൧. പഠമപാരാജികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൬൫൬. തേന സമയേന ബുദ്ധോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… സാള്ഹോ മിഗാരനത്താതി ഏത്ഥ സാള്ഹോതി തസ്സ നാമം; മിഗാരമാതുയാ പന നത്താ ഹോതി, തേന വുത്തം – ‘‘മിഗാരനത്താ’’തി. നവകമ്മികന്തി നവകമ്മാധിട്ഠായികം. പണ്ഡിതാതി പണ്ഡിച്ചേന സമന്നാഗതാ. ബ്യത്താതി വേയ്യത്തികേന സമന്നാഗതാ. മേധാവിനീതി പാളിഗ്ഗഹണേ സതിപുബ്ബങ്ഗമായ പഞ്ഞായ അത്ഥഗ്ഗഹണേ പഞ്ഞാപുബ്ബങ്ഗമായ സതിയാ സമന്നാഗതാ. ദക്ഖാതി ഛേകാ; അവിരജ്ഝിത്വാ സീഘം കത്തബ്ബകാരിനീതി അത്ഥോ. അനലസാതി ആലസിയവിരഹിതാ. തത്രുപായായാതി തേസു തേസു കമ്മേസു ഉപായഭൂതായ. വീമംസായാതി കത്തബ്ബകമ്മുപപരിക്ഖായ. സമന്നാഗതാതി സമ്പയുത്താ. അലം കാതുന്തി സമത്ഥാ തം തം കമ്മം കാതും. അലം സംവിധാതുന്തി ഏവഞ്ച ഏവഞ്ച ഇദം ഹോതൂതി ഏവം സംവിദഹിതുമ്പി സമത്ഥാ. കതാകതം ജാനിതുന്തി കതഞ്ച അകതഞ്ച ജാനിതും. തേതി തേ ഉഭോ; സാ ച സുന്ദരീനന്ദാ സോ ച സാള്ഹോതി അത്ഥോ. ഭത്തഗ്ഗേതി പരിവേസനട്ഠാനേ. നികൂടേതി കോണസദിസം കത്വാ ദസ്സിതേ ഗമ്ഭീരേ. വിസ്സരോ മേ ഭവിസ്സതീതി വിരൂപോ മേ സരോ ഭവിസ്സതി; വിപ്പകാരസദ്ദോ ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. പതിമാനേന്തീതി അപേക്ഖമാനാ. ക്യാഹന്തി കിം അഹം. ജരാദുബ്ബലാതി ജരായ ദുബ്ബലാ. ചരണഗിലാനാതി പാദരോഗേന സമന്നാഗതാ.

൬൫൭-൮. അവസ്സുതാതി കായസംസഗ്ഗരാഗേന അവസ്സുതാ; തിന്താ കിലിന്നാതി അത്ഥോ. പദഭാജനേ പനസ്സ തമേവ രാഗം ഗഹേത്വാ ‘‘സാരത്താ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ സാരത്താതി വത്ഥം വിയ രങ്ഗജാതേന കായസംസഗ്ഗരാഗേന സുട്ഠു രത്താ. അപേക്ഖവതീതി തസ്സേവ രാഗസ്സ വസേന തസ്മിം പുരിസേ പവത്തായ അപേക്ഖായ സമന്നാഗതാ. പടിബദ്ധചിത്താതി തേന രാഗേന തസ്മിം പുരിസേ ബന്ധിത്വാ ഠപിതചിത്താ വിയ. ഏസ നയോ ദുതിയപദവിഭങ്ഗേപി. പുരിസപുഗ്ഗലസ്സാതി പുരിസസങ്ഖാതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ. അധക്ഖകന്തി അക്ഖകാനം അധോ. ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലന്തി ജാണുമണ്ഡലാനം ഉപരി. പദഭാജനേ പന പദപടിപാടിയാ ഏവ ‘‘ഹേട്ഠക്ഖകം ഉപരിജാണുമണ്ഡല’’ന്തി വുത്തം. ഏത്ഥ ച ഉബ്ഭകപ്പരമ്പി ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലേനേവ സങ്ഗഹിതം. സേസം മഹാവിഭങ്ഗേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. പുരിമായോ ഉപാദായാതി സാധാരണപാരാജികേഹി പാരാജികായോ ചതസ്സോ ഉപാദായാതി അത്ഥോ. ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലികാതി ഇദം പന ഇമിസ്സാ പാരാജികായ നാമമത്തം, തസ്മാ പദഭാജനേ ന വിചാരിതം.

൬൫൯. ഏവം ഉദ്ദിട്ഠസിക്ഖാപദം പദാനുക്കമേന വിഭജിത്വാ ഇദാനി അവസ്സുതാദിഭേദേന ആപത്തിഭേദം ദസ്സേതും ‘‘ഉഭതോഅവസ്സുതേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഉഭതോഅവസ്സുതേതി ഉഭതോഅവസ്സവേ; ഭിക്ഖുനിയാ ചേവ പുരിസസ്സ ച കായസംസഗ്ഗരാഗേന അവസ്സുതഭാവേ സതീതി അത്ഥോ. കായേന കായം ആമസതീതി ഭിക്ഖുനീ യഥാപരിച്ഛിന്നേന കായേന പുരിസസ്സ യംകിഞ്ചി കായം പുരിസോ വാ യേന കേനചി കായേന ഭിക്ഖുനിയാ യഥാപരിച്ഛിന്നം കായം ആമസതി, ഉഭയഥാപി ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികം. കായേന കായപടിബദ്ധന്തി വുത്തപ്പകാരേനേവ അത്തനോ കായേന പുരിസസ്സ കായപടിബദ്ധം. ആമസതീതി ഏത്ഥ സയം വാ ആമസതു, തസ്സ വാ ആമസനം സാദിയതു, ഥുല്ലച്ചയമേവ. കായപടിബദ്ധേന കായന്തി അത്തനോ വുത്തപ്പകാരകായപടിബദ്ധേന പുരിസസ്സ കായം. ആമസതീതി ഇധാപി സയം വാ ആമസതു, തസ്സ വാ ആമസനം സാദിയതു, ഥുല്ലച്ചയമേവ. അവസേസപദേസുപി ഇമിനാവ നയേന വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ.

സചേ പന ഭിക്ഖു ചേവ ഭിക്ഖുനീ ച ഹോതി, തത്ര ചേ ഭിക്ഖുനീ ആമസതി, ഭിക്ഖു നിച്ചലോ ഹുത്വാ ചിത്തേന സാദിയതി, ഭിക്ഖു ആപത്തിയാ ന കാരേതബ്ബോ. സചേ ഭിക്ഖു ആമസതി, ഭിക്ഖുനീ നിച്ചലാ ഹുത്വാ ചിത്തേനേവ അധിവാസേതി, കായങ്ഗം അചോപയമാനാപി പാരാജികക്ഖേത്തേ പാരാജികേന, ഥുല്ലച്ചയക്ഖേത്തേ ഥുല്ലച്ചയേന, ദുക്കടക്ഖേത്തേ ദുക്കടേന കാരേതബ്ബാ. കസ്മാ? ‘‘കായസംസഗ്ഗം സാദിയേയ്യാ’’തി വുത്തത്താ. അയം അട്ഠകഥാസു വിനിച്ഛയോ. ഏവം പന സതി കിരിയാസമുട്ഠാനതാ ന ദിസ്സതി, തസ്മാ തബ്ബഹുലനയേന സാ വുത്താതി വേദിതബ്ബാ.

൬൬൦. ഉബ്ഭക്ഖകന്തി അക്ഖകാനം ഉപരി. അധോജാണുമണ്ഡലന്തി ജാണുമണ്ഡലാനം ഹേട്ഠാ. ഏത്ഥ ച അധോകപ്പരമ്പി അധോജാണുമണ്ഡലേനേവ സങ്ഗഹിതം.

൬൬൨. ഏകതോഅവസ്സുതേതി ഏത്ഥ കിഞ്ചാപി ഏകതോതി അവിസേസേന വുത്തം, തഥാപി ഭിക്ഖുനിയാ ഏവ അവസ്സുതേ സതി അയം ആപത്തിഭേദോ വുത്തോതി വേദിതബ്ബോ.

തത്രായം ആദിതോ പട്ഠായ വിനിച്ഛയോ – ഭിക്ഖുനീ കായസംസഗ്ഗരാഗേന അവസ്സുതാ, പുരിസോപി തഥേവ. അധക്ഖകേ ഉബ്ഭജാണുമണ്ഡലേ കായപ്പദേസേ കായസംസഗ്ഗസാദിയനേ സതി ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികം. ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗരാഗോ, പുരിസസ്സ മേഥുനരാഗോ വാ ഗേഹസ്സിതപേമം വാ സുദ്ധചിത്തം വാ ഹോതു, ഥുല്ലച്ചയമേവ. ഭിക്ഖുനിയാ മേഥുനരാഗോ, പുരിസസ്സ കായസംസഗ്ഗരാഗോ വാ മേഥുനരാഗോ വാ ഗഹേസ്സിതപേമം വാ സുദ്ധചിത്തം വാ ഹോതു, ദുക്കടം. ഭിക്ഖുനിയാ ഗേഹസ്സിതപേമം, പുരിസസ്സ വുത്തേസു ചതൂസു യം വാ തം വാ ഹോതു, ദുക്കടമേവ. ഭിക്ഖുനിയാ സുദ്ധചിത്തം, പുരിസസ്സ വുത്തേസു ചതൂസു യം വാ തം വാ ഹോതു, അനാപത്തി.

സചേ പന ഭിക്ഖു ചേവ ഹോതി ഭിക്ഖുനീ ച ഉഭിന്നം കായസംസഗ്ഗരാഗോ, ഭിക്ഖുസ്സ സങ്ഘാദിസേസോ, ഭിക്ഖുനിയാ പാരാജികം. ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗരാഗോ, ഭിക്ഖുസ്സ മേഥുനരാഗോ വാ ഗേഹസ്സിതപേമം വാ, ഭിക്ഖുനിയാ ഥുല്ലച്ചയം, ഭിക്ഖുസ്സ ദുക്കടം. ഉഭിന്നം മേഥുനരാഗോ വാ ഗേഹസ്സിതപേമം വാ, ഉഭിന്നമ്പി ദുക്കടമേവ. യസ്സ യത്ഥ സുദ്ധചിത്തം, തസ്സ തത്ഥ അനാപത്തി. ഉഭിന്നമ്പി സുദ്ധചിത്തം, ഉഭിന്നമ്പി അനാപത്തി.

൬൬൩. അനാപത്തി അസഞ്ചിച്ചാതിആദീസു വിരജ്ഝിത്വാ വാ ആമസന്തിയാ അഞ്ഞവിഹിതായ വാ ‘‘അയം പുരിസോ വാ ഇത്ഥീ വാ’’തി അജാനന്തിയാ വാ തേന ഫുട്ഠായപി തം ഫസ്സം അസാദിയന്തിയാ വാ ആമസനേപി സതി അനാപത്തി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവ.

പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദ്വിവേദനന്തി.

പഠമപാരാജികം.