൧. പഠമസങ്ഘാദിസേസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പാരാജികാനന്തരസ്സ, അയം ദാനി ഭവിസ്സതി;

സങ്ഘാദിസേസകണ്ഡസ്സ, അനുത്താനത്ഥവണ്ണനാ.

൬൭൮. ഉദോസിതന്തി ഭണ്ഡസാലാ. മായ്യോ ഏവം അവചാതി അയ്യോ മാ ഏവം അവച. അപിനായ്യാതി അപിനു അയ്യാ. അച്ചാവദഥാതി അതിക്കമിത്വാ വദഥ; അക്കോസഥാതി വുത്തം ഹോതി.

൬൭൯. ഉസ്സയവാദികാതി മാനുസ്സയവസേന കോധുസ്സയവസേന വിവദമാനാ. യസ്മാ പന സാ അത്ഥതോ അട്ടകാരികാ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഉസ്സയവാദികാ നാമ അഡ്ഡകാരികാ വുച്ചതീ’’തി പദഭാജനേ വുത്തം. ഏത്ഥ ച അഡ്ഡോതി വോഹാരികവിനിച്ഛയോ വുച്ചതി, യം പബ്ബജിതാ ‘‘അധികരണ’’ന്തിപി വദന്തി. ദുതിയം വാ പരിയേസതീതി സക്ഖിം വാ സഹായം വാ പരിയേസതി, ദുക്കടം. ഗച്ഛതി വാതി ഉപസ്സയോ വാ ഹോതു ഭിക്ഖാചാരമഗ്ഗോ വാ, യത്ഥ ഠിതായ ‘‘അഡ്ഡം കരിസ്സാമീ’’തി ചിത്തം ഉപ്പജ്ജതി, തതോ വോഹാരികാനം സന്തികം ഗച്ഛന്തിയാ പദവാരേ പദവാരേ ദുക്കടം. ഏകസ്സ ആരോചേതീതി ദ്വീസു ജനേസു യസ്സ കസ്സചി ഏകസ്സ കഥം യോ കോചി വോഹാരികാനം ആരോചേതി. ദുതിയസ്സ ആരോചേതീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ.

അയം പനേത്ഥ അസമ്മോഹത്ഥായ വിത്ഥാരകഥാ – യത്ഥ കത്ഥചി അന്തമസോ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ആഗതേപി വോഹാരികേ ദിസ്വാ ഭിക്ഖുനീ അത്തനോ കഥം ആരോചേതി, ഭിക്ഖുനിയാ ദുക്കടം. ഉപാസകോ അത്തനോ കഥം ആരോചേതി, ഭിക്ഖുനിയാ ഥുല്ലച്ചയം. പഠമം ഉപാസകോ അത്തനോ കഥം ആരോചേതി, ഭിക്ഖുനിയാ ദുക്കടം. അഥ സാ അത്തനോ കഥം ആരോചേതി, ഥുല്ലച്ചയം. ഭിക്ഖുനീ ഉപാസകം വദതി – ‘‘മമ ച തവ ച കഥം ത്വംയേവ ആരോചേഹീ’’തി, സോ അത്തനോ വാ കഥം പഠമം ആരോചേതു ഭിക്ഖുനിയാ വാ, പഠമാരോചനേ ദുക്കടം, ദുതിയാരോചനേ ഥുല്ലച്ചയം. ഉപാസകോ ഭിക്ഖുനിം വദതി – ‘‘മമ ച തവ ച കഥം ത്വംയേവ ആരോചേഹീ’’തി, ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ.

ഭിക്ഖുനീ കപ്പിയകാരകേന കഥാപേതി, തത്ഥ കപ്പിയകാരകോ വാ ഭിക്ഖുനിയാ കഥം പഠമം ആരോചേതു, ഇതരോ വാ അത്തനോ കഥം, കപ്പിയകാരകോ വാ ഉഭിന്നമ്പി കഥം, ഇതരോ വാ ഉഭിന്നമ്പി കഥം ആരോചേതു, യഥാ വാ തഥാ വാ ആരോചിയമാനേ പഠമേ ആരോചനേ ഭിക്ഖുനിയാ ദുക്കടം, ദുതിയേ ഥുല്ലച്ചയം. യഥാ വാ തഥാ വാ ആരോചിതം പന ഉഭിന്നമ്പി കഥം സുത്വാ വോഹാരികേഹി വിനിച്ഛയേ കതേ അഡ്ഡപരിയോസാനം നാമ ഹോതി, തസ്മിം അഡ്ഡപരിയോസാനേ ഭിക്ഖുനിയാ ജയേപി പരാജയേപി സങ്ഘാദിസേസോ. സചേ പന ഗതിഗതം അധികരണം ഹോതി, സുതപുബ്ബം വോഹാരികേഹി. അഥ തേ ഭിക്ഖുനിഞ്ച അഡ്ഡകാരകഞ്ച ദിസ്വാവ ‘‘തുമ്ഹാകം കഥനകിച്ചം നത്ഥി, ജാനാമ മയം ഏത്ഥ പവത്തി’’ന്തി സയമേവ വിനിച്ഛിനിത്വാ ദേന്തി, ഏവരൂപേ അഡ്ഡപരിയോസാനേപി ഭിക്ഖുനിയാ അനാപത്തി.

പഠമം ആപത്തി ഏതസ്സാതി പഠമാപത്തികോ; വീതിക്കമക്ഖണേയേവ ആപജ്ജിതബ്ബോതി അത്ഥോ, തം പഠമാപത്തികം. പദഭാജനേ പന അധിപ്പായമത്തം ദസ്സേതും ‘‘സഹ വത്ഥുജ്ഝാചാരാ ആപജ്ജതി അസമനുഭാസനായാ’’തി വുത്തം. അയഞ്ഹേത്ഥ അത്ഥോ – സഹ വത്ഥുജ്ഝാചാരാ യം ഭിക്ഖുനീ ആപജ്ജതി, ന തതിയായ സമനുഭാസനായ, അയം പഠമമേവ സഹ വത്ഥുജ്ഝാചാരേന ആപജ്ജിതബ്ബത്താ പഠമാപത്തികോതി. ഭിക്ഖുനിസങ്ഘതോ നിസ്സാരേതീതി നിസ്സാരണീയോ; തം നിസ്സാരണീയം. പദഭാജനേ പന അധിപ്പായമത്തം ദസ്സേതും ‘‘സങ്ഘമ്ഹാ നിസ്സാരീയതീതി വുത്തം. തത്ഥ യം ആപന്നാ ഭിക്ഖുനീ സങ്ഘതോ നിസ്സാരീയതി, സോ നിസ്സാരണീയോതി ഏവമത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. ന ഹി സോ ഏവ ധമ്മോ സങ്ഘമ്ഹാ കേനചി നിസ്സാരീയതി. തേന പന ധമ്മേന ഭിക്ഖുനീ നിസ്സാരീയതി, തസ്മാ സോ നിസ്സാരേതീതി നിസ്സാരണീയോ.

ആകഡ്ഢിയമാനാ ഗച്ഛതീതി അഡ്ഡകാരകമനുസ്സേഹി സയം വാ ആഗന്ത്വാ ദൂതം വാ പേസേത്വാ ഏഹീതി വുച്ചമാനാ വോഹാരികാനം സന്തികം ഗച്ഛതി, തതോ അഡ്ഡകാരകോ അത്തനോ വാ കഥം പഠമം ആരോചേതു ഭിക്ഖുനിയാ വാ, നേവ പഠമാരോചനേ ദുക്കടം, ന ദുതിയാരോചനേ ഥുല്ലച്ചയം. അമച്ചേഹി വിനിച്ഛിനിത്വാ കതേ അഡ്ഡപരിയോസാനേപി അനാപത്തിയേവ. സചേപി അഡ്ഡകാരകോ ഭിക്ഖുനിം വദതി ‘‘മമ ച തവ ച കഥം ത്വമേവ കഥേഹീ’’തി; കഥേന്തിയാപി കഥം സുത്വാ കതേ അഡ്ഡപരിയോസാനേപി അനാപത്തിയേവ.

രക്ഖം യാചതീതി ധമ്മികം രക്ഖം യാചതി, അനാപത്തി. ഇദാനി യഥായാചിതാ രക്ഖാ ധമ്മികാ ഹോതി, തം ദസ്സേതും അനോദിസ്സ ആചിക്ഖതീതി ആഹ. തത്ഥ അതീതം ആരബ്ഭ അത്ഥി ഓദിസ്സആചിക്ഖനാ, അത്ഥി അനോദിസ്സആചിക്ഖനാ, അനാഗതം ആരബ്ഭാപി അത്ഥി ഓദിസ്സആചിക്ഖനാ, അത്ഥി അനോദിസ്സആചിക്ഖനാ.

കഥം അതീതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സആചിക്ഖനാ ഹോതി? ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ ഗാമദാരകാ ധുത്താദയോ വാ യേ കേചി അനാചാരം വാ ആചരന്തി, രുക്ഖം വാ ഛിന്ദന്തി, ഫലാഫലം വാ ഹരന്തി, പരിക്ഖാരേ വാ അച്ഛിന്ദന്തി. ഭിക്ഖുനീ വോഹാരികേ ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘അമ്ഹാകം ഉപസ്സയേ ഇദം നാമ കത’’ന്തി വദതി. ‘‘കേനാ’’തി വുത്തേ ‘‘അസുകേന ച അസുകേന ചാ’’തി ആചിക്ഖതി. ഏവം അതീതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാ ന വട്ടതി. തഞ്ചേ സുത്വാ തേ വോഹാരികാ തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം ഭിക്ഖുനിയാ ഗീവാ ഹോതി. ദണ്ഡം ഗണ്ഹിസ്സന്തീതി അധിപ്പായേപി സതി ഗീവായേവ ഹോതി. സചേ പന തസ്സ ദണ്ഡം ഗണ്ഹഥാതി വദതി, പഞ്ചമാസകമത്തേ ഗഹിതേ പാരാജികം ഹോതി.

‘‘കേനാ’’തി വുത്തേ പന ‘‘അസുകേനാതി വത്തും അമ്ഹാകം ന വട്ടതി, തുമ്ഹേയേവ ജാനിസ്സഥ. കേവലഞ്ഹി മയം രക്ഖം യാചാമ, തം നോ ദേഥ, അവഹടഭണ്ഡഞ്ച ആഹരാപേഥാ’’തി വത്തബ്ബം. ഏവം അനോദിസ്സ ആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാ വട്ടതി. ഏവം വുത്തേ സചേപി തേ വോഹാരികാ കാരകേ ഗവേസിത്വാ തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം സാപതേയ്യമ്പി ഗഹിതം ഭിക്ഖുനിയാ, നേവ ഗീവാ ന ആപത്തി.

പരിക്ഖാരം ഹരന്തേ ദിസ്വാ തേസം അനത്ഥകാമതായ ചോരോ ചോരോതി വത്തുമ്പി ന വട്ടതി. ഏവം വുത്തേപി ഹി യം തേസം ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബമ്പി ഭിക്ഖുനിയാ ഗീവാ ഹോതി. അത്തനോ വചനകരം പന ‘‘ഇമിനാ മേ പരിക്ഖാരോ ഗഹിതോ, തം ആഹരാപേഹി, മാ ചസ്സ ദണ്ഡം കരോഹീ’’തി വത്തും വട്ടതി. ദാസദാസീവാപിആദീനം അത്ഥായ അഡ്ഡം കരോന്തി, അയം അകപ്പിയഅഡ്ഡോ നാമ, ന വട്ടതി.

കഥം അനാഗതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സആചിക്ഖനാ ഹോതി? വുത്തനയേനേവ പരേഹി അനാചാരാദീസു കതേസു ഭിക്ഖുനീ വോഹാരികേ ഏവം വദതി ‘‘അമ്ഹാകം ഉപസ്സയേ ഇദഞ്ചിദഞ്ച കരോന്തി, രക്ഖം നോ ദേഥ ആയതിം അകരണത്ഥായാ’’തി. ‘‘കേന ഏവം കത’’ന്തി വുത്തേ ച ‘‘അസുകേന അസുകേന ചാ’’തി ആചിക്ഖതി. ഏവം അനാഗതം ആരബ്ഭ ഓദിസ്സആചിക്ഖനാ ഹോതി, സാപി ന വട്ടതി. തേസഞ്ഹി ദണ്ഡേ കതേ പുരിമനയേനേവ സബ്ബം ഭിക്ഖുനിയാ ഗീവാ. സേസം പുരിമസദിസമേവ.

സചേ പന വോഹാരികാ ‘‘ഭിക്ഖുനുപസ്സയേ ഏവരൂപം അനാചാരം കരോന്താനം ഇമം നാമ ദണ്ഡം കരോമാ’’തി ഭേരിം ചരാപേത്വാ ആണായ അതിട്ഠമാനേ പരിയേസിത്വാ ദണ്ഡം കരോന്തി, ഭിക്ഖുനിയാ നേവ ഗീവാ ന ആപത്തി.

യോ ചായം ഭിക്ഖുനീനം വുത്തോ, ഭിക്ഖൂനമ്പി ഏസേവ നയോ. ഭിക്ഖുനോപി ഹി ഓദിസ്സആചിക്ഖനാ ന വട്ടതി. യം തഥാ ആചിക്ഖിതേ ദണ്ഡം കരോന്തി, സബ്ബം ഗീവാ ഹോതി. വുത്തനയേനേവ ദണ്ഡം ഗണ്ഹാപേന്തസ്സ പാരാജികം. യോ പന ‘‘ദണ്ഡം കരിസ്സന്തീ’’തി ജാനന്തോപി അനോദിസ്സ കഥേതി, തേ ച പരിയേസിത്വാ ദണ്ഡം കരോന്തിയേവ, ന ദോസോ. വിഹാരസീമായ രുക്ഖാദീനി ഛിന്ദന്താനം വാസിഫരസുആദീനി ഗഹേത്വാ പാസാണേഹി കോട്ടേന്തി, ന വട്ടതി. സചേ ധാരാ ഭിജ്ജതി, കാരാപേത്വാ ദാതബ്ബാ. ഉപധാവിത്വാ തേസം പരിക്ഖാരേ ഗണ്ഹന്തി, തമ്പി ന കാതബ്ബം, ലഹുപരിവത്തഞ്ഹി ചിത്തം, ഥേയ്യചേതനായ ഉപ്പന്നായ മൂലച്ഛേജ്ജമ്പി ഗച്ഛേയ്യ. സേസം ഉത്താനമേവ.

കഥിനസമുട്ഠാനം – കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം, തിവേദനന്തി.

സത്തരസകേ പഠമസിക്ഖാപദം.