൩. നിസ്സഗ്ഗിയകണ്ഡം (ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗവണ്ണനാ)
പഠമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയാ ധമ്മാ, ഭിക്ഖുനീനം പകാസിതാ;
യേ തേസം ദാനി ഭവതി, അയം സംവണ്ണനാക്കമോ.
൭൩൩. ആമത്തികാപണന്തി അമത്താനി വുച്ചന്തി ഭാജനാനി; താനി യേ വിക്കിണന്തി, തേ വുച്ചന്തി ആമത്തികാ; തേസം ആപണോ ആമത്തികാപണോ; തം വാ പസാരേസ്സന്തീതി അത്ഥോ.
൭൩൪. പത്തസന്നിചയം കരേയ്യാതി പത്തസന്നിധിം കരേയ്യ; ഏകാഹം അനധിട്ഠഹിത്വാ വാ അവികപ്പേത്വാ വാ പത്തം ഠപേയ്യാതി അത്ഥോ. സേസം മഹാവിഭങ്ഗേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. അയമേവ ഹി വിസേസോ – തത്ഥ ദസാഹം പരിഹാരോ, ഇധ ഏകാഹമ്പി നത്ഥി. സേസം താദിസമേവ.
ഇദമ്പി കഥിനസമുട്ഠാനം – കായവാചതോ കായവാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, അകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
പഠമസിക്ഖാപദം.
ദുതിയനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൩൮. ദുതിയേ – ദുച്ചോളാതി വിരൂപചോളാ; ജിണ്ണചോളാതി അത്ഥോ. അപയ്യാഹീതി അപി അയ്യാഹി.
൭൪൦. ആദിസ്സ ദിന്നന്തി സമ്പത്താ ഭാജേന്തൂതി വത്വാപി ഇദം ഗണസ്സ ഇദം തുമ്ഹാകം ദമ്മീതി വത്വാ വാ ദാതുകമ്യതായ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ വാ ദിന്നമ്പി ആദിസ്സ ദിന്നം നാമ ഹോതി. ഏതം സബ്ബമ്പി അകാലചീവരം. അയ്യായ ദമ്മീതി ഏവം പടിലദ്ധം പന യഥാദാനേയേവ ഉപനേതബ്ബം. സേസം ഉത്താനമേവ.
തിസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, തിവേദനന്തി.
ദുതിയസിക്ഖാപദം.
തതിയനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൪൩-൫. തതിയേ – ഹന്ദാതി ഗണ്ഹ. സയം അച്ഛിന്ദതീതി ഏകം ദത്വാ ഏകം അച്ഛിന്ദന്തിയാ ഏകം നിസ്സഗ്ഗിയം, ബഹൂസു ബഹൂനി. സചേ സംഹരിത്വാ ഠപിതാനി ഏകതോ അച്ഛിന്ദതി, വത്ഥുഗണനായ ആപത്തിയോ. ബന്ധിത്വാ ഠപിതേസു പന ഏകാവ ആപത്തി. സേസം ഉത്താനമേവ.
തിസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി.
തതിയസിക്ഖാപദം.
ചതുത്ഥനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൪൮. ചതുത്ഥേ – കയേനാതി മൂലേന. ന മേ ആവുസോ സപ്പിനാ അത്ഥോ; തേലേന മേ അത്ഥോതി ഇദം കിര സാ ആഹടസപ്പിം ദത്വാ തേലമ്പി ആഹരിസ്സതീതി മഞ്ഞമാനാ ആഹ. വിഞ്ഞാപേത്വാതി ജാനാപേത്വാ; ഇദം നാമ ആഹരാതി യാചിത്വാ വാ.
൭൫൨. തഞ്ഞേവ വിഞ്ഞാപേതീതി യം പഠമം വിഞ്ഞത്തം തം ഥോകം നപ്പഹോതി, തസ്മാ പുന തഞ്ഞേവ വിഞ്ഞാപേതീതി അത്ഥോ. അഞ്ഞഞ്ച വിഞ്ഞാപേതീതി സചേ പഠമം സപ്പിവിഞ്ഞത്തം, യമകം പചിതബ്ബന്തി ച വേജ്ജേന വുത്തത്താ തേലേന അത്ഥോ ഹോതി, തതോ തേലേനാപി മേ അത്ഥോതി ഏവം അഞ്ഞഞ്ച വിഞ്ഞാപേതി. ആനിസംസം ദസ്സേത്വാതി സചേ കഹാപണസ്സ സപ്പി ആഭതം ഹോതി, ഇമിനാ മൂലേന ദിഗുണം തേലം ലബ്ഭതി, തേനാപി ച ഇദം കിച്ചം നിപ്ഫജ്ജതി, തസ്മാ തേലം ആഹരാതി ഏവം ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ വിഞ്ഞാപേതീതി. സേസം ഉത്താനമേവ.
ഛസമുട്ഠാനം – കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
ചതുത്ഥസിക്ഖാപദം.
പഞ്ചമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൫൩. പഞ്ചമേ – ന മേ സിക്ഖമാനേതി ഇദം കിര സാ കുലധീതാ ‘‘അയം അദ്ധാ ഏവം വുത്താ ഇദം തേലം ഠപേത്വാ സപ്പിമ്പി മേ അത്തനോ കുലഘരാ ആഹരിസ്സതീ’’തി മഞ്ഞമാനാ ആഹ. ചേതാപേത്വാതി ജാനാപേത്വാ ഇച്ചേവ അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ചതുത്ഥസദിസമേവാതി.
പഞ്ചമസിക്ഖാപദം.
ഛട്ഠനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൫൮. ഛട്ഠേ – ഛന്ദകന്തി ‘‘ഇദം നാമ ധമ്മകിച്ചം കരിസ്സാമ, യം സക്കോഥ; തം ദേഥാ’’തി ഏവം പരേസം ഛന്ദഞ്ച രുചിഞ്ച ഉപ്പാദേത്വാ ഗഹിതപരിക്ഖാരസ്സേതം അധിവചനം. അഞ്ഞദത്ഥികേനാതി അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ദിന്നേന. അഞ്ഞുദ്ദിസികേനാതി അഞ്ഞം ഉദ്ദിസിത്വാ ദിന്നേന. സങ്ഘികേനാതി സങ്ഘസ്സ പരിച്ചത്തേന.
൭൬൨. സേസകം ഉപനേതീതി യദത്ഥായ ദിന്നോ, തം ചേതാപേത്വാ അവസേസം അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ഉപനേതി. സാമികേ അപലോകേത്വാതി ‘‘തുമ്ഹേഹി ചീവരത്ഥായ ദിന്നോ, അമ്ഹാകഞ്ച ചീവരം അത്ഥി, തേലാദീഹി പന അത്ഥോ’’തി ഏവം ആപുച്ഛിത്വാ ഉപനേതി. ആപദാസൂതി തഥാരൂപേസു ഉപദ്ദവേസു; ഭിക്ഖുനിയോ വിഹാരം ഛഡ്ഡേത്വാ പക്കമന്തി, ഏവരൂപാസു ആപദാസു യം വാ തം വാ ചേതാപേതും വട്ടതി. സേസം ഉത്താനമേവ.
ഛസമുട്ഠാനം – കിരിയാകിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
ഛട്ഠസിക്ഖാപദം.
സത്തമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൬൪. സത്തമേ – സഞ്ഞാചികേനാതി സയം യാചിതകേന. ഏതദേവേത്ഥ നാനാകരണം. സേസം ഛട്ഠസദിസമേവാതി.
സത്തമസിക്ഖാപദം.
അട്ഠമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൬൯. അട്ഠമേ – മഹാജനികേനാതി ഗണസ്സ പരിച്ചത്തേന. ഏതദേവേത്ഥ നാനാകരണം.
അട്ഠമസിക്ഖാപദം.
നവമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൭൪. നവമസിക്ഖാപദേ – സഞ്ഞാചികേനാതി ഇദം പദം ഇതോ അധികതരം.
നവമസിക്ഖാപദം.
ദസമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൭൮. ദസമേ – പരിവേണം ഉന്ദ്രിയതീതി പരിവേണം വിനസ്സതി; പരിപതതീതി അത്ഥോ. ഇദഞ്ച പദം പുഗ്ഗലികേന സഞ്ഞാചികേനാതി ഇദഞ്ച ഏത്തകമേവ നാനാകരണം. സേസം പുബ്ബസദിസമേവാതി.
ദസമസിക്ഖാപദം.
ഏകാദസമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൮൪. ഏകാദസമേ – ഗരുപാവുരണന്തി സീതകാലേ പാവുരണം. ചതുക്കംസപരമന്തി ഏത്ഥ കംസോ നാമ ചതുക്കഹാപണികോ ഹോതി; തസ്മാ പദഭാജനേ ‘‘സോളസകഹാപണഗ്ഘനക’’ന്തി വുത്തം.
ഏകാദസമസിക്ഖാപദം.
ദ്വാദസമനിസ്സഗ്ഗിയപാചിത്തിയസിക്ഖാപദവണ്ണനാ
൭൮൯. ദ്വാദസമേ – ലഹുപാവുരണന്തി ഉണ്ഹകാലേ പാവുരണം. സേസം സിക്ഖാപദദ്വയേപി ഉത്താനമേവ.
ഛസമുട്ഠാനം – കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.
ദ്വാദസമസിക്ഖാപദം.
ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ അയ്യായോ തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയാ പാചിത്തിയാ ധമ്മാതി ഏത്ഥ മഹാവിഭങ്ഗേ ചീവരവഗ്ഗതോ ധോവനഞ്ച പടിഗ്ഗഹണഞ്ചാതി ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി അപനേത്വാ അകാലചീവരം കാലചീവരന്തി അധിട്ഠഹിത്വാ ഭാജിതസിക്ഖാപദേന ച പരിവത്തേത്വാ അച്ഛിന്നചീവരേന ച പഠമവഗ്ഗോ പൂരേതബ്ബോ. പുന ഏളകലോമവഗ്ഗസ്സ ആദിതോ സത്ത സിക്ഖാപദാനി അപനേത്വാ സത്ത അഞ്ഞദത്ഥികാനി പക്ഖിപിത്വാ ദുതിയവഗ്ഗോ പൂരേതബ്ബോ. തതിയവഗ്ഗതോ പഠമപത്തം വസ്സികസാടികം ആരഞ്ഞകസിക്ഖാപദന്തി ഇമാനി തീണി അപനേത്വാ പത്തസന്നിചയഗരുപാവുരണലഹുപാവുരണസിക്ഖാപദേഹി തതിയവഗ്ഗോ പൂരേതബ്ബോ. ഇതി ഭിക്ഖുനീനം ദ്വാദസ സിക്ഖാപദാനി ഏകതോപഞ്ഞത്താനി, അട്ഠാരസ ഉഭതോപഞ്ഞത്താനീതി ഏവം സബ്ബേപി പാതിമോക്ഖുദ്ദേസമഗ്ഗേന ‘‘ഉദ്ദിട്ഠാ ഖോ അയ്യായോ തിംസ നിസ്സഗ്ഗിയാ പാചിത്തിയാ ധമ്മാ’’തി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. സേസം വുത്തനയമേവാതി.
സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ ഭിക്ഖുനീവിഭങ്ഗേ
തിംസകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
നിസ്സഗ്ഗിയകണ്ഡം നിട്ഠിതം.