്സുലോചനാനുയോഗമനുയുത്തോ, ഉബ്ഭട്ഠകോപി [ഉഭട്ഠകോപി (സ്യാ.), ഉബ്ഭട്ഠികോപി (ക.)] ഹോതി ആസനപടിക്ഖിത്തോ, ഉക്കുടികോപി ഹോതി ഉക്കുടികപ്പധാനമനുയുത്തോ, കണ്ടകാപസ്സയികോപി ഹോതി കണ്ടകാപസ്സയേ സേയ്യം കപ്പേതി, ഫലകസേയ്യമ്പി കപ്പേതി, ഥണ്ഡിലസേയ്യമ്പി കപ്പേതി, ഏകപസ്സയികോപി ഹോതി രജോജല്ലധരോ, അബ്ഭോകാസികോപി ഹോതി യഥാസന്ഥതികോ, വേകടികോപി ഹോതി വികടഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ, അപാനകോപി ഹോതി അപാനകത്തമനുയുത്തോ, സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. തം കിം മഞ്ഞസി, നിഗ്രോധ, യദി ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിപുണ്ണാ വാ ഹോതി അപരിപുണ്ണാ വാ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ, ഭന്തേ, ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിപുണ്ണാ ഹോതി, നോ അപരിപുണ്ണാ’’തി. ‘‘ഏവം പരിപുണ്ണായപി ഖോ അഹം, നിഗ്രോധ, തപോജിഗുച്ഛായ അനേകവിഹിതേ ഉപക്കിലേസേ വദാമീ’’തി.

ഉപക്കിലേസോ

൫൮. ‘‘യഥാ കഥം പന, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഏവം പരിപുണ്ണായ തപോജിഗുച്ഛായ അനേകവിഹിതേ ഉപക്കിലേസേ വദതീ’’തി? ‘‘ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ അത്താനുക്കംസേതി പരം വമ്ഭേതി. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ അത്താനുക്കംസേതി പരം വമ്ഭേതി. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ മജ്ജതി മുച്ഛതി പമാദമാപജ്ജതി [മദമാപജ്ജതി (സ്യാ.)]. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ മജ്ജതി മുച്ഛതി പമാദമാപജ്ജതി. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

൫൯. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന അത്തമനോ ഹോതി പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന അത്താനുക്കംസേതി പരം വമ്ഭേതി. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന അത്താനുക്കംസേതി പരം വമ്ഭേതി. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന മജ്ജതി മുച്ഛതി പമാദമാപജ്ജതി. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന മജ്ജതി മുച്ഛതി പമാദമാപജ്ജതി. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

൬൦. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ഭോജനേസു വോദാസം ആപജ്ജതി – ‘ഇദം മേ ഖമതി, ഇദം മേ നക്ഖമതീ’തി. സോ യഞ്ച [യം ഹി (സീ. പീ.)] ഖ്വസ്സ നക്ഖമതി, തം സാപേക്ഖോ പജഹതി. യം പനസ്സ ഖമതി, തം ഗധിതോ [ഗഥിതോ (സീ. പീ.)] മുച്ഛിതോ അജ്ഝാപന്നോ അനാദീനവദസ്സാവീ അനിസ്സരണപഞ്ഞോ പരിഭുഞ്ജതി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി ലാഭസക്കാരസിലോകനികന്തിഹേതു – ‘സക്കരിസ്സന്തി മം രാജാനോ രാജമഹാമത്താ ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ഗഹപതികാ തിത്ഥിയാ’തി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

൬൧. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ അഞ്ഞതരം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ അപസാദേതാ [അപസാരേതാ (ക.)] ഹോതി – ‘കിം പനായം സമ്ബഹുലാജീവോ [ബഹുലാജീവോ (സീ. പീ.)] സബ്ബം സംഭക്ഖേതി. സേയ്യഥിദം – മൂലബീജം ഖന്ധബീജം ഫളുബീജം അഗ്ഗബീജം ബീജബീജമേവ പഞ്ചമം, അസനിവിചക്കം ദന്തകൂടം, സമണപ്പവാദേനാ’തി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ പസ്സതി അഞ്ഞതരം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ കുലേസു സക്കരിയമാനം ഗരുകരിയമാനം മാനിയമാനം പൂജിയമാനം. ദിസ്വാ തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘ഇമഞ്ഹി നാമ സമ്ബഹുലാജീവം കുലേസു സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി. മം പന തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം കുലേസു ന സക്കരോന്തി ന ഗരും കരോന്തി ന മാനേന്തി ന പൂജേന്തീ’തി, ഇതി സോ ഇസ്സാമച്ഛരിയം കുലേസു ഉപ്പാദേതാ ഹോതി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

൬൨. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ആപാഥകനിസാദീ ഹോതി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ അത്താനം അദസ്സയമാനോ കുലേസു ചരതി – ‘ഇദമ്പി മേ തപസ്മിം ഇദമ്പി മേ തപസ്മി’ന്തി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ കിഞ്ചിദേവ പടിച്ഛന്നം സേവതി. സോ ‘ഖമതി തേ ഇദ’ന്തി പുട്ഠോ സമാനോ അക്ഖമമാനം ആഹ – ‘ഖമതീ’തി. ഖമമാനം ആഹ – ‘നക്ഖമതീ’തി. ഇതി സോ സമ്പജാനമുസാ ഭാസിതാ ഹോതി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തഥാഗതസ്സ വാ തഥാഗതസാവകസ്സ വാ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ സന്തംയേവ പരിയായം അനുഞ്ഞേയ്യം നാനുജാനാതി…പേ… അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

൬൩. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ മക്ഖീ ഹോതി പളാസീ [പലാസീ (സീ. സ്യാ. പീ.)] …പേ… ഇസ്സുകീ ഹോതി മച്ഛരീ… സഠോ ഹോതി മായാവീ… ഥദ്ധോ ഹോതി അതിമാനീ… പാപിച്ഛോ ഹോതി പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതോ… മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ… സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. അയമ്പി ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സിനോ ഉപക്കിലേസോ ഹോതി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, നിഗ്രോധ, യദിമേ തപോജിഗുച്ഛാ [തപോജിഗുച്ഛായ (?)] ഉപക്കിലേസാ വാ അനുപക്കിലേസാ വാ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ ഇമേ, ഭന്തേ, തപോജിഗുച്ഛാ [തപോജിഗുച്ഛായ (?)] ഉപക്കിലേസാ [ഉപക്കിലേസാ ഹോതി (ക.)], നോ അനുപക്കിലേസാ. ഠാനം ഖോ പനേതം, ഭന്തേ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ തപസ്സീ സബ്ബേഹേവ ഇമേഹി ഉപക്കിലേസേഹി സമന്നാഗതോ അസ്സ; കോ പന വാദോ അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേനാ’’തി.

പരിസുദ്ധപപടികപ്പത്തകഥാ

൬൪. ‘‘ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ന അത്തമനോ ഹോതി ന പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ന അത്തമനോ ഹോതി ന പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ. ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ന അത്താനുക്കംസേതി ന പരം വമ്ഭേതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ന മജ്ജതി ന മുച്ഛതി ന പമാദമാപജ്ജതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

൬൫. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന ന അത്തമനോ ഹോതി ന പരിപുണ്ണസങ്കപ്പോ…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന ന അത്താനുക്കംസേതി ന പരം വമ്ഭേതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തപം സമാദിയതി, സോ തേന തപസാ ലാഭസക്കാരസിലോകം അഭിനിബ്ബത്തേതി, സോ തേന ലാഭസക്കാരസിലോകേന ന മജ്ജതി ന മുച്ഛതി ന പമാദമാപജ്ജതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

൬൬. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ഭോജനേസു ന വോദാസം ആപജ്ജതി – ‘ഇദം മേ ഖമതി, ഇദം മേ നക്ഖമതീ’തി. സോ യഞ്ച ഖ്വസ്സ നക്ഖമതി, തം അനപേക്ഖോ പജഹതി. യം പനസ്സ ഖമതി, തം അഗധിതോ അമുച്ഛിതോ അനജ്ഝാപന്നോ ആദീനവദസ്സാവീ നിസ്സരണപഞ്ഞോ പരിഭുഞ്ജതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ന തപം സമാദിയതി ലാഭസക്കാരസിലോകനികന്തിഹേതു – ‘സക്കരിസ്സന്തി മം രാജാനോ രാജമഹാമത്താ ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ ഗഹപതികാ തിത്ഥിയാ’തി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

൬൭. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ അഞ്ഞതരം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ നാപസാദേതാ ഹോതി – ‘കിം പനായം സമ്ബഹുലാജീവോ സബ്ബം സംഭക്ഖേതി. സേയ്യഥിദം – മൂലബീജം ഖന്ധബീജം ഫളുബീജം അഗ്ഗബീജം ബീജബീജമേവ പഞ്ചമം, അസനിവിചക്കം ദന്തകൂടം, സമണപ്പവാദേനാ’തി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ പസ്സതി അഞ്ഞതരം സമണം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ കുലേസു സക്കരിയമാനം ഗരു കരിയമാനം മാനിയമാനം പൂജിയമാനം. ദിസ്വാ തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘ഇമഞ്ഹി നാമ സമ്ബഹുലാജീവം കുലേസു സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി. മം പന തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം കുലേസു ന സക്കരോന്തി ന ഗരും കരോന്തി ന മാനേന്തി ന പൂജേന്തീ’തി, ഇതി സോ ഇസ്സാമച്ഛരിയം കുലേസു നുപ്പാദേതാ ഹോതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

൬൮. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ന ആപാഥകനിസാദീ ഹോതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ന അത്താനം അദസ്സയമാനോ കുലേസു ചരതി – ‘ഇദമ്പി മേ തപസ്മിം, ഇദമ്പി മേ തപസ്മി’ന്തി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ന കഞ്ചിദേവ പടിച്ഛന്നം സേവതി, സോ – ‘ഖമതി തേ ഇദ’ന്തി പുട്ഠോ സമാനോ അക്ഖമമാനം ആഹ – ‘നക്ഖമതീ’തി. ഖമമാനം ആഹ – ‘ഖമതീ’തി. ഇതി സോ സമ്പജാനമുസാ ന ഭാസിതാ ഹോതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ തഥാഗതസ്സ വാ തഥാഗതസാവകസ്സ വാ ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ സന്തംയേവ പരിയായം അനുഞ്ഞേയ്യം അനുജാനാതി…പേ… ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

൬൯. ‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ അക്കോധനോ ഹോതി അനുപനാഹീ. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ അക്കോധനോ ഹോതി അനുപനാഹീ ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ അമക്ഖീ ഹോതി അപളാസീ…പേ… അനിസ്സുകീ ഹോതി അമച്ഛരീ… അസഠോ ഹോതി അമായാവീ… അത്ഥദ്ധോ ഹോതി അനതിമാനീ… ന പാപിച്ഛോ ഹോതി ന പാപികാനം ഇച്ഛാനം വസം ഗതോ… ന മിച്ഛാദിട്ഠികോ ഹോതി ന അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ… ന സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ന ആധാനഗ്ഗാഹീ സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യമ്പി, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ന സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ന ആധാനഗ്ഗാഹീ സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. ഏവം സോ തസ്മിം ഠാനേ പരിസുദ്ധോ ഹോതി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, നിഗ്രോധ, യദി ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ വാ ഹോതി അപരിസുദ്ധാ വാ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ, ഭന്തേ, ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ ഹോതി നോ അപരിസുദ്ധാ, അഗ്ഗപ്പത്താ ച സാരപ്പത്താ ചാ’’തി. ‘‘ന ഖോ, നിഗ്രോധ, ഏത്താവതാ തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ച; അപി ച ഖോ പപടികപ്പത്താ [പപ്പടികപത്താ (ക.)] ഹോതീ’’തി.

പരിസുദ്ധതചപ്പത്തകഥാ

൭൦. ‘‘കിത്താവതാ പന, ഭന്തേ, തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ച? സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തപോജിഗുച്ഛായ അഗ്ഗഞ്ഞേവ പാപേതു, സാരഞ്ഞേവ പാപേതൂ’’തി. ‘‘ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി. കഥഞ്ച, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി? ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ന പാണം അതിപാതേതി [അതിപാപേതി (ക. സീ. പീ. ക.)], ന പാണം അതിപാതയതി, ന പാണമതിപാതയതോ സമനുഞ്ഞോ ഹോതി. ന അദിന്നം ആദിയതി, ന അദിന്നം ആദിയാപേതി, ന അദിന്നം ആദിയതോ സമനുഞ്ഞോ ഹോതി. ന മുസാ ഭണതി, ന മുസാ ഭണാപേതി, ന മുസാ ഭണതോ സമനുഞ്ഞോ ഹോതി. ന ഭാവിതമാസീസതി [ന ഭാവിതമാസിം സതി (സീ. സ്യാ. പീ.)], ന ഭാവിതമാസീസാപേതി, ന ഭാവിതമാസീസതോ സമനുഞ്ഞോ ഹോതി. ഏവം ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി.

‘‘യതോ ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി, അദും ചസ്സ ഹോതി തപസ്സിതായ. സോ അഭിഹരതി നോ ഹീനായാവത്തതി. സോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം. സോ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപ്പടിക്കന്തോ നിസീദതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ പരിമുഖം സതിം ഉപട്ഠപേത്വാ. സോ അഭിജ്ഝം ലോകേ പഹായ വിഗതാഭിജ്ഝേന ചേതസാ വിഹരതി, അഭിജ്ഝായ ചിത്തം പരിസോധേതി. ബ്യാപാദപ്പദോസം പഹായ അബ്യാപന്നചിത്തോ വിഹരതി സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ, ബ്യാപാദപ്പദോസാ ചിത്തം പരിസോധേതി. ഥിനമിദ്ധം [ഥീനമിദ്ധം (സീ. സ്യാ. പീ.)] പഹായ വിഗതഥിനമിദ്ധോ വിഹരതി ആലോകസഞ്ഞീ സതോ സമ്പജാനോ, ഥിനമിദ്ധാ ചിത്തം പരിസോധേതി. ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചം പഹായ അനുദ്ധതോ വിഹരതി അജ്ഝത്തം വൂപസന്തചിത്തോ, ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചാ ചിത്തം പരിസോധേതി. വിചികിച്ഛം പഹായ തിണ്ണവിചികിച്ഛോ വിഹരതി അകഥംകഥീ കുസലേസു ധമ്മേസു, വിചികിച്ഛായ ചിത്തം പരിസോധേതി.

൭൧. ‘‘സോ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ പഞ്ഞായ ദുബ്ബലീകരണേ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി. തഥാ ദുതിയം. തഥാ തതിയം. തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി. തഥാ ദുതിയം. തഥാ തതിയം. തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, നിഗ്രോധ. യദി ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ വാ ഹോതി അപരിസുദ്ധാ വാ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ, ഭന്തേ, ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ ഹോതി നോ അപരിസുദ്ധാ, അഗ്ഗപ്പത്താ ച സാരപ്പത്താ ചാ’’തി. ‘‘ന ഖോ, നിഗ്രോധ, ഏത്താവതാ തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ച; അപി ച ഖോ തചപ്പത്താ ഹോതീ’’തി.

പരിസുദ്ധഫേഗ്ഗുപ്പത്തകഥാ

൭൨. ‘‘കിത്താവതാ പന, ഭന്തേ, തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ച? സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തപോജിഗുച്ഛായ അഗ്ഗഞ്ഞേവ പാപേതു, സാരഞ്ഞേവ പാപേതൂ’’തി. ‘‘ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി. കഥഞ്ച, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി…പേ… യതോ ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി, അദും ചസ്സ ഹോതി തപസ്സിതായ. സോ അഭിഹരതി നോ ഹീനായാവത്തതി. സോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി…പേ… സോ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ പഞ്ഞായ ദുബ്ബലീകരണേ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം, തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, നിഗ്രോധ, യദി ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ വാ ഹോതി അപരിസുദ്ധാ വാ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ, ഭന്തേ, ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ ഹോതി, നോ അപരിസുദ്ധാ, അഗ്ഗപ്പത്താ ച സാരപ്പത്താ ചാ’’തി. ‘‘ന ഖോ, നിഗ്രോധ, ഏത്താവതാ തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ച; അപി ച ഖോ ഫേഗ്ഗുപ്പത്താ ഹോതീ’’തി.

പരിസുദ്ധഅഗ്ഗപ്പത്തസാരപ്പത്തകഥാ

൭൩. ‘‘കിത്താവതാ പന, ഭന്തേ, തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ച? സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തപോജിഗുച്ഛായ അഗ്ഗഞ്ഞേവ പാപേതു, സാരഞ്ഞേവ പാപേതൂ’’തി. ‘‘ഇധ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി. കഥഞ്ച, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി…പേ… യതോ ഖോ, നിഗ്രോധ, തപസ്സീ ചാതുയാമസംവരസംവുതോ ഹോതി, അദും ചസ്സ ഹോതി തപസ്സിതായ. സോ അഭിഹരതി നോ ഹീനായാവത്തതി. സോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി…പേ… സോ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ പഞ്ഞായ ദുബ്ബലീകരണേ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. സോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ, യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ. തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ. തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ, യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, നിഗ്രോധ, യദി ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ വാ ഹോതി അപരിസുദ്ധാ വാ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ, ഭന്തേ, ഏവം സന്തേ തപോജിഗുച്ഛാ പരിസുദ്ധാ ഹോതി നോ അപരിസുദ്ധാ, അഗ്ഗപ്പത്താ ച സാരപ്പത്താ ചാ’’തി.

൭൪. ‘‘ഏത്താവതാ ഖോ, നിഗ്രോധ, തപോജിഗുച്ഛാ അഗ്ഗപ്പത്താ ച ഹോതി സാരപ്പത്താ ച. ഇതി ഖോ, നിഗ്രോധ [ഇതി നിഗ്രോധ (സ്യാ.)], യം മം ത്വം അവചാസി – ‘കോ നാമ സോ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ ധമ്മോ, യേന ഭഗവാ സാവകേ വിനേതി, യേന ഭഗവതാ സാവകാ വിനീതാ അസ്സാസപ്പത്താ പടിജാനന്തി അജ്ഝാസയം ആദിബ്രഹ്മചരിയ’ന്തി. ഇതി ഖോ തം, നിഗ്രോധ, ഠാനം ഉത്തരിതരഞ്ച പണീതതരഞ്ച, യേനാഹം സാവകേ വിനേമി, യേന മയാ സാവകാ വിനീതാ അസ്സാസപ്പത്താ പടിജാനന്തി അജ്ഝാസയം ആദിബ്രഹ്മചരിയ’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ, തേ പരിബ്ബാജകാ ഉന്നാദിനോ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ അഹേസും – ‘‘ഏത്ഥ മയം അനസ്സാമ സാചരിയകാ, ന മയം ഇതോ ഭിയ്യോ ഉത്തരിതരം പജാനാമാ’’തി.

നിഗ്രോധസ്സ പജ്ഝായനം

൭൫. യദാ അഞ്ഞാസി സന്ധാനോ ഗഹപതി – ‘‘അഞ്ഞദത്ഥു ഖോ ദാനിമേ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഭഗവതോ ഭാസിതം സുസ്സൂസന്തി, സോതം ഓദഹന്തി, അഞ്ഞാചിത്തം ഉപട്ഠാപേന്തീ’’തി. അഥ [അഥ നം (ക.)] നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകം ഏതദവോച – ‘‘ഇതി ഖോ, ഭന്തേ നിഗ്രോധ, യം മം ത്വം അവചാസി – ‘യഗ്ഘേ, ഗഹപതി, ജാനേയ്യാസി, കേന സമണോ ഗോതമോ സദ്ധിം സല്ലപതി, കേന സാകച്ഛം സമാപജ്ജതി, കേന പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയം സമാപജ്ജതി, സുഞ്ഞാഗാരഹതാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാ, അപരിസാവചരോ സമണോ ഗോതമോ നാലം സല്ലാപായ, സോ അന്തമന്താനേവ സേവതി; സേയ്യഥാപി നാമ ഗോകാണാ പരിയന്തചാരിനീ അന്തമന്താനേവ സേവതി. ഏവമേവ സുഞ്ഞാഗാരഹതാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ പഞ്ഞാ, അപരിസാവചരോ സമണോ ഗോതമോ നാലം സല്ലാപായ; സോ അന്തമന്താനേവ സേവതി; ഇങ്ഘ, ഗഹപതി, സമണോ ഗോതമോ ഇമം പരിസം ആഗച്ഛേയ്യ, ഏകപഞ്ഹേനേവ നം സംസാദേയ്യാമ, തുച്ഛകുമ്ഭീവ നം മഞ്ഞേ ഓരോധേയ്യാമാ’തി. അയം ഖോ സോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഇധാനുപ്പത്തോ, അപരിസാവചരം പന നം കരോഥ, ഗോകാണം പരിയന്തചാരിനിം കരോഥ, ഏകപഞ്ഹേനേവ നം സംസാദേഥ, തുച്ഛകുമ്ഭീവ നം ഓരോധേഥാ’’തി. ഏവം വുത്തേ, നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ തുണ്ഹീഭൂതോ മങ്കുഭൂതോ പത്തക്ഖന്ധോ അധോമുഖോ പജ്ഝായന്തോ അപ്പടിഭാനോ നിസീദി.

൭൬. അഥ ഖോ ഭഗവാ നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകം തുണ്ഹീഭൂതം മങ്കുഭൂതം പത്തക്ഖന്ധം അധോമുഖം പജ്ഝായന്തം അപ്പടിഭാനം വിദിത്വാ നിഗ്രോധം പരിബ്ബാജകം ഏതദവോച – ‘‘സച്ചം കിര, നിഗ്രോധ, ഭാസിതാ തേ ഏസാ വാചാ’’തി? ‘‘സച്ചം, ഭന്തേ, ഭാസിതാ മേ ഏസാ വാചാ, യഥാബാലേന യഥാമൂള്ഹേന യഥാഅകുസലേനാ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, നിഗ്രോധ. കിന്തി തേ സുതം പരിബ്ബാജകാനം വുഡ്ഢാനം മഹല്ലകാനം ആചരിയപാചരിയാനം ഭാസമാനാനം – ‘യേ തേ അഹേസും അതീതമദ്ധാനം അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, ഏവം സു തേ ഭഗവന്തോ സംഗമ്മ സമാഗമ്മ ഉന്നാദിനോ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ അനേകവിഹിതം തിരച്ഛാനകഥം അനുയുത്താ വിഹരന്തി. സേയ്യഥിദം – രാജകഥം ചോരകഥം…പേ… ഇതിഭവാഭവകഥം ഇതി വാ. സേയ്യഥാപി ത്വം ഏതരഹി സാചരിയകോ. ഉദാഹു, ഏവം സു തേ ഭഗവന്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനി, സേയ്യഥാപാഹം ഏതരഹീ’തി.

‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ. പരിബ്ബാജകാനം വുഡ്ഢാനം മഹല്ലകാനം ആചരിയപാചരിയാനം ഭാസമാനാനം – ‘യേ തേ അഹേസും അതീതമദ്ധാനം അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, ന ഏവം സു [നാസ്സു (സീ. പീ.)] തേ ഭഗവന്തോ സംഗമ്മ സമാഗമ്മ ഉന്നാദിനോ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ അനേകവിഹിതം തിരച്ഛാനകഥം അനുയുത്താ വിഹരന്തി. സേയ്യഥിദം – രാജകഥം ചോരകഥം…പേ… ഇതിഭവാഭവകഥം ഇതി വാ, സേയ്യഥാപാഹം ഏതരഹി സാചരിയകോ. ഏവം സു തേ ഭഗവന്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി അപ്പസദ്ദാനി അപ്പനിഗ്ഘോസാനി വിജനവാതാനി മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകാനി പടിസല്ലാനസാരുപ്പാനി, സേയ്യഥാപി ഭഗവാ ഏതരഹീ’’’തി.

‘‘തസ്സ തേ, നിഗ്രോധ, വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – ‘ബുദ്ധോ സോ ഭഗവാ ബോധായ ധമ്മം ദേസേതി, ദന്തോ സോ ഭഗവാ ദമഥായ ധമ്മം ദേസേതി, സന്തോ സോ ഭഗവാ സമഥായ ധമ്മം ദേസേതി, തിണ്ണോ സോ ഭഗവാ തരണായ ധമ്മം ദേസേതി, പരിനിബ്ബുതോ സോ ഭഗവാ പരിനിബ്ബാനായ ധമ്മം ദേസേതീ’’’തി?

ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനസച്ഛികിരിയാ

൭൭. ഏവം വുത്തേ, നിഗ്രോധോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ചയോ മം, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യ്വാഹം ഏവം ഭഗവന്തം അവചാസിം. തസ്സ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി. ‘‘തഗ്ഘ ത്വം [തം (സീ. സ്യാ. പീ.)], നിഗ്രോധ, അച്ചയോ അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യോ മം ത്വം ഏവം അവചാസി. യതോ ച ഖോ ത്വം, നിഗ്രോധ, അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോസി, തം തേ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. വുദ്ധി ഹേസാ, നിഗ്രോധ, അരിയസ്സ വിനയേ, യോ അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോതി ആയതിം സംവരം ആപജ്ജതി. അഹം ഖോ പന, നിഗ്രോധ, ഏവം വദാമി –

‘ഏതു വിഞ്ഞൂ പുരിസോ അസഠോ അമായാവീ ഉജുജാതികോ, അഹമനുസാസാമി അഹം ധമ്മം ദേസേമി. യഥാനുസിട്ഠം തഥാ [യഥാനുസിട്ഠം (?)] പടിപജ്ജമാനോ, യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതി സത്തവസ്സാനി. തിട്ഠന്തു, നിഗ്രോധ, സത്ത വസ്സാനി. ഏതു വിഞ്ഞൂ പുരിസോ അസഠോ അമായാവീ ഉജുജാതികോ, അഹമനുസാസാമി അഹം ധമ്മം ദേസേമി. യഥാനുസിട്ഠം തഥാ പടിപജ്ജമാനോ, യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതി ഛ വസ്സാനി. പഞ്ച വസ്സാനി… ചത്താരി വസ്സാനി… തീണി വസ്സാനി… ദ്വേ വസ്സാനി… ഏകം വസ്സം. തിട്ഠതു, നിഗ്രോധ, ഏകം വസ്സം. ഏതു വിഞ്ഞൂ പുരിസോ അസഠോ അമായാവീ ഉജുജാതികോ അഹമനുസാസാമി അഹം ധമ്മം ദേസേമി. യഥാനുസിട്ഠം തഥാ പടിപജ്ജമാനോ, യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതി സത്ത മാസാനി. തിട്ഠന്തു, നിഗ്രോധ, സത്ത മാസാനി… ഛ മാസാനി… പഞ്ച മാസാനി … ചത്താരി മാസാനി… തീണി മാസാനി… ദ്വേ മാസാനി… ഏകം മാസം… അഡ്ഢമാസം. തിട്ഠതു, നിഗ്രോധ, അഡ്ഢമാസോ. ഏതു വിഞ്ഞൂ പുരിസോ അസഠോ അമായാവീ ഉജുജാതികോ, അഹമനുസാസാമി അഹം ധമ്മം ദേസേമി. യഥാനുസിട്ഠം തഥാ പടിപജ്ജമാനോ, യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതി സത്താഹം’.

പരിബ്ബാജകാനം പജ്ഝായനം

൭൮. ‘‘സിയാ ഖോ പന തേ, നിഗ്രോധ, ഏവമസ്സ – ‘അന്തേവാസികമ്യതാ നോ സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹാ’തി. ന ഖോ പനേതം, നിഗ്രോധ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. യോ ഏവ വോ [തേ (സീ. സ്യാ.)] ആചരിയോ, സോ ഏവ വോ ആചരിയോ ഹോതു. സിയാ ഖോ പന തേ, നിഗ്രോധ, ഏവമസ്സ – ‘ഉദ്ദേസാ നോ ചാവേതുകാമോ സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹാ’തി. ന ഖോ പനേതം, നിഗ്രോധ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. യോ ഏവ വോ ഉദ്ദേസോ സോ ഏവ വോ ഉദ്ദേസോ ഹോതു. സിയാ ഖോ പന തേ, നിഗ്രോധ, ഏവമസ്സ – ‘ആജീവാ നോ ചാവേതുകാമോ സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹാ’തി. ന ഖോ പനേതം, നിഗ്രോധ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. യോ ഏവ വോ ആജീവോ, സോ ഏവ വോ ആജീവോ ഹോതു. സിയാ ഖോ പന തേ, നിഗ്രോധ, ഏവമസ്സ – ‘യേ നോ ധമ്മാ അകുസലാ അകുസലസങ്ഖാതാ സാചരിയകാനം, തേസു പതിട്ഠാപേതുകാമോ സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹാ’തി. ന ഖോ പനേതം, നിഗ്രോധ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. അകുസലാ ചേവ വോ തേ ധമ്മാ [വോധമ്മാ (ക.), തേ ധമ്മാ (സ്യാ.)] ഹോന്തു അകുസലസങ്ഖാതാ ച സാചരിയകാനം. സിയാ ഖോ പന തേ, നിഗ്രോധ, ഏവമസ്സ – ‘യേ നോ ധമ്മാ കുസലാ കുസലസങ്ഖാതാ സാചരിയകാനം, തേഹി വിവേചേതുകാമോ സമണോ ഗോതമോ ഏവമാഹാ’തി. ന ഖോ പനേതം, നിഗ്രോധ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. കുസലാ ചേവ വോ തേ ധമ്മാ ഹോന്തു കുസലസങ്ഖാതാ ച സാചരിയകാനം. ഇതി ഖ്വാഹം, നിഗ്രോധ, നേവ അന്തേവാസികമ്യതാ ഏവം വദാമി, നപി ഉദ്ദേസാ ചാവേതുകാമോ ഏവം വദാമി, നപി ആജീവാ ചാവേതുകാമോ ഏവം വദാമി, നപി യേ വോ ധമ്മാ [നപി യേ ഖോ ധമ്മാ (സീ.), നപി യേ തേ ധമ്മാ (സ്യാ.), നപി യേ ച വോ ധമ്മാ (ക.)] അകുസലാ അകുസലസങ്ഖാതാ സാചരിയകാനം, തേസു പതിട്ഠാപേതുകാമോ ഏവം വദാമി, നപി യേ വോ ധമ്മാ [നപി യേ ഖോ ധമ്മാ (സീ.), നപി യേ തേ ധമ്മാ (സ്യാ.), നപി യേ ച വോ ധമ്മാ (ക.)] കുസലാ കുസലസങ്ഖാതാ സാചരിയകാനം, തേഹി വിവേചേതുകാമോ ഏവം വദാമി. സന്തി ച ഖോ, നിഗ്രോധ, അകുസലാ ധമ്മാ അപ്പഹീനാ സംകിലേസികാ പോനോബ്ഭവികാ [പോനോഭവികാ (ക.)] സദരാ [സദ്ദരാ (പീ. ക.), സദരഥാ (സ്യാ. ക.)] ദുക്ഖവിപാകാ ആയതിം ജാതിജരാമരണിയാ, യേസാഹം പഹാനായ ധമ്മം ദേസേമി. യഥാപടിപന്നാനം വോ സംകിലേസികാ ധമ്മാ പഹീയിസ്സന്തി, വോദാനീയാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢിസ്സന്തി, പഞ്ഞാപാരിപൂരിം വേപുല്ലത്തഞ്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സഥാ’’തി.

൭൯. ഏവം വുത്തേ, തേ പരിബ്ബാജകാ തുണ്ഹീഭൂതാ മങ്കുഭൂതാ പത്തക്ഖന്ധാ അധോമുഖാ പജ്ഝായന്താ അപ്പടിഭാനാ നിസീദിംസു യഥാ തം മാരേന പരിയുട്ഠിതചിത്താ. അഥ ഖോ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘സബ്ബേ പിമേ മോഘപുരിസാ ഫുട്ഠാ പാപിമതാ. യത്ര ഹി നാമ ഏകസ്സപി ന ഏവം ഭവിസ്സതി – ‘ഹന്ദ മയം അഞ്ഞാണത്ഥമ്പി സമണേ ഗോതമേ ബ്രഹ്മചരിയം ചരാമ, കിം കരിസ്സതി സത്താഹോ’’’തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ ഉദുമ്ബരികായ പരിബ്ബാജകാരാമേ സീഹനാദം നദിത്വാ വേഹാസം അബ്ഭുഗ്ഗന്ത്വാ ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ പച്ചുപട്ഠാസി [പച്ചുട്ഠാസി (സീ. സ്യാ. പീ.)]. സന്ധാനോ പന ഗഹപതി താവദേവ രാജഗഹം പാവിസീതി.

ഉദുമ്ബരികസുത്തം നിട്ഠിതം ദുതിയം.