൩. തതിയസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൯൨. തതിയേ – പരിക്ഖേപം അതിക്കാമേന്തിയാതി ഏത്ഥ ഏകം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ. അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഗാമസ്സ ഉപചാരന്തി ഏത്ഥ പരിക്ഖേപാരഹട്ഠാനം ഏകേന പാദേന അതിക്കമതി ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ. അപിചേത്ഥ സകഗാമതോ നിക്ഖമന്തിയാ ഗാമന്തരപച്ചയാ അനാപത്തി, നിക്ഖമിത്വാ പന ഗാമന്തരം ഗച്ഛന്തിയാ പദവാരേ പദവാരേ ദുക്കടം, ഏകേന പാദേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ പരിക്ഖേപേ വാ ഉപചാരേ വാ അതിക്കന്തമത്തേ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയേന അതിക്കന്തമത്തേ സങ്ഘാദിസേസോ. തതോ നിക്ഖമിത്വാ പുന സകഗാമം പവിസന്തിയാപി ഏസേവ നയോ. സചേ പന ഖണ്ഡപാകാരേന വാ വതിഛിദ്ദേന വാ ഭിക്ഖുനിവിഹാരഭൂമിയേവ സക്കാ ഹോതി പവിസിതും, ഏവം പവിസമാനായ കപ്പിയഭൂമിം നാമ പവിട്ഠാ ഹോതി, തസ്മാ വട്ടതി. സചേപി ഹത്ഥിപിട്ഠിആദീഹി വാ ഇദ്ധിയാ വാ പവിസതി, വട്ടതിയേവ. പദസാ ഗമനമേവ ഹി ഇധാധിപ്പേതം. തേനേവ ‘‘പഠമം പാദം അതിക്കാമേന്തിയാ’’തിആദിമാഹ.

ദ്വേ ഗാമാ ഭിക്ഖുനിവിഹാരേന സമ്ബദ്ധവതികാ ഹോന്തി, യസ്മിം ഗാമേ ഭിക്ഖുനിവിഹാരോ, തത്ഥ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പുന വിഹാരം പവിസിത്വാ സചേ വിഹാരമജ്ഝേന ഇതരസ്സ ഗാമസ്സ മഗ്ഗോ അത്ഥി, ഗന്തും വട്ടതി. തതോ പന ഗാമതോ തേനേവ മഗ്ഗേന പച്ചാഗന്തബ്ബം. സചേ ഗാമദ്വാരേന നിക്ഖമിത്വാ ആഗച്ഛതി, പുരിമനയേനേവ ആപത്തിഭേദോ വേദിതബ്ബോ. സകഗാമതോ കേനചി കരണീയേന ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം നിക്ഖന്തായ പുന പവിസനകാലേ ഹത്ഥി വാ മുച്ചതി, ഉസ്സാരണാ വാ ഹോതി, ഇതരാ ഭിക്ഖുനിയോ സഹസാ ഗാമം പവിസന്തി, യാവ അഞ്ഞാ ഭിക്ഖുനീ ആഗച്ഛതി, താവ ബഹിഗാമദ്വാരേ ഠാതബ്ബം. സചേ ന ആഗച്ഛതി, ദുതിയികാ ഭിക്ഖുനീ പക്കന്താ നാമ ഹോതി, പവിസിതും വട്ടതി.

പുബ്ബേ മഹാഗാമോ ഹോതി, മജ്ഝേ ഭിക്ഖുനിവിഹാരോ. പച്ഛാ തം ഗാമം ചത്താരോ ജനാ ലഭിത്വാ വിസും വിസും വതിപരിക്ഖേപം കത്വാ വിഭജിത്വാ ഭുഞ്ജന്തി, വിഹാരതോ ഏകം ഗാമം ഗന്തും വട്ടതി. തതോ അപരം ഗാമം ദ്വാരേന വാ വതിഛിദ്ദേന വാ പവിസിതും ന വട്ടതി. പുന വിഹാരമേവ പച്ചാഗന്തും വട്ടതി. കസ്മാ? വിഹാരസ്സ ചതുഗാമസാധാരണത്താ.

അന്തരവാസകോ തേമിയതീതി യത്ഥ യഥാ തിമണ്ഡലപടിച്ഛാദനം ഹോതി; ഏവം നിവത്ഥായ ഭിക്ഖുനിയാ വസ്സകാലേ തിത്ഥേന വാ അതിത്ഥേന വാ ഓതരിത്വാ യത്ഥ കത്ഥചി ഉത്തരന്തിയാ ഏകദ്വങ്ഗുലമത്തമ്പി അന്തരവാസകോ തേമിയതി. സേസം നദീലക്ഖണം നദീനിമിത്തകഥായ ആവി ഭവിസ്സതി. ഏവരൂപം നദിം തിത്ഥേന വാ അതിത്ഥേന വാ ഓതരിത്വാ ഉത്തരണകാലേ പഠമം പാദം ഉദ്ധരിത്വാ തീരേ ഠപേന്തിയാ ഥുല്ലച്ചയം, ദുതിയപാദുദ്ധാരേ സങ്ഘാദിസേസോ. സേതുനാ ഗച്ഛതി, അനാപത്തി. പദസാ ഓതരിത്വാ ഉത്തരണകാലേ സേതും ആരോഹിത്വാ ഉത്തരന്തിയാപി അനാപത്തി. സേതുനാ പന ഗന്ത്വാ ഉത്തരണകാലേ പദസാ ഗച്ഛന്തിയാ ആപത്തിയേവ. യാനനാവാആകാസഗമനാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഓരിമതീരതോ പന പരതീരമേവ അക്കമന്തിയാ അനാപത്തി. രജനകമ്മത്ഥം ഗന്ത്വാ ദാരുസങ്കഡ്ഢനാദികിച്ചേന ദ്വേ തിസ്സോ ഉഭയതീരേസു വിചരന്തി, വട്ടതി. സചേ പനേത്ഥ കാചി കലഹം കത്വാ ഇതരം തീരം ഗച്ഛതി, ആപത്തി. ദ്വേ ഏകതോ ഉത്തരന്തി, ഏകാ മജ്ഝേ നദിയാ കലഹം കത്വാ നിവത്തിത്വാ ഓരിമതീരമേവ ആഗച്ഛതി, ആപത്തി. ഇതരിസ്സാ പന അയം പക്കന്തട്ഠാനേ ഠിതാ ഹോതി, തസ്മാ പരതീരം ഗച്ഛന്തിയാപി അനാപത്തി. ന്ഹായിതും വാ പാതും വാ ഓതിണ്ണാ തമേവ തീരം പച്ചുത്തരതി, അനാപത്തി.

സഹ അരുണുഗ്ഗമനാതി ഏത്ഥ സചേ സജ്ഝായം വാ പധാനം വാ അഞ്ഞം വാ കിഞ്ചി കമ്മം കുരുമാനാ പുരേഅരുണേയേവ ദുതിയികായ സന്തികം ഗമിസ്സാമീതി ആഭോഗം കരോതി, അജാനന്തിയാ ഏവ ചസ്സാ അരുണോ ഉഗ്ഗച്ഛതി, അനാപത്തി. അഥ പന ‘‘യാവ അരുണുഗ്ഗമനാ ഇധേവ ഭവിസ്സാമീ’’തി വാ അനാഭോഗേന വാ വിഹാരസ്സ ഏകദേസേ അച്ഛതി, ദുതിയികായ ഹത്ഥപാസം ന ഓതരതി, അരുണുഗ്ഗമനേ സങ്ഘാദിസേസോ. ഹത്ഥപാസോയേവ ഹി ഇധ പമാണം, ഹത്ഥപാസാതിക്കമേ ഏകഗബ്ഭോപി ന രക്ഖതി.

അഗാമകേ അരഞ്ഞേതി ഏത്ഥ ‘‘നിക്ഖമിത്വാ ബഹി ഇന്ദഖീലാ സബ്ബമേതം അരഞ്ഞ’’ന്തി ഏവം വുത്തലക്ഖണമേവ അരഞ്ഞം. തം പനേതം കേവലം ഗാമാഭാവേന ‘‘അഗാമക’’ന്തി വുത്തം, ന വിഞ്ഝാടവിസദിസതായ. താദിസേ അരഞ്ഞേ ഓക്കന്തേ ദസ്സനൂപചാരേ വിജഹിതേ സചേപി സവനൂപചാരോ അത്ഥി, ആപത്തി. തേനേവ വുത്തം അട്ഠകഥായം ‘‘സചേ ഭിക്ഖുനീസു മഹാബോധിഅങ്ഗണം പവിസന്തീസു ഏകാ ബഹി തിട്ഠതി, തസ്സാപി ആപത്തി. ലോഹപാസാദം പവിസന്തീസുപി പരിവേണം പവിസന്തീസുപി ഏസേവ നയോ. മഹാചേതിയം വന്ദമാനാസു ഏകാ ഉത്തരദ്വാരേന നിക്ഖമിത്വാ ഗച്ഛതി, തസ്സാപി ആപത്തി. ഥൂപാരാമം പവിസന്തീസു ഏകാ ബഹി തിട്ഠതി, തസ്സാപി ആപത്തീ’’തി. ഏത്ഥ ച ദസ്സനൂപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠിതം ദുതിയികാ പസ്സതി. സചേ പന സാണിപാകാരന്തരികാപി ഹോതി, ദസ്സനൂപചാരം വിജഹതി നാമ. സവനൂപചാരോ നാമ യത്ഥ ഠിതാ മഗ്ഗമൂള്ഹസദ്ദേന വിയ ധമ്മസവനാരോചനസദ്ദേന വിയ ച ‘‘അയ്യേ’’തി സദ്ദായന്തിയാ സദ്ദം സുണാതി. അജ്ഝോകാസേ ദൂരേപി ദസ്സനൂപചാരോ നാമ ഹോതി. സോ ഏവരൂപേ സവനൂപചാരേ വിജഹിതേ ന രക്ഖതി, വിജഹിതമത്തേവ ആപത്തി സങ്ഘാദിസേസസ്സ.

ഏകാ മഗ്ഗം ഗച്ഛന്തീ ഓഹീയതി. സഉസ്സാഹാ ചേ ഹുത്വാ ഇദാനി പാപുണിസ്സാമീതി അനുബന്ധതി, അനാപത്തി. സചേ പുരിമായോ അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തി, പക്കന്താ നാമ ഹോന്തി, അനാപത്തിയേവ. ദ്വിന്നം ഗച്ഛന്തീനം ഏകാ അനുബന്ധിതും അസക്കോന്തീ ‘‘ഗച്ഛതു അയ’’ന്തി ഓഹീയതി, ഇതരാപി ‘‘ഓഹീയതു അയ’’ന്തി, ഗച്ഛതി, ദ്വിന്നമ്പി ആപത്തി. സചേ പന ഗച്ഛന്തീസു പുരിമാപി അഞ്ഞം മഗ്ഗം ഗണ്ഹാതി, പച്ഛിമാപി അഞ്ഞം, ഏകാ ഏകിസ്സാ പക്കന്തട്ഠാനേ തിട്ഠതി, ദ്വിന്നമ്പി അനാപത്തി.

൬൯൩. പക്ഖസങ്കന്താ വാതി തിത്ഥായതനം സങ്കന്താ, സേസം ഉത്താനമേവ. പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

തതിയസിക്ഖാപദം.