നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

ദീഘനികായോ

സീലക്ഖന്ധവഗ്ഗപാളി

൧. ബ്രഹ്മജാലസുത്തം

പരിബ്ബാജകകഥാ

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ അന്തരാ ച രാജഗഹം അന്തരാ ച നാളന്ദം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നോ ഹോതി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി. സുപ്പിയോപി ഖോ പരിബ്ബാജകോ അന്തരാ ച രാജഗഹം അന്തരാ ച നാളന്ദം അദ്ധാനമഗ്ഗപ്പടിപന്നോ ഹോതി സദ്ധിം അന്തേവാസിനാ ബ്രഹ്മദത്തേന മാണവേന. തത്ര സുദം സുപ്പിയോ പരിബ്ബാജകോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; സുപ്പിയസ്സ പന പരിബ്ബാജകസ്സ അന്തേവാസീ ബ്രഹ്മദത്തോ മാണവോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഇതിഹ തേ ഉഭോ ആചരിയന്തേവാസീ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഉജുവിപച്ചനീകവാദാ ഭഗവന്തം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധാ [അനുബദ്ധാ (ക. സീ. പീ.)] ഹോന്തി ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച.

൨. അഥ ഖോ ഭഗവാ അമ്ബലട്ഠികായം രാജാഗാരകേ ഏകരത്തിവാസം ഉപഗച്ഛി [ഉപഗഞ്ഛി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. സുപ്പിയോപി ഖോ പരിബ്ബാജകോ അമ്ബലട്ഠികായം രാജാഗാരകേ ഏകരത്തിവാസം ഉപഗച്ഛി [ഉപഗഞ്ഛി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അന്തേവാസിനാ ബ്രഹ്മദത്തേന മാണവേന. തത്രപി സുദം സുപ്പിയോ പരിബ്ബാജകോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; സുപ്പിയസ്സ പന പരിബ്ബാജകസ്സ അന്തേവാസീ ബ്രഹ്മദത്തോ മാണവോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഇതിഹ തേ ഉഭോ ആചരിയന്തേവാസീ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഉജുവിപച്ചനീകവാദാ വിഹരന്തി.

൩. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാനം ഭിക്ഖൂനം രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠിതാനം മണ്ഡലമാളേ സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയം സങ്ഖിയധമ്മോ ഉദപാദി – ‘‘അച്ഛരിയം, ആവുസോ, അബ്ഭുതം, ആവുസോ, യാവഞ്ചിദം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സത്താനം നാനാധിമുത്തികതാ സുപ്പടിവിദിതാ. അയഞ്ഹി സുപ്പിയോ പരിബ്ബാജകോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; സുപ്പിയസ്സ പന പരിബ്ബാജകസ്സ അന്തേവാസീ ബ്രഹ്മദത്തോ മാണവോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഇതിഹമേ ഉഭോ ആചരിയന്തേവാസീ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഉജുവിപച്ചനീകവാദാ ഭഗവന്തം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധാ ഹോന്തി ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ചാ’’തി.

൪. അഥ ഖോ ഭഗവാ തേസം ഭിക്ഖൂനം ഇമം സങ്ഖിയധമ്മം വിദിത്വാ യേന മണ്ഡലമാളോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘കായനുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ സന്നിപതിതാ, കാ ച പന വോ അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ’’തി? ഏവം വുത്തേ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം പച്ചുട്ഠിതാനം മണ്ഡലമാളേ സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയം സങ്ഖിയധമ്മോ ഉദപാദി – ‘അച്ഛരിയം, ആവുസോ, അബ്ഭുതം, ആവുസോ, യാവഞ്ചിദം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സത്താനം നാനാധിമുത്തികതാ സുപ്പടിവിദിതാ. അയഞ്ഹി സുപ്പിയോ പരിബ്ബാജകോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ അവണ്ണം ഭാസതി; സുപ്പിയസ്സ പന പരിബ്ബാജകസ്സ അന്തേവാസീ ബ്രഹ്മദത്തോ മാണവോ അനേകപരിയായേന ബുദ്ധസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, ധമ്മസ്സ വണ്ണം ഭാസതി, സങ്ഘസ്സ വണ്ണം ഭാസതി. ഇതിഹമേ ഉഭോ ആചരിയന്തേവാസീ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ഉജുവിപച്ചനീകവാദാ ഭഗവന്തം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധാ ഹോന്തി ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ചാ’തി. അയം ഖോ നോ, ഭന്തേ, അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ, അഥ ഭഗവാ അനുപ്പത്തോ’’തി.

൫. ‘‘മമം വാ, ഭിക്ഖവേ, പരേ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, ധമ്മസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, തത്ര തുമ്ഹേഹി ന ആഘാതോ ന അപ്പച്ചയോ ന ചേതസോ അനഭിരദ്ധി കരണീയാ. മമം വാ, ഭിക്ഖവേ, പരേ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, ധമ്മസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, തത്ര ചേ തുമ്ഹേ അസ്സഥ കുപിതാ വാ അനത്തമനാ വാ, തുമ്ഹം യേവസ്സ തേന അന്തരായോ. മമം വാ, ഭിക്ഖവേ, പരേ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, ധമ്മസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, തത്ര ചേ തുമ്ഹേ അസ്സഥ കുപിതാ വാ അനത്തമനാ വാ, അപി നു തുമ്ഹേ പരേസം സുഭാസിതം ദുബ്ഭാസിതം ആജാനേയ്യാഥാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘മമം വാ, ഭിക്ഖവേ, പരേ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, ധമ്മസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, സങ്ഘസ്സ വാ അവണ്ണം ഭാസേയ്യും, തത്ര തുമ്ഹേഹി അഭൂതം അഭൂതതോ നിബ്ബേഠേതബ്ബം – ‘ഇതിപേതം അഭൂതം, ഇതിപേതം അതച്ഛം, നത്ഥി ചേതം അമ്ഹേസു, ന ച പനേതം അമ്ഹേസു സംവിജ്ജതീ’തി.

൬. ‘‘മമം വാ, ഭിക്ഖവേ, പരേ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, ധമ്മസ്സ വാ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, സങ്ഘസ്സ വാ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, തത്ര തുമ്ഹേഹി ന ആനന്ദോ ന സോമനസ്സം ന ചേതസോ ഉപ്പിലാവിതത്തം കരണീയം. മമം വാ, ഭിക്ഖവേ, പരേ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, ധമ്മസ്സ വാ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, സങ്ഘസ്സ വാ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, തത്ര ചേ തുമ്ഹേ അസ്സഥ ആനന്ദിനോ സുമനാ ഉപ്പിലാവിതാ തുമ്ഹം യേവസ്സ തേന അന്തരായോ. മമം വാ, ഭിക്ഖവേ, പരേ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, ധമ്മസ്സ വാ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, സങ്ഘസ്സ വാ വണ്ണം ഭാസേയ്യും, തത്ര തുമ്ഹേഹി ഭൂതം ഭൂതതോ പടിജാനിതബ്ബം – ‘ഇതിപേതം ഭൂതം, ഇതിപേതം തച്ഛം, അത്ഥി ചേതം അമ്ഹേസു, സംവിജ്ജതി ച പനേതം അമ്ഹേസൂ’തി.

ചൂളസീലം

൭. ‘‘അപ്പമത്തകം ഖോ പനേതം, ഭിക്ഖവേ, ഓരമത്തകം സീലമത്തകം, യേന പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ. കതമഞ്ച തം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകം ഓരമത്തകം സീലമത്തകം, യേന പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ?

൮. ‘‘‘പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ നിഹിതദണ്ഡോ, നിഹിതസത്ഥോ, ലജ്ജീ, ദയാപന്നോ, സബ്ബപാണഭൂതഹിതാനുകമ്പീ വിഹരതീ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

‘‘‘അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ ദിന്നാദായീ ദിന്നപാടികങ്ഖീ, അഥേനേന സുചിഭൂതേന അത്തനാ വിഹരതീ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

‘‘‘അബ്രഹ്മചരിയം പഹായ ബ്രഹ്മചാരീ സമണോ ഗോതമോ ആരാചാരീ [അനാചാരീ (ക.)] വിരതോ [പടിവിരതോ (കത്ഥചി)] മേഥുനാ ഗാമധമ്മാ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൯. ‘‘‘മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ സച്ചവാദീ സച്ചസന്ധോ ഥേതോ [ഠേതോ (സ്യാ. കം.)] പച്ചയികോ അവിസംവാദകോ ലോകസ്സാ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

‘‘‘പിസുണം വാചം പഹായ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ, ഇതോ സുത്വാ ന അമുത്ര അക്ഖാതാ ഇമേസം ഭേദായ, അമുത്ര വാ സുത്വാ ന ഇമേസം അക്ഖാതാ അമൂസം ഭേദായ. ഇതി ഭിന്നാനം വാ സന്ധാതാ, സഹിതാനം വാ അനുപ്പദാതാ സമഗ്ഗാരാമോ സമഗ്ഗരതോ സമഗ്ഗനന്ദീ സമഗ്ഗകരണിം വാചം ഭാസിതാ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

‘‘‘ഫരുസം വാചം പഹായ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ, യാ സാ വാചാ നേലാ കണ്ണസുഖാ പേമനീയാ ഹദയങ്ഗമാ പോരീ ബഹുജനകന്താ ബഹുജനമനാപാ തഥാരൂപിം വാചം ഭാസിതാ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

‘‘‘സമ്ഫപ്പലാപം പഹായ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ കാലവാദീ ഭൂതവാദീ അത്ഥവാദീ ധമ്മവാദീ വിനയവാദീ, നിധാനവതിം വാചം ഭാസിതാ കാലേന സാപദേസം പരിയന്തവതിം അത്ഥസംഹിത’ന്തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൦. ‘ബീജഗാമഭൂതഗാമസമാരമ്ഭാ [സമാരബ്ഭാ (സീ. ക.)] പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ…പേ….

‘‘‘ഏകഭത്തികോ സമണോ ഗോതമോ രത്തൂപരതോ വിരതോ [പടിവിരതോ (കത്ഥചി)] വികാലഭോജനാ….

നച്ചഗീതവാദിതവിസൂകദസ്സനാ [നച്ചഗീതവാദിതവിസുകദസ്സനാ (ക.)] പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

മാലാഗന്ധവിലേപനധാരണമണ്ഡനവിഭൂസനട്ഠാനാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ഉച്ചാസയനമഹാസയനാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ജാതരൂപരജതപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ആമകധഞ്ഞപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ആമകമംസപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ഇത്ഥികുമാരികപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ദാസിദാസപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

അജേളകപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

കുക്കുടസൂകരപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ഹത്ഥിഗവസ്സവളവപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ഖേത്തവത്ഥുപടിഗ്ഗഹണാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ദൂതേയ്യപഹിണഗമനാനുയോഗാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

കയവിക്കയാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

തുലാകൂടകംസകൂടമാനകൂടാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ഉക്കോടനവഞ്ചനനികതിസാചിയോഗാ [സാവിയോഗാ (സ്യാ. കം. ക.)] പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ….

ഛേദനവധബന്ധനവിപരാമോസആലോപസഹസാകാരാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

ചൂളസീലം നിട്ഠിതം.

മജ്ഝിമസീലം

൧൧. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം ബീജഗാമഭൂതഗാമസമാരമ്ഭം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം [സേയ്യഥീദം (സീ. സ്യാ.)] – മൂലബീജം ഖന്ധബീജം ഫളുബീജം അഗ്ഗബീജം ബീജബീജമേവ പഞ്ചമം [പഞ്ചമം ഇതി വാ (സീ. സ്യാ. ക.)]; ഇതി ഏവരൂപാ ബീജഗാമഭൂതഗാമസമാരമ്ഭാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൨. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം സന്നിധികാരപരിഭോഗം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – അന്നസന്നിധിം പാനസന്നിധിം വത്ഥസന്നിധിം യാനസന്നിധിം സയനസന്നിധിം ഗന്ധസന്നിധിം ആമിസസന്നിധിം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപാ സന്നിധികാരപരിഭോഗാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൩. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം വിസൂകദസ്സനം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – നച്ചം ഗീതം വാദിതം പേക്ഖം അക്ഖാനം പാണിസ്സരം വേതാളം കുമ്ഭഥൂണം [കുമ്ഭഥൂനം (സ്യാ. ക.), കുമ്ഭഥൂണം (സീ.)] സോഭനകം [സോഭനഘരകം (സീ.), സോഭനഗരകം (സ്യാ. കം. പീ.)] ചണ്ഡാലം വംസം ധോവനം ഹത്ഥിയുദ്ധം അസ്സയുദ്ധം മഹിംസയുദ്ധം [മഹിസയുദ്ധം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഉസഭയുദ്ധം അജയുദ്ധം മേണ്ഡയുദ്ധം കുക്കുടയുദ്ധം വട്ടകയുദ്ധം ദണ്ഡയുദ്ധം മുട്ഠിയുദ്ധം നിബ്ബുദ്ധം ഉയ്യോധികം ബലഗ്ഗം സേനാബ്യൂഹം അനീകദസ്സനം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപാ വിസൂകദസ്സനാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൪. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം ജൂതപ്പമാദട്ഠാനാനുയോഗം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – അട്ഠപദം ദസപദം ആകാസം പരിഹാരപഥം സന്തികം ഖലികം ഘടികം സലാകഹത്ഥം അക്ഖം പങ്ഗചീരം വങ്കകം മോക്ഖചികം ചിങ്ഗുലികം [ചിങ്ഗുലകം (ക. സീ.)] പത്താള്ഹകം രഥകം ധനുകം അക്ഖരികം മനേസികം യഥാവജ്ജം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപാ ജൂതപ്പമാദട്ഠാനാനുയോഗാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൫. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം ഉച്ചാസയനമഹാസയനം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – ആസന്ദിം പല്ലങ്കം ഗോനകം ചിത്തകം പടികം പടലികം തൂലികം വികതികം ഉദ്ദലോമിം ഏകന്തലോമിം കട്ടിസ്സം കോസേയ്യം കുത്തകം ഹത്ഥത്ഥരം അസ്സത്ഥരം രഥത്ഥരം [ഹത്ഥത്ഥരണം അസ്സത്ഥരണം രഥത്ഥരണം (സീ. ക. പീ.)] അജിനപ്പവേണിം കദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണം സഉത്തരച്ഛദം ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപാ ഉച്ചാസയനമഹാസയനാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൬. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം മണ്ഡനവിഭൂസനട്ഠാനാനുയോഗം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – ഉച്ഛാദനം പരിമദ്ദനം ന്ഹാപനം സമ്ബാഹനം ആദാസം അഞ്ജനം മാലാഗന്ധവിലേപനം [മാലാവിലേപനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] മുഖചുണ്ണം മുഖലേപനം ഹത്ഥബന്ധം സിഖാബന്ധം ദണ്ഡം നാളികം അസിം [ഖഗ്ഗം (സീ. പീ.), അസിം ഖഗ്ഗം (സ്യാ. കം.)] ഛത്തം ചിത്രുപാഹനം ഉണ്ഹീസം മണിം വാലബീജനിം ഓദാതാനി വത്ഥാനി ദീഘദസാനി ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപാ മണ്ഡനവിഭൂസനട്ഠാനാനുയോഗാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൭. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം തിരച്ഛാനകഥം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – രാജകഥം ചോരകഥം മഹാമത്തകഥം സേനാകഥം ഭയകഥം യുദ്ധകഥം അന്നകഥം പാനകഥം വത്ഥകഥം സയനകഥം മാലാകഥം ഗന്ധകഥം ഞാതികഥം യാനകഥം ഗാമകഥം നിഗമകഥം നഗരകഥം ജനപദകഥം ഇത്ഥികഥം [ഇത്ഥികഥം പുരിസകഥം (സ്യാ. കം. ക.)] സൂരകഥം വിസിഖാകഥം കുമ്ഭട്ഠാനകഥം പുബ്ബപേതകഥം നാനത്തകഥം ലോകക്ഖായികം സമുദ്ദക്ഖായികം ഇതിഭവാഭവകഥം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനകഥായ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൮. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം വിഗ്ഗാഹികകഥം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി, അഹം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാമി, കിം ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനിസ്സസി, മിച്ഛാ പടിപന്നോ ത്വമസി, അഹമസ്മി സമ്മാ പടിപന്നോ, സഹിതം മേ, അസഹിതം തേ, പുരേവചനീയം പച്ഛാ അവച, പച്ഛാവചനീയം പുരേ അവച, അധിചിണ്ണം തേ വിപരാവത്തം, ആരോപിതോ തേ വാദോ, നിഗ്ഗഹിതോ ത്വമസി, ചര വാദപ്പമോക്ഖായ, നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീതി ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ വിഗ്ഗാഹികകഥായ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൧൯. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപം ദൂതേയ്യപഹിണഗമനാനുയോഗം അനുയുത്താ വിഹരന്തി, സേയ്യഥിദം – രഞ്ഞം, രാജമഹാമത്താനം, ഖത്തിയാനം, ബ്രാഹ്മണാനം, ഗഹപതികാനം, കുമാരാനം ‘‘ഇധ ഗച്ഛ, അമുത്രാഗച്ഛ, ഇദം ഹര, അമുത്ര ഇദം ആഹരാ’’തി ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപാ ദൂതേയ്യപഹിണഗമനാനുയോഗാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൨൦. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ കുഹകാ ച ഹോന്തി, ലപകാ ച നേമിത്തികാ ച നിപ്പേസികാ ച, ലാഭേന ലാഭം നിജിഗീംസിതാരോ ച [ലാഭേന ലാഭം നിജിഗിം ഭിതാരോ (സീ. സ്യാ.), ലാഭേന ച ലാഭം നിജിഗീസിതാരോ (പീ.)] ഇതി [ഇതി വാ, ഇതി (സ്യാ. കം. ക.)] ഏവരൂപാ കുഹനലപനാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

മജ്ഝിമസീലം നിട്ഠിതം.

മഹാസീലം

൨൧. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി, സേയ്യഥിദം – അങ്ഗം നിമിത്തം ഉപ്പാതം സുപിനം ലക്ഖണം മൂസികച്ഛിന്നം അഗ്ഗിഹോമം ദബ്ബിഹോമം ഥുസഹോമം കണഹോമം തണ്ഡുലഹോമം സപ്പിഹോമം തേലഹോമം മുഖഹോമം ലോഹിതഹോമം അങ്ഗവിജ്ജാ വത്ഥുവിജ്ജാ ഖത്തവിജ്ജാ [ഖേത്തവിജ്ജാ (ബഹൂസു)] സിവവിജ്ജാ ഭൂതവിജ്ജാ ഭൂരിവിജ്ജാ അഹിവിജ്ജാ വിസവിജ്ജാ വിച്ഛികവിജ്ജാ മൂസികവിജ്ജാ സകുണവിജ്ജാ വായസവിജ്ജാ പക്കജ്ഝാനം സരപരിത്താണം മിഗചക്കം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൨൨. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി, സേയ്യഥിദം – മണിലക്ഖണം വത്ഥലക്ഖണം ദണ്ഡലക്ഖണം സത്ഥലക്ഖണം അസിലക്ഖണം ഉസുലക്ഖണം ധനുലക്ഖണം ആവുധലക്ഖണം ഇത്ഥിലക്ഖണം പുരിസലക്ഖണം കുമാരലക്ഖണം കുമാരിലക്ഖണം ദാസലക്ഖണം ദാസിലക്ഖണം ഹത്ഥിലക്ഖണം അസ്സലക്ഖണം മഹിംസലക്ഖണം [മഹിസലക്ഖണം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഉസഭലക്ഖണം ഗോലക്ഖണം അജലക്ഖണം മേണ്ഡലക്ഖണം കുക്കുടലക്ഖണം വട്ടകലക്ഖണം ഗോധാലക്ഖണം കണ്ണികാലക്ഖണം കച്ഛപലക്ഖണം മിഗലക്ഖണം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൨൩. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി, സേയ്യഥിദം – രഞ്ഞം നിയ്യാനം ഭവിസ്സതി, രഞ്ഞം അനിയ്യാനം ഭവിസ്സതി, അബ്ഭന്തരാനം രഞ്ഞം ഉപയാനം ഭവിസ്സതി, ബാഹിരാനം രഞ്ഞം അപയാനം ഭവിസ്സതി, ബാഹിരാനം രഞ്ഞം ഉപയാനം ഭവിസ്സതി, അബ്ഭന്തരാനം രഞ്ഞം അപയാനം ഭവിസ്സതി, അബ്ഭന്തരാനം രഞ്ഞം ജയോ ഭവിസ്സതി, ബാഹിരാനം രഞ്ഞം പരാജയോ ഭവിസ്സതി, ബാഹിരാനം രഞ്ഞം ജയോ ഭവിസ്സതി, അബ്ഭന്തരാനം രഞ്ഞം പരാജയോ ഭവിസ്സതി, ഇതി ഇമസ്സ ജയോ ഭവിസ്സതി, ഇമസ്സ പരാജയോ ഭവിസ്സതി ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൨൪. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി, സേയ്യഥിദം – ചന്ദഗ്ഗാഹോ ഭവിസ്സതി, സൂരിയഗ്ഗാഹോ [സുരിയഗ്ഗാഹോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഭവിസ്സതി, നക്ഖത്തഗ്ഗാഹോ ഭവിസ്സതി, ചന്ദിമസൂരിയാനം പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപ്പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, നക്ഖത്താനം പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, നക്ഖത്താനം ഉപ്പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, ഉക്കാപാതോ ഭവിസ്സതി, ദിസാഡാഹോ ഭവിസ്സതി, ഭൂമിചാലോ ഭവിസ്സതി, ദേവദുദ്രഭി [ദേവദുന്ദുഭി (സ്യാ. കം. പീ.)] ഭവിസ്സതി, ചന്ദിമസൂരിയനക്ഖത്താനം ഉഗ്ഗമനം ഓഗമനം സംകിലേസം വോദാനം ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകോ ചന്ദഗ്ഗാഹോ ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകോ സൂരിയഗ്ഗാഹോ ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകോ നക്ഖത്തഗ്ഗാഹോ ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകം ചന്ദിമസൂരിയാനം പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകം ചന്ദിമസൂരിയാനം ഉപ്പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകം നക്ഖത്താനം പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകം നക്ഖത്താനം ഉപ്പഥഗമനം ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകോ ഉക്കാപാതോ ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകോ ദിസാഡാഹോ ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകോ ഭൂമിചാലോ ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകോ ദേവദുദ്രഭി ഭവിസ്സതി, ഏവംവിപാകം ചന്ദിമസൂരിയനക്ഖത്താനം ഉഗ്ഗമനം ഓഗമനം സംകിലേസം വോദാനം ഭവിസ്സതി ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൨൫. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി, സേയ്യഥിദം – സുവുട്ഠികാ ഭവിസ്സതി, ദുബ്ബുട്ഠികാ ഭവിസ്സതി, സുഭിക്ഖം ഭവിസ്സതി, ദുബ്ഭിക്ഖം ഭവിസ്സതി, ഖേമം ഭവിസ്സതി, ഭയം ഭവിസ്സതി, രോഗോ ഭവിസ്സതി, ആരോഗ്യം ഭവിസ്സതി, മുദ്ദാ, ഗണനാ, സങ്ഖാനം, കാവേയ്യം, ലോകായതം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൨൬. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി, സേയ്യഥിദം – ആവാഹനം വിവാഹനം സംവരണം വിവരണം സംകിരണം വികിരണം സുഭഗകരണം ദുബ്ഭഗകരണം വിരുദ്ധഗബ്ഭകരണം ജിവ്ഹാനിബന്ധനം ഹനുസംഹനനം ഹത്ഥാഭിജപ്പനം ഹനുജപ്പനം കണ്ണജപ്പനം ആദാസപഞ്ഹം കുമാരികപഞ്ഹം ദേവപഞ്ഹം ആദിച്ചുപട്ഠാനം മഹതുപട്ഠാനം അബ്ഭുജ്ജലനം സിരിവ്ഹായനം ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

൨൭. ‘‘‘യഥാ വാ പനേകേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ സദ്ധാദേയ്യാനി ഭോജനാനി ഭുഞ്ജിത്വാ തേ ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവേന ജീവിതം കപ്പേന്തി, സേയ്യഥിദം – സന്തികമ്മം പണിധികമ്മം ഭൂതകമ്മം ഭൂരികമ്മം വസ്സകമ്മം വോസ്സകമ്മം വത്ഥുകമ്മം വത്ഥുപരികമ്മം ആചമനം ന്ഹാപനം ജുഹനം വമനം വിരേചനം ഉദ്ധംവിരേചനം അധോവിരേചനം സീസവിരേചനം കണ്ണതേലം നേത്തതപ്പനം നത്ഥുകമ്മം അഞ്ജനം പച്ചഞ്ജനം സാലാകിയം സല്ലകത്തിയം ദാരകതികിച്ഛാ മൂലഭേസജ്ജാനം അനുപ്പദാനം ഓസധീനം പടിമോക്ഖോ ഇതി വാ ഇതി ഏവരൂപായ തിരച്ഛാനവിജ്ജായ മിച്ഛാജീവാ പടിവിരതോ സമണോ ഗോതമോ’തി – ഇതി വാ ഹി, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

‘‘ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകം ഓരമത്തകം സീലമത്തകം, യേന പുഥുജ്ജനോ തഥാഗതസ്സ വണ്ണം വദമാനോ വദേയ്യ.

മഹാസീലം നിട്ഠിതം.

പുബ്ബന്തകപ്പികാ

൨൮. ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞേവ ധമ്മാ ഗമ്ഭീരാ ദുദ്ദസാ ദുരനുബോധാ സന്താ പണീതാ അതക്കാവചരാ നിപുണാ പണ്ഡിതവേദനീയാ, യേ തഥാഗതോ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി, യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും. കതമേ ച തേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഗമ്ഭീരാ ദുദ്ദസാ ദുരനുബോധാ സന്താ പണീതാ അതക്കാവചരാ നിപുണാ പണ്ഡിതവേദനീയാ, യേ തഥാഗതോ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി, യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും?

൨൯. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ പുബ്ബന്തകപ്പികാ പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിനോ, പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ അനേകവിഹിതാനി അധിമുത്തിപദാനി [അധിവുത്തിപദാനി (സീ. പീ.)] അഭിവദന്തി അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ പുബ്ബന്തകപ്പികാ പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിനോ പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ അനേകവിഹിതാനി അധിമുത്തിപദാനി അഭിവദന്തി അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി?

സസ്സതവാദോ

൩൦. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സസ്സതവാദാ, സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി?

൩൧. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ ( ) [(പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപത്തിലേസേ) (സ്യാ. ക.)] അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകാനിപി ജാതിസതാനി അനേകാനിപി ജാതിസഹസ്സാനി അനേകാനിപി ജാതിസതസഹസ്സാനി – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച വഞ്ഝോ കൂടട്ഠോ ഏസികട്ഠായിട്ഠിതോ; തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തി, അത്ഥിത്വേവ സസ്സതിസമം. തം കിസ്സ ഹേതു? അഹഞ്ഹി ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസാമി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകാനിപി ജാതിസതാനി അനേകാനിപി ജാതിസഹസ്സാനി അനേകാനിപി ജാതിസതസഹസ്സാനി – അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോതി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. ഇമിനാമഹം ഏതം ജാനാമി ‘‘യഥാ സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച വഞ്ഝോ കൂടട്ഠോ ഏസികട്ഠായിട്ഠിതോ; തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തി, അത്ഥിത്വേവ സസ്സതിസമ’’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൩൨. ‘‘ദുതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി സംവട്ടവിവട്ടം ദ്വേപി സംവട്ടവിവട്ടാനി തീണിപി സംവട്ടവിവട്ടാനി ചത്താരിപി സംവട്ടവിവട്ടാനി പഞ്ചപി സംവട്ടവിവട്ടാനി ദസപി സംവട്ടവിവട്ടാനി – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച വഞ്ഝോ കൂടട്ഠോ ഏസികട്ഠായിട്ഠിതോ; തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തി, അത്ഥിത്വേവ സസ്സതിസമം. തം കിസ്സ ഹേതു? അഹഞ്ഹി ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസാമി യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി സംവട്ടവിവട്ടം ദ്വേപി സംവട്ടവിവട്ടാനി തീണിപി സംവട്ടവിവട്ടാനി ചത്താരിപി സംവട്ടവിവട്ടാനി പഞ്ചപി സംവട്ടവിവട്ടാനി ദസപി സംവട്ടവിവട്ടാനി. അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോതി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. ഇമിനാമഹം ഏതം ജാനാമി ‘‘യഥാ സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച വഞ്ഝോ കൂടട്ഠോ ഏസികട്ഠായിട്ഠിതോ, തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തി, അത്ഥിത്വേവ സസ്സതിസമ’’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൩൩. ‘‘തതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. സേയ്യഥിദം – ദസപി സംവട്ടവിവട്ടാനി വീസമ്പി സംവട്ടവിവട്ടാനി തിംസമ്പി സംവട്ടവിവട്ടാനി ചത്താലീസമ്പി സംവട്ടവിവട്ടാനി – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച വഞ്ഝോ കൂടട്ഠോ ഏസികട്ഠായിട്ഠിതോ; തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തി, അത്ഥിത്വേവ സസ്സതിസമം. തം കിസ്സ ഹേതു? അഹഞ്ഹി ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസാമി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. സേയ്യഥിദം – ദസപി സംവട്ടവിവട്ടാനി വീസമ്പി സംവട്ടവിവട്ടാനി തിംസമ്പി സംവട്ടവിവട്ടാനി ചത്താലീസമ്പി സംവട്ടവിവട്ടാനി – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോതി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. ഇമിനാമഹം ഏതം ജാനാമി ‘‘യഥാ സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച വഞ്ഝോ കൂടട്ഠോ ഏസികട്ഠായിട്ഠിതോ, തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തി, അത്ഥിത്വേവ സസ്സതിസമ’’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൩൪. ‘‘ചതുത്ഥേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ തക്കീ ഹോതി വീമംസീ, സോ തക്കപരിയാഹതം വീമംസാനുചരിതം സയം പടിഭാനം ഏവമാഹ – ‘സസ്സതോ അത്താ ച ലോകോ ച വഞ്ഝോ കൂടട്ഠോ ഏസികട്ഠായിട്ഠിതോ; തേ ച സത്താ സന്ധാവന്തി സംസരന്തി ചവന്തി ഉപപജ്ജന്തി, അത്ഥിത്വേവ സസ്സതിസമ’ന്തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൩൫. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ സസ്സതവാദാ സസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ ചതൂഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന; നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ.

൩൬. ‘‘തയിദം, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പജാനാതി – ‘ഇമേ ദിട്ഠിട്ഠാനാ ഏവംഗഹിതാ ഏവംപരാമട്ഠാ ഏവംഗതികാ ഭവന്തി ഏവംഅഭിസമ്പരായാ’തി, തഞ്ച തഥാഗതോ പജാനാതി, തതോ ച ഉത്തരിതരം പജാനാതി; തഞ്ച പജാനനം [പജാനം (?) ദീ. നി. ൩.൩൬ പാളിഅട്ഠകഥാ പസ്സിതബ്ബം] ന പരാമസതി, അപരാമസതോ ചസ്സ പച്ചത്തഞ്ഞേവ നിബ്ബുതി വിദിതാ. വേദനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ.

൩൭. ‘‘ഇമേ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഗമ്ഭീരാ ദുദ്ദസാ ദുരനുബോധാ സന്താ പണീതാ അതക്കാവചരാ നിപുണാ പണ്ഡിതവേദനീയാ, യേ തഥാഗതോ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി, യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

പഠമഭാണവാരോ.

ഏകച്ചസസ്സതവാദോ

൩൮. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി?

൩൯. ‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ, യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന അയം ലോകോ സംവട്ടതി. സംവട്ടമാനേ ലോകേ യേഭുയ്യേന സത്താ ആഭസ്സരസംവത്തനികാ ഹോന്തി. തേ തത്ഥ ഹോന്തി മനോമയാ പീതിഭക്ഖാ സയംപഭാ അന്തലിക്ഖചരാ സുഭട്ഠായിനോ, ചിരം ദീഘമദ്ധാനം തിട്ഠന്തി.

൪൦. ‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ, യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന അയം ലോകോ വിവട്ടതി. വിവട്ടമാനേ ലോകേ സുഞ്ഞം ബ്രഹ്മവിമാനം പാതുഭവതി. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ സത്തോ ആയുക്ഖയാ വാ പുഞ്ഞക്ഖയാ വാ ആഭസ്സരകായാ ചവിത്വാ സുഞ്ഞം ബ്രഹ്മവിമാനം ഉപപജ്ജതി. സോ തത്ഥ ഹോതി മനോമയോ പീതിഭക്ഖോ സയംപഭോ അന്തലിക്ഖചരോ സുഭട്ഠായീ, ചിരം ദീഘമദ്ധാനം തിട്ഠതി.

൪൧. ‘‘തസ്സ തത്ഥ ഏകകസ്സ ദീഘരത്തം നിവുസിതത്താ അനഭിരതി പരിതസ്സനാ ഉപപജ്ജതി – ‘അഹോ വത അഞ്ഞേപി സത്താ ഇത്ഥത്തം ആഗച്ഛേയ്യു’ന്തി. അഥ അഞ്ഞേപി സത്താ ആയുക്ഖയാ വാ പുഞ്ഞക്ഖയാ വാ ആഭസ്സരകായാ ചവിത്വാ ബ്രഹ്മവിമാനം ഉപപജ്ജന്തി തസ്സ സത്തസ്സ സഹബ്യതം. തേപി തത്ഥ ഹോന്തി മനോമയാ പീതിഭക്ഖാ സയംപഭാ അന്തലിക്ഖചരാ സുഭട്ഠായിനോ, ചിരം ദീഘമദ്ധാനം തിട്ഠന്തി.

൪൨. ‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യോ സോ സത്തോ പഠമം ഉപപന്നോ തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹമസ്മി ബ്രഹ്മാ മഹാബ്രഹ്മാ അഭിഭൂ അനഭിഭൂതോ അഞ്ഞദത്ഥുദസോ വസവത്തീ ഇസ്സരോ കത്താ നിമ്മാതാ സേട്ഠോ സജിതാ [സജ്ജിതാ (സ്യാ. കം.)] വസീ പിതാ ഭൂതഭബ്യാനം. മയാ ഇമേ സത്താ നിമ്മിതാ. തം കിസ്സ ഹേതു? മമഞ്ഹി പുബ്ബേ ഏതദഹോസി – ‘‘അഹോ വത അഞ്ഞേപി സത്താ ഇത്ഥത്തം ആഗച്ഛേയ്യു’’ന്തി. ഇതി മമ ച മനോപണിധി, ഇമേ ച സത്താ ഇത്ഥത്തം ആഗതാ’തി.

‘‘യേപി തേ സത്താ പച്ഛാ ഉപപന്നാ, തേസമ്പി ഏവം ഹോതി – ‘അയം ഖോ ഭവം ബ്രഹ്മാ മഹാബ്രഹ്മാ അഭിഭൂ അനഭിഭൂതോ അഞ്ഞദത്ഥുദസോ വസവത്തീ ഇസ്സരോ കത്താ നിമ്മാതാ സേട്ഠോ സജിതാ വസീ പിതാ ഭൂതഭബ്യാനം. ഇമിനാ മയം ഭോതാ ബ്രഹ്മുനാ നിമ്മിതാ. തം കിസ്സ ഹേതു? ഇമഞ്ഹി മയം അദ്ദസാമ ഇധ പഠമം ഉപപന്നം, മയം പനമ്ഹ പച്ഛാ ഉപപന്നാ’തി.

൪൩. ‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യോ സോ സത്തോ പഠമം ഉപപന്നോ, സോ ദീഘായുകതരോ ച ഹോതി വണ്ണവന്തതരോ ച മഹേസക്ഖതരോ ച. യേ പന തേ സത്താ പച്ഛാ ഉപപന്നാ, തേ അപ്പായുകതരാ ച ഹോന്തി ദുബ്ബണ്ണതരാ ച അപ്പേസക്ഖതരാ ച.

൪൪. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ഭിക്ഖവേ, വിജ്ജതി, യം അഞ്ഞതരോ സത്തോ തമ്ഹാ കായാ ചവിത്വാ ഇത്ഥത്തം ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി. അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ സമാനോ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ തം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, തതോ പരം നാനുസ്സരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘യോ ഖോ സോ ഭവം ബ്രഹ്മാ മഹാബ്രഹ്മാ അഭിഭൂ അനഭിഭൂതോ അഞ്ഞദത്ഥുദസോ വസവത്തീ ഇസ്സരോ കത്താ നിമ്മാതാ സേട്ഠോ സജിതാ വസീ പിതാ ഭൂതഭബ്യാനം, യേന മയം ഭോതാ ബ്രഹ്മുനാ നിമ്മിതാ, സോ നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ സസ്സതിസമം തഥേവ ഠസ്സതി. യേ പന മയം അഹുമ്ഹാ തേന ഭോതാ ബ്രഹ്മുനാ നിമ്മിതാ, തേ മയം അനിച്ചാ അദ്ധുവാ അപ്പായുകാ ചവനധമ്മാ ഇത്ഥത്തം ആഗതാ’തി. ഇദം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൪൫. ‘‘ദുതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി? സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഖിഡ്ഡാപദോസികാ നാമ ദേവാ, തേ അതിവേലം ഹസ്സഖിഡ്ഡാരതിധമ്മസമാപന്നാ [ഹസഖിഡ്ഡാരതിധമ്മസമാപന്നാ (ക.)] വിഹരന്തി. തേസം അതിവേലം ഹസ്സഖിഡ്ഡാരതിധമ്മസമാപന്നാനം വിഹരതം സതി സമ്മുസ്സതി [പമുസ്സതി (സീ. സ്യാ.)]. സതിയാ സമ്മോസാ തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ചവന്തി.

൪൬. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ഭിക്ഖവേ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞതരോ സത്തോ തമ്ഹാ കായാ ചവിത്വാ ഇത്ഥത്തം ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി. അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ സമാനോ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ തം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, തതോ പരം നാനുസ്സരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘യേ ഖോ തേ ഭോന്തോ ദേവാ ന ഖിഡ്ഡാപദോസികാ, തേ ന അതിവേലം ഹസ്സഖിഡ്ഡാരതിധമ്മസമാപന്നാ വിഹരന്തി. തേസം ന അതിവേലം ഹസ്സഖിഡ്ഡാരതിധമ്മസമാപന്നാനം വിഹരതം സതി ന സമ്മുസ്സതി. സതിയാ അസമ്മോസാ തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ന ചവന്തി; നിച്ചാ ധുവാ സസ്സതാ അവിപരിണാമധമ്മാ സസ്സതിസമം തഥേവ ഠസ്സന്തി. യേ പന മയം അഹുമ്ഹാ ഖിഡ്ഡാപദോസികാ, തേ മയം അതിവേലം ഹസ്സഖിഡ്ഡാരതിധമ്മസമാപന്നാ വിഹരിമ്ഹാ. തേസം നോ അതിവേലം ഹസ്സഖിഡ്ഡാരതിധമ്മസമാപന്നാനം വിഹരതം സതി സമ്മുസ്സതി. സതിയാ സമ്മോസാ ഏവം മയം തമ്ഹാ കായാ ചുതാ അനിച്ചാ അദ്ധുവാ അപ്പായുകാ ചവനധമ്മാ ഇത്ഥത്തം ആഗതാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൪൭. ‘‘തതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി? സന്തി, ഭിക്ഖവേ, മനോപദോസികാ നാമ ദേവാ, തേ അതിവേലം അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉപനിജ്ഝായന്തി. തേ അതിവേലം അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉപനിജ്ഝായന്താ അഞ്ഞമഞ്ഞമ്ഹി ചിത്താനി പദൂസേന്തി. തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം പദുട്ഠചിത്താ കിലന്തകായാ കിലന്തചിത്താ. തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ചവന്തി.

൪൮. ‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ഭിക്ഖവേ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞതരോ സത്തോ തമ്ഹാ കായാ ചവിത്വാ ഇത്ഥത്തം ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി. അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ സമാനോ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ തം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, തതോ പരം നാനുസ്സരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘യേ ഖോ തേ ഭോന്തോ ദേവാ ന മനോപദോസികാ, തേ നാതിവേലം അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉപനിജ്ഝായന്തി. തേ നാതിവേലം അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉപനിജ്ഝായന്താ അഞ്ഞമഞ്ഞമ്ഹി ചിത്താനി നപ്പദൂസേന്തി. തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം അപ്പദുട്ഠചിത്താ അകിലന്തകായാ അകിലന്തചിത്താ. തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ന ചവന്തി, നിച്ചാ ധുവാ സസ്സതാ അവിപരിണാമധമ്മാ സസ്സതിസമം തഥേവ ഠസ്സന്തി. യേ പന മയം അഹുമ്ഹാ മനോപദോസികാ, തേ മയം അതിവേലം അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉപനിജ്ഝായിമ്ഹാ. തേ മയം അതിവേലം അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉപനിജ്ഝായന്താ അഞ്ഞമഞ്ഞമ്ഹി ചിത്താനി പദൂസിമ്ഹാ, തേ മയം അഞ്ഞമഞ്ഞം പദുട്ഠചിത്താ കിലന്തകായാ കിലന്തചിത്താ. ഏവം മയം തമ്ഹാ കായാ ചുതാ അനിച്ചാ അദ്ധുവാ അപ്പായുകാ ചവനധമ്മാ ഇത്ഥത്തം ആഗതാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൪൯. ‘‘ചതുത്ഥേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ തക്കീ ഹോതി വീമംസീ. സോ തക്കപരിയാഹതം വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാനം ഏവമാഹ – ‘യം ഖോ ഇദം വുച്ചതി ചക്ഖും ഇതിപി സോതം ഇതിപി ഘാനം ഇതിപി ജിവ്ഹാ ഇതിപി കായോ ഇതിപി, അയം അത്താ അനിച്ചോ അദ്ധുവോ അസസ്സതോ വിപരിണാമധമ്മോ. യഞ്ച ഖോ ഇദം വുച്ചതി ചിത്തന്തി വാ മനോതി വാ വിഞ്ഞാണന്തി വാ അയം അത്താ നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ സസ്സതിസമം തഥേവ ഠസ്സതീ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൫൦. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഏകച്ചസസ്സതികാ ഏകച്ചഅസസ്സതികാ ഏകച്ചം സസ്സതം ഏകച്ചം അസസ്സതം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ ചതൂഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന; നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ.

൫൧. ‘‘തയിദം, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പജാനാതി – ‘ഇമേ ദിട്ഠിട്ഠാനാ ഏവംഗഹിതാ ഏവംപരാമട്ഠാ ഏവംഗതികാ ഭവന്തി ഏവംഅഭിസമ്പരായാ’തി. തഞ്ച തഥാഗതോ പജാനാതി, തതോ ച ഉത്തരിതരം പജാനാതി, തഞ്ച പജാനനം ന പരാമസതി, അപരാമസതോ ചസ്സ പച്ചത്തഞ്ഞേവ നിബ്ബുതി വിദിതാ. വേദനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ.

൫൨. ‘‘ഇമേ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഗമ്ഭീരാ ദുദ്ദസാ ദുരനുബോധാ സന്താ പണീതാ അതക്കാവചരാ നിപുണാ പണ്ഡിതവേദനീയാ, യേ തഥാഗതോ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി, യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

അന്താനന്തവാദോ

൫൩. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി?

൫൪. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അന്തസഞ്ഞീ ലോകസ്മിം വിഹരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ. തം കിസ്സ ഹേതു? അഹഞ്ഹി ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസാമി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അന്തസഞ്ഞീ ലോകസ്മിം വിഹരാമി. ഇമിനാമഹം ഏതം ജാനാമി – യഥാ അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി.

൫൫. ‘‘ദുതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അനന്തസഞ്ഞീ ലോകസ്മിം വിഹരതി.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘അനന്തോ അയം ലോകോ അപരിയന്തോ. യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവമാഹംസു – ‘‘അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ’’തി, തേസം മുസാ. അനന്തോ അയം ലോകോ അപരിയന്തോ. തം കിസ്സ ഹേതു? അഹഞ്ഹി ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസാമി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ അനന്തസഞ്ഞീ ലോകസ്മിം വിഹരാമി. ഇമിനാമഹം ഏതം ജാനാമി – യഥാ അനന്തോ അയം ലോകോ അപരിയന്തോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി.

൫൬. ‘‘തതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ ഉദ്ധമധോ അന്തസഞ്ഞീ ലോകസ്മിം വിഹരതി, തിരിയം അനന്തസഞ്ഞീ.

‘‘സോ ഏവമാഹ – ‘അന്തവാ ച അയം ലോകോ അനന്തോ ച. യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവമാഹംസു – ‘‘അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ’’തി, തേസം മുസാ. യേപി തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവമാഹംസു – ‘‘അനന്തോ അയം ലോകോ അപരിയന്തോ’’തി, തേസമ്പി മുസാ. അന്തവാ ച അയം ലോകോ അനന്തോ ച. തം കിസ്സ ഹേതു? അഹഞ്ഹി ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസാമി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ ഉദ്ധമധോ അന്തസഞ്ഞീ ലോകസ്മിം വിഹരാമി, തിരിയം അനന്തസഞ്ഞീ. ഇമിനാമഹം ഏതം ജാനാമി – യഥാ അന്തവാ ച അയം ലോകോ അനന്തോ ചാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി.

൫൭. ‘‘ചതുത്ഥേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ തക്കീ ഹോതി വീമംസീ. സോ തക്കപരിയാഹതം വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാനം ഏവമാഹ – ‘നേവായം ലോകോ അന്തവാ, ന പനാനന്തോ. യേ തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവമാഹംസു – ‘‘അന്തവാ അയം ലോകോ പരിവടുമോ’’തി, തേസം മുസാ. യേപി തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവമാഹംസു – ‘‘അനന്തോ അയം ലോകോ അപരിയന്തോ’’തി, തേസമ്പി മുസാ. യേപി തേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവമാഹംസു – ‘‘അന്തവാ ച അയം ലോകോ അനന്തോ ചാ’’തി, തേസമ്പി മുസാ. നേവായം ലോകോ അന്തവാ, ന പനാനന്തോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി.

൫൮. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അന്താനന്തികാ അന്താനന്തം ലോകസ്സ പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ ചതൂഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന; നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ.

൫൯. ‘‘തയിദം, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പജാനാതി – ‘ഇമേ ദിട്ഠിട്ഠാനാ ഏവംഗഹിതാ ഏവംപരാമട്ഠാ ഏവംഗതികാ ഭവന്തി ഏവംഅഭിസമ്പരായാ’തി. തഞ്ച തഥാഗതോ പജാനാതി, തതോ ച ഉത്തരിതരം പജാനാതി, തഞ്ച പജാനനം ന പരാമസതി, അപരാമസതോ ചസ്സ പച്ചത്തഞ്ഞേവ നിബ്ബുതി വിദിതാ. വേദനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ.

൬൦. ‘‘ഇമേ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഗമ്ഭീരാ ദുദ്ദസാ ദുരനുബോധാ സന്താ പണീതാ അതക്കാവചരാ നിപുണാ പണ്ഡിതവേദനീയാ, യേ തഥാഗതോ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി, യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

അമരാവിക്ഖേപവാദോ

൬൧. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അമരാവിക്ഖേപികാ, തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം ചതൂഹി വത്ഥൂഹി?

൬൨. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ‘ഇദം കുസല’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ‘ഇദം അകുസല’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ഖോ ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാമി, ‘‘ഇദം അകുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാമി. അഹഞ്ചേ ഖോ പന ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ, ‘‘ഇദം അകുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ, ‘ഇദം കുസല’ന്തി വാ ബ്യാകരേയ്യം, ‘ഇദം അകുസല’ന്തി വാ ബ്യാകരേയ്യം, തം മമസ്സ മുസാ. യം മമസ്സ മുസാ, സോ മമസ്സ വിഘാതോ. യോ മമസ്സ വിഘാതോ സോ മമസ്സ അന്തരായോ’തി. ഇതി സോ മുസാവാദഭയാ മുസാവാദപരിജേഗുച്ഛാ നേവിദം കുസലന്തി ബ്യാകരോതി, ന പനിദം അകുസലന്തി ബ്യാകരോതി, തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജതി അമരാവിക്ഖേപം – ‘ഏവന്തിപി മേ നോ; തഥാതിപി മേ നോ; അഞ്ഞഥാതിപി മേ നോ; നോതിപി മേ നോ; നോ നോതിപി മേ നോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം.

൬൩. ‘‘ദുതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ‘ഇദം കുസല’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ‘ഇദം അകുസല’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ഖോ ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാമി, ‘‘ഇദം അകുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാമി. അഹഞ്ചേ ഖോ പന ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ, ‘‘ഇദം അകുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ, ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി വാ ബ്യാകരേയ്യം, ‘‘ഇദം അകുസല’ന്തി വാ ബ്യാകരേയ്യം, തത്ഥ മേ അസ്സ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ ദോസോ വാ പടിഘോ വാ. യത്ഥ [യോ (?)] മേ അസ്സ ഛന്ദോ വാ രാഗോ വാ ദോസോ വാ പടിഘോ വാ, തം മമസ്സ ഉപാദാനം. യം മമസ്സ ഉപാദാനം, സോ മമസ്സ വിഘാതോ. യോ മമസ്സ വിഘാതോ, സോ മമസ്സ അന്തരായോ’തി. ഇതി സോ ഉപാദാനഭയാ ഉപാദാനപരിജേഗുച്ഛാ നേവിദം കുസലന്തി ബ്യാകരോതി, ന പനിദം അകുസലന്തി ബ്യാകരോതി, തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജതി അമരാവിക്ഖേപം – ‘ഏവന്തിപി മേ നോ; തഥാതിപി മേ നോ; അഞ്ഞഥാതിപി മേ നോ; നോതിപി മേ നോ; നോ നോതിപി മേ നോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം.

൬൪. ‘‘തതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ‘ഇദം കുസല’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, ‘ഇദം അകുസല’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അഹം ഖോ ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാമി, ‘‘ഇദം അകുസല’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാമി. അഹഞ്ചേ ഖോ പന ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ ‘‘ഇദം അകുസല’’ന്തി യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ ‘‘ഇദം കുസല’’ന്തി വാ ബ്യാകരേയ്യം, ‘‘ഇദം അകുസല’’ന്തി വാ ബ്യാകരേയ്യം. സന്തി ഹി ഖോ സമണബ്രാഹ്മണാ പണ്ഡിതാ നിപുണാ കതപരപ്പവാദാ വാലവേധിരൂപാ, തേ ഭിന്ദന്താ [വോഭിന്ദന്താ (സീ. പീ.)] മഞ്ഞേ ചരന്തി പഞ്ഞാഗതേന ദിട്ഠിഗതാനി, തേ മം തത്ഥ സമനുയുഞ്ജേയ്യും സമനുഗാഹേയ്യും സമനുഭാസേയ്യും. യേ മം തത്ഥ സമനുയുഞ്ജേയ്യും സമനുഗാഹേയ്യും സമനുഭാസേയ്യും, തേസാഹം ന സമ്പായേയ്യം. യേസാഹം ന സമ്പായേയ്യം, സോ മമസ്സ വിഘാതോ. യോ മമസ്സ വിഘാതോ, സോ മമസ്സ അന്തരായോ’തി. ഇതി സോ അനുയോഗഭയാ അനുയോഗപരിജേഗുച്ഛാ നേവിദം കുസലന്തി ബ്യാകരോതി, ന പനിദം അകുസലന്തി ബ്യാകരോതി, തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജതി അമരാവിക്ഖേപം – ‘ഏവന്തിപി മേ നോ; തഥാതിപി മേ നോ; അഞ്ഞഥാതിപി മേ നോ; നോതിപി മേ നോ; നോ നോതിപി മേ നോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, തതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം.

൬൫. ‘‘ചതുത്ഥേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ മന്ദോ ഹോതി മോമൂഹോ. സോ മന്ദത്താ മോമൂഹത്താ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജതി അമരാവിക്ഖേപം – ‘അത്ഥി പരോ ലോകോ’തി ഇതി ചേ മം പുച്ഛസി, ‘അത്ഥി പരോ ലോകോ’തി ഇതി ചേ മേ അസ്സ, ‘അത്ഥി പരോ ലോകോ’തി ഇതി തേ നം ബ്യാകരേയ്യം, ‘ഏവന്തിപി മേ നോ, തഥാതിപി മേ നോ, അഞ്ഞഥാതിപി മേ നോ, നോതിപി മേ നോ, നോ നോതിപി മേ നോ’തി. ‘നത്ഥി പരോ ലോകോ…പേ… ‘അത്ഥി ച നത്ഥി ച പരോ ലോകോ…പേ… ‘നേവത്ഥി ന നത്ഥി പരോ ലോകോ…പേ… ‘അത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ …പേ… ‘നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ…പേ… ‘അത്ഥി ച നത്ഥി ച സത്താ ഓപപാതികാ…പേ… ‘നേവത്ഥി ന നത്ഥി സത്താ ഓപപാതികാ…പേ… ‘അത്ഥി സുകതദുക്കടാനം [സുകടദുക്കടാനം (സീ. സ്യാ. കം.)] കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ…പേ… ‘നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ…പേ… ‘അത്ഥി ച നത്ഥി ച സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ…പേ… ‘നേവത്ഥി ന നത്ഥി സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം വിപാകോ…പേ… ‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ…പേ… ‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ…പേ… ‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി [ന ഹോതി ച (സീ. ക.)] തഥാഗതോ പരം മരണാ…പേ… ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാതി ഇതി ചേ മം പുച്ഛസി, ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി ഇതി ചേ മേ അസ്സ, ‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’തി ഇതി തേ നം ബ്യാകരേയ്യം, ‘ഏവന്തിപി മേ നോ, തഥാതിപി മേ നോ, അഞ്ഞഥാതിപി മേ നോ, നോതിപി മേ നോ, നോ നോതിപി മേ നോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ചതുത്ഥം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം.

൬൬. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം ചതൂഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അമരാവിക്ഖേപികാ തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ഹം പുട്ഠാ സമാനാ വാചാവിക്ഖേപം ആപജ്ജന്തി അമരാവിക്ഖേപം, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ ചതൂഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന, നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ…പേ… യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

അധിച്ചസമുപ്പന്നവാദോ

൬൭. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ അധിച്ചസമുപ്പന്നം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ദ്വീഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ അധിച്ചസമുപ്പന്നം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ദ്വീഹി വത്ഥൂഹി?

൬൮. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, അസഞ്ഞസത്താ നാമ ദേവാ. സഞ്ഞുപ്പാദാ ച പന തേ ദേവാ തമ്ഹാ കായാ ചവന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ഭിക്ഖവേ, വിജ്ജതി, യം അഞ്ഞതരോ സത്തോ തമ്ഹാ കായാ ചവിത്വാ ഇത്ഥത്തം ആഗച്ഛതി. ഇത്ഥത്തം ആഗതോ സമാനോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജതി. അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ സമാനോ ആതപ്പമന്വായ പധാനമന്വായ അനുയോഗമന്വായ അപ്പമാദമന്വായ സമ്മാമനസികാരമന്വായ തഥാരൂപം ചേതോസമാധിം ഫുസതി, യഥാസമാഹിതേ ചിത്തേ സഞ്ഞുപ്പാദം അനുസ്സരതി, തതോ പരം നാനുസ്സരതി. സോ ഏവമാഹ – ‘അധിച്ചസമുപ്പന്നോ അത്താ ച ലോകോ ച. തം കിസ്സ ഹേതു? അഹഞ്ഹി പുബ്ബേ നാഹോസിം, സോമ്ഹി ഏതരഹി അഹുത്വാ സന്തതായ പരിണതോ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, പഠമം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ അധിച്ചസമുപ്പന്നം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൬൯. ‘‘ദുതിയേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ അധിച്ചസമുപ്പന്നം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ തക്കീ ഹോതി വീമംസീ. സോ തക്കപരിയാഹതം വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാനം ഏവമാഹ – ‘അധിച്ചസമുപ്പന്നോ അത്താ ച ലോകോ ചാ’തി. ഇദം, ഭിക്ഖവേ, ദുതിയം ഠാനം, യം ആഗമ്മ യം ആരബ്ഭ ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ അധിച്ചസമുപ്പന്നം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി.

൭൦. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ അധിച്ചസമുപ്പന്നം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി ദ്വീഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അധിച്ചസമുപ്പന്നികാ അധിച്ചസമുപ്പന്നം അത്താനഞ്ച ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ ദ്വീഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന, നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ…പേ… യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

൭൧. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ പുബ്ബന്തകപ്പികാ പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിനോ പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ അനേകവിഹിതാനി അധിമുത്തിപദാനി അഭിവദന്തി അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ പുബ്ബന്തകപ്പികാ പുബ്ബന്താനുദിട്ഠിനോ പുബ്ബന്തമാരബ്ഭ അനേകവിഹിതാനി അധിമുത്തിപദാനി അഭിവദന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന, നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ.

൭൨. ‘‘തയിദം, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ പജാനാതി – ‘ഇമേ ദിട്ഠിട്ഠാനാ ഏവംഗഹിതാ ഏവംപരാമട്ഠാ ഏവംഗതികാ ഭവന്തി ഏവംഅഭിസമ്പരായാ’തി. തഞ്ച തഥാഗതോ പജാനാതി, തതോ ച ഉത്തരിതരം പജാനാതി, തഞ്ച പജാനനം ന പരാമസതി, അപരാമസതോ ചസ്സ പച്ചത്തഞ്ഞേവ നിബ്ബുതി വിദിതാ. വേദനാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം വിദിത്വാ അനുപാദാവിമുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ.

൭൩. ‘‘ഇമേ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ഗമ്ഭീരാ ദുദ്ദസാ ദുരനുബോധാ സന്താ പണീതാ അതക്കാവചരാ നിപുണാ പണ്ഡിതവേദനീയാ, യേ തഥാഗതോ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി, യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

ദുതിയഭാണവാരോ.

അപരന്തകപ്പികാ

൭൪. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ അപരന്തകപ്പികാ അപരന്താനുദിട്ഠിനോ, അപരന്തം ആരബ്ഭ അനേകവിഹിതാനി അധിമുത്തിപദാനി അഭിവദന്തി ചതുചത്താരീസായ [ചതുചത്താലീസായ (സ്യാ. കം.)] വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ അപരന്തകപ്പികാ അപരന്താനുദിട്ഠിനോ അപരന്തം ആരബ്ഭ അനേകവിഹിതാനി അധിമുത്തിപദാനി അഭിവദന്തി ചതുചത്താരീസായ വത്ഥൂഹി?

സഞ്ഞീവാദോ

൭൫. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ സഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം സഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി സോളസഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഉദ്ധമാഘാതനികാ സഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം സഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി സോളസഹി വത്ഥൂഹി?

൭൬. ‘‘‘രൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ സഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി. ‘അരൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ സഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി. ‘രൂപീ ച അരൂപീ ച അത്താ ഹോതി…പേ… നേവരൂപീ നാരൂപീ അത്താ ഹോതി… അന്തവാ അത്താ ഹോതി… അനന്തവാ അത്താ ഹോതി… അന്തവാ ച അനന്തവാ ച അത്താ ഹോതി… നേവന്തവാ നാനന്തവാ അത്താ ഹോതി… ഏകത്തസഞ്ഞീ അത്താ ഹോതി… നാനത്തസഞ്ഞീ അത്താ ഹോതി… പരിത്തസഞ്ഞീ അത്താ ഹോതി… അപ്പമാണസഞ്ഞീ അത്താ ഹോതി… ഏകന്തസുഖീ അത്താ ഹോതി… ഏകന്തദുക്ഖീ അത്താ ഹോതി. സുഖദുക്ഖീ അത്താ ഹോതി. അദുക്ഖമസുഖീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ സഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി.

൭൭. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ സഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം സഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി സോളസഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ സഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം സഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ സോളസഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന, നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ…പേ… യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

അസഞ്ഞീവാദോ

൭൮. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ അസഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം അസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഉദ്ധമാഘാതനികാ അസഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം അസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി?

൭൯. ‘‘‘രൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ അസഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി. ‘അരൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ അസഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി. ‘രൂപീ ച അരൂപീ ച അത്താ ഹോതി…പേ… നേവരൂപീ നാരൂപീ അത്താ ഹോതി… അന്തവാ അത്താ ഹോതി… അനന്തവാ അത്താ ഹോതി… അന്തവാ ച അനന്തവാ ച അത്താ ഹോതി… നേവന്തവാ നാനന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ അസഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി.

൮൦. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ അസഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം അസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ അസഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം അസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി, ഏതേസം വാ അഞ്ഞതരേന, നത്ഥി ഇതോ ബഹിദ്ധാ…പേ… യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദോ

൮൧. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ, ഉദ്ധമാഘാതനം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഉദ്ധമാഘാതനികാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി?

൮൨. ‘‘‘രൂപീ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി ‘അരൂപീ അത്താ ഹോതി…പേ… രൂപീ ച അരൂപീ ച അത്താ ഹോതി… നേവരൂപീ നാരൂപീ അത്താ ഹോതി… അന്തവാ അത്താ ഹോതി… അനന്തവാ അത്താ ഹോതി… അന്തവാ ച അനന്തവാ ച അത്താ ഹോതി… നേവന്തവാ നാനന്തവാ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീ’തി നം പഞ്ഞപേന്തി.

൮൩. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഉദ്ധമാഘാതനികാ നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞീവാദാ ഉദ്ധമാഘാതനം നേവസഞ്ഞീനാസഞ്ഞിം അത്താനം പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ അട്ഠഹി വത്ഥൂഹി…പേ… യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.

ഉച്ഛേദവാദോ

൮൪. ‘‘സന്തി, ഭിക്ഖവേ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഉച്ഛേദവാദാ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി സത്തഹി വത്ഥൂഹി. തേ ച ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ കിമാഗമ്മ കിമാരബ്ഭ ഉച്ഛേദവാദാ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി സത്തഹി വത്ഥൂഹി?

൮൫. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഏവംവാദീ ഹോതി ഏവംദിട്ഠി [ഏവംദിട്ഠീ (ക. പീ.)] – ‘യതോ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ രൂപീ ചാതുമഹാഭൂതികോ മാതാപേത്തികസമ്ഭവോ കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതീ’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി.

൮൬. ‘‘തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ, യം ത്വം വദേസി, നേസോ നത്ഥീതി വദാമി; നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതി. അത്ഥി ഖോ, ഭോ, അഞ്ഞോ അത്താ ദിബ്ബോ രൂപീ കാമാവചരോ കബളീകാരാഹാരഭക്ഖോ. തം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി. തമഹം ജാനാമി പസ്സാമി. സോ ഖോ, ഭോ, അത്താ യതോ കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതീ’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി.

൮൭. ‘‘തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ, യം ത്വം വദേസി, നേസോ നത്ഥീതി വദാമി; നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതി. അത്ഥി ഖോ, ഭോ, അഞ്ഞോ അത്താ ദിബ്ബോ രൂപീ മനോമയോ സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗീ അഹീനിന്ദ്രിയോ. തം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി. തമഹം ജാനാമി പസ്സാമി. സോ ഖോ, ഭോ, അത്താ യതോ കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതീ’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി.

൮൮. ‘‘തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ, യം ത്വം വദേസി, നേസോ നത്ഥീതി വദാമി; നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതി. അത്ഥി ഖോ, ഭോ, അഞ്ഞോ അത്താ സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘‘അനന്തോ ആകാസോ’’തി ആകാസാനഞ്ചായതനൂപഗോ. തം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി. തമഹം ജാനാമി പസ്സാമി. സോ ഖോ, ഭോ, അത്താ യതോ കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതീ’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി.

൮൯. ‘‘തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ യം ത്വം വദേസി, നേസോ നത്ഥീതി വദാമി; നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതി. അത്ഥി ഖോ, ഭോ, അഞ്ഞോ അത്താ സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനൂപഗോ. തം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി. തമഹം ജാനാമി പസ്സാമി. സോ ഖോ, ഭോ, അത്താ യതോ കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതീ’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി.

൯൦. ‘‘തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, സോ അത്താ, യം ത്വം വദേസി, നേസോ നത്ഥീതി വദാമി; നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതി. അത്ഥി ഖോ, ഭോ, അഞ്ഞോ അത്താ സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനൂപഗോ. തം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി. തമഹം ജാനാമി പസ്സാമി. സോ ഖോ, ഭോ, അത്താ യതോ കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതീ’’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി.

൯൧. ‘തമഞ്ഞോ ഏവമാഹ – ‘‘അത്ഥി ഖോ, ഭോ, ഏസോ അത്താ, യം ത്വം വദേസി, നേസോ നത്ഥീതി വദാമി; നോ ച ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ ഏത്താവതാ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതി. അത്ഥി ഖോ, ഭോ, അഞ്ഞോ അത്താ സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ ‘‘സന്തമേതം പണീതമേത’’ന്തി നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനൂപഗോ. തം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി. തമഹം ജാനാമി പസ്സാമി. സോ ഖോ, ഭോ, അത്താ യതോ കായസ്സ ഭേദാ ഉച്ഛിജ്ജതി വിനസ്സതി, ന ഹോതി പരം മരണാ, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, അയം അത്താ സമ്മാ സമുച്ഛിന്നോ ഹോതീ’തി. ഇത്ഥേകേ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി.

൯൨. ‘‘ഇമേഹി ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണബ്രാഹ്മണാ ഉച്ഛേദവാദാ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി സത്തഹി വത്ഥൂഹി. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഉച്ഛേദവാദാ സതോ സത്തസ്സ ഉച്ഛേദം വിനാസം വിഭവം പഞ്ഞപേന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമേഹേവ സത്തഹി വത്ഥൂഹി…പേ… യേഹി തഥാഗതസ്സ യഥാഭുച്ചം വണ്ണം സമ്മാ വദമാനാ വദേയ്യും.