൮. മഹാസീഹനാദസുത്തം

അചേലകസ്സപവത്ഥു

൩൮൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ഉരുഞ്ഞായം [ഉജുഞ്ഞായം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വിഹരതി കണ്ണകത്ഥലേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ അചേലോ കസ്സപോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭോ ഗോതമ – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബം തപം ഗരഹതി, സബ്ബം തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം ഏകംസേന ഉപക്കോസതി ഉപവദതീ’തി. യേ തേ, ഭോ ഗോതമ, ഏവമാഹംസു – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബം തപം ഗരഹതി, സബ്ബം തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം ഏകംസേന ഉപക്കോസതി ഉപവദതീ’തി, കച്ചി തേ ഭോതോ ഗോതമസ്സ വുത്തവാദിനോ, ന ച ഭവന്തം ഗോതമം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതി? അനബ്ഭക്ഖാതുകാമാ ഹി മയം ഭവന്തം ഗോതമ’’ന്തി.

൩൮൨. ‘‘യേ തേ, കസ്സപ, ഏവമാഹംസു – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബം തപം ഗരഹതി, സബ്ബം തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം ഏകംസേന ഉപക്കോസതി ഉപവദതീ’തി, ന മേ തേ വുത്തവാദിനോ, അബ്ഭാചിക്ഖന്തി ച പന മം തേ അസതാ അഭൂതേന. ഇധാഹം, കസ്സപ, ഏകച്ചം തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം പസ്സാമി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നം. ഇധ പനാഹം, കസ്സപ, ഏകച്ചം തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം പസ്സാമി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നം.

൩൮൩. ‘‘ഇധാഹം, കസ്സപ, ഏകച്ചം തപസ്സിം അപ്പദുക്ഖവിഹാരിം പസ്സാമി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നം. ഇധ പനാഹം, കസ്സപ, ഏകച്ചം തപസ്സിം അപ്പദുക്ഖവിഹാരിം പസ്സാമി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നം. യോഹം, കസ്സപ, ഇമേസം തപസ്സീനം ഏവം ആഗതിഞ്ച ഗതിഞ്ച ചുതിഞ്ച ഉപപത്തിഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാമി, സോഹം കിം സബ്ബം തപം ഗരഹിസ്സാമി, സബ്ബം വാ തപസ്സിം ലൂഖാജീവിം ഏകംസേന ഉപക്കോസിസ്സാമി ഉപവദിസ്സാമി?

൩൮൪. ‘‘സന്തി, കസ്സപ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ പണ്ഡിതാ നിപുണാ കതപരപ്പവാദാ വാലവേധിരൂപാ. തേ ഭിന്ദന്താ മഞ്ഞേ ചരന്തി പഞ്ഞാഗതേന ദിട്ഠിഗതാനി. തേഹിപി മേ സദ്ധിം ഏകച്ചേസു ഠാനേസു സമേതി, ഏകച്ചേസു ഠാനേസു ന സമേതി. യം തേ ഏകച്ചം വദന്തി ‘സാധൂ’തി, മയമ്പി തം ഏകച്ചം വദേമ ‘സാധൂ’തി. യം തേ ഏകച്ചം വദന്തി ‘ന സാധൂ’തി, മയമ്പി തം ഏകച്ചം വദേമ ‘ന സാധൂ’തി. യം തേ ഏകച്ചം വദന്തി ‘സാധൂ’തി, മയം തം ഏകച്ചം വദേമ ‘ന സാധൂ’തി. യം തേ ഏകച്ചം വദന്തി ‘ന സാധൂ’തി, മയം തം ഏകച്ചം വദേമ ‘സാധൂ’തി.

‘‘യം മയം ഏകച്ചം വദേമ ‘സാധൂ’തി, പരേപി തം ഏകച്ചം വദന്തി ‘സാധൂ’തി. യം മയം ഏകച്ചം വദേമ ‘ന സാധൂ’തി, പരേപി തം ഏകച്ചം വദന്തി ‘ന സാധൂ’തി. യം മയം ഏകച്ചം വദേമ ‘ന സാധൂ’തി, പരേ തം ഏകച്ചം വദന്തി ‘സാധൂ’തി. യം മയം ഏകച്ചം വദേമ ‘സാധൂ’തി, പരേ തം ഏകച്ചം വദന്തി ‘ന സാധൂ’തി.

സമനുയുഞ്ജാപനകഥാ

൩൮൫. ‘‘ത്യാഹം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദാമി – യേസു നോ, ആവുസോ, ഠാനേസു ന സമേതി, തിട്ഠന്തു താനി ഠാനാനി. യേസു ഠാനേസു സമേതി, തത്ഥ വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്തം സമനുഗാഹന്തം സമനുഭാസന്തം സത്ഥാരാ വാ സത്ഥാരം സങ്ഘേന വാ സങ്ഘം – ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ അകുസലാ അകുസലസങ്ഖാതാ, സാവജ്ജാ സാവജ്ജസങ്ഖാതാ, അസേവിതബ്ബാ അസേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, ന അലമരിയാ ന അലമരിയസങ്ഖാതാ, കണ്ഹാ കണ്ഹസങ്ഖാതാ. കോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം പഹായ വത്തതി, സമണോ വാ ഗോതമോ, പരേ വാ പന ഭോന്തോ ഗണാചരിയാ’തി?

൩൮൬. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, കസ്സപ, വിജ്ജതി, യം വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ ഏവം വദേയ്യും – ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ അകുസലാ അകുസലസങ്ഖാതാ, സാവജ്ജാ സാവജ്ജസങ്ഖാതാ, അസേവിതബ്ബാ അസേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, ന അലമരിയാ ന അലമരിയസങ്ഖാതാ, കണ്ഹാ കണ്ഹസങ്ഖാതാ. സമണോ ഗോതമോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം പഹായ വത്തതി, യം വാ പന ഭോന്തോ പരേ ഗണാചരിയാ’തി. ഇതിഹ, കസ്സപ, വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ അമ്ഹേവ തത്ഥ യേഭുയ്യേന പസംസേയ്യും.

൩൮൭. ‘‘അപരമ്പി നോ, കസ്സപ, വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്തം സമനുഗാഹന്തം സമനുഭാസന്തം സത്ഥാരാ വാ സത്ഥാരം സങ്ഘേന വാ സങ്ഘം – ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ കുസലാ കുസലസങ്ഖാതാ, അനവജ്ജാ അനവജ്ജസങ്ഖാതാ, സേവിതബ്ബാ സേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, അലമരിയാ അലമരിയസങ്ഖാതാ, സുക്കാ സുക്കസങ്ഖാതാ. കോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം സമാദായ വത്തതി, സമണോ വാ ഗോതമോ, പരേ വാ പന ഭോന്തോ ഗണാചരിയാ’ തി?

൩൮൮. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, കസ്സപ, വിജ്ജതി, യം വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ ഏവം വദേയ്യും – ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ കുസലാ കുസലസങ്ഖാതാ, അനവജ്ജാ അനവജ്ജസങ്ഖാതാ, സേവിതബ്ബാ സേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, അലമരിയാ അലമരിയസങ്ഖാതാ, സുക്കാ സുക്കസങ്ഖാതാ. സമണോ ഗോതമോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം സമാദായ വത്തതി, യം വാ പന ഭോന്തോ പരേ ഗണാചരിയാ’തി. ഇതിഹ, കസ്സപ, വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ അമ്ഹേവ തത്ഥ യേഭുയ്യേന പസംസേയ്യും.

൩൮൯. ‘‘അപരമ്പി നോ, കസ്സപ, വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്തം സമനുഗാഹന്തം സമനുഭാസന്തം സത്ഥാരാ വാ സത്ഥാരം സങ്ഘേന വാ സങ്ഘം – ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ അകുസലാ അകുസലസങ്ഖാതാ, സാവജ്ജാ സാവജ്ജസങ്ഖാതാ, അസേവിതബ്ബാ അസേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, ന അലമരിയാ ന അലമരിയസങ്ഖാതാ, കണ്ഹാ കണ്ഹസങ്ഖാതാ. കോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം പഹായ വത്തതി, ഗോതമസാവകസങ്ഘോ വാ, പരേ വാ പന ഭോന്തോ ഗണാചരിയസാവകസങ്ഘാ’തി?

൩൯൦. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, കസ്സപ, വിജ്ജതി, യം വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ ഏവം വദേയ്യും – ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ അകുസലാ അകുസലസങ്ഖാതാ, സാവജ്ജാ സാവജ്ജസങ്ഖാതാ, അസേവിതബ്ബാ അസേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, ന അലമരിയാ ന അലമരിയസങ്ഖാതാ, കണ്ഹാ കണ്ഹസങ്ഖാതാ. ഗോതമസാവകസങ്ഘോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം പഹായ വത്തതി, യം വാ പന ഭോന്തോ പരേ ഗണാചരിയസാവകസങ്ഘാ’തി. ഇതിഹ, കസ്സപ, വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ അമ്ഹേവ തത്ഥ യേഭുയ്യേന പസംസേയ്യും.

൩൯൧. ‘‘അപരമ്പി നോ, കസ്സപ, വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്തം സമനുഗാഹന്തം സമനുഭാസന്തം സത്ഥാരാ വാ സത്ഥാരം സങ്ഘേന വാ സങ്ഘം. ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ കുസലാ കുസലസങ്ഖാതാ, അനവജ്ജാ അനവജ്ജസങ്ഖാതാ, സേവിതബ്ബാ സേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, അലമരിയാ അലമരിയസങ്ഖാതാ, സുക്കാ സുക്കസങ്ഖാതാ. കോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം സമാദായ വത്തതി, ഗോതമസാവകസങ്ഘോ വാ, പരേ വാ പന ഭോന്തോ ഗണാചരിയസാവകസങ്ഘാ’തി?

൩൯൨. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, കസ്സപ, വിജ്ജതി, യം വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ ഏവം വദേയ്യും – ‘യേ ഇമേസം ഭവതം ധമ്മാ കുസലാ കുസലസങ്ഖാതാ, അനവജ്ജാ അനവജ്ജസങ്ഖാതാ, സേവിതബ്ബാ സേവിതബ്ബസങ്ഖാതാ, അലമരിയാ അലമരിയസങ്ഖാതാ, സുക്കാ സുക്കസങ്ഖാതാ. ഗോതമസാവകസങ്ഘോ ഇമേ ധമ്മേ അനവസേസം സമാദായ വത്തതി, യം വാ പന ഭോന്തോ പരേ ഗണാചരിയസാവകസങ്ഘാ’തി. ഇതിഹ, കസ്സപ, വിഞ്ഞൂ സമനുയുഞ്ജന്താ സമനുഗാഹന്താ സമനുഭാസന്താ അമ്ഹേവ തത്ഥ യേഭുയ്യേന പസംസേയ്യും.

അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ

൩൯൩. ‘‘അത്ഥി, കസ്സപ, മഗ്ഗോ അത്ഥി പടിപദാ, യഥാപടിപന്നോ സാമംയേവ ഞസ്സതി സാമം ദക്ഖതി [ദക്ഖിതി (സീ.)] – ‘സമണോവ ഗോതമോ കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ’തി. കതമോ ച, കസ്സപ, മഗ്ഗോ, കതമാ ച പടിപദാ, യഥാപടിപന്നോ സാമംയേവ ഞസ്സതി സാമം ദക്ഖതി – ‘സമണോവ ഗോതമോ കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ’തി? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ. സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ, കസ്സപ, മഗ്ഗോ, അയം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നോ സാമംയേവ ഞസ്സതി സാമം ദക്ഖതി ‘സമണോവ ഗോതമോ കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ’’’തി.

തപോപക്കമകഥാ

൩൯൪. ഏവം വുത്തേ, അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇമേപി ഖോ, ആവുസോ ഗോതമ, തപോപക്കമാ ഏതേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം സാമഞ്ഞസങ്ഖാതാ ച ബ്രഹ്മഞ്ഞസങ്ഖാതാ ച. അചേലകോ ഹോതി, മുത്താചാരോ, ഹത്ഥാപലേഖനോ, ന ഏഹിഭദ്ദന്തികോ, ന തിട്ഠഭദ്ദന്തികോ, നാഭിഹടം, ന ഉദ്ദിസ്സകതം, ന നിമന്തനം സാദിയതി. സോ ന കുമ്ഭിമുഖാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ന കളോപിമുഖാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതി, ന ഏളകമന്തരം, ന ദണ്ഡമന്തരം, ന മുസലമന്തരം, ന ദ്വിന്നം ഭുഞ്ജമാനാനം, ന ഗബ്ഭിനിയാ, ന പായമാനായ, ന പുരിസന്തരഗതായ, ന സങ്കിത്തീസു, ന യത്ഥ സാ ഉപട്ഠിതോ ഹോതി, ന യത്ഥ മക്ഖികാ സണ്ഡസണ്ഡചാരിനീ, ന മച്ഛം, ന മംസം, ന സുരം, ന മേരയം, ന ഥുസോദകം പിവതി. സോ ഏകാഗാരികോ വാ ഹോതി ഏകാലോപികോ, ദ്വാഗാരികോ വാ ഹോതി ദ്വാലോപികോ…പേ… സത്താഗാരികോ വാ ഹോതി സത്താലോപികോ; ഏകിസ്സാപി ദത്തിയാ യാപേതി, ദ്വീഹിപി ദത്തീഹി യാപേതി… സത്തഹിപി ദത്തീഹി യാപേതി; ഏകാഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേതി, ദ്വീഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേതി… സത്താഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേതി. ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി.

൩൯൫. ‘‘ഇമേപി ഖോ, ആവുസോ ഗോതമ, തപോപക്കമാ ഏതേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം സാമഞ്ഞസങ്ഖാതാ ച ബ്രഹ്മഞ്ഞസങ്ഖാതാ ച. സാകഭക്ഖോ വാ ഹോതി, സാമാകഭക്ഖോ വാ ഹോതി, നീവാരഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ദദ്ദുലഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ഹടഭക്ഖോ വാ ഹോതി, കണഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ആചാമഭക്ഖോ വാ ഹോതി, പിഞ്ഞാകഭക്ഖോ വാ ഹോതി, തിണഭക്ഖോ വാ ഹോതി, ഗോമയഭക്ഖോ വാ ഹോതി, വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേതി പവത്തഫലഭോജീ.

൩൯൬. ‘‘ഇമേപി ഖോ, ആവുസോ ഗോതമ, തപോപക്കമാ ഏതേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം സാമഞ്ഞസങ്ഖാതാ ച ബ്രഹ്മഞ്ഞസങ്ഖാതാ ച. സാണാനിപി ധാരേതി, മസാണാനിപി ധാരേതി, ഛവദുസ്സാനിപി ധാരേതി, പംസുകൂലാനിപി ധാരേതി, തിരീടാനിപി ധാരേതി, അജിനമ്പി ധാരേതി, അജിനക്ഖിപമ്പി ധാരേതി, കുസചീരമ്പി ധാരേതി, വാകചീരമ്പി ധാരേതി, ഫലകചീരമ്പി ധാരേതി, കേസകമ്ബലമ്പി ധാരേതി, വാളകമ്ബലമ്പി ധാരേതി, ഉലൂകപക്ഖികമ്പി ധാരേതി, കേസമസ്സുലോചകോപി ഹോതി കേസമസ്സുലോചനാനുയോഗമനുയുത്തോ, ഉബ്ഭട്ഠകോപി [ഉബ്ഭട്ഠികോപി (ക.)] ഹോതി ആസനപടിക്ഖിത്തോ, ഉക്കുടികോപി ഹോതി ഉക്കുടികപ്പധാനമനുയുത്തോ, കണ്ടകാപസ്സയികോപി ഹോതി കണ്ടകാപസ്സയേ സേയ്യം കപ്പേതി, ഫലകസേയ്യമ്പി കപ്പേതി, ഥണ്ഡിലസേയ്യമ്പി കപ്പേതി, ഏകപസ്സയികോപി ഹോതി രജോജല്ലധരോ, അബ്ഭോകാസികോപി ഹോതി യഥാസന്ഥതികോ, വേകടികോപി ഹോതി വികടഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ, അപാനകോപി ഹോതി അപാനകത്തമനുയുത്തോ, സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതീ’’തി.

തപോപക്കമനിരത്ഥകഥാ

൩൯൭. ‘‘അചേലകോ ചേപി, കസ്സപ, ഹോതി, മുത്താചാരോ, ഹത്ഥാപലേഖനോ…പേ… ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. തസ്സ ചായം സീലസമ്പദാ ചിത്തസമ്പദാ പഞ്ഞാസമ്പദാ അഭാവിതാ ഹോതി അസച്ഛികതാ. അഥ ഖോ സോ ആരകാവ സാമഞ്ഞാ ആരകാവ ബ്രഹ്മഞ്ഞാ. യതോ ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു അവേരം അബ്യാപജ്ജം മേത്തചിത്തം ഭാവേതി, ആസവാനഞ്ച ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സമണോ ഇതിപി ബ്രാഹ്മണോ ഇതിപി.

‘‘സാകഭക്ഖോ ചേപി, കസ്സപ, ഹോതി, സാമാകഭക്ഖോ…പേ… വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേതി പവത്തഫലഭോജീ. തസ്സ ചായം സീലസമ്പദാ ചിത്തസമ്പദാ പഞ്ഞാസമ്പദാ അഭാവിതാ ഹോതി അസച്ഛികതാ. അഥ ഖോ സോ ആരകാവ സാമഞ്ഞാ ആരകാവ ബ്രഹ്മഞ്ഞാ. യതോ ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു അവേരം അബ്യാപജ്ജം മേത്തചിത്തം ഭാവേതി, ആസവാനഞ്ച ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സമണോ ഇതിപി ബ്രാഹ്മണോ ഇതിപി.

‘‘സാണാനി ചേപി, കസ്സപ, ധാരേതി, മസാണാനിപി ധാരേതി…പേ… സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. തസ്സ ചായം സീലസമ്പദാ ചിത്തസമ്പദാ പഞ്ഞാസമ്പദാ അഭാവിതാ ഹോതി അസച്ഛികതാ. അഥ ഖോ സോ ആരകാവ സാമഞ്ഞാ ആരകാവ ബ്രഹ്മഞ്ഞാ. യതോ ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു അവേരം അബ്യാപജ്ജം മേത്തചിത്തം ഭാവേതി, ആസവാനഞ്ച ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സമണോ ഇതിപി ബ്രാഹ്മണോ ഇതിപീ’’തി.

൩൯൮. ഏവം വുത്തേ, അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ദുക്കരം, ഭോ ഗോതമ, സാമഞ്ഞം ദുക്കരം ബ്രഹ്മഞ്ഞ’’ന്തി. ‘‘പകതി ഖോ ഏസാ, കസ്സപ, ലോകസ്മിം ‘ദുക്കരം സാമഞ്ഞം ദുക്കരം ബ്രഹ്മഞ്ഞ’ന്തി. അചേലകോ ചേപി, കസ്സപ, ഹോതി, മുത്താചാരോ, ഹത്ഥാപലേഖനോ…പേ… ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. ഇമായ ച, കസ്സപ, മത്തായ ഇമിനാ തപോപക്കമേന സാമഞ്ഞം വാ അഭവിസ്സ ബ്രഹ്മഞ്ഞം വാ ദുക്കരം സുദുക്കരം, നേതം അഭവിസ്സ കല്ലം വചനായ – ‘ദുക്കരം സാമഞ്ഞം ദുക്കരം ബ്രഹ്മഞ്ഞ’ന്തി.

‘‘സക്കാ ച പനേതം അഭവിസ്സ കാതും ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ അന്തമസോ കുമ്ഭദാസിയാപി – ‘ഹന്ദാഹം അചേലകോ ഹോമി, മുത്താചാരോ, ഹത്ഥാപലേഖനോ…പേ… ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരാമീ’തി.

‘‘യസ്മാ ച ഖോ, കസ്സപ, അഞ്ഞത്രേവ ഇമായ മത്തായ അഞ്ഞത്ര ഇമിനാ തപോപക്കമേന സാമഞ്ഞം വാ ഹോതി ബ്രഹ്മഞ്ഞം വാ ദുക്കരം സുദുക്കരം, തസ്മാ ഏതം കല്ലം വചനായ – ‘ദുക്കരം സാമഞ്ഞം ദുക്കരം ബ്രഹ്മഞ്ഞ’ന്തി. യതോ ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു അവേരം അബ്യാപജ്ജം മേത്തചിത്തം ഭാവേതി, ആസവാനഞ്ച ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സമണോ ഇതിപി ബ്രാഹ്മണോ ഇതിപി.

‘‘സാകഭക്ഖോ ചേപി, കസ്സപ, ഹോതി, സാമാകഭക്ഖോ…പേ… വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേതി പവത്തഫലഭോജീ. ഇമായ ച, കസ്സപ, മത്തായ ഇമിനാ തപോപക്കമേന സാമഞ്ഞം വാ അഭവിസ്സ ബ്രഹ്മഞ്ഞം വാ ദുക്കരം സുദുക്കരം, നേതം അഭവിസ്സ കല്ലം വചനായ – ‘ദുക്കരം സാമഞ്ഞം ദുക്കരം ബ്രഹ്മഞ്ഞ’ന്തി.

‘‘സക്കാ ച പനേതം അഭവിസ്സ കാതും ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ അന്തമസോ കുമ്ഭദാസിയാപി – ‘ഹന്ദാഹം സാകഭക്ഖോ വാ ഹോമി, സാമാകഭക്ഖോ വാ…പേ… വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേമി പവത്തഫലഭോജീ’തി.

‘‘സാണാനി ചേപി, കസ്സപ, ധാരേതി, മസാണാനിപി ധാരേതി…പേ… സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. ഇമായ ച, കസ്സപ, മത്തായ ഇമിനാ തപോപക്കമേന സാമഞ്ഞം വാ അഭവിസ്സ ബ്രഹ്മഞ്ഞം വാ ദുക്കരം സുദുക്കരം, നേതം അഭവിസ്സ കല്ലം വചനായ – ‘ദുക്കരം സാമഞ്ഞം ദുക്കരം ബ്രഹ്മഞ്ഞ’ന്തി.

‘‘സക്കാ ച പനേതം അഭവിസ്സ കാതും ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ അന്തമസോ കുമ്ഭദാസിയാപി – ‘ഹന്ദാഹം സാണാനിപി ധാരേമി, മസാണാനിപി ധാരേമി…പേ… സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരാമീ’തി.

൩൯൯. ഏവം വുത്തേ, അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ദുജ്ജാനോ, ഭോ ഗോതമ, സമണോ, ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’’തി. ‘‘പകതി ഖോ ഏസാ, കസ്സപ, ലോകസ്മിം ‘ദുജ്ജാനോ സമണോ ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’തി. അചേലകോ ചേപി, കസ്സപ, ഹോതി, മുത്താചാരോ, ഹത്ഥാപലേഖനോ…പേ… ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. ഇമായ ച, കസ്സപ, മത്തായ ഇമിനാ തപോപക്കമേന സമണോ വാ അഭവിസ്സ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദുജ്ജാനോ സുദുജ്ജാനോ, നേതം അഭവിസ്സ കല്ലം വചനായ – ‘ദുജ്ജാനോ സമണോ ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’തി.

‘‘സക്കാ ച പനേസോ അഭവിസ്സ ഞാതും ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ അന്തമസോ കുമ്ഭദാസിയാപി – ‘അയം അചേലകോ ഹോതി, മുത്താചാരോ, ഹത്ഥാപലേഖനോ…പേ… ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതീ’തി.

‘‘യസ്മാ ച ഖോ, കസ്സപ, അഞ്ഞത്രേവ ഇമായ മത്തായ അഞ്ഞത്ര ഇമിനാ തപോപക്കമേന സമണോ വാ ഹോതി ബ്രാഹ്മണോ വാ ദുജ്ജാനോ സുദുജ്ജാനോ, തസ്മാ ഏതം കല്ലം വചനായ – ‘ദുജ്ജാനോ സമണോ ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’തി. യതോ ഖോ [യതോ ച ഖോ (ക.)], കസ്സപ, ഭിക്ഖു അവേരം അബ്യാപജ്ജം മേത്തചിത്തം ഭാവേതി, ആസവാനഞ്ച ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സമണോ ഇതിപി ബ്രാഹ്മണോ ഇതിപി.

‘‘സാകഭക്ഖോ ചേപി, കസ്സപ, ഹോതി സാമാകഭക്ഖോ…പേ… വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേതി പവത്തഫലഭോജീ. ഇമായ ച, കസ്സപ, മത്തായ ഇമിനാ തപോപക്കമേന സമണോ വാ അഭവിസ്സ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദുജ്ജാനോ സുദുജ്ജാനോ, നേതം അഭവിസ്സ കല്ലം വചനായ – ‘ദുജ്ജാനോ സമണോ ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’തി.

‘‘സക്കാ ച പനേസോ അഭവിസ്സ ഞാതും ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ അന്തമസോ കുമ്ഭദാസിയാപി – ‘അയം സാകഭക്ഖോ വാ ഹോതി സാമാകഭക്ഖോ…പേ… വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേതി പവത്തഫലഭോജീ’തി.

‘‘യസ്മാ ച ഖോ, കസ്സപ, അഞ്ഞത്രേവ ഇമായ മത്തായ അഞ്ഞത്ര ഇമിനാ തപോപക്കമേന സമണോ വാ ഹോതി ബ്രാഹ്മണോ വാ ദുജ്ജാനോ സുദുജ്ജാനോ, തസ്മാ ഏതം കല്ലം വചനായ – ‘ദുജ്ജാനോ സമണോ ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’തി. യതോ ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു അവേരം അബ്യാപജ്ജം മേത്തചിത്തം ഭാവേതി, ആസവാനഞ്ച ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സമണോ ഇതിപി ബ്രാഹ്മണോ ഇതിപി.

‘‘സാണാനി ചേപി, കസ്സപ, ധാരേതി, മസാണാനിപി ധാരേതി…പേ… സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതി. ഇമായ ച, കസ്സപ, മത്തായ ഇമിനാ തപോപക്കമേന സമണോ വാ അഭവിസ്സ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദുജ്ജാനോ സുദുജ്ജാനോ, നേതം അഭവിസ്സ കല്ലം വചനായ – ‘ദുജ്ജാനോ സമണോ ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’തി.

‘‘സക്കാ ച പനേസോ അഭവിസ്സ ഞാതും ഗഹപതിനാ വാ ഗഹപതിപുത്തേന വാ അന്തമസോ കുമ്ഭദാസിയാപി – ‘അയം സാണാനിപി ധാരേതി, മസാണാനിപി ധാരേതി…പേ… സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരതീ’തി.

‘‘യസ്മാ ച ഖോ, കസ്സപ, അഞ്ഞത്രേവ ഇമായ മത്തായ അഞ്ഞത്ര ഇമിനാ തപോപക്കമേന സമണോ വാ ഹോതി ബ്രാഹ്മണോ വാ ദുജ്ജാനോ സുദുജ്ജാനോ, തസ്മാ ഏതം കല്ലം വചനായ – ‘ദുജ്ജാനോ സമണോ ദുജ്ജാനോ ബ്രാഹ്മണോ’തി. യതോ ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു അവേരം അബ്യാപജ്ജം മേത്തചിത്തം ഭാവേതി, ആസവാനഞ്ച ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയം വുച്ചതി, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സമണോ ഇതിപി ബ്രാഹ്മണോ ഇതിപീ’’തി.

സീലസമാധിപഞ്ഞാസമ്പദാ

൪൦൦. ഏവം വുത്തേ, അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കതമാ പന സാ, ഭോ ഗോതമ, സീലസമ്പദാ, കതമാ ചിത്തസമ്പദാ, കതമാ പഞ്ഞാസമ്പദാ’’തി? ‘‘ഇധ, കസ്സപ, തഥാഗതോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജതി അരഹം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ…പേ… (യഥാ ൧൯൦-൧൯൩ അനുച്ഛേദേസു, ഏവം വിത്ഥാരേതബ്ബം) ഭയദസ്സാവീ സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു, കായകമ്മവചീകമ്മേന സമന്നാഗതോ കുസലേന പരിസുദ്ധാജീവോ സീലസമ്പന്നോ ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരോ സതിസമ്പജഞ്ഞേന സമന്നാഗതോ സന്തുട്ഠോ.

൪൦൧. ‘‘കഥഞ്ച, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ ഹോതി? ഇധ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി നിഹിതദണ്ഡോ നിഹിതസത്ഥോ ലജ്ജീ ദയാപന്നോ, സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതി. ഇദമ്പിസ്സ ഹോതി സീലസമ്പദായ …പേ… (യഥാ ൧൯൪ യാവ ൨൧൦ അനുച്ഛേദേസു)

‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി. സേയ്യഥിദം – സന്തികമ്മം പണിധികമ്മം…പേ… (യഥാ ൨൧൧ അനുച്ഛേദേ) ഓസധീനം പതിമോക്ഖോ ഇതി വാ ഇതി, ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ ഹോതി. ഇദമ്പിസ്സ ഹോതി സീലസമ്പദായ.

‘‘സ ഖോ സോ [അയം ഖോ (ക.)], കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഏവം സീലസമ്പന്നോ ന കുതോചി ഭയം സമനുപസ്സതി, യദിദം സീലസംവരതോ. സേയ്യഥാപി, കസ്സപ, രാജാ ഖത്തിയോ മുദ്ധാവസിത്തോ നിഹതപച്ചാമിത്തോ ന കുതോചി ഭയം സമനുപസ്സതി, യദിദം പച്ചത്ഥികതോ. ഏവമേവ ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു ഏവം സീലസമ്പന്നോ ന കുതോചി ഭയം സമനുപസ്സതി, യദിദം സീലസംവരതോ. സോ ഇമിനാ അരിയേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ അജ്ഝത്തം അനവജ്ജസുഖം പടിസംവേദേതി. ഏവം ഖോ, കസ്സപ, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ ഹോതി. അയം ഖോ, കസ്സപ, സീലസമ്പദാ…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇദമ്പിസ്സ ഹോതി ചിത്തസമ്പദായ…പേ… ദുതിയം ഝാനം…പേ… തതിയം ഝാനം…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഇദമ്പിസ്സ ഹോതി ചിത്തസമ്പദായ. അയം ഖോ, കസ്സപ, ചിത്തസമ്പദാ.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ…പേ… ഞാണദസ്സനായ ചിത്തം അഭിനീഹരതി അഭിനിന്നാമേതി…പേ… ഇദമ്പിസ്സ ഹോതി പഞ്ഞാസമ്പദായ…പേ… നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി പജാനാതി…പേ… ഇദമ്പിസ്സ ഹോതി പഞ്ഞാസമ്പദായ. അയം ഖോ, കസ്സപ, പഞ്ഞാസമ്പദാ.

‘‘ഇമായ ച, കസ്സപ, സീലസമ്പദായ ചിത്തസമ്പദായ പഞ്ഞാസമ്പദായ അഞ്ഞാ സീലസമ്പദാ ചിത്തസമ്പദാ പഞ്ഞാസമ്പദാ ഉത്തരിതരാ വാ പണീതതരാ വാ നത്ഥി.

സീഹനാദകഥാ

൪൦൨. ‘‘സന്തി, കസ്സപ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സീലവാദാ. തേ അനേകപരിയായേന സീലസ്സ വണ്ണം ഭാസന്തി. യാവതാ, കസ്സപ, അരിയം പരമം സീലം, നാഹം തത്ഥ അത്തനോ സമസമം സമനുപസ്സാമി, കുതോ ഭിയ്യോ! അഥ ഖോ അഹമേവ തത്ഥ ഭിയ്യോ, യദിദം അധിസീലം.

‘‘സന്തി, കസ്സപ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ തപോജിഗുച്ഛാവാദാ. തേ അനേകപരിയായേന തപോജിഗുച്ഛായ വണ്ണം ഭാസന്തി. യാവതാ, കസ്സപ, അരിയാ പരമാ തപോജിഗുച്ഛാ, നാഹം തത്ഥ അത്തനോ സമസമം സമനുപസ്സാമി, കുതോ ഭിയ്യോ! അഥ ഖോ അഹമേവ തത്ഥ ഭിയ്യോ, യദിദം അധിജേഗുച്ഛം.

‘‘സന്തി, കസ്സപ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ പഞ്ഞാവാദാ. തേ അനേകപരിയായേന പഞ്ഞായ വണ്ണം ഭാസന്തി. യാവതാ, കസ്സപ, അരിയാ പരമാ പഞ്ഞാ, നാഹം തത്ഥ അത്തനോ സമസമം സമനുപസ്സാമി, കുതോ ഭിയ്യോ! അഥ ഖോ അഹമേവ തത്ഥ ഭിയ്യോ, യദിദം അധിപഞ്ഞം.

‘‘സന്തി, കസ്സപ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ വിമുത്തിവാദാ. തേ അനേകപരിയായേന വിമുത്തിയാ വണ്ണം ഭാസന്തി. യാവതാ, കസ്സപ, അരിയാ പരമാ വിമുത്തി, നാഹം തത്ഥ അത്തനോ സമസമം സമനുപസ്സാമി, കുതോ ഭിയ്യോ! അഥ ഖോ അഹമേവ തത്ഥ ഭിയ്യോ, യദിദം അധിവിമുത്തി.

൪൦൩. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, കസ്സപ, വിജ്ജതി, യം അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം വദേയ്യും – ‘സീഹനാദം ഖോ സമണോ ഗോതമോ നദതി, തഞ്ച ഖോ സുഞ്ഞാഗാരേ നദതി, നോ പരിസാസൂ’തി. തേ – ‘മാ ഹേവ’ന്തിസ്സു വചനീയാ. ‘സീഹനാദഞ്ച സമണോ ഗോതമോ നദതി, പരിസാസു ച നദതീ’തി ഏവമസ്സു, കസ്സപ, വചനീയാ.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, കസ്സപ, വിജ്ജതി, യം അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം വദേയ്യും – ‘സീഹനാദഞ്ച സമണോ ഗോതമോ നദതി, പരിസാസു ച നദതി, നോ ച ഖോ വിസാരദോ നദതീ’തി. തേ – ‘മാ ഹേവ’ന്തിസ്സു വചനീയാ. ‘സീഹനാദഞ്ച സമണോ ഗോതമോ നദതി, പരിസാസു ച നദതി, വിസാരദോ ച നദതീ’’തി ഏവമസ്സു, കസ്സപ, വചനീയാ.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, കസ്സപ, വിജ്ജതി, യം അഞ്ഞതിത്ഥിയാ പരിബ്ബാജകാ ഏവം വദേയ്യും – ‘സീഹനാദഞ്ച സമണോ ഗോതമോ നദതി, പരിസാസു ച നദതി, വിസാരദോ ച നദതി, നോ ച ഖോ നം പഞ്ഹം പുച്ഛന്തി…പേ… പഞ്ഹഞ്ച നം പുച്ഛന്തി; നോ ച ഖോ നേസം പഞ്ഹം പുട്ഠോ ബ്യാകരോതി…പേ… പഞ്ഹഞ്ച നേസം പുട്ഠോ ബ്യാകരോതി; നോ ച ഖോ പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേതി…പേ… പഞ്ഹസ്സ ച വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേതി; നോ ച ഖോ സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തി…പേ… സോതബ്ബഞ്ചസ്സ മഞ്ഞന്തി; നോ ച ഖോ സുത്വാ പസീദന്തി…പേ… സുത്വാ ചസ്സ പസീദന്തി; നോ ച ഖോ പസന്നാകാരം കരോന്തി…പേ… പസന്നാകാരഞ്ച കരോന്തി; നോ ച ഖോ തഥത്തായ പടിപജ്ജന്തി…പേ… തഥത്തായ ച പടിപജ്ജന്തി; നോ ച ഖോ പടിപന്നാ ആരാധേന്തീ’തി. തേ – ‘മാ ഹേവ’ന്തിസ്സു വചനീയാ. ‘സീഹനാദഞ്ച സമണോ ഗോതമോ നദതി, പരിസാസു ച നദതി, വിസാരദോ ച നദതി, പഞ്ഹഞ്ച നം പുച്ഛന്തി, പഞ്ഹഞ്ച നേസം പുട്ഠോ ബ്യാകരോതി, പഞ്ഹസ്സ ച വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേതി, സോതബ്ബഞ്ചസ്സ മഞ്ഞന്തി, സുത്വാ ചസ്സ പസീദന്തി, പസന്നാകാരഞ്ച കരോന്തി, തഥത്തായ ച പടിപജ്ജന്തി, പടിപന്നാ ച ആരാധേന്തീ’തി ഏവമസ്സു, കസ്സപ, വചനീയാ.

തിത്ഥിയപരിവാസകഥാ

൪൦൪. ‘‘ഏകമിദാഹം, കസ്സപ, സമയം രാജഗഹേ വിഹരാമി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തത്ര മം അഞ്ഞതരോ തപബ്രഹ്മചാരീ നിഗ്രോധോ നാമ അധിജേഗുച്ഛേ പഞ്ഹം അപുച്ഛി. തസ്സാഹം അധിജേഗുച്ഛേ പഞ്ഹം പുട്ഠോ ബ്യാകാസിം. ബ്യാകതേ ച പന മേ അത്തമനോ അഹോസി പരം വിയ മത്തായാ’’തി. ‘‘കോ ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ ന അത്തമനോ അസ്സ പരം വിയ മത്തായ? അഹമ്പി ഹി, ഭന്തേ, ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ അത്തമനോ പരം വിയ മത്തായ. അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ‘ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീ’തി; ഏവമേവം ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി, ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ലഭേയ്യാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, ലഭേയ്യം ഉപസമ്പദ’’ന്തി.

൪൦൫. ‘‘യോ ഖോ, കസ്സപ, അഞ്ഞതിത്ഥിയപുബ്ബോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ആകങ്ഖതി പബ്ബജ്ജം, ആകങ്ഖതി ഉപസമ്പദം, സോ ചത്താരോ മാസേ പരിവസതി, ചതുന്നം മാസാനം അച്ചയേന ആരദ്ധചിത്താ ഭിക്ഖൂ പബ്ബാജേന്തി, ഉപസമ്പാദേന്തി ഭിക്ഖുഭാവായ. അപി ച മേത്ഥ പുഗ്ഗലവേമത്തതാ വിദിതാ’’തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയപുബ്ബാ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ ആകങ്ഖന്തി പബ്ബജ്ജം, ആകങ്ഖന്തി ഉപസമ്പദം, ചത്താരോ മാസേ പരിവസന്തി, ചതുന്നം മാസാനം അച്ചയേന ആരദ്ധചിത്താ ഭിക്ഖൂ പബ്ബാജേന്തി, ഉപസമ്പാദേന്തി ഭിക്ഖുഭാവായ. അഹം ചത്താരി വസ്സാനി പരിവസിസ്സാമി, ചതുന്നം വസ്സാനം അച്ചയേന ആരദ്ധചിത്താ ഭിക്ഖൂ പബ്ബാജേന്തു, ഉപസമ്പാദേന്തു ഭിക്ഖുഭാവായാ’’തി.

അലത്ഥ ഖോ അചേലോ കസ്സപോ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, അലത്ഥ ഉപസമ്പദം. അചിരൂപസമ്പന്നോ ഖോ പനായസ്മാ കസ്സപോ ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ ന ചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി, തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി – അബ്ഭഞ്ഞാസി. അഞ്ഞതരോ ഖോ പനായസ്മാ കസ്സപോ അരഹതം അഹോസീതി.

മഹാസീഹനാദസുത്തം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.