൧. പരിമണ്ഡലവഗ്ഗവണ്ണനാ

യാനി സിക്ഖിതസിക്ഖേന, സേഖിയാനീതി താദിനാ;

ഭാസിതാനി അയം ദാനി, തേസമ്പി വണ്ണനാക്കമോ.

൫൭൬. തത്ഥ പരിമണ്ഡലന്തി സമന്തതോ മണ്ഡലം. നാഭിമണ്ഡലം ജാണുമണ്ഡലന്തി ഉദ്ധം നാഭിമണ്ഡലം അധോ ജാണുമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേന്തേന ജാണുമണ്ഡലസ്സ ഹേട്ഠാ ജങ്ഘട്ഠികതോ പട്ഠായ അട്ഠങ്ഗുലമത്തം നിവാസനം ഓതാരേത്വാ നിവാസേതബ്ബം, തതോ പരം ഓതാരേന്തസ്സ ദുക്കടന്തി വുത്തം. യഥാ നിസിന്നസ്സ ജാണുമണ്ഡലതോ ഹേട്ഠാ ചതുരങ്ഗുലമത്തം പടിച്ഛന്നം ഹോതീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം; ഏവം നിവാസേന്തസ്സ പന നിവാസനം പമാണികം വട്ടതി. തത്രിദം പമാണം – ദീഘതോ മുട്ഠിപഞ്ചകം, തിരിയം അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥം. താദിസസ്സ പന അലാഭേ തിരിയം ദ്വിഹത്ഥപമാണമ്പി വട്ടതി ജാണുമണ്ഡലപടിച്ഛാദനത്ഥം, നാഭിമണ്ഡലം പന ചീവരേനാപി സക്കാ പടിച്ഛാദേതുന്തി. തത്ഥ ഏകപട്ടചീവരം ഏവം നിവത്ഥമ്പി നിവത്ഥട്ഠാനേ ന തിട്ഠതി, ദുപട്ടം പന തിട്ഠതി.

ഓലമ്ബേന്തോ നിവാസേതി ആപത്തി ദുക്കടസ്സാതി ഏത്ഥ ന കേവലം പുരതോ ച പച്ഛതോ ച ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസേന്തസ്സേവ ദുക്കടം, യേ പനഞ്ഞേ ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഗിഹിനിവത്ഥം നിവാസേന്തി ഹത്ഥിസോണ്ഡകം മച്ഛവാലകം ചതുക്കണ്ണകം താലവണ്ടകം സതവലികം നിവാസേന്തീ’’തിആദിനാ (ചൂളവ. ൨൮൦) നയേന ഖന്ധകേ നിവാസനദോസാ വുത്താ, തഥാ നിവാസേന്തസ്സാപി ദുക്കടമേവ. തേ സബ്ബേ വുത്തനയേന പരിമണ്ഡലം നിവാസേന്തസ്സ ന ഹോന്തി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരതോ പന തത്ഥേവ ആവി ഭവിസ്സതി.

അസഞ്ചിച്ചാതി പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസേസ്സാമീതി ഏവം അസഞ്ചിച്ച; അഥ ഖോ പരിമണ്ഡലംയേവ നിവാസേസ്സാമീതി വിരജ്ഝിത്വാ അപരിമണ്ഡലം നിവാസേന്തസ്സ അനാപത്തി. അസ്സതിയാതി അഞ്ഞവിഹിതസ്സാപി തഥാ നിവാസേന്തസ്സ അനാപത്തി. അജാനന്തസ്സാതി ഏത്ഥ നിവാസനവത്തം അജാനന്തസ്സ മോക്ഖോ നത്ഥി. നിവാസനവത്തഞ്ഹി സാധുകം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം, തസ്സ അനുഗ്ഗഹണമേവസ്സ അനാദരിയം. തം പന സഞ്ചിച്ച അനുഗ്ഗണ്ഹന്തസ്സ യുജ്ജതി, തസ്മാ ഉഗ്ഗഹിതവത്തോപി യോ ആരുള്ഹഭാവം വാ ഓരുള്ഹഭാവം വാ ന ജാനാതി, തസ്സ അനാപത്തി. കുരുന്ദിയം പന ‘‘പരിമണ്ഡലം നിവാസേതും അജാനന്തസ്സ അനാപത്തീ’’തി വുത്തം. യോ പന സുക്ഖജങ്ഘോ വാ മഹാപിണ്ഡികമംസോ വാ ഹോതി, തസ്സ സാരുപ്പത്ഥായ ജാണുമണ്ഡലതോ അട്ഠങ്ഗുലാധികമ്പി ഓതാരേത്വാ നിവാസേതും വട്ടതി.

ഗിലാനസ്സാതി ജങ്ഘായ വാ പാദേ വാ വണോ ഹോതി, ഉക്ഖിപിത്വാ വാ ഓതാരേത്വാ വാ നിവാസേതും വട്ടതി. ആപദാസൂതി വാളമിഗാ വാ ചോരാ വാ അനുബന്ധന്തി, ഏവരൂപാസു ആപദാസു അനാപത്തി. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

പഠമപാരാജികസമുട്ഠാനം – കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനന്തി. ഫുസ്സദേവത്ഥേരോ ‘‘അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, തിവേദന’’ന്തി ആഹ. ഉപതിസ്സത്ഥേരോ പന ‘‘അനാദരിയം പടിച്ചാ’’തി വുത്തത്താ ‘‘ലോകവജ്ജം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദന’’ന്തി ആഹ.

൫൭൭. പരിമണ്ഡലം പാരുപിതബ്ബന്തി ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ ഗിഹിപാരുതം പാരുപന്തീ’’തി (ചൂളവ. ൨൮൦) ഏവം വുത്തം അനേകപ്പകാരം ഗിഹിപാരുപനം അപാരുപിത്വാ ഇധ വുത്തനയേനേവ ഉഭോ കണ്ണേ സമം കത്വാ പാരുപനവത്തം പൂരേന്തേന പരിമണ്ഡലം പാരുപിതബ്ബം. ഇമാനി ച ദ്വേ സിക്ഖാപദാനി അവിസേസേന വുത്താനി. തസ്മാ വിഹാരേപി അന്തരഘരേപി പരിമണ്ഡലമേവ നിവാസേതബ്ബഞ്ച പാരുപിതബ്ബഞ്ചാതി. സമുട്ഠാനാദീനി പഠമസിക്ഖാപദേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാനി സദ്ധിം ഥേരവാദേന.

൫൭൮. കായം വിവരിത്വാതി ജത്തുമ്പി ഉരമ്പി വിവരിത്വാ. സുപ്പടിച്ഛന്നേനാതി ന സസീസം പാരുതേന; അഥ ഖോ ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ അനുവാതന്തേന ഗീവം പടിച്ഛാദേത്വാ ഉഭോ കണ്ണേ സമം കത്വാ പടിസംഹരിത്വാ യാവ മണിബന്ധം പടിച്ഛാദേത്വാ അന്തരഘരേ ഗന്തബ്ബം. ദുതിയസിക്ഖാപദേ – ഗലവാടകതോ പട്ഠായ സീസം മണിബന്ധതോ പട്ഠായ ഹത്ഥേ പിണ്ഡികമംസതോ ച പട്ഠായ പാദേ വിവരിത്വാ നിസീദിതബ്ബം.

൫൭൯. വാസൂപഗതസ്സാതി വാസത്ഥായ ഉപഗതസ്സ രത്തിഭാഗേ വാ ദിവസഭാഗേ വാ കായം വിവരിത്വാപി നിസീദതോ അനാപത്തി.

൫൮൦. സുസംവുതോതി ഹത്ഥം വാ പാദം വാ അകീളാപേന്തോ; സുവിനീതോതി അത്ഥോ.

൫൮൨. ഓക്ഖിത്തചക്ഖൂതി ഹേട്ഠാ ഖിത്തചക്ഖു ഹുത്വാ. യുഗമത്തം പേക്ഖമാനോതി യുഗയുത്തകോ ഹി ദന്തോ ആജാനേയ്യോ യുഗമത്തം പേക്ഖതി, പുരതോ ചതുഹത്ഥപ്പമാണം ഭൂമിഭാഗം; ഇമിനാപി ഏത്തകം പേക്ഖന്തേന ഗന്തബ്ബം. യോ അനാദരിയം പടിച്ച തഹം തഹം ഓലോകേന്തോതി യോ തംതംദിസാഭാഗം പാസാദം കൂടാഗാരം വീഥിം ഓലോകേന്തോ ഗച്ഛതി, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. ഏകസ്മിം പന ഠാനേ ഠത്വാ ഹത്ഥിഅസ്സാദിപരിസ്സയാഭാവം ഓലോകേതും വട്ടതി. നിസീദന്തേനാപി ഓക്ഖിത്തചക്ഖുനാവ നിസീദിതബ്ബം.

൫൮൪. ഉക്ഖിത്തകായാതി ഉക്ഖേപേന; ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേ കരണവചനം ഏകതോ വാ ഉഭതോ വാ ഉക്ഖിത്തചീവരോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ. അന്തോഇന്ദഖീലതോ പട്ഠായ ന ഏവം ഗന്തബ്ബം. നിസിന്നകാലേ പന ധമകരണം നീഹരന്തേനാപി ചീവരം അനുക്ഖിപിത്വാവ നീഹരിതബ്ബന്തി.

പഠമോ വഗ്ഗോ.