ഏകുത്തരികനയോ

ഏകകവാരവണ്ണനാ

൩൨൧. ആപത്തികരാ ധമ്മാ ജാനിതബ്ബാതിആദിമ്ഹി ഏകുത്തരികനയേ ആപത്തികരാ ധമ്മാ നാമ ഛ ആപത്തിസമുട്ഠാനാനി. ഏതേസഞ്ഹി വസേന പുഗ്ഗലോ ആപത്തിം ആപജ്ജതി, തസ്മാ ‘‘ആപത്തികരാ’’തി വുത്താ. അനാപത്തികരാ നാമ സത്ത സമഥാ. ആപത്തി ജാനിതബ്ബാതി തസ്മിം തസ്മിം സിക്ഖാപദേ ച വിഭങ്ഗേ ച വുത്താ ആപത്തി ജാനിതബ്ബാ. അനാപത്തീതി ‘‘അനാപത്തി ഭിക്ഖു അസാദിയന്തസ്സാ’’തിആദിനാ നയേന അനാപത്തി ജാനിതബ്ബാ. ലഹുകാതി ലഹുകേന വിനയകമ്മേന വിസുജ്ഝനതോ പഞ്ചവിധാ ആപത്തി. ഗരുകാതി ഗരുകേന വിനയകമ്മേന വിസുജ്ഝനതോ സങ്ഘാദിസേസാ ആപത്തി. കേനചി ആകാരേന അനാപത്തിഭാവം ഉപനേതും അസക്കുണേയ്യതോ പാരാജികാപത്തി ച. സാവസേസാതി ഠപേത്വാ പാരാജികം സേസാ. അനവസേസാതി പാരാജികാപത്തി. ദ്വേ ആപത്തിക്ഖന്ധാ ദുട്ഠുല്ലാ; അവസേസാ അദുട്ഠുല്ലാ. സപ്പടികമ്മദുകം സാവസേസദുകസദിസം. ദേസനാഗാമിനിദുകം ലഹുകദുകസങ്ഗഹിതം.

അന്തരായികാതി സത്തപി ആപത്തിയോ സഞ്ചിച്ച വീതിക്കന്താ സഗ്ഗന്തരായഞ്ചേവ മോക്ഖന്തരായഞ്ച കരോന്തീതി അന്തരായികാ. അജാനന്തേന വീതിക്കന്താ പന പണ്ണത്തിവജ്ജാപത്തി നേവ സഗ്ഗന്തരായം ന മോക്ഖന്തരായം കരോതീതി അനന്തരായികാ. അന്തരായികം ആപന്നസ്സാപി ദേസനാഗാമിനിം ദേസേത്വാ വുട്ഠാനഗാമിനിതോ വുട്ഠായ സുദ്ധിപത്തസ്സ സാമണേരഭൂമിയം ഠിതസ്സ ച അവാരിതോ സഗ്ഗമോക്ഖമഗ്ഗോതി. സാവജ്ജപഞ്ഞത്തീതി ലോകവജ്ജാ. അനവജ്ജപഞ്ഞത്തീതി പണ്ണത്തിവജ്ജാ. കിരിയതോ സമുട്ഠിതാ നാമ യം കരോന്തോ ആപജ്ജതി പാരാജികാപത്തി വിയ. അകിരിയതോതി യം അകരോന്തോ ആപജ്ജതി, ചീവരഅനധിട്ഠാനാപത്തി വിയ. കിരിയാകിരിയതോതി യം കരോന്തോ ച അകരോന്തോ ച ആപജ്ജതി, കുടികാരാപത്തി വിയ.

പുബ്ബാപത്തീതി പഠമം ആപന്നാപത്തി. അപരാപത്തീതി പാരിവാസികാദീഹി പച്ഛാ ആപന്നാപത്തി. പുബ്ബാപത്തീനം അന്തരാപത്തി നാമ മൂലവിസുദ്ധിയാ അന്തരാപത്തി. അപരാപത്തീനം അന്തരാപത്തി നാമ അഗ്ഘവിസുദ്ധിയാ അന്തരാപത്തി. കുരുന്ദിയം പന ‘‘പുബ്ബാപത്തി നാമ പഠമം ആപന്നാ. അപരാപത്തി നാമ മാനത്താരഹകാലേ ആപന്നാ. പുബ്ബാപത്തീനം അന്തരാപത്തി നാമ പരിവാസേ ആപന്നാ. അപരാപത്തീനം അന്തരാപത്തി നാമ മാനത്തചാരേ ആപന്നാ’’തി വുത്തം. ഇദമ്പി ഏകേന പരിയായേന യുജ്ജതി.

ദേസിതാ ഗണനൂപഗാ നാമ യാ ധുരനിക്ഖേപം കത്വാ പുന ന ആപജ്ജിസ്സാമീതി ദേസിതാ ഹോതി. അഗണനൂപഗാ നാമ യാ ധുരനിക്ഖേപം അകത്വാ സഉസ്സാഹേനേവ ചിത്തേന അപരിസുദ്ധേന ദേസിതാ ഹോതി. അയഞ്ഹി ദേസിതാപി ദേസിതഗണനം ന ഉപേതി. അട്ഠമേ വത്ഥുസ്മിം ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികമേവ ഹോതി. പഞ്ഞത്തി ജാനിതബ്ബാതിആദീസു നവസു പദേസു പഠമപാരാജികപുച്ഛായ വുത്തനയേനേവ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

ഥുല്ലവജ്ജാതി ഥുല്ലദോസേ പഞ്ഞത്താ ഗരുകാപത്തി. അഥുല്ലവജ്ജാതി ലഹുകാപത്തി. ഗിഹിപടിസംയുത്താതി സുധമ്മത്ഥേരസ്സ ആപത്തി, യാ ച ധമ്മികസ്സ പടിസ്സവസ്സ അസച്ചാപനേ ആപത്തി, അവസേസാ ന ഗിഹിപടിസംയുത്താ. പഞ്ചാനന്തരിയകമ്മാപത്തി നിയതാ, സേസാ അനിയതാ. ആദികരോതി സുദിന്നത്ഥേരാദി ആദികമ്മികോ. അനാദികരോതി മക്കടിസമണാദി അനുപഞ്ഞത്തികാരകോ. അധിച്ചാപത്തികോ നാമ യോ കദാചി കരഹചി ആപത്തിം ആപജ്ജതി. അഭിണ്ഹാപത്തികോ നാമ യോ നിച്ചം ആപജ്ജതി.

ചോദകോ നാമ യോ വത്ഥുനാ വാ ആപത്തിയാ വാ പരം ചോദേതി. യോ പന ഏവം ചോദിതോ അയം ചുദിതകോ നാമ. പഞ്ചദസസു ധമ്മേസു അപ്പതിട്ഠഹിത്വാ അഭൂതേന വത്ഥുനാ ചോദേന്തോ അധമ്മചോദകോ നാമ, തേന തഥാ ചോദിതോ അധമ്മചുദിതകോ നാമ. വിപരിയായേന ധമ്മചോദകചുദിതകാ വേദിതബ്ബാ. മിച്ഛത്തനിയതേഹി വാ സമ്മത്തനിയതേഹി വാ ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ നിയതോ, വിപരീതോ അനിയതോ.

സാവകാ ഭബ്ബാപത്തികാ നാമ, ബുദ്ധാ ച പച്ചേകബുദ്ധാ ച അഭബ്ബാപത്തികാ നാമ. ഉക്ഖേപനീയകമ്മകതോ ഉക്ഖിത്തകോ നാമ, അവസേസചതുബ്ബിധതജ്ജനീയാദികമ്മകതോ അനുക്ഖിത്തകോ നാമ. അയഞ്ഹി ഉപോസഥം വാ പവാരണം വാ ധമ്മപരിഭോഗം വാ ആമിസപരിഭോഗം വാ ന കോപേതി. ‘‘മേത്തിയം ഭിക്ഖുനിം നാസേഥ, ദൂസകോ നാസേതബ്ബോ, കണ്ടകോ സമണുദ്ദേസോ നാസേതബ്ബോ’’തി ഏവം ലിങ്ഗദണ്ഡകമ്മ-സംവാസനാസനാഹി നാസിതബ്ബോ നാസിതകോ നാമ. സേസാ സബ്ബേ അനാസിതകാ. യേന സദ്ധിം ഉപോസഥാദികോ സംവാസോ അത്ഥി, അയം സമാനസംവാസകോ, ഇതരോ നാനാസംവാസകോ. സോ കമ്മനാനാസംവാസകോ ലദ്ധിനാനാസംവാസകോതി ദുവിധോ ഹോതി. ഠപനം ജാനിതബ്ബന്തി ‘‘ഏകം ഭിക്ഖവേ അധമ്മികം പാതിമോക്ഖട്ഠപന’’ന്തിആദിനാ നയേന വുത്തം പാതിമോക്ഖട്ഠപനം ജാനിതബ്ബന്തി അത്ഥോ.

ഏകകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുകവാരവണ്ണനാ

൩൨൨. ദുകേസു സചിത്തകാ ആപത്തി സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ, അചിത്തകാ നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖാ. ലദ്ധസമാപത്തികസ്സ ആപത്തി നാമ ഭൂതാരോചനാപത്തി, അലദ്ധസമാപത്തികസ്സ ആപത്തി നാമ അഭൂതാരോചനാപത്തി. സദ്ധമ്മപടിസഞ്ഞുത്താ നാമ പദസോധമ്മാദികാ, അസദ്ധമ്മപടിസഞ്ഞുത്താ നാമ ദുട്ഠുല്ലവാചാപത്തി. സപരിക്ഖാരപടിസഞ്ഞുത്താ നാമ നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥുനോ അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭോഗേ, പത്തചീവരാനം നിദഹനേ, കിലിട്ഠചീവരാനം അധോവനേ, മലഗ്ഗഹിതപത്തസ്സ അപചനേതി ഏവം അയുത്തപരിഭോഗേ ആപത്തി. പരപരിക്ഖാരപടിസഞ്ഞുത്താ നാമ സങ്ഘികമഞ്ചപീഠാദീനം അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരണഅനാപുച്ഛാഗമനാദീസു ആപജ്ജിതബ്ബാ ആപത്തി. സപുഗ്ഗലപടിസഞ്ഞുത്താ നാമ ‘‘മുദുപിട്ഠികസ്സ ലമ്ബിസ്സ ഊരുനാ അങ്ഗജാതം പീളേന്തസ്സാ’’തിആദിനാ നയേന വുത്താപത്തി. പരപുഗ്ഗലപടിസഞ്ഞുത്താ നാമ മേഥുനധമ്മകായസംസഗ്ഗപഹാരദാനാദീസു വുത്താപത്തി, ‘‘സിഖരണീസീ’’തി സച്ചം ഭണന്തോ ഗരുകം ആപജ്ജതി, ‘‘സമ്പജാനമുസാവാദേ പാചിത്തിയ’’ന്തി മുസാ ഭണന്തോ ലഹുകം. അഭൂതാരോചനേ മുസാ ഭണന്തോ ഗരുകം. ഭൂതാരോചനേ സച്ചം ഭണന്തോ ലഹുകം.

‘‘സങ്ഘകമ്മം വഗ്ഗം കരിസ്സാമീ’’തി അന്തോസീമായ ഏകമന്തേ നിസീദന്തോ ഭൂമിഗതോ ആപജ്ജതി നാമ. സചേ പന അങ്ഗുലിമത്തമ്പി ആകാസേ തിട്ഠേയ്യ, ന ആപജ്ജേയ്യ, തേന വുത്തം ‘‘നോ വേഹാസഗതോ’’തി. വേഹാസകുടിയാ ആഹച്ചപാദകം മഞ്ചം വാ പീഠം വാ അഭിനിസീദന്തോ വേഹാസഗതോ ആപജ്ജതി നാമ. സചേ പന തം ഭൂമിയം പഞ്ഞാപേത്വാ നിപജ്ജേയ്യ ന ആപജ്ജേയ്യ, തേന വുത്തം – ‘‘നോ ഭൂമിഗതോ’’തി. ഗമിയോ ഗമിയവത്തം അപൂരേത്വാ ഗച്ഛന്തോ നിക്ഖമന്തോ ആപജ്ജതി നാമ, നോ പവിസന്തോ. ആഗന്തുകോ ആഗന്തുകവത്തം അപൂരേത്വാ സഛത്തുപാഹനോ പവിസന്തോ പവിസന്തോ ആപജ്ജതി നാമ, നോ നിക്ഖമന്തോ.

ആദിയന്തോ ആപജ്ജതി നാമ ഭിക്ഖുനീ അതിഗമ്ഭീരം ഉദകസുദ്ധികം ആദിയമാനാ; ദുബ്ബണ്ണകരണം അനാദിയിത്വാ ചീവരം പരിഭുഞ്ജന്തോ പന അനാദിയന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. മൂഗബ്ബതാദീനി തിത്ഥിയവത്താനി സമാദിയന്തോ സമാദിയന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. പാരിവാസികാദയോ പന തജ്ജനീയാദികമ്മകതാ വാ അത്തനോ വത്തം അസമാദിയന്താ ആപജ്ജന്തി, തേ സന്ധായ വുത്തം ‘‘അത്ഥാപത്തി ന സമാദിയന്തോ ആപജ്ജതീ’’തി. അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം സിബ്ബന്തോ വേജ്ജകമ്മഭണ്ഡാഗാരികകമ്മചിത്തകമ്മാദീനി വാ കരോന്തോ കരോന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. ഉപജ്ഝായവത്താദീനി അകരോന്തോ അകരോന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം ദദമാനോ ദേന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. സദ്ധിവിഹാരികഅന്തേവാസികാനം ചീവരാദീനി അദേന്തോ അദേന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം ഗണ്ഹന്തോ പടിഗ്ഗണ്ഹന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. ‘‘ന ഭിക്ഖവേ ഓവാദോ ന ഗഹേതബ്ബോ’’തി വചനതോ ഓവാദം അഗണ്ഹന്തോ ന പടിഗ്ഗണ്ഹന്തോ ആപജ്ജതി നാമ.

നിസ്സഗ്ഗിയവത്ഥും അനിസ്സജ്ജിത്വാ പരിഭുഞ്ജന്തോ പരിഭോഗേന ആപജ്ജതി നാമ. പഞ്ചാഹികം സങ്ഘാടിചാരം അതിക്കാമയമാനാ അപരിഭോഗേന ആപജ്ജതി നാമ. സഹഗാരസേയ്യം രത്തിം ആപജ്ജതി നാമ, നോ ദിവാ, ദ്വാരം അസംവരിത്വാ പടിസല്ലീയന്തോ ദിവാ ആപജ്ജതി, നോ രത്തിം. ഏകരത്തഛാരത്തസത്താഹദസാഹമാസാതിക്കമേസു വുത്തആപത്തിം ആപജ്ജന്തോ അരുണുഗ്ഗേ ആപജ്ജതി നാമ, പവാരേത്വാ ഭുഞ്ജന്തോ ന അരുണുഗ്ഗേ ആപജ്ജതി നാമ.

ഭൂതഗാമഞ്ചേവ അങ്ഗജാതഞ്ച ഛിന്ദന്തോ ഛിന്ദന്തോ ആപജ്ജതി നാമ, കേസേ വാ നഖേ വാ ന ഛിന്ദന്തോ ന ഛിന്ദന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. ആപത്തിം ഛാദേന്തോ ഛാദേന്തോ ആപജ്ജതി നാമ, ‘‘തിണേന വാ പണ്ണേന വാ പടിച്ഛാദേത്വാ ആഗന്തബ്ബം, നത്വേവ നഗ്ഗേന ആഗന്തബ്ബം, യോ ആഗച്ഛേയ്യ ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി ഇമം പന ആപത്തിം ന ഛാദേന്തോ ആപജ്ജതി നാമ. കുസചീരാദീനി ധാരേന്തോ ധാരേന്തോ ആപജ്ജതി നാമ, ‘‘അയം തേ ഭിക്ഖു പത്തോ യാവ ഭേദനായ ധാരേതബ്ബോ’’തി ഇമം ആപത്തിം ന ധാരേന്തോ ആപജ്ജതി നാമ.

‘‘അത്തനാ വാ അത്താനം നാനാസംവാസകം കരോതീ’’തി ഏകസീമായം ദ്വീസു സങ്ഘേസു നിസിന്നേസു ഏകസ്മിം പക്ഖേ നിസീദിത്വാ പരപക്ഖസ്സ ലദ്ധിം ഗണ്ഹന്തോ യസ്മിം പക്ഖേ നിസിന്നോ തേസം അത്തനാവ അത്താനം നാനാസംവാസകം കരോതി നാമ. യേസം സന്തികേ നിസിന്നോ തേസം ഗണപൂരകോ ഹുത്വാ കമ്മം കോപേതി, ഇതരേസം ഹത്ഥപാസം അനാഗതത്താ. സമാനസംവാസകേപി ഏസേവ നയോ. യേസഞ്ഹി സോ ലദ്ധിം രോചേതി, തേസം സമാനസംവാസകോ ഹോതി, ഇതരേസം നാനാസംവാസകോ. സത്ത ആപത്തിയോ സത്ത ആപത്തിക്ഖന്ധാതി ആപജ്ജിതബ്ബതോ ആപത്തിയോ, രാസട്ഠേന ഖന്ധാതി ഏവം ദ്വേയേവ നാമാനി ഹോന്തീതി നാമവസേന ദുകം ദസ്സിതം. കമ്മേന വാ സലാകഗ്ഗാഹേന വാതി ഏത്ഥ ഉദ്ദേസോ ചേവ കമ്മഞ്ച ഏകം, വോഹാരോ ചേവ അനുസ്സാവനാ ച സലാകഗ്ഗാഹോ ച ഏകം, വോഹാരാനുസ്സാവനസലാകഗ്ഗാഹാ പുബ്ബഭാഗാ, കമ്മഞ്ചേവ ഉദ്ദേസോ ച പമാണം.

അദ്ധാനഹീനോ നാമ ഊനവീസതിവസ്സോ. അങ്ഗഹീനോ നാമ ഹത്ഥച്ഛിന്നാദിഭേദോ. വത്ഥുവിപന്നോ നാമ പണ്ഡകോ തിരച്ഛാനഗതോ ഉഭതോബ്യഞ്ജനകോ ച. അവസേസാ ഥേയ്യസംവാസകാദയോ അട്ഠ അഭബ്ബപുഗ്ഗലാ കരണദുക്കടകാ നാമ. ദുക്കടകിരിയാ ദുക്കടകമ്മാ, ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ കതേന അത്തനോ കമ്മേന അഭബ്ബട്ഠാനം പത്താതി അത്ഥോ. അപരിപൂരോ നാമ അപരിപുണ്ണപത്തചീവരോ. നോ ച യാചതി നാമ ഉപസമ്പദം ന യാചതി. അലജ്ജിസ്സ ച ബാലസ്സ ചാതി അലജ്ജീ സചേപി തേപിടകോ ഹോതി, ബാലോ ച സചേപി സട്ഠിവസ്സോ ഹോതി, ഉഭോപി നിസ്സായ ന വത്ഥബ്ബം. ബാലസ്സ ച ലജ്ജിസ്സ ചാതി ഏത്ഥ ബാലസ്സ ‘‘ത്വം നിസ്സയം ഗണ്ഹാ’’തി ആണായപി നിസ്സയോ ദാതബ്ബോ, ലജ്ജിസ്സ പന യാചന്തസ്സേവ. സാതിസാരന്തി സദോസം; യം അജ്ഝാചരന്തോ ആപത്തിം ആപജ്ജതി.

കായേന പടിക്കോസനാ നാമ ഹത്ഥവികാരാദീഹി പടിക്കോസനാ. കായേന പടിജാനാതീതി ഹത്ഥവികാരാദീഹി പടിജാനാതി. ഉപഘാതികാ നാമ ഉപഘാതാ. സിക്ഖൂപഘാതികാ നാമ സിക്ഖൂപഘാതോ. ഭോഗൂപഘാതികാ നാമ പരിഭോഗൂപഘാതോ, തത്ഥ തിസ്സോ സിക്ഖാ അസിക്ഖതോ സിക്ഖൂപഘാതികാതി വേദിതബ്ബാ. സങ്ഘികം വാ പുഗ്ഗലികം വാ ദുപ്പരിഭോഗം ഭുഞ്ജതോ ഭോഗൂപഘാതികാതി വേദിതബ്ബാ. ദ്വേ വേനയികാതി ദ്വേ അത്ഥാ വിനയസിദ്ധാ. പഞ്ഞത്തം നാമ സകലേ വിനയപിടകേ കപ്പിയാകപ്പിയവസേന പഞ്ഞത്തം. പഞ്ഞത്താനുലോമം നാമ ചതൂസു മഹാപദേസേസു ദട്ഠബ്ബം. സേതുഘാതോതി പച്ചയഘാതോ; യേന ചിത്തേന അകപ്പിയം കരേയ്യ, തസ്സ ചിത്തസ്സാപി അനുപ്പാദനന്തി അത്ഥോ. മത്തകാരിതാതി മത്തായ പമാണേന കരണം; പമാണേ ഠാനന്തി അത്ഥോ. കായേന ആപജ്ജതീതി കായദ്വാരികം കായേന ആപജ്ജതി; വചീദ്വാരികം വാചായ. കായേന വുട്ഠാതീതി തിണവത്ഥാരകസമഥേ വിനാപി ദേസനായ കായേനേവ വുട്ഠാതി; ദേസേത്വാ വുട്ഠഹന്തോ പന വാചായ വുട്ഠാതി. അബ്ഭന്തരപരിഭോഗോ നാമ അജ്ഝോഹരണപരിഭോഗോ. ബാഹിരപരിഭോഗോ നാമ സീസമക്ഖനാദി.

അനാഗതം ഭാരം വഹതീതി അഥേരോവ സമാനോ ഥേരേഹി വഹിതബ്ബം ബീജനഗാഹധമ്മജ്ഝേസനാദിഭാരം വഹതി; തം നിത്ഥരിതും വീരിയം ആരഭതി. ആഗതം ഭാരം ന വഹതീതി ഥേരോ ഥേരകിച്ചം ന കരോതി, ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ ഥേരേന ഭിക്ഖുനാ സാമം വാ ധമ്മം ഭാസിതും, പരം വാ അജ്ഝേസിതും, അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ ഥേരാധേയ്യം പാതിമോക്ഖ’’ന്തി ഏവമാദി സബ്ബം പരിഹാപേതീതി അത്ഥോ. ന കുക്കുച്ചായിതബ്ബം കുക്കുച്ചായതീതി ന കുക്കുച്ചായിതബ്ബം കുക്കുച്ചായിത്വാ കരോതി. കുക്കുച്ചായിതബ്ബം ന കുക്കുച്ചായതീതി കുക്കുച്ചായിതബ്ബം ന കുക്കുച്ചായിത്വാ കരോതി. ഏതേസം ദ്വിന്നം ദിവാ ച രത്തോ ച ആസവാ വഡ്ഢന്തീതി അത്ഥോ. അനന്തരദുകേപി വുത്തപടിപക്ഖവസേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. സേസം തത്ഥ തത്ഥ വുത്തനയത്താ ഉത്താനമേവാതി.

ദുകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തികവാരവണ്ണനാ

൩൨൩. തികേസു അത്ഥാപത്തി തിട്ഠന്തേ ഭഗവതി ആപജ്ജതീതി അത്ഥി ആപത്തി, യം തിട്ഠന്തേ ഭഗവതി ആപജ്ജതീതി അത്ഥോ. ഏസേവ നയോ സബ്ബത്ഥ. തത്ഥ ലോഹിതുപ്പാദാപത്തിം തിട്ഠന്തേ ആപജ്ജതി. ‘‘ഏതരഹി ഖോ പനാനന്ദ, ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞമഞ്ഞം ആവുസോവാദേന സമുദാചരന്തി, ന വോ മമച്ചയേന ഏവം സമുദാചരിതബ്ബം, നവകേന, ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനാ ഥേരോ ഭിക്ഖൂ ‘ഭന്തേ’തി വാ ‘ആയസ്മാ’തി വാ സമുദാചരിതബ്ബോ’’തി വചനതോ ഥേരം ആവുസോവാദേന സമുദാചരണപച്ചയാ ആപത്തിം പരിനിബ്ബുതേ ഭഗവതി ആപജ്ജതി, നോ തിട്ഠന്തേ. ഇമാ ദ്വേ ആപത്തിയോ ഠപേത്വാ അവസേസാ ധരന്തേപി ഭഗവതി ആപജ്ജതി, പരിനിബ്ബുതേപി.

പവാരേത്വാ അനതിരിത്തം ഭുഞ്ജന്തോ ആപത്തിം കാലേ ആപജ്ജതി നോ വികാലേ. വികാലഭോജനാപത്തിം പന വികാലേ ആപജ്ജതി നോ കാലേ. അവസേസാ കാലേ ചേവ ആപജ്ജതി വികാലേ ച. സഹഗാരസേയ്യം രത്തിം ആപജ്ജതി, ദ്വാരം അസംവരിത്വാ പടിസല്ലീയനം ദിവാ. സേസാ രത്തിഞ്ചേവ ദിവാ ച. ‘‘ദസവസ്സോമ്ഹി അതിരേകദസവസ്സോമ്ഹീ’’തി ബാലോ അബ്യത്തോ പരിസം ഉപട്ഠാപേന്തോ ദസവസ്സോ ആപജ്ജതി നോ ഊനദസവസ്സോ. ‘‘അഹം പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ’’തി നവോ വാ മജ്ഝിമോ വാ പരിസം ഉപട്ഠാപേന്തോ ഊനദസവസ്സോ ആപജ്ജതി നോ ദസവസ്സോ. സേസാ ദസവസ്സോ ചേവ ആപജ്ജതി ഊനദസവസ്സോ ച. ‘‘പഞ്ചവസ്സോമ്ഹീ’’തി ബാലോ അബ്യത്തോ അനിസ്സായ വസന്തോ പഞ്ചവസ്സോ ആപജ്ജതി. ‘‘അഹം പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ’’തി നവകോ അനിസ്സായ വസന്തോ ഊനപഞ്ചവസ്സോ ആപജ്ജതി. സേസം പഞ്ചവസ്സോ ചേവ ആപജ്ജതി ഊനപഞ്ചവസ്സോ ച. അനുപസമ്പന്നം പദസോധമ്മം വാചേന്തോ, മാതുഗാമസ്സ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഏവരൂപം ആപത്തിം കുസലചിത്തോ ആപജ്ജതി, പാരാജിക-സുക്കവിസ്സട്ഠി-കായസംസഗ്ഗ-ദുട്ഠുല്ല-അത്തകാമപാരിചരിയ-ദുട്ഠദോസ-സങ്ഘഭേദപഹാരദാന-തലസത്തികാദിഭേദം അകുസലചിത്തോ ആപജ്ജതി, അസഞ്ചിച്ച സഹഗാരസേയ്യാദിം അബ്യാകതചിത്തോ ആപജ്ജതി, യം അരഹാവ ആപജ്ജതി, സബ്ബം അബ്യാകതചിത്തോവ ആപജ്ജതി, മേഥുനധമ്മാദിഭേദമാപത്തിം സുഖവേദനാസമങ്ഗീ ആപജ്ജതി, ദുട്ഠദോസാദിഭേദം ദുക്ഖവേദനാസമങ്ഗീ, യം സുഖവേദനാസമങ്ഗീ ആപജ്ജതി, തംയേവ മജ്ഝത്തോ ഹുത്വാ ആപജ്ജന്തോ അദുക്ഖമസുഖവേദനാസമങ്ഗീ ആപജ്ജതി.

തയോ പടിക്ഖേപാതി ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ തയോ പടിക്ഖേപാ. ചതൂസു പച്ചയേസു മഹിച്ഛതാ അസന്തുട്ഠിതാ കിലേസസല്ലേഖനപടിപത്തിയാ അഗോപായനാ, ഇമേ ഹി തയോ ധമ്മാ ബുദ്ധേന ഭഗവതാ പടിക്ഖിത്താ. അപ്പിച്ഛതാദയോ പന തയോ ബുദ്ധേന ഭഗവതാ അനുഞ്ഞാതാ, തേന വുത്തം ‘‘തയോ അനുഞ്ഞാതാ’’തി.

‘‘ദസവസ്സോമ്ഹീ’’തി പരിസം ഉപട്ഠാപേന്തോ ‘‘പഞ്ചവസ്സോമ്ഹീ’’തി നിസ്സയം അഗണ്ഹന്തോ ബാലോ ആപജ്ജതി നോ പണ്ഡിതോ, ഊനദസവസ്സോ ‘‘ബ്യത്തോമ്ഹീ’’തി ബഹുസ്സുതത്താ പരിസം ഉപട്ഠാപേന്തോ ഊനപഞ്ചവസ്സോ ച നിസ്സയം അഗണ്ഹന്തോ പണ്ഡിതോ ആപജ്ജതി നോ ബാലോ; അവസേസം പണ്ഡിതോ ചേവ ആപജ്ജതി ബാലോ ച. വസ്സം അനുപഗച്ഛന്തോ കാളേ ആപജ്ജതി നോ ജുണ്ഹേ; മഹാപവാരണായ അപ്പവാരേന്തോ ജുണ്ഹേ ആപജ്ജതി നോ കാളേ; അവസേസം കാളേ ചേവ ആപജ്ജതി ജുണ്ഹേ ച. വസ്സൂപഗമനം കാളേ കപ്പതി നോ ജുണ്ഹേ; മഹാപവാരണായ പവാരണാ ജുണ്ഹേ കപ്പതി നോ കാളേ; സേസം അനുഞ്ഞാതകം കാളേ ചേവ കപ്പതി ജുണ്ഹേ ച.

കത്തികപുണ്ണമാസിയാ പച്ഛിമേ പാടിപദദിവസേ വികപ്പേത്വാ ഠപിതം വസ്സികസാടികം നിവാസേന്തോ ഹേമന്തേ ആപജ്ജതി. കുരുന്ദിയം പന ‘‘കത്തികപുണ്ണമദിവസേ അപച്ചുദ്ധരിത്വാ ഹേമന്തേ ആപജ്ജതീ’’തി വുത്തം, തമ്പി സുവുത്തം. ‘‘ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതു’’ന്തി ഹി വുത്തം. അതിരേകമാസേ സേസേ ഗിമ്ഹാനേ പരിയേസന്തോ അതിരേകഡ്ഢമാസേ സേസേ കത്വാ നിവാസേന്തോ ച ഗിമ്ഹേ ആപജ്ജതി നാമ. സതിയാ വസ്സികസാടികായ നഗ്ഗോ കായം ഓവസ്സാപേന്തോ വസ്സേ ആപജ്ജതി നാമ. പാരിസുദ്ധിഉപോസഥം വാ അധിട്ഠാനുപോസഥം വാ കരോന്തോ സങ്ഘോ ആപജ്ജതി. സുത്തുദ്ദേസഞ്ച അധിട്ഠാനുപോസഥഞ്ച കരോന്തോ ഗണോ ആപജ്ജതി. ഏകകോ സുത്തുദ്ദേസം പാരിസുദ്ധിഉപോസഥഞ്ച കരോന്തോ പുഗ്ഗലോ ആപജ്ജതി. പവാരണായപി ഏസേവ നയോ.

സങ്ഘുപോസഥോ ച സങ്ഘപവാരണാ ച സങ്ഘസ്സേവ കപ്പതി. ഗണുപോസഥോ ച ഗണപവാരണാ ച ഗണസ്സേവ കപ്പതി. അധിട്ഠാനുപോസഥോ ച അധിട്ഠാനപവാരണാ ച പുഗ്ഗലസ്സേവ കപ്പതി. ‘‘പാരാജികം ആപന്നോമ്ഹീ’’തിആദീനി ഭണന്തോ വത്ഥും ഛാദേതി ന ആപത്തിം, ‘‘മേഥുനം ധമ്മം പടിസേവി’’ന്തിആദീനി ഭണന്തോ ആപത്തിം ഛാദേതി നോ വത്ഥും, യോ നേവ വത്ഥും ന ആപത്തിം ആരോചേതി, അയം വത്ഥുഞ്ചേവ ഛാദേതി ആപത്തിഞ്ച.

പടിച്ഛാദേതീതി പടിച്ഛാദി. ജന്താഘരമേവ പടിച്ഛാദി ജന്താഘരപടിച്ഛാദി. ഇതരാസുപി ഏസേവ നയോ. ദ്വാരം പിദഹിത്വാ അന്തോജന്താഘരേ ഠിതേന പരികമ്മം കാതും വട്ടതി. ഉദകേ ഓതിണ്ണേനാപി ഏതദേവ വട്ടതി. ഉഭയത്ഥ ഖാദിതും ഭുഞ്ജിതും വാ ന വട്ടതി. വത്ഥപടിച്ഛാദി സബ്ബകപ്പിയതായ പടിച്ഛന്നേന സബ്ബം കാതും വട്ടതി. വഹന്തീതി യന്തി നിയ്യന്തി; നിന്ദം വാ പടിക്കോസം വാ ന ലഭന്തി. ചന്ദമണ്ഡലം അബ്ഭാമഹികാധൂമരജരാഹുവിമുത്തം വിവടംയേവ വിരോചതി, ന തേസു അഞ്ഞതരേന പടിച്ഛന്നം. തഥാ സൂരിയമണ്ഡലം, ധമ്മവിനയോപി വിവരിത്വാ വിഭജിത്വാ ദേസിയമാനോവ വിരോചതി നോ പടിച്ഛന്നോ.

അഞ്ഞേന ഭേസജ്ജേന കരണീയേന അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേന്തോ ഗിലാനോ ആപജ്ജതി, ന ഭേസജ്ജേന കരണീയേന ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തോ അഗിലാനോ ആപജ്ജതി, അവസേസം ആപത്തിം ഗിലാനോ ചേവ ആപജ്ജതി അഗിലാനോ ച.

അന്തോ ആപജ്ജതി നോ ബഹീതി അനുപഖജ്ജ സേയ്യം കപ്പേന്തോ അന്തോ ആപജ്ജതി നോ ബഹി, ബഹി ആപജ്ജതി നോ അന്തോതി സങ്ഘികം മഞ്ചാദിം അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ പക്കമന്തോ ബഹി ആപജ്ജതി നോ അന്തോ, അവസേസം പന അന്തോ ചേവ ആപജ്ജതി ബഹി ച. അന്തോസീമായാതി ആഗന്തുകോ ആഗന്തുകവത്തം അദസ്സേത്വാ സഛത്തുപാഹനോ വിഹാരം പവിസന്തോ ഉപചാരസീമം ഓക്കന്തമത്തോവ ആപജ്ജതി. ബഹിസീമായാതി ഗമികോ ദാരുഭണ്ഡപടിസാമനാദിഗമികവത്തം അപൂരേത്വാ പക്കമന്തോ ഉപചാരസീമം അതിക്കന്തമത്തോവ ആപജ്ജതി. അവസേസം അന്തോസീമായ ചേവ ആപജ്ജതി ബഹിസീമായ ച. സതി വുഡ്ഢതരേ അനജ്ഝിട്ഠോ ധമ്മം ഭാസന്തോ സങ്ഘമജ്ഝേ ആപജ്ജതി നാമ. ഗണമജ്ഝേപി പുഗ്ഗലസന്തികേപി ഏസേവ നയോ. കായേന വുട്ഠാതീതി തിണവത്ഥാരകസമഥേന വുട്ഠാതി. കായം അചാലേത്വാ വാചായ ദേസേന്തസ്സ വാചായ വുട്ഠാതി. വചീസമ്പയുത്തം കായകിരിയം കത്വാ ദേസേന്തസ്സ കായേന വാചായ വുട്ഠാതി നാമ. സങ്ഘമജ്ഝേ ദേസനാഗാമിനീപി വുട്ഠാനഗാമിനീപി വുട്ഠാതി. ഗണപുഗ്ഗലമജ്ഝേ പന ദേസനാഗാമിനീയേവ വുട്ഠാതി.

ആഗാള്ഹായ ചേതേയ്യാതി ആഗാള്ഹായ ദള്ഹഭാവായ ചേതേയ്യ; തജ്ജനീയകമ്മാദികതസ്സ വത്തം ന പൂരയതോ ഇച്ഛമാനോ സങ്ഘോ ഉക്ഖേപനീയകമ്മം കരേയ്യാതി അത്ഥോ. അലജ്ജീ ച ഹോതി ബാലോ ച അപകതത്തോ ചാതി ഏത്ഥ ബാലോ ‘‘അയം ധമ്മാധമ്മം ന ജാനാതി’’ അപകതത്തോ വാ ‘‘ആപത്താനാപത്തിം ന ജാനാതീ’’തി ന ഏത്താവതാ കമ്മം കാതബ്ബം; ബാലഭാവമൂലകം പന അപകതത്തഭാവമൂലകഞ്ച ആപത്തിം ആപന്നസ്സ കമ്മം കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. അധിസീലേ സീലവിപന്നോ നാമ ദ്വേ ആപത്തിക്ഖന്ധേ ആപന്നോ; ആചാരവിപന്നോ നാമ പഞ്ച ആപത്തിക്ഖന്ധേ ആപന്നോ; ദിട്ഠിവിപന്നോ നാമ അന്തഗ്ഗാഹികായ ദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ. തേസം ആപത്തിം അപസ്സന്താനം അപ്പടികരോന്താനം ദിട്ഠിഞ്ച അനിസ്സജ്ജന്താനംയേവ കമ്മം കാതബ്ബം.

കായികോ ദവോ നാമ പാസകാദീഹി ജൂതകീളനാദിഭേദോ അനാചാരോ; വാചസികോ ദവോ നാമ മുഖാലമ്ബരകരണാദിഭേദോ അനാചാരോ; കായികവാചസികോ നാമ നച്ചനഗായനാദിഭേദോ ദ്വീഹിപി ദ്വാരേഹി അനാചാരോ. കായികോ അനാചാരോ നാമ കായദ്വാരേ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദവീതിക്കമോ; വാചസികോ അനാചാരോ നാമ വചീദ്വാരേ പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദവീതിക്കമോ; കായികവാചസികോ നാമ ദ്വാരദ്വയേപി പഞ്ഞത്തസിക്ഖാപദവീതിക്കമോ. കായികേന ഉപഘാതികേനാതി കായദ്വാരേ പഞ്ഞത്തസ്സ സിക്ഖാപദസ്സ അസിക്ഖനേന, യോ ഹി തം ന സിക്ഖതി, സോ നം ഉപഘാതേതി, തസ്മാ തസ്സ തം അസിക്ഖനം ‘‘കായികം ഉപഘാതിക’’ന്തി വുച്ചതി. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. കായികേന മിച്ഛാജീവേനാതി ജങ്ഘപേസനികാദിനാ വാ ഗണ്ഡഫാലനാദിനാ വാ വേജ്ജകമ്മേന; വാചസികേനാതി സാസനഉഗ്ഗഹണആരോചനാദിനാ; തതിയപദം ഉഭയസമ്പയോഗവസേന വുത്തം.

അലം ഭിക്ഖു മാ ഭണ്ഡനന്തി അലം ഭിക്ഖു മാ ഭണ്ഡനം കരി, മാ കലഹം, മാ വിവാദം കരീതി അത്ഥോ. ന വോഹരിതബ്ബന്തി ന കിഞ്ചി വത്തബ്ബം; വദതോപി ഹി താദിസസ്സ വചനം ന സോതബ്ബം മഞ്ഞന്തി. ന കിസ്മിഞ്ചി പച്ചേകട്ഠാനേതി കിസ്മിഞ്ചി ബീജനഗ്ഗാഹാദികേ ഏകസ്മിമ്പി ജേട്ഠകട്ഠാനേ ന ഠപേതബ്ബോതി അത്ഥോ. ഓകാസകമ്മം കാരേന്തസ്സാതി ‘‘കരോതു ആയസ്മാ ഓകാസം, അഹം തം വത്തുകാമോ’’തി ഏവം ഓകാസം കാരേന്തസ്സ. നാലം ഓകാസകമ്മം കാതുന്തി ‘‘കിം ത്വം കരിസ്സസീ’’തി ഓകാസോ ന കാതബ്ബോ. സവചനീയം നാദാതബ്ബന്തി വചനം ന ആദാതബ്ബം, വചനമ്പി ന സോതബ്ബം; യത്ഥ ഗഹേത്വാ ഗന്തുകാമോ ഹോതി, ന തത്ഥ ഗന്തബ്ബന്തി അത്ഥോ.

തീഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ വിനയോതി യം സോ ജാനാതി, സോ തസ്സ വിനയോ നാമ ഹോതി; സോ ന പുച്ഛിതബ്ബോതി അത്ഥോ. അനുയോഗോ ന ദാതബ്ബോതി ‘‘ഇദം കപ്പതീ’’തി പുച്ഛന്തസ്സ പുച്ഛായ ഓകാസോ ന ദാതബ്ബോ, ‘‘അഞ്ഞം പുച്ഛാ’’തി വത്തബ്ബോ. ഇതി സോ നേവ പുച്ഛിതബ്ബോ നാസ്സ പുച്ഛാ സോതബ്ബാതി അത്ഥോ. വിനയോ ന സാകച്ഛാതബ്ബോതി വിനയപഞ്ഹോ ന സാകച്ഛിതബ്ബോ, കപ്പിയാകപ്പിയകഥാ ന സംസന്ദേതബ്ബാ.

ഇദമപ്പഹായാതി ഏതം ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞാതാദികം ലദ്ധിം അവിജഹിത്വാ. സുദ്ധം ബ്രഹ്മചാരിന്തി ഖീണാസവം ഭിക്ഖും. ‘‘പാതബ്യതം ആപജ്ജതീ’’തി പാതബ്യഭാവം പടിസേവനം ആപജ്ജതി. ‘‘ഇദമപ്പഹായാ’’തി വചനതോ പന തം ബ്രഹ്മചാരിപടിഞ്ഞാതം പഹായ ഖീണാസവം ‘‘മുസാ മയാ ഭണിതം, ഖമഥ മേ’’തി ഖമാപേത്വാ ‘‘നത്ഥി കാമേസു ദോസോ’’തി ലദ്ധിം വിജഹിത്വാ ഗതിവിസോധനം കരേയ്യ. അകുസലമൂലാനീതി അകുസലാനി ചേവ മൂലാനി ച, അകുസലാനം വാ മൂലാനി അകുസലമൂലാനി. കുസലമൂലേസുപി ഏസേവ നയോ. ദുട്ഠു ചരിതാനി വിരൂപാനി വാ ചരിതാനി ദുച്ചരിതാനി. സുട്ഠു ചരിതാനി സുന്ദരാനി വാ ചരിതാനി സുചരിതാനി. കായേന കരണഭൂതേന കതം ദുച്ചരിതം കായദുച്ചരിതം. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. സേസം തത്ഥ തത്ഥ വുത്തനയത്താ ഉത്താനമേവാതി.

തികവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചതുക്കവാരവണ്ണനാ

൩൨൪. ചതുക്കേസു സകവാചായ ആപജ്ജതി പരവാചായ വുട്ഠാതീതി വചീദ്വാരികം പദസോധമ്മാദിഭേദം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ തിണവത്ഥാരകസമഥട്ഠാനം ഗതോ പരസ്സ കമ്മവാചായ വുട്ഠാതി. പരവാചായ ആപജ്ജതി സകവാചായ വുട്ഠാതീതി പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ പരസ്സ കമ്മവാചായ ആപജ്ജതി, പുഗ്ഗലസ്സ സന്തികേ ദേസേന്തോ സകവാചായ വുട്ഠാതി. സകവാചായ ആപജ്ജതി സകവാചായ വുട്ഠാതീതി വചീദ്വാരികം പദസോധമ്മാദിഭേദം ആപത്തിം സകവാചായ ആപജ്ജതി, ദേസേത്വാ വുട്ഠഹന്തോപി സകവാചായ വുട്ഠാതി. പരവാചായ ആപജ്ജതി പരവാചായ വുട്ഠാതീതി യാവതതിയകം സങ്ഘാദിസേസം പരസ്സ കമ്മവാചായ ആപജ്ജതി, വുട്ഠഹന്തോപി പരസ്സ പരിവാസകമ്മവാചാദീഹി വുട്ഠാതി. തതോ പരേസു കായദ്വാരികം കായേന ആപജ്ജതി, ദേസേന്തോ വാചായ വുട്ഠാതി. വചീദ്വാരികം വാചായ ആപജ്ജതി, തിണവത്ഥാരകേ കായേന വുട്ഠാതി. കായദ്വാരികം കായേനആപജ്ജതി, തമേവ തിണവത്ഥാരകേ കായേന വുട്ഠാതി. വചീദ്വാരികം വാചായ ആപജ്ജതി, തമേവ ദേസേന്തോ വാചായ വുട്ഠാതി. സങ്ഘികമഞ്ചസ്സ അത്തനോ പച്ചത്ഥരണേന അനത്ഥരതോ കായസമ്ഫുസനേ ലോമഗണനായ ആപജ്ജിതബ്ബാപത്തിം സഹഗാരസേയ്യാപത്തിഞ്ച പസുത്തോ ആപജ്ജതി, പബുജ്ഝിത്വാ പന ആപന്നഭാവം ഞത്വാ ദേസേന്തോ പടിബുദ്ധോ വുട്ഠാതി. ജഗ്ഗന്തോ ആപജ്ജിത്വാ പന തിണവത്ഥാരകസമഥട്ഠാനേ സയന്തോ പടിബുദ്ധോ ആപജ്ജതി പസുത്തോ വുട്ഠാതി നാമ. പച്ഛിമപദദ്വയമ്പി വുത്താനുസാരേനേവ വേദിതബ്ബം.

അചിത്തകാപത്തിം അചിത്തകോ ആപജ്ജതി നാമ. പച്ഛാ ദേസേന്തോ സചിത്തകോ വുട്ഠാതി. സചിത്തകാപത്തിം സചിത്തകോ ആപജ്ജതി നാമ. തിണവത്ഥാരകട്ഠാനേ സയന്തോ അചിത്തകോ വുട്ഠാതി. സേസപദദ്വയമ്പി വുത്താനുസാരേനേവ വേദിതബ്ബം. യോ സഭാഗം ആപത്തിം ദേസേതി, അയം ദേസനാപച്ചയാ ദുക്കടം ആപജ്ജന്തോ പാചിത്തിയാദീസു അഞ്ഞതരം ദേസേതി, തഞ്ച ദേസേന്തോ ദുക്കടം ആപജ്ജതി. തം പന ദുക്കടം ആപജ്ജന്തോ പാചിത്തിയാദിതോ വുട്ഠാതി. പാചിത്തിയാദിതോ ച വുട്ഠഹന്തോ തം ആപജ്ജതി. ഇതി ഏകസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഏകമേവ പയോഗം സന്ധായ ‘‘ആപത്തിം ആപജ്ജന്തോ ദേസേതീ’’തി ഇദം ചതുക്കം വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം.

കമ്മചതുക്കേ പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗാപത്തിം കമ്മേന ആപജ്ജതി, ദേസേന്തോ അകമ്മേന വുട്ഠാതി. വിസ്സട്ഠിആദികം അകമ്മേന ആപജ്ജതി, പരിവാസാദിനാ കമ്മേന വുട്ഠാതി. സമനുഭാസനം കമ്മേനേവ ആപജ്ജതി, കമ്മേന വുട്ഠാതി. സേസം അകമ്മേന ആപജ്ജതി,അകമ്മേനവുട്ഠാതി.

പരിക്ഖാരചതുക്കേ പഠമോ സകപരിക്ഖാരോ, ദുതിയോ സങ്ഘികോവ തതിയോ ചേതിയസന്തകോ, ചതുത്ഥോ ഗിഹിപരിക്ഖാരോ. സചേ പന സോ പത്തചീവരനവകമ്മഭേസജ്ജാനം അത്ഥായ ആഹടോ ഹോതി, അവാപുരണം ദാതും അന്തോ ഠപാപേതുഞ്ച വട്ടതി.

സമ്മുഖാചതുക്കേ പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗാപത്തിം സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാ ആപജ്ജതി, വുട്ഠാനകാലേ പന സങ്ഘേന കിച്ചം നത്ഥീതി പരമ്മുഖാ വുട്ഠാതി. വിസ്സട്ഠിആദികം പരമ്മുഖാ ആപജ്ജതി, സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാ വുട്ഠാതി. സമനുഭാസനം സങ്ഘസ്സ സമ്മുഖാ ഏവ ആപജ്ജതി, സമ്മുഖാ വുട്ഠാതി. സേസം സമ്പജാനമുസാവാദാദിഭേദം പരമ്മുഖാവ ആപജ്ജതി, പരമ്മുഖാവ വുട്ഠാതി. അജാനന്തചതുക്കം അചിത്തകചതുക്കസദിസം.

ലിങ്ഗപാതുഭാവേനാതി സയിതസ്സേവ ഭിക്ഖുസ്സ വാ ഭിക്ഖുനിയാ വാ ലിങ്ഗപരിവത്തേ ജാതേ സഹഗാരസേയ്യാപത്തി ഹോതി ഇദമേവ തം പടിച്ച വുത്തം. ഉഭിന്നമ്പി പന അസാധാരണാപത്തി ലിങ്ഗപാതുഭാവേന വുട്ഠാതി. സഹപടിലാഭചതുക്കേ യസ്സ ഭിക്ഖുനോ ലിങ്ഗം പരിവത്തതി, സോ സഹ ലിങ്ഗപടിലാഭേന പഠമം ഉപ്പന്നവസേന സേട്ഠഭാവേന ച പുരിമം പുരിസലിങ്ഗം ജഹതി, പച്ഛിമേ ഇത്ഥിലിങ്ഗേ പതിട്ഠാതി, പുരിസകുത്തപുരിസാകാരാദിവസേന പവത്താ കായവചീവിഞ്ഞത്തിയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, ഭിക്ഖൂതി വാ പുരിസോതി വാ ഏവം പവത്താ പണ്ണത്തിയോ നിരുജ്ഝന്തി, യാനി ഭിക്ഖുനീഹി അസാധാരണാനി ഛചത്താലീസ സിക്ഖാപദാനി തേഹി അനാപത്തിയേവ ഹോതി. ദുതിയചതുക്കേ പന യസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ ലിങ്ഗം പരിവത്തതി, സാ പച്ഛാസമുപ്പത്തിയാ വാ ഹീനഭാവേന വാ പച്ഛിമന്തി സങ്ഖ്യം ഗതം ഇത്ഥിലിങ്ഗം ജഹതി, വുത്തപ്പകാരേന പുരിമന്തി സങ്ഖ്യം ഗതേ പുരിസലിങ്ഗേ പതിട്ഠാതി. വുത്തവിപരീതാ വിഞ്ഞത്തിയോ പടിപ്പസ്സമ്ഭന്തി, ഭിക്ഖുനീതി വാ ഇത്ഥീതി വാ ഏവം പവത്താ പണ്ണത്തിയോപി നിരുജ്ഝന്തി, യാനി ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാനി സതം തിംസഞ്ച സിക്ഖാപദാനി, തേഹി അനാപത്തിയേവ ഹോതി.

ചത്താരോ സാമുക്കംസാതി ചത്താരോ മഹാപദേസാ, തേ ഹി ഭഗവതാ അനുപ്പന്നേ വത്ഥുമ്ഹി സയം ഉക്കംസിത്വാ ഉക്ഖിപിത്വാ ഠപിതത്താ ‘‘സാമുക്കംസാ’’തി വുച്ചന്തി. പരിഭോഗാതി അജ്ഝോഹരണീയപരിഭോഗാ, ഉദകം പന അകാലികത്താ അപ്പടിഗ്ഗഹിതകം വട്ടതി. യാവകാലികാദീനി അപ്പടിഗ്ഗഹിതകാനി അജ്ഝോഹരിതും ന വട്ടന്തി. ചത്താരി മഹാവികടാനി കാലോദിസ്സത്താ യഥാവുത്തേ കാലേ വട്ടന്തി. ഉപാസകോ സീലവാതി പഞ്ച വാ ദസ വാ സീലാനി ഗോപയമാനോ.

ആഗന്തുകാദിചതുക്കേ സഛത്തുപാഹനോ സസീസം പാരുതോ വിഹാരം പവിസന്തോ തത്ഥ വിചരന്തോ ച ആഗന്തുകോവ ആപജ്ജതി, നോ ആവാസികോ. ആവാസികവത്തം അകരോന്തോ പന ആവാസികോ ആപജ്ജതി, നോ ആഗന്തുകോ. സേസം കായവചീദ്വാരികം ആപത്തിം ഉഭോപി ആപജ്ജന്തി, അസാധാരണം ആപത്തിം നേവ ആഗന്തുകോ ആപജ്ജതി, നോ ആവാസികോ. ഗമിയചതുക്കേപി ഗമിയവത്തം അപൂരേത്വാ ഗച്ഛന്തോ ഗമികോ ആപജ്ജതി, നോ ആവാസികോ. ആവാസികവത്തം അകരോന്തോ പന ആവാസികോ ആപജ്ജതി, നോ ഗമികോ. സേസം ഉഭോപി ആപജ്ജന്തി, അസാധാരണം ഉഭോപി നാപജ്ജന്തി. വത്ഥുനാനത്തതാദിചതുക്കേ ചതുന്നം പാരാജികാനം അഞ്ഞമഞ്ഞം വത്ഥുനാനത്തതാവ ഹോതി,നആപത്തിനാനത്തതാ. സബ്ബാപി ഹി സാ പാരാജികാപത്തിയേവ. സങ്ഘാദിസേസാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഭിക്ഖുസ്സ ച ഭിക്ഖുനിയാ ച അഞ്ഞമഞ്ഞം കായസംസഗ്ഗേ ഭിക്ഖുസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികന്തി ഏവം ആപത്തിനാനത്തതാവ ഹോതി, ന വത്ഥുനാനത്തതാ, ഉഭിന്നമ്പി ഹി കായസംസഗ്ഗോവ വത്ഥു. തഥാ ‘‘ലസുണക്ഖാദനേ ഭിക്ഖുനിയാ പാചിത്തിയം, ഭിക്ഖുസ്സ ദുക്കട’’ന്തി ഏവമാദിനാപേത്ഥ നയേന യോജനാ വേദിതബ്ബാ. ചതുന്നം പാരാജികാനം തേരസഹി സങ്ഘാദിസേസേഹി സദ്ധിം വത്ഥുനാനത്തതാ ചേവ ആപത്തിനാനത്തതാ ച. ഏവം സങ്ഘാദിസേസാദീനം അനിയതാദീഹി. ആദിതോ പട്ഠായ ചത്താരി പാരാജികാനി ഏകതോ ആപജ്ജന്താനം ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീനം നേവ വത്ഥുനാനത്തതാ നോ ആപത്തിനാനത്തതാ. വിസും ആപജ്ജന്തേസുപി സേസാ സാധാരണാപത്തിയോ ആപജ്ജന്തേസുപി ഏസേവ നയോ.

വത്ഥുസഭാഗാദിചതുക്കേ ഭിക്ഖുസ്സ ച ഭിക്ഖുനിയാ ച കായസംസഗ്ഗേ വത്ഥുസഭാഗതാ, നോ ആപത്തിസഭാഗതാ, ചതൂസു പാരാജികേസു ആപത്തിസഭാഗതാ, നോ വത്ഥുസഭാഗതാ. ഏസ നയോ സങ്ഘാദിസേസാദീസു. ഭിക്ഖുസ്സ ച ഭിക്ഖുനിയാ ച ചതൂസു പാരാജികേസു വത്ഥുസഭാഗതാ ചേവ ആപത്തിസഭാഗതാ ച. ഏസ നയോ സബ്ബാസു സാധാരണാപത്തീസു. അസാധാരണാപത്തിയം നേവ വത്ഥുസഭാഗതാ നോ ആപത്തിസഭാഗതാ. യോ ഹി പുരിമചതുക്കേ പഠമോ പഞ്ഹോ, സോ ഇധ ദുതിയോ; യോ ച തത്ഥ ദുതിയോ, സോ ഇധ പഠമോ. തതിയചതുത്ഥേസു നാനാകരണം നത്ഥി.

ഉപജ്ഝായചതുക്കേ സദ്ധിവിഹാരികസ്സ ഉപജ്ഝായേന കത്തബ്ബവത്തസ്സ അകരണേ ആപത്തിം ഉപജ്ഝായോ ആപജ്ജതി, നോ സദ്ധിവിഹാരികോ ഉപജ്ഝായസ്സ കത്തബ്ബവത്തം അകരോന്തോ സദ്ധിവിഹാരികോ ആപജ്ജതി, നോ ഉപജ്ഝായോ; സേസം ഉഭോപി ആപജ്ജന്തി, അസാധാരണം ഉഭോപി നാപജ്ജന്തി. ആചരിയചതുക്കേപി ഏസേവ നയോ.

ആദിയന്തചതുക്കേ പാദം വാ അതിരേകപാദം വാ സഹത്ഥാ ആദിയന്തോ ഗരുകം ആപജ്ജതി, ഊനകപാദം ഗണ്ഹാഹീതി ആണത്തിയാ അഞ്ഞം പയോജേന്തോ ലഹുകം ആപജ്ജതി. ഏതേന നയേന സേസപദത്തയം വേദിതബ്ബം.

അഭിവാദനാരഹചതുക്കേ ഭിക്ഖുനീനം താവ ഭത്തഗ്ഗേ നവമഭിക്ഖുനിതോ പട്ഠായ ഉപജ്ഝായാപി അഭിവാദനാരഹാ നോ പച്ചുട്ഠാനാരഹാ. അവിസേസേന ച വിപ്പകതഭോജനസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ യോ കോചി വുഡ്ഢതരോ. സട്ഠിവസ്സസ്സാപി പാരിവാസികസ്സ സമീപഗതോ തദഹുപസമ്പന്നോപി പച്ചുട്ഠാനാരഹോ നോ അഭിവാദനാരഹോ. അപ്പടിക്ഖിത്തേസു ഠാനേസു വുഡ്ഢോ നവകസ്സ അഭിവാദനാരഹോ ചേവ പച്ചുട്ഠാനാരഹോ ച. നവകോ പന വുഡ്ഢസ്സ നേവ അഭിവാദനാരഹോ ന പച്ചുട്ഠാനാരഹോ. ആസനാരഹചതുക്കസ്സ പഠമപദം പുരിമചതുക്കേ ദുതിയപദേന, ദുതിയപദഞ്ച പഠമപദേന അത്ഥതോ സദിസം.

കാലചതുക്കേ പവാരേത്വാ ഭുഞ്ജന്തോ കാലേ ആപജ്ജതി നോ വികാലേ, വികാലഭോജനാപത്തിം വികാലേ ആപജ്ജതി നോ കാലേ, സേസം കാലേ ചേവ ആപജ്ജതി വികാലേ ച, അസാധാരണം നേവ കാലേ നോ വികാലേ. പടിഗ്ഗഹിതചതുക്കേ പുരേഭത്തം പടിഗ്ഗഹിതാമിസം കാലേ കപ്പതി നോ വികാലേ. പാനകം വികാലേ കപ്പതി, പുനദിവസമ്ഹി നോ കാലേ. സത്താഹകാലികം യാവജീവികം കാലേ ചേവ കപ്പതി വികാലേ ച. അത്തനോ അത്തനോ കാലാതീതം യാവകാലികാദിത്തയം അകപ്പിയമംസം ഉഗ്ഗഹിതകമപ്പടിഗ്ഗഹിതകഞ്ച നേവ കാലേ കപ്പതി നോ വികാലേ.

പച്ചന്തിമചതുക്കേ സമുദ്ദേ സീമം ബന്ധന്തോ പച്ചന്തിമേസു ജനപദേസു ആപജ്ജതി, നോ മജ്ഝിമേസു; പഞ്ചവഗ്ഗേന ഗണേന ഉപസമ്പാദേന്തോ ഗുണങ്ഗുണൂപാഹനം ധുവനഹാനം ചമ്മത്ഥരണാനി ച മജ്ഝിമേസു ജനപദേസു ആപജ്ജതി നോ പച്ചന്തിമേസു. ഇമാനി ചത്താരി ‘‘ഇധ ന കപ്പന്തീ’’തി വദന്തോപി പച്ചന്തിമേസു ആപജ്ജതി, ‘‘ഇധ കപ്പന്തീ’’തി വദന്തോ പന മജ്ഝിമേസു ആപജ്ജതി. സേസാപത്തിം ഉഭയത്ഥ ആപജ്ജതി, അസാധാരണം ന കത്ഥചി ആപജ്ജതി. ദുതിയചതുക്കേ പഞ്ചവഗ്ഗേന ഗണേന ഉപസമ്പദാദി ചതുബ്ബിധമ്പി വത്ഥു പച്ചന്തിമേസു ജനപദേസു കപ്പതി. ‘‘ഇദം കപ്പതീ’’തി ദീപേതുമ്പി തത്ഥേവ കപ്പതി നോ മജ്ഝിമേസു. ‘‘ഇദം ന കപ്പതീ’’തി ദീപേതും പന മജ്ഝിമേസു ജനപദേസു കപ്പതി നോ പച്ചന്തിമേസു. സേസം ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ പഞ്ച ലോണാനീ’’തിആദി അനുഞ്ഞാതകം ഉഭയത്ഥ കപ്പതി. യം പന അകപ്പിയന്തി പടിക്ഖിത്തം, തം ഉഭയത്ഥാപി ന കപ്പതി.

അന്തോആദിചതുക്കേ അനുപഖജ്ജ സേയ്യാദിം അന്തോ ആപജ്ജതി നോ ബഹി, അജ്ഝോകാസേ സങ്ഘികമഞ്ചാദീനി നിക്ഖിപിത്വാ പക്കമന്തോ ബഹി ആപജ്ജതി നോ അന്തോ, സേസം അന്തോ ചേവ ബഹി ച, അസാധാരണം നേവ അന്തോ ന ബഹി. അന്തോസീമാദിചതുക്കേ ആഗന്തുകോ വത്തം അപൂരേന്തോ അന്തോസീമായ ആപജ്ജതി, ഗമിയോ ബഹിസീമായ മുസാവാദാദിം അന്തോസീമായ ച ബഹിസീമായ ച ആപജ്ജതി,അസാധാരണം ന കത്ഥചി. ഗാമചതുക്കേ അന്തരഘരപടിസംയുത്തം സേഖിയപഞ്ഞത്തിം ഗാമേ ആപജ്ജതി നോ അരഞ്ഞേ. ഭിക്ഖുനീ അരുണം ഉട്ഠാപയമാനാ അരഞ്ഞേ ആപജ്ജതി നോ ഗാമേ. മുസാവാദാദിം ഗാമേ ചേവ ആപജ്ജതി അരഞ്ഞേ ച, അസാധാരണം ന കത്ഥചി.

ചത്താരോ പുബ്ബകിച്ചാതി ‘‘സമ്മജ്ജനീ പദീപോ ച ഉദകം ആസനേന ചാ’’തി ഇദം ചതുബ്ബിധം പുബ്ബകരണന്തി വുച്ചതീതി വുത്തം. ‘‘ഛന്ദപാരിസുദ്ധിഉതുക്ഖാനം ഭിക്ഖുഗണനാ ച ഓവാദോ’’തി ഇമേ പന ‘‘ചത്താരോ പുബ്ബകിച്ചാ’’തി വേദിതബ്ബാ. ചത്താരോ പത്തകല്ലാതി ഉപോസഥോ യാവതികാ ച ഭിക്ഖൂ കമ്മപ്പത്താ തേ ആഗതാ ഹോന്തി, സഭാഗാപത്തിയോ ന വിജ്ജന്തി, വജ്ജനീയാ ച പുഗ്ഗലാ തസ്മിം ന ഹോന്തി, പത്തകല്ലന്തി വുച്ചതീതി. ചത്താരി അനഞ്ഞപാചിത്തിയാനീതി ‘‘ഏതദേവ പച്ചയം കരിത്വാ അനഞ്ഞം പാചിത്തിയ’’ന്തി ഏവം വുത്താനി അനുപഖജ്ജസേയ്യാകപ്പനസിക്ഖാപദം ‘‘ഏഹാവുസോ ഗാമം വാ നിഗമം വാ’’തി സിക്ഖാപദം, സഞ്ചിച്ച കുക്കുച്ചഉപദഹനം, ഉപസ്സുതിതിട്ഠനന്തി ഇമാനി ചത്താരി. ചതസ്സോ ഭിക്ഖുസമ്മുതിയോതി ‘‘ഏകരത്തമ്പി ചേ ഭിക്ഖു തിചീവരേന വിപ്പവസേയ്യ അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ, അഞ്ഞം നവം സന്ഥതം കാരാപേയ്യ അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ, തതോ ചേ ഉത്തരി വിപ്പവസേയ്യ അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ, ദുട്ഠുല്ലം ആപത്തിം അനുപസമ്പന്നസ്സ ആരോചേയ്യ അഞ്ഞത്ര ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാ’’തി ഏവം ആഗതാ തേരസഹി സമ്മുതീഹി മുത്താ സമ്മുതിയോ. ഗിലാനചതുക്കേ അഞ്ഞഭേസജ്ജേന കരണീയേന ലോലതായ അഞ്ഞം വിഞ്ഞാപേന്തോ ഗിലാനോ ആപജ്ജതി, അഭേസജ്ജകരണീയേന ഭേസജ്ജം വിഞ്ഞാപേന്തോ അഗിലാനോ ആപജ്ജതി, മുസാവാദാദിം ഉഭോപി ആപജ്ജന്തി, അസാധാരണം ഉഭോപി നാപജ്ജന്തി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ചതുക്കവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഞ്ചകവാരവണ്ണനാ

൩൨൫. പഞ്ചകേസു പഞ്ച പുഗ്ഗലാ നിയതാതി ആനന്തരിയാനമേവേതം ഗഹണം. പഞ്ച ഛേദനകാ ആപത്തിയോ നാമ പമാണാതിക്കന്തേ മഞ്ചപീഠേ നിസീദനകണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിവസ്സികസാടികാസു സുഗതചീവരേ ച വേദിതബ്ബാ. പഞ്ചഹാകാരേഹീതി അലജ്ജിതാ, അഞ്ഞാണതാ, കുക്കുച്ചപ്പകതതാ, അകപ്പിയേ കപ്പിയസഞ്ഞിതാ, കപ്പിയേ അകപ്പിയസഞ്ഞിതാതി ഇമേഹി പഞ്ചഹി. പഞ്ച ആപത്തിയോ മുസാവാദപച്ചയാതി പാരാജികഥുല്ലച്ചയദുക്കടസങ്ഘാദിസേസപാചിത്തിയാ. അനാമന്തചാരോതി ‘‘സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛാ പുരേഭത്തം പച്ഛാഭത്തം കുലേസു ചാരിത്തം ആപജ്ജേയ്യാ’’തി ഇമസ്സ ആപുച്ഛിത്വാ ചാരസ്സ അഭാവോ. അനധിട്ഠാനന്തി ‘‘ഗണഭോജനേ അഞ്ഞത്ര സമയാ’’തി വുത്തം സമയം അധിട്ഠഹിത്വാ ഭോജനം അധിട്ഠാനം നാമ; തഥാ അകരണം അനധിട്ഠാനം. അവികപ്പനാ നാമ യാ പരമ്പരഭോജനേ വികപ്പനാ വുത്താ, തസ്സാ അകരണം. ഇമാനി ഹി പഞ്ച പിണ്ഡപാതികസ്സ ധുതങ്ഗേനേവ പടിക്ഖിത്താനി. ഉസ്സങ്കിതപരിസങ്കിതോതി യേ പസ്സന്തി, യേ സുണന്തി, തേഹി ഉസ്സങ്കിതോ ചേവ പരിസങ്കിതോ ച. അപി അകുപ്പധമ്മോ ഖീണാസവോപി സമാനോ, തസ്മാ അഗോചരാ പരിഹരിതബ്ബാ. ന ഹി ഏതേസു സന്ദിസ്സമാനോ അയസതോ വാ ഗരഹതോ വാ മുച്ചതി. സോസാനികന്തി സുസാനേ പതിതകം. പാപണികന്തി ആപണദ്വാരേ പതിതകം. ഥൂപചീവരന്തി വമ്മികം പരിക്ഖിപിത്വാ ബലികമ്മകതം. ആഭിസേകികന്തി നഹാനട്ഠാനേ വാ രഞ്ഞോ അഭിസേകട്ഠാനേ വാ ഛഡ്ഡിതചീവരം. ഭതപടിയാഭതന്തി സുസാനം നേത്വാ പുന ആനീതകം. പഞ്ച മഹാചോരാ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മേ വുത്താ.

പഞ്ചാപത്തിയോ കായതോ സമുട്ഠന്തീതി പഠമേന ആപത്തിസമുട്ഠാനേന പഞ്ച ആപത്തിയോ ആപജ്ജതി, ‘‘ഭിക്ഖു കപ്പിയസഞ്ഞീ സഞ്ഞാചികായ കുടിം കരോതീ’’തി ഏവം അന്തരപേയ്യാലേ വുത്താപത്തിയോ. പഞ്ച ആപത്തിയോ കായതോ ച വാചതോ ചാതി തതിയേന ആപത്തിസമുട്ഠാനേന പഞ്ച ആപത്തിയോ ആപജ്ജതി, ‘‘ഭിക്ഖു കപ്പിയസഞ്ഞീ സംവിദഹിത്വാ കുടിം കരോതീ’’തി ഏവം തത്ഥേവ വുത്താ ആപത്തിയോ. ദേസനാഗാമിനിയോതി ഠപേത്വാ പാരാജികഞ്ച സങ്ഘാദിസേസഞ്ച അവസേസാ.

പഞ്ച കമ്മാനീതി തജ്ജനീയനിയസ്സപബ്ബാജനീയപടിസാരണീയാനി ചത്താരി ഉക്ഖേപനീയഞ്ച തിവിധമ്പി ഏകന്തി പഞ്ച. യാവതതിയകേ പഞ്ചാതി ഉക്ഖിത്താനുവത്തികായ ഭിക്ഖുനിയാ യാവതതിയം സമനുഭാസനായ അപ്പടിനിസ്സജ്ജന്തിയാ പാരാജികം ഥുല്ലച്ചയം ദുക്കടന്തി തിസ്സോ, ഭേദകാനുവത്തകാദിസമനുഭാസനാസു സങ്ഘാദിസേസോ, പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ പാചിത്തിയം. അദിന്നന്തി അഞ്ഞേന അദിന്നം. അവിദിതന്തി പടിഗ്ഗണ്ഹാമീതി ചേതനായ അഭാവേന അവിദിതം. അകപ്പിയന്തി പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹി അകപ്പിയകതം; യം വാ പനഞ്ഞമ്പി അകപ്പിയമംസം അകപ്പിയഭോജനം. അകതാതിരിത്തന്തി പവാരേത്വാ അതിരിത്തം അകതം. സമജ്ജദാനന്തി നടസമജ്ജാദിദാനം. ഉസഭദാനന്തി ഗോഗണസ്സ അന്തരേ ഉസഭവിസ്സജ്ജനം. ചിത്തകമ്മദാനന്തി ആവാസം കാരേത്വാ തത്ഥ ചിത്തകമ്മം കാരേതും വട്ടതി. ഇദം പന പടിഭാനചിത്തകമ്മദാനം സന്ധായ വുത്തം. ഇമാനി ഹി പഞ്ച കിഞ്ചാപി ലോകസ്സ പുഞ്ഞസമ്മതാനി, അഥ ഖോ അപുഞ്ഞാനി അകുസലാനിയേവ. ഉപ്പന്നം പടിഭാനന്തി ഏത്ഥ പടിഭാനന്തി കഥേതുകമ്യതാ വുച്ചതി. ഇമേ പഞ്ച ദുപ്പടിവിനോദയാതി ന സുപടിവിനോദയാ; ഉപായേന പന കാരണേന അനുരൂപാഹി പച്ചവേക്ഖനാഅനുസാസനാദീഹി സക്കാ പടിവിനോദേതുന്തി അത്ഥോ.

സകചിത്തം പസീദതീതി ഏത്ഥ ഇമാനി വത്ഥൂനി – കടഅന്ധകാരവാസീ ഫുസ്സദേവത്ഥേരോ കിര ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ സിന്ദുവാരകുസുമസന്ഥതമിവ സമവിപ്പകിണ്ണവാലികം ചേതിയങ്ഗണം ഓലോകേന്തോ ബുദ്ധാരമ്മണം പീതിപാമോജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ അട്ഠാസി. തസ്മിം ഖണേ മാരോ പബ്ബതപാദേ നിബ്ബത്തകാളമക്കടോ വിയ ഹുത്വാ ചേതിയങ്ഗണേ ഗോമയം വിപ്പകിരന്തോ ഗതോ. ഥേരോ നാസക്ഖി അരഹത്തം പാപുണിതും, സമ്മജ്ജിത്വാ അഗമാസി. ദുതിയദിവസേപി ജരഗ്ഗവോ ഹുത്വാ താദിസമേവ വിപ്പകാരം അകാസി. തതിയദിവസേ വങ്കപാദം മനുസ്സത്തഭാവം നിമ്മിനിത്വാ പാദേന പരികസന്തോ അഗമാസി. ഥേരോ ‘‘ഏവരൂപോ ബീഭച്ഛപുരിസോ സമന്താ യോജനപ്പമാണേസു ഗോചരഗാമേസു നത്ഥി, സിയാ നു ഖോ മാരോ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘മാരോസി ത്വ’’ന്തി ആഹ. ‘‘ആമ, ഭന്തേ, മാരോമ്ഹി, ന ദാനി തേ വഞ്ചേതും അസക്ഖി’’ന്തി. ‘‘ദിട്ഠപുബ്ബോ തയാ തഥാഗതോ’’തി? ‘‘ആമ, ദിട്ഠപുബ്ബോ’’തി. ‘‘മാരോ നാമ മഹാനുഭാവോ ഹോതി, ഇങ്ഘ താവ ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ അത്തഭാവസദിസം അത്തഭാവം നിമ്മിനാഹീ’’തി? ‘‘ന സക്കാ, ഭന്തേ, താദിസം രൂപം നിമ്മിനിതും; അപിച ഖോ പന തംസരിക്ഖകം പതിരൂപകം നിമ്മിനിസ്സാമീ’’തി സകഭാവം വിജഹിത്വാ ബുദ്ധരൂപസദിസേന അത്തഭാവേന അട്ഠാസി. ഥേരോ മാരം ഓലോകേത്വാ ‘‘അയം താവ സരാഗദോസമോഹോ ഏവം സോഭതി, കഥം നു ഖോ ഭഗവാ ന സോഭതി സബ്ബസോ വീതരാഗദോസമോഹോ’’തി ബുദ്ധാരമ്മണം പീതിം പടിലഭിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. മാരോ ‘‘വഞ്ചിതോമ്ഹി തയാ, ഭന്തേ’’തി ആഹ. ഥേരോപി ‘‘കിം അത്ഥി ജരമാര, താദിസം വഞ്ചേതു’’ന്തി ആഹ. ലോകന്തരവിഹാരേപി ദത്തോ നാമ ദഹരഭിക്ഖു ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ ഓലോകേന്തോ ഓദാതകസിണം പടിലഭി. അട്ഠ സമാപത്തിയോ നിബ്ബത്തേസി. തതോ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഫലത്തയം സച്ഛാകാസി.

പരചിത്തം പസീദതീതി ഏത്ഥ ഇമാനി വത്ഥൂനി – തിസ്സോ നാമ ദഹരഭിക്ഖു ജമ്ബുകോലചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ സങ്കാരഛഡ്ഡനിം ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാവ അട്ഠാസി. തസ്മിം ഖണേ തിസ്സദത്തത്ഥേരോ നാമ നാവാതോ ഓരുയ്ഹ ചേതിയങ്ഗണം ഓലോകേന്തോ ഭാവിതചിത്തേന സമ്മട്ഠട്ഠാനന്തി ഞത്വാ പഞ്ഹാസഹസ്സം പുച്ഛി, ഇതരോ സബ്ബം വിസ്സജ്ജേസി. അഞ്ഞതരസ്മിമ്പി വിഹാരേ ഥേരോ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജിത്വാ വത്തം പരിച്ഛിന്ദി. യോനകവിസയതോ ചേതിയവന്ദകാ ചത്താരോ ഥേരാ ആഗന്ത്വാ ചേതിയങ്ഗണം ദിസ്വാ അന്തോ അപ്പവിസിത്വാ ദ്വാരേയേവ ഠത്വാ ഏകോ ഥേരോ അട്ഠ കപ്പേ അനുസ്സരി, ഏകോ സോളസ, ഏകോ വീസതി, ഏകോ തിംസ കപ്പേ അനുസ്സരി.

ദേവതാ അത്തമനാ ഹോന്തീതി ഏത്ഥ ഇദം വത്ഥു – ഏകസ്മിം കിര വിഹാരേ ഏകോ ഭിക്ഖു ചേതിയങ്ഗണഞ്ച ബോധിയങ്ഗണഞ്ച സമ്മജ്ജിത്വാ നഹായിതും ഗതോ. ദേവതാ ‘‘ഇമസ്സ വിഹാരസ്സ കതകാലതോ പട്ഠായ ഏവം വത്തം പൂരേത്വാ സമ്മട്ഠപുബ്ബോ ഭിക്ഖു നത്ഥീ’’തി പസന്നചിത്താ പുപ്ഫഹത്ഥാ അട്ഠംസു. ഥേരോ ആഗന്ത്വാ ‘‘കതരഗാമവാസികാത്ഥാ’’തി ആഹ. ‘‘ഭന്തേ, ഇധേവ വസാമ, ഇമസ്സ വിഹാരസ്സ കതകാലതോ പട്ഠായ ഏവം വത്തം പൂരേത്വാ സമ്മട്ഠപുബ്ബോ ഭിക്ഖു നത്ഥീതി തുമ്ഹാകം, ഭന്തേ, വത്തേ പസീദിത്വാ പുപ്ഫഹത്ഥാ ഠിതാമ്ഹാ’’തി ദേവതാ ആഹംസു.

പാസാദികസംവത്തനികന്തി ഏത്ഥ ഇദം വത്ഥു – ഏകം കിര അമച്ചപുത്തം അഭയത്ഥേരഞ്ച ആരബ്ഭ അയം കഥാ ഉദപാദി ‘‘കിം നു ഖോ അമച്ചപുത്തോ പാസാദികോ, അഭയത്ഥേരോതി ഉഭോപി നേ ഏകസ്മിം ഠാനേ ഓലോകേസ്സാമാ’’തി. ഞാതകാ അമച്ചപുത്തം അലങ്കരിത്വാ മഹാചേതിയം വന്ദാപേസ്സാമാതി അഗമംസു. ഥേരമാതാപി പാസാദികം ചീവരം കാരേത്വാ പുത്തസ്സ പഹിണി, ‘‘പുത്തോ മേ കേസേ ഛിന്ദാപേത്വാ ഇമം ചീവരം പാരുപിത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ മഹാചേതിയം വന്ദതൂ’’തി. അമച്ചപുത്തോ ഞാതിപരിവുതോ പാചീനദ്വാരേന ചേതിയങ്ഗണം ആരുള്ഹോ, അഭയത്ഥേരോ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ ദക്ഖിണദ്വാരേന ചേതിയങ്ഗണം ആരുഹിത്വാ ചേതിയങ്ഗണേ തേന സദ്ധിം സമാഗന്ത്വാ ആഹ – ‘‘കിം ത്വം, ആവുസോ, മഹല്ലകത്ഥേരസ്സ സമ്മട്ഠട്ഠാനേ കചവരം ഛഡ്ഡേത്വാ മയാ സദ്ധിം യുഗഗ്ഗാഹം ഗണ്ഹാസീ’’തി. അതീതത്തഭാവേ കിര അഭയത്ഥേരോ മഹല്ലകത്ഥേരോ നാമ ഹുത്വാ ഗോചരഗാമേ ചേതിയങ്ഗണം സമ്മജ്ജി, അമച്ചപുത്തോ മഹാഉപാസകോ ഹുത്വാ സമ്മട്ഠട്ഠാനേ കചവരം ഗഹേത്വാ ഛഡ്ഡേസി.

സത്ഥുസാസനം കതം ഹോതീതി ഇദം സമ്മജ്ജനവത്തം നാമ ബുദ്ധേഹി വണ്ണിതം, തസ്മാ തം കരോന്തേന സത്ഥുസാസനം കതം ഹോതി. തത്രിദം വത്ഥു – ആയസ്മാ കിര സാരിപുത്തോ ഹിമവന്തം ഗന്ത്വാ ഏകസ്മിം പബ്ഭാരേ അസമ്മജ്ജിത്വാവ നിരോധം സമാപജ്ജിത്വാ നിസീദി. ഭഗവാ ആവജ്ജന്തോ ഥേരസ്സ അസമ്മജ്ജിത്വാ നിസിന്നഭാവം ഞത്വാ ആകാസേന ഗന്ത്വാ ഥേരസ്സ പുരതോ അസമ്മട്ഠട്ഠാനേ പാദാനി ദസ്സേത്വാ പച്ചാഗഞ്ഛി. ഥേരോ സമാപത്തിതോ വുട്ഠിതോ ഭഗവതോ പാദാനി ദിസ്വാ ബലവഹിരോത്തപ്പം പച്ചുപട്ഠാപേത്വാ ജണ്ണുകേഹി പതിട്ഠായ ‘‘അസമ്മജ്ജിത്വാ നിസിന്നഭാവം വത മേ സത്ഥാ അഞ്ഞാസി, സങ്ഘമജ്ഝേ ദാനി ചോദനം കാരേസ്സാമീ’’തി ദസബലസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ നിസീദി. ഭഗവാ ‘‘കുഹിം ഗതോസി, സാരിപുത്താ’’തി വത്വാ ‘‘ന പതിരൂപം ദാനി തേ മയ്ഹം അനന്തരേ ഠാനേ ഠത്വാ വിചരന്തസ്സ അസമ്മജ്ജിത്വാ നിസീദിതു’’ന്തി ആഹ. തതോ പട്ഠായ ഥേരോ ഗണ്ഠികപടിമുഞ്ചനട്ഠാനേപി തിട്ഠന്തോ പാദേന കചവരം വിയൂഹിത്വാവ തിട്ഠതി.

അത്തനോ ഭാസപരിയന്തം ന ഉഗ്ഗണ്ഹാതീതി ‘‘ഇമസ്മിം വത്ഥുസ്മിം ഏത്തകം സുത്തം ഉപലബ്ഭതി, ഏത്തകോ വിനിച്ഛയോ, ഏത്തകം സുത്തഞ്ച വിനിച്ഛയഞ്ച വക്ഖാമീ’’തി ഏവം അത്തനോ ഭാസപരിയന്തം ന ഉഗ്ഗണ്ഹാതി. ‘‘അയം ചോദകസ്സ പുരിമകഥാ, അയം പച്ഛിമകഥാ, അയം ചുദിതകസ്സ പുരിമകഥാ, അയം പച്ഛിമകഥാ, ഏത്തകം ഗയ്ഹൂപഗം, ഏത്തകം ന ഗയ്ഹൂപഗ’’ന്തി ഏവം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ പന പരസ്സ ഭാസപരിയന്തം ന ഉഗ്ഗണ്ഹാതി നാമ. ആപത്തിം ന ജാനാതീതി പാരാജികം വാ സങ്ഘാദിസേസം വാതി സത്തന്നം ആപത്തിക്ഖന്ധാനം നാനാകരണം ന ജാനാതി. മൂലന്തി ദ്വേ ആപത്തിയാ മൂലാനി കായോ ച വാചാ ച, താനി ന ജാനാതി. സമുദയന്തി ഛ ആപത്തിസമുട്ഠാനാനി ആപത്തിസമുദയോ നാമ, താനി ന ജാനാതി. പാരാജികാദീനം വത്ഥും ന ജാനാതീതിപി വുത്തം ഹോതി. നിരോധന്തി അയം ആപത്തി ദേസനായ നിരുജ്ഝതി, വൂപസമ്മതി, അയം വുട്ഠാനേനാതി ഏവം ആപത്തിനിരോധം ന ജാനാതി. സത്ത സമഥേ അജാനന്തോ പന ആപത്തിനിരോധഗാമിനിപടിപദം ന ജാനാതി.

അധികരണപഞ്ചകേ അധികരണം നാമ ചത്താരി അധികരണാനി. അധികരണസ്സ മൂലം നാമ തേത്തിംസ മൂലാനി – വിവാദാധികരണസ്സ ദ്വാദസ മൂലാനി, അനുവാദാധികരണസ്സ ചുദ്ദസ, ആപത്താധികരണസ്സ ഛ, കിച്ചാധികരണസ്സ ഏകം; താനി പരതോ ആവി ഭവിസ്സന്തി. അധികരണസമുദയോ നാമ അധികരണസമുട്ഠാനം. വിവാദാധികരണം അട്ഠാരസ ഭേദകരവത്ഥൂനി നിസ്സായ ഉപ്പജ്ജതി; അനുവാദാധികരണം ചതസ്സോ വിപത്തിയോ; ആപത്താധികരണം സത്താപത്തിക്ഖന്ധേ; കിച്ചാധികരണം ചത്താരി സങ്ഘകിച്ചാനീതി ഇമം വിഭാഗം ന ജാനാതീതി അത്ഥോ. അധികരണനിരോധം ന ജാനാതീതി ധമ്മേന വിനയേന സത്ഥുസാസനേന മൂലാമൂലം ഗന്ത്വാ വിനിച്ഛയസമഥം പാപേതും ന സക്കോതി; ‘‘ഇദം അധികരണം ദ്വീഹി, ഇദം ചതൂഹി, ഇദം തീഹി ഇദം ഏകേന സമഥേന സമ്മതീ’’തി ഏവം സത്ത സമഥേ അജാനന്തോ പന അധികരണനിരോധഗാമിനിപടിപദം ന ജാനാതി നാമ. വത്ഥും ന ജാനാതീതി ‘‘ഇദം പാരാജികസ്സ വത്ഥു, ഇദം സങ്ഘാദിസേസസ്സാ’’തി ഏവം സത്തന്നം ആപത്തിക്ഖന്ധാനം വത്ഥും ന ജാനാതി. നിദാനന്തി ‘‘സത്തന്നം നിദാനാനം ഇദം സിക്ഖാപദം ഏത്ഥ പഞ്ഞത്തം, ഇദം ഏത്ഥാ’’തി ന ജാനാതി. പഞ്ഞത്തിം ന ജാനാതീതി തസ്മിം തസ്മിം സിക്ഖാപദേ പഠമപഞ്ഞത്തിം ന ജാനാതി. അനുപഞ്ഞത്തിന്തി പുനപ്പുനം പഞ്ഞത്തിം ന ജാനാതി. അനുസന്ധിവചനപഥന്തി കഥാനുസന്ധി-വിനിച്ഛയാനുസന്ധിവസേന വത്ഥും ന ജാനാതി. ഞത്തിം ന ജാനാതീതി സബ്ബേന സബ്ബം ഞത്തിം ന ജാനാതി. ഞത്തിയാ കരണം ന ജാനാതീതി ഞത്തികിച്ചം ന ജാനാതി, ഓസാരണാദീസു നവസു ഠാനേസു ഞത്തികമ്മം നാമ ഹോതി, ഞത്തിദുതിയഞത്തിചതുത്ഥകമ്മേസു ഞത്തിയാ കമ്മപ്പത്തോ ഹുത്വാ തിട്ഠതീതി ന ജാനാതി. ന പുബ്ബകുസലോ ഹോതി ന അപരകുസലോതി പുബ്ബേ കഥേതബ്ബഞ്ച പച്ഛാ കഥേതബ്ബഞ്ച ന ജാനാതി, ഞത്തി നാമ പുബ്ബേ ഠപേതബ്ബാ, പച്ഛാ ന ഠപേതബ്ബാതിപി ന ജാനാതി. അകാലഞ്ഞൂ ച ഹോതീതി കാലം ന ജാനാതി, അനജ്ഝിട്ഠോ അയാചിതോ ഭാസതി, ഞത്തികാലമ്പി ഞത്തിഖേത്തമ്പി ഞത്തിഓകാസമ്പി ന ജാനാതി.

മന്ദത്താ മോമൂഹത്താതി കേവലം അഞ്ഞാണേന മോമൂഹഭാവേന ധുതങ്ഗേ ആനിസംസം അജാനിത്വാ. പാപിച്ഛോതി തേന അരഞ്ഞവാസേന പച്ചയലാഭം പത്ഥയമാനോ. പവിവേകന്തി കായചിത്തഉപധിവിവേകം. ഇദമത്ഥിതന്തി ഇമായ കല്യാണായ പടിപത്തിയാ അത്ഥോ ഏതസ്സാതി ഇദമത്ഥി, ഇദമത്ഥിനോ ഭാവോ ഇദമത്ഥിതാ; തം ഇദമത്ഥിതംയേവ നിസ്സായ ന അഞ്ഞം കിഞ്ചി ലോകാമിസന്തി അത്ഥോ.

ഉപോസഥം ന ജാനാതീതി നവവിധം ഉപോസഥം ന ജാനാതി. ഉപോസഥകമ്മന്തി അധമ്മേനവഗ്ഗാദിഭേദം ചതുബ്ബിധം ഉപോസഥകമ്മം ന ജാനാതി. പാതിമോക്ഖന്തി ദ്വേ മാതികാ ന ജാനാതി. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസന്തി സബ്ബമ്പി നവവിധം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസം ന ജാനാതി. പവാരണന്തി നവവിധം പവാരണം ന ജാനാതി. പവാരണാകമ്മം ഉപോസഥകമ്മസദിസമേവ.

അപാസാദികപഞ്ചകേ – അപാസാദികന്തി കായദുച്ചരിതാദി അകുസലകമ്മം വുച്ചതി. പാസാദികന്തി കായസുചരിതാദി കുസലകമ്മം വുച്ചതി. അതിവേലന്തി വേലം അതിക്കമ്മ ബഹുതരം കാലം കുലേസു അപ്പം വിഹാരേതി അത്ഥോ. ഓതാരോതി കിലേസാനം അന്തോ ഓതരണം. സംകിലിട്ഠന്തി ദുട്ഠുല്ലാപത്തികായസംസഗ്ഗാദിഭേദം. വിസുദ്ധിപഞ്ചകേപവാരണാഗ്ഗഹണേന നവവിധാപി പവാരണാ വേദിതബ്ബാ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പഞ്ചകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഛക്കവാരവണ്ണനാ

൩൨൬. ഛക്കേസു – ഛ സാമീചിയോതി ‘‘സോ ച ഭിക്ഖു അനബ്ഭിതോ, തേ ച ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാ, അയം തത്ഥ സാമീചി’’, ‘‘യുഞ്ജന്തായസ്മന്തോ സകം, മാ വോ സകം വിനസ്സാതി അയം തത്ഥ സാമീചി’’, ‘‘അയം തേ ഭിക്ഖു പത്തോ യാവ ഭേദനായ ധാരേതബ്ബോതി അയം തത്ഥ സാമീചി’’, ‘‘തതോ നീഹരിത്വാ ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സംവിഭജിതബ്ബം, അയം തത്ഥ സാമീചി’’, ‘‘അഞ്ഞാതബ്ബം പരിപുച്ഛിതബ്ബം പരിപഞ്ഹിതബ്ബം, അയം തത്ഥ സാമീചി’’, ‘‘യസ്സ ഭവിസ്സതി സോ ഹരിസ്സതീതി അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി ഇമാ ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖേയേവ ഛ സാമീചിയോ. ഛ ഛേദനകാതി പഞ്ചകേ വുത്താ പഞ്ച ഭിക്ഖുനീനം ഉദകസാടികായ സദ്ധിം ഛ. ഛഹാകാരേഹീതി അലജ്ജിതാ അഞ്ഞാണതാ കുക്കുച്ചപകതതാ അകപ്പിയേ കപ്പിയസഞ്ഞിതാ കപ്പിയേ അകപ്പിയസഞ്ഞിതാ സതിസമ്മോസാതി. തത്ഥ ഏകരത്തഛാരത്തസത്താഹാതിക്കമാദീസു ആപത്തിം സതിസമ്മോസേന ആപജ്ജതി. സേസം വുത്തനയമേവ. ഛ ആനിസംസാ വിനയധരേതി പഞ്ചകേ വുത്താ പഞ്ച തസ്സാധേയ്യോ ഉപോസഥോതി ഇമിനാ സദ്ധിം ഛ.

ഛ പരമാനീതി ‘‘ദസാഹപരമം അതിരേകചീവരം ധാരേതബ്ബം, മാസപരമം തേന ഭിക്ഖുനാ തം ചീവരം നിക്ഖിപിതബ്ബം, സന്തരുത്തരപരമം തേന ഭിക്ഖുനാ തതോ ചീവരം സാദിതബ്ബം, ഛക്ഖത്തുപരമം തുണ്ഹീഭൂതേന ഉദ്ദിസ്സ ഠാതബ്ബം, നവം പന ഭിക്ഖുനാ സന്ഥതം കാരാപേത്വാ ഛബ്ബസ്സാനി ധാരേതബ്ബം ഛബ്ബസ്സപരമതാ ധാരേതബ്ബം, തിയോജനപരമം സഹത്ഥാ ധാരേതബ്ബാനി, ദസാഹപരമം അതിരേകപത്തോ ധാരേതബ്ബോ, സത്താഹപരമം സന്നിധികാരകം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബാനി, ഛാരത്തപരമം തേന ഭിക്ഖുനാ തേന ചീവരേന വിപ്പവസിതബ്ബം, ചതുക്കംസപരമം, അഡ്ഢതേയ്യകംസപരമം, ദ്വങ്ഗുലപബ്ബപരമം ആദാതബ്ബം, അട്ഠങ്ഗുലപരമം മഞ്ചപടിപാദകം, അട്ഠങ്ഗുലപരമം ദന്തകട്ഠ’’ന്തി ഇമാനി ചുദ്ദസ പരമാനി. തത്ഥ പഠമാനി ഛ ഏകം ഛക്കം, തതോ ഏകം അപനേത്വാ സേസേസു ഏകേകം പക്ഖിപിത്വാതിആദിനാ നയേന അഞ്ഞാനിപി ഛക്കാനി കാതബ്ബാനി.

ഛ ആപത്തിയോതി തീണി ഛക്കാനി അന്തരപേയ്യാലേ വുത്താനി. ഛ കമ്മാനീതി തജ്ജനീയ-നിയസ്സ-പബ്ബാജനീയ-പടിസാരണീയാനി ചത്താരി, ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ച അപ്പടികമ്മേ ച വുത്തദ്വയമ്പി ഏകം, പാപികായ ദിട്ഠിയാ അപ്പടിനിസ്സഗ്ഗേ ഏകന്തി ഛ. നഹാനേതി ഓരേനഡ്ഢമാസം നഹാനേ; വിപ്പകതചീവരാദിഛക്കദ്വയം കഥിനക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ഛക്കവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സത്തകവാരവണ്ണനാ

൩൨൭. സത്തകേസു – സത്ത സാമീചിയോതി പുബ്ബേ വുത്തേസു ഛസു ‘‘സാ ച ഭിക്ഖുനീ അനബ്ഭിതാ, താ ച ഭിക്ഖുനിയോ ഗാരയ്ഹാ, അയം തത്ഥ സാമീചീ’’തി ഇമം പക്ഖിപിത്വാ സത്ത വേദിതബ്ബാ. സത്ത അധമ്മികാ പടിഞ്ഞാതകരണാതി ‘‘ഭിക്ഖു പാരാജികം അജ്ഝാപന്നോ ഹോതി, പാരാജികേന ചോദിയമാനോ ‘സങ്ഘാദിസേസം അജ്ഝാപന്നോമ്ഹീ’തി പടിജാനാതി, തം സങ്ഘോ സങ്ഘാദിസേസേന കാരേതി, അധമ്മികം പടിഞ്ഞാതകരണ’’ന്തി ഏവം സമഥക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാ. ധമ്മികാപി തത്ഥേവ നിദ്ദിട്ഠാ. സത്തന്നം അനാപത്തി സത്താഹകരണീയേന ഗന്തുന്തി വസ്സൂപനായികക്ഖന്ധകേ വുത്തം. സത്താനിസംസാ വിനയധരേതി ‘‘തസ്സാധേയ്യോ ഉപോസഥോ പവാരണാ’’തി ഇമേഹി സദ്ധിം പഞ്ചകേ വുത്താ പഞ്ച സത്ത ഹോന്തി. സത്ത പരമാനീതി ഛക്കേ വുത്താനിയേവ സത്തകവസേന യോജേതബ്ബാനി. കതചീവരന്തിആദീനി ദ്വേ സത്തകാനി കഥിനക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാനി.

ഭിക്ഖുസ്സ ന ഹോതി ആപത്തി ദട്ഠബ്ബാ, ഭിക്ഖുസ്സ ഹോതി ആപത്തി ദട്ഠബ്ബാ, ഭിക്ഖുസ്സ ഹോതി ആപത്തി പടികാതബ്ബാതി ഇമാനി തീണി സത്തകാനി, ദ്വേ അധമ്മികാനി, ഏകം ധമ്മികം; താനി തീണിപി ചമ്പേയ്യകേ നിദ്ദിട്ഠാനി. അസദ്ധമ്മാതി അസതം ധമ്മാ, അസന്തോ വാ ധമ്മാ; അസോഭനാ ഹീനാ ലാമകാതി അത്ഥോ. സദ്ധമ്മാതി സതം ബുദ്ധാദീനം ധമ്മാ; സന്തോ വാ ധമ്മാ സുന്ദരാ ഉത്തമാതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

സത്തകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അട്ഠകവാരവണ്ണനാ

൩൨൮. അട്ഠകേസു – അട്ഠാനിസംസേതി ‘‘ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഉപോസഥം കരിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ ഉപോസഥം കരിസ്സാമ, ന മയം ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം പവാരേസ്സാമ, സങ്ഘകമ്മം കരിസ്സാമ, ആസനേ നിസീദിസ്സാമ, യാഗുപാനേ നിസീദിസ്സാമ, ഭത്തഗ്ഗേ നിസീദിസ്സാമ, ഏകച്ഛന്നേ വസിസ്സാമ, യഥാവുഡ്ഢം അഭിവാദനം പച്ചുട്ഠാനം അഞ്ജലികമ്മം സാമീചികമ്മം കരിസ്സാമ, വിനാ ഇമിനാ ഭിക്ഖുനാ കരിസ്സാമാ’’തി ഏവം കോസമ്ബകക്ഖന്ധകേ വുത്തേ ആനിസംസേ. ദുതിയഅട്ഠകേപി ഏസേവ നയോ, തമ്പി ഹി ഏവമേവ കോസമ്ബകക്ഖന്ധകേ വുത്തം.

അട്ഠ യാവതതിയകാതി ഭിക്ഖൂനം തേരസകേ ചത്താരോ, ഭിക്ഖുനീനം സത്തരസകേ ഭിക്ഖൂഹി അസാധാരണാ ചത്താരോതി അട്ഠ. അട്ഠഹാകാരേഹി കുലാനി ദൂസേതീതി കുലാനി ദൂസേതി പുപ്ഫേന വാ ഫലേന വാ ചുണ്ണേന വാ മത്തികായ വാ ദന്തകട്ഠേന വാ വേളുയാ വാ വേജ്ജികായ വാ ജങ്ഘപേസനികേന വാതി ഇമേഹി അട്ഠഹി. അട്ഠ മാതികാ ചീവരക്ഖന്ധകേ, അപരാ അട്ഠ കഥിനക്ഖന്ധകേ വുത്താ. അട്ഠഹി അസദ്ധമ്മേഹീതി ലാഭേന അലാഭേന യസേന അയസേന സക്കാരേന അസക്കാരേന പാപിച്ഛതായ പാപമിത്തതായ. അട്ഠ ലോകധമ്മാ നാമ ലാഭേ സാരാഗോ, അലാഭേ പടിവിരോധോ; ഏവം യസേ അയസേ, പസംസായ നിന്ദായ, സുഖേ സാരാഗോ, ദുക്ഖേ പടിവിരോധോതി. അട്ഠങ്ഗികോ മുസാവാദോതി ‘‘വിനിധായ സഞ്ഞ’’ന്തി ഇമിനാ സദ്ധിം പാളിയം ആഗതേഹി സത്തഹീതി അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി അട്ഠങ്ഗികോ.

അട്ഠ ഉപോസഥങ്ഗാനീതി –

‘‘പാണം ന ഹനേ ന ചാദിന്നമാദിയേ,

മുസാ ന ഭാസേ ന ച മജ്ജപോ സിയാ;

അബ്രഹ്മചരിയാ വിരമേയ്യ മേഥുനാ,

രത്തിം ന ഭുഞ്ജേയ്യ വികാലഭോജനം.

‘‘മാലം ന ധാരേ ന ച ഗന്ധമാചരേ,

മഞ്ചേ ഛമായംവ സയേഥ സന്ഥതേ;

ഏതഞ്ഹി അട്ഠങ്ഗികമാഹുപോസഥം,

ബുദ്ധേന ദുക്ഖന്തഗുനാ പകാസിത’’ന്തി. (അ. നി. ൩.൭൧);

ഏവം വുത്താനി അട്ഠ. അട്ഠ ദൂതേയ്യങ്ഗാനീതി ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സോതാ ച ഹോതി സാവേതാ ചാ’’തിആദിനാ നയേന സങ്ഘഭേദകേ വുത്താനി. തിത്ഥിയവത്താനി മഹാഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാനി. അനതിരിത്താ ച അതിരിത്താ ച പവാരണാസിക്ഖാപദേ നിദ്ദിട്ഠാ. അട്ഠന്നം പച്ചുട്ഠാതബ്ബന്തി ഭത്തഗ്ഗേ വുഡ്ഢഭിക്ഖുനീനം, ആസനമ്പി താസംയേവ ദാതബ്ബം. ഉപാസികാതി വിസാഖാ. അട്ഠാനിസംസാ വിനയധരേതി പഞ്ചകേ വുത്തേസു പഞ്ചസു ‘‘തസ്സാധേയ്യോ ഉപോസഥോ, പവാരണാ, സങ്ഘകമ്മ’’ന്തി ഇമേ തയോ പക്ഖിപിത്വാ അട്ഠ വേദിതബ്ബാ. അട്ഠ പരമാനീതി പുബ്ബേ വുത്തപരമാനേവ അട്ഠകവസേന യോജേത്വാ വേദിതബ്ബാനി. അട്ഠസു ധമ്മേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബന്തി ‘‘ന പകതത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉപോസഥോ ഠപേതബ്ബോ, ന പവാരണാ ഠപേതബ്ബാ’’തിആദിനാ നയേന സമഥക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠേസു അട്ഠസു. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

അട്ഠകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നവകവാരവണ്ണനാ

൩൨൯. നവകേസു – നവ ആഘാതവത്ഥൂനീതി ‘‘അനത്ഥം മേ അചരീ’’തിആദീനി നവ. നവ ആഘാതപടിവിനയാതി ‘‘അനത്ഥം മേ അചരി, തം കുതേത്ഥ ലബ്ഭാതി ആഘാതം പടിവിനേതീ’’തിആദീനി നവ. നവ വിനീതവത്ഥൂനീതി നവഹി ആഘാതവത്ഥൂഹി ആരതി വിരതി പടിവിരതി സേതുഘാതോ. നവഹി സങ്ഘോ ഭിജ്ജതീതി ‘‘നവന്നം വാ, ഉപാലി, അതിരേകനവന്നം വാ സങ്ഘരാജി ചേവ ഹോതി സങ്ഘഭേദോ ചാ’’തി. നവ പരമാനീതി പുബ്ബേ വുത്തപരമാനേവ നവകവസേന യോജേത്വാ വേദിതബ്ബാനി. നവ തണ്ഹാമൂലകാ നാമ തണ്ഹം പടിച്ച പരിയേസനാ, പരിയേസനം പടിച്ച ലാഭോ, ലാഭം പടിച്ച വിനിച്ഛയോ, വിനിച്ഛയം പടിച്ച ഛന്ദരാഗോ, ഛന്ദരാഗം പടിച്ച അജ്ഝോസാനം, അജ്ഝോസാനം പടിച്ച പരിഗ്ഗഹോ, പരിഗ്ഗഹം പടിച്ച മച്ഛരിയം, മച്ഛരിയം പടിച്ച ആരക്ഖാ, ആരക്ഖാധികരണം ദണ്ഡാദാനസത്ഥാദാനകലഹവിഗ്ഗഹവിവാദതുവംതുവംപേസുഞ്ഞമുസാവാദാ. നവ വിധമാനാതി ‘‘സേയ്യസ്സ സേയ്യോഹമസ്മീ’’തിമാനാദയോ. നവ ചീവരാനീതി തിചീവരന്തി വാ വസ്സികസാടികാതി വാതിആദിനാ നയേന വുത്താനി. ന വികപ്പേതബ്ബാനീതി അധിട്ഠിതകാലതോ പട്ഠായ ന വികപ്പേതബ്ബാനി. നവ അധമ്മികാനി ദാനാനീതി സങ്ഘസ്സ പരിണതം അഞ്ഞസങ്ഘസ്സ വാ ചേതിയസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ പരിണാമേതി, ചേതിയസ്സ പരിണതം അഞ്ഞചേതിയസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ പരിണാമേതി, പുഗ്ഗലസ്സ പരിണതം അഞ്ഞപുഗ്ഗലസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ ചേതിയസ്സ വാ പരിണാമേതീതി ഏവം വുത്താനി.

നവ പടിഗ്ഗഹപരിഭോഗാതി ഏതേസംയേവ ദാനാനം പടിഗ്ഗഹാ ച പരിഭോഗാ ച. തീണി ധമ്മികാനി ദാനാനീതി സങ്ഘസ്സ നിന്നം സങ്ഘസ്സേവ ദേതി, ചേതിയസ്സ നിന്നം ചേതിയസ്സേവ, പുഗ്ഗലസ്സ നിന്നം പുഗ്ഗലസ്സേവ ദേതീതി ഇമാനി തീണി. പടിഗ്ഗഹപടിഭോഗാപി തേസംയേവ പടിഗ്ഗഹാ ച പരിഭോഗാ ച. നവ അധമ്മികാ സഞ്ഞത്തിയോതി അധമ്മവാദിപുഗ്ഗലോ, അധമ്മവാദിസമ്ബഹുലാ, അധമ്മവാദിസങ്ഘോതി ഏവം തീണി തികാനി സമഥക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാനി. ധമ്മികാ സഞ്ഞത്തിയോപി ധമ്മവാദീ പുഗ്ഗലോതിആദിനാ നയേന തത്ഥേവ നിദ്ദിട്ഠാ. അധമ്മകമ്മേ ദ്വേ നവകാനി ഓവാദവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദനിദ്ദേസേ പാചിത്തിയവസേന വുത്താനി. ധമ്മകമ്മേ ദ്വേ നവകാനി തത്ഥേവ ദുക്കടവസേന വുത്താനി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

നവകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദസകവാരവണ്ണനാ

൩൩൦. ദസകേസു – ദസ ആഘാതവത്ഥൂനീതി നവകേസു വുത്താനി നവ ‘‘അട്ഠാനേ വാ പന ആഘാതോ ജായതീ’’തി ഇമിനാ സദ്ധിം ദസ ഹോന്തി. ആഘാതപടിവിനയാപി തത്ഥ വുത്താ നവ ‘‘അട്ഠാനേ വാ പന ആഘാതോ ജായതി, തം കുതേത്ഥ ലബ്ഭാതി ആഘാതം പടിവിനേതീ’’തി ഇമിനാ സദ്ധിം ദസ വേദിതബ്ബാ. ദസ വിനീതവത്ഥൂനീതി ദസഹി ആഘാതവത്ഥൂഹി വിരതിസങ്ഖാതാനി ദസ. ദസവത്ഥുകാ മിച്ഛാദിട്ഠീതി ‘‘നത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദിവസേന വേദിതബ്ബാ, ‘‘അത്ഥി ദിന്ന’’ന്തിആദിവസേന സമ്മാദിട്ഠി, ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തിആദിനാ വസേന പന അന്തഗ്ഗാഹികാ ദിട്ഠി വേദിതബ്ബാ. ദസ മിച്ഛത്താതി മിച്ഛാദിട്ഠിആദയോ മിച്ഛാവിമുത്തിപരിയോസാനാ, വിപരീതാ സമ്മത്താ. സലാകഗ്ഗാഹാ സമഥക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാ.

ദസഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ഉബ്ബാഹികായ സമ്മന്നിതബ്ബോതി ‘‘സീലവാ ഹോതീ’’തിആദിനാ നയേന സമഥക്ഖന്ധകേ വുത്തേഹി ദസഹി. ദസ ആദീനവാ രാജന്തേപുരപ്പവേസനേ രാജസിക്ഖാപദേ നിദ്ദിട്ഠാ. ദസ ദാനവത്ഥൂനീതി അന്നം പാനം വത്ഥം യാനം മാലാ ഗന്ധം വിലേപനം സേയ്യാവസഥം പദീപേയ്യം. ദസ രതനാനീതി മുത്താമണിവേളുരിയാദീനി. ദസ പംസുകൂലാനീതി സോസാനികം, പാപണികം, ഉന്ദൂരക്ഖായിതം, ഉപചികക്ഖായിതം, അഗ്ഗിദഡ്ഢം, ഗോഖായിതം, അജികക്ഖായിതം, ഥൂപചീവരം, ആഭിസേകിയം, ഭതപടിയാഭതന്തി ഏതേസു ഉപസമ്പന്നേന ഉസ്സുക്കം കാതബ്ബം. ദസ ചീവരധാരണാതി ‘‘സബ്ബനീലകാനി ചീവരാനി ധാരേന്തീ’’തി വുത്തവസേന ദസാതി കുരുന്ദിയം വുത്തം. മഹാഅട്ഠകഥായം പന ‘‘നവസു കപ്പിയചീവരേസു ഉദകസാടികം വാ സങ്കച്ചികം വാ പക്ഖിപിത്വാ ദസാ’’തി വുത്തം.

അവന്ദനീയപുഗ്ഗലാ സേനാസനക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാ. ദസ അക്കോസവത്ഥൂനി ഓമസവാദേ നിദ്ദിട്ഠാനി. ദസ ആകാരാ പേസുഞ്ഞസിക്ഖാപദേ നിദ്ദിട്ഠാ. ദസ സേനാസനാനീതി മഞ്ചോ, പീഠം, ഭിസി, ബിമ്ബോഹനം, ചിമിലികാ, ഉത്തരത്ഥരണം, തട്ടികാ, ചമ്മഖണ്ഡോ, നിസീദനം, തിണസന്ഥാരോ, പണ്ണസന്ഥാരോതി. ദസ വരാനി യാചിംസൂതി വിസാഖാ അട്ഠ, സുദ്ധോദനമഹാരാജാ ഏകം, ജീവകോ ഏകം. യാഗുആനിസംസാ ച അകപ്പിയമംസാനി ച ഭേസജ്ജക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാനി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ദസകവാരവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഏകാദസകവാരവണ്ണനാ

൩൩൧. ഏകാദസകേസു – ഏകാദസാതി പണ്ഡകാദയോ ഏകാദസ. ഏകാദസ പാദുകാതി ദസ രതനമയാ, ഏകാ കട്ഠപാദുകാ. തിണപാദുകമുഞ്ജപാദുകപബ്ബജപാദുകാദയോ പന കട്ഠപാദുകസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛന്തി. ഏകാദസ പത്താതി തമ്ബലോഹമയേന വാ ദാരുമയേന വാ സദ്ധിം ദസ രതനമയാ. ഏകാദസ ചീവരാനീതി സബ്ബനീലകാദീനി ഏകാദസ. യാവതതിയകാതി ഉക്ഖിത്താനുവത്തികാ ഭിക്ഖുനീ, സങ്ഘാദിസേസാ അട്ഠ, അരിട്ഠോ, ചണ്ഡകാളീതി. ഏകാദസ അന്തരായികാ നാമ ‘‘നസി അനിമിത്താ’’തി ആദയോ. ഏകാദസ ചീവരാനി അധിട്ഠാതബ്ബാനീതി തിചീവരം, വസ്സികസാടികാ, നിസീദനം, പച്ചത്ഥരണം, കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി, മുഖപുഞ്ഛനചോളം, പരിക്ഖാരചോളം, ഉദകസാടികാ, സങ്കച്ചികാതി. ന വികപ്പേതബ്ബാനീതി ഏതാനേവ അധിട്ഠിതകാലതോ പട്ഠായ ന വികപ്പേതബ്ബാനി. ഗണ്ഠികാ ച വിധാ ച സുത്തമയേന സദ്ധിം ഏകാദസ ഹോന്തി, തേ സബ്ബേ ഖുദ്ദകക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാ. പഥവിയോ പഥവിസിക്ഖാപദേ നിദ്ദിട്ഠാ. നിസ്സയപടിപസ്സദ്ധിയോ ഉപജ്ഝായമ്ഹാ പഞ്ച, ആചരിയമ്ഹാ ഛ; ഏവം ഏകാദസ. അവന്ദിയപുഗ്ഗലാ നഗ്ഗേന സദ്ധിം ഏകാദസ, തേ സബ്ബേ സേനാസനക്ഖന്ധകേ നിദ്ദിട്ഠാ. ഏകാദസ പരമാനി പുബ്ബേ വുത്തേസു ചുദ്ദസസു ഏകാദസകവസേന യോജേത്വാ വേദിതബ്ബാനി. ഏകാദസ വരാനീതി മഹാപജാപതിയാ യാചിതവരേന സദ്ധിം പുബ്ബേ വുത്താനി ദസ. ഏകാദസ സീമാദോസാതി ‘‘അതിഖുദ്ദകം സീമം സമ്മന്നന്തീ’’തിആദിനാ നയേന കമ്മവഗ്ഗേ ആഗമിസ്സന്തി.

അക്കോസകപരിഭാസകേ പുഗ്ഗലേ ഏകാദസാദീനവാ നാമ ‘‘യോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അക്കോസകോ പരിഭാസകോ അരിയൂപവാദീ, സബ്രഹ്മചാരീനം അട്ഠാനമേതം അനവകാസോ യം സോ ഏകാദസന്നം ബ്യസനാനം അഞ്ഞതരം ബ്യസനം ന നിഗച്ഛേയ്യ. കതമേസം ഏകാദസന്നം? അനധിഗതം നാധിഗച്ഛതി, അധിഗതാ പരിഹായതി, സദ്ധമ്മസ്സ ന വോദായന്തി, സദ്ധമ്മേസു വാ അധിമാനികോ ഹോതി, അനഭിരതോ വാ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി, അഞ്ഞതരം വാ സംകിലിട്ഠം ആപത്തിം ആപജ്ജതി, സിക്ഖം വാ പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി, ഗാള്ഹം വാ രോഗാതങ്കം ഫുസതി, ഉമ്മാദം വാ പാപുണാതി ചിത്തക്ഖേപം വാ, സമ്മൂള്ഹോ കാലം കരോതി, കായസ്സ ഭേദാ പരമ്മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതീ’’തി (അ. നി. ൧൧.൬). ഏത്ഥ ച സദ്ധമ്മോതി ബുദ്ധവചനം അധിപ്പേതം.

ആസേവിതായാതി ആദിതോ പട്ഠായ സേവിതായ. ഭാവിതായാതി നിപ്ഫാദിതായ വഡ്ഢിതായ

വാ. ബഹുലീകതായാതി പുനപ്പുനം കതായ. യാനീകതായാതി സുയുത്തയാനസദിസായ കതായ. വത്ഥുകതായാതി യഥാ പതിട്ഠാ ഹോതി; ഏവം കതായ. അനുട്ഠിതായാതി അനു അനു പവത്തിതായ; നിച്ചാധിട്ഠിതായാതി അത്ഥോ. പരിചിതായാതി സമന്തതോ ചിതായ; സബ്ബദിസാസു ചിതായ ആചിതായ ഭാവിതായ അഭിവഡ്ഢിതായാതി അത്ഥോ. സുസമാരദ്ധായാതി സുട്ഠു സമാരദ്ധായ; വസീഭാവം ഉപനീതായാതി അത്ഥോ. ന പാപകം സുപിനന്തി പാപകമേവ ന പസ്സതി, ഭദ്രകം പന വുഡ്ഢികാരണഭൂതം പസ്സതി. ദേവതാ രക്ഖന്തീതി ആരക്ഖദേവതാ ധമ്മികം രക്ഖം പച്ചുപട്ഠാപേന്തി. തുവടം ചിത്തം സമാധിയതീതി ഖിപ്പം ചിത്തം സമാധിയതി. ഉത്തരി അപ്പടിവിജ്ഝന്തോതി മേത്താഝാനതോ ഉത്തരിം അരഹത്തം അസച്ഛികരോന്തോ സേഖോ വാ പുഥുജ്ജനോ വാ ഹുത്വാ കാലം കരോന്തോ ബ്രഹ്മലോകൂപഗോ ഹോതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

ഏകാദസകവാരവണ്ണനാ പരിയോസാനാ

ഏകുത്തരികവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.