൧. ഓവാദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൪൧-൧൪൪. ഭിക്ഖുനിവഗ്ഗസ്സ പഠമസിക്ഖാപദേ – ലാഭിനോ ഹോന്തീതി ഏത്ഥ ന തേസം ഭിക്ഖുനിയോ ദേന്തി, ന ദാപേന്തി, മഹാകുലേഹി പബ്ബജിതാ പന കുലധീതരോ അത്തനോ സന്തികം ആഗതാനം ഞാതിമനുസ്സാനം ‘‘കുതോ അയ്യേ ഓവാദം ഉദ്ദേസം പരിപുച്ഛം ലഭഥാ’’തി പുച്ഛന്താനം ‘‘അസുകോ ച അസുകോ ച ഥേരോ ഓവദതീ’’തി അസീതിമഹാസാവകേ ഉദ്ദിസിത്വാ കഥാനുസാരേന തേസം സീലസുതാചാരജാതിഗോത്താദിഭേദം വിജ്ജമാനഗുണം കഥയന്തി. ഏവരൂപാ ഹി വിജ്ജമാനഗുണാ കഥേതും വട്ടന്തി. തതോ പസന്നചിത്താ മനുസ്സാ ഥേരാനം ചീവരാദിഭേദം മഹന്തം ലാഭസക്കാരം അഭിഹരിംസു. തേന വുത്തം – ‘‘ലാഭിനോ ഹോന്തി ചീവര…പേ… പരിക്ഖാരാന’’ന്തി.

ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാതി തേസം കിര സന്തികേ താസു ഏകാ ഭിക്ഖുനീപി ന ആഗച്ഛതി, ലാഭതണ്ഹായ പന ആകഡ്ഢിയമാനഹദയാ താസം ഉപസ്സയം അഗമംസു. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ ഉപസങ്കമിത്വാ’’തി. താപി ഭിക്ഖുനിയോ ചലചിത്തതായ തേസം വചനം അകംസുയേവ. തേന വുത്തം – ‘‘അഥ ഖോ താ ഭിക്ഖുനിയോ…പേ… നിസീദിംസൂ’’തി. തിരച്ഛാനകഥന്തി സഗ്ഗമഗ്ഗഗമനേപി തിരച്ഛാനഭൂതം രാജകഥാദിമനേകവിധം നിരത്ഥകകഥം. ഇദ്ധോതി സമിദ്ധോ, സഹിതത്ഥോ ഗമ്ഭീരോ ബഹുരസോ ലക്ഖണപടിവേധസംയുത്തോതി അധിപ്പായോ.

൧൪൫-൧൪൭. അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേതി ഏത്ഥ യസ്മാ തേ ഭിക്ഖൂ ‘‘മാ തുമ്ഹേ ഭിക്ഖവേ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിത്ഥാ’’തി വുച്ചമാനാ അദിട്ഠസച്ചത്താ തഥാഗതേ ആഘാതം ബന്ധിത്വാ അപായുപഗാ ഭവേയ്യും, തസ്മാ നേസം തം അപായുപഗതം പരിഹരന്തോ ഭഗവാ അഞ്ഞേനേവ ഉപായേന തേ ഭിക്ഖുനോവാദതോ പരിബാഹിരേ കത്തുകാമോ ഇമം ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതിം അനുജാനീതി വേദിതബ്ബോ. ഏവം ഇധ പരിബാഹിരേ കത്തുകാമതായ അനുജാനിത്വാ പരതോ കരോന്തോവ ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗത’’ന്തിആദിമാഹ. ഇമാനി ഹി അട്ഠങ്ഗാനി ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം സുപിനന്തേനപി ന ഭൂതപുബ്ബാനീതി.

തത്ഥ സീലമസ്സ അത്ഥീതി സീലവാ. ഇദാനി യഞ്ച തം സീലം, യഥാ ച തം തസ്സ അത്ഥി നാമ ഹോതി, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ പാതിമോക്ഖോവ സംവരോ പാതിമോക്ഖസംവരോ. പാതിമോക്ഖസംവരേന സംവുതോ സമന്നാഗതോതി പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ.

വിഹരതീതി വത്തതി. വുത്തഞ്ഹേതം വിഭങ്ഗേ –

‘‘പാതിമോക്ഖന്തി സീലം പതിട്ഠാ ആദി ചരണം സംയമോ സംവരോ മോക്ഖം പമോക്ഖം കുസലാനം ധമ്മാനം സമാപത്തിയാ; സംവരോതി കായികോ അവീതിക്കമോ വാചസികോ അവീതിക്കമോ കായികവാചസികോ അവീതിക്കമോ. സംവുതോതി ഇമിനാ പാതിമോക്ഖസംവരേന ഉപേതോ ഹോതി സമുപേതോ ഉപഗതോ സമുപഗതോ ഉപപന്നോ സമുപപന്നോ സമ്പന്നോ സമന്നാഗതോ, തേന വുച്ചതി ‘പാതിമോക്ഖസംവരസംവുതോ’തി. വിഹരതീതി ഇരിയതി വത്തതി പാലേതി യപേതി യാപേതി ചരതി വിഹരതി, തേന വുച്ചതി ‘വിഹരതീ’’’തി (വിഭ. ൫൧൧-൫൧൨).

ആചാരഗോചരസമ്പന്നോതി മിച്ഛാജീവപടിസേധകേന ന വേളുദാനാദിനാ ആചാരേന, വേസിയാദിഅഗോചരം പഹായ സദ്ധാസമ്പന്നകുലാദിനാ ച ഗോചരേന സമ്പന്നോ. അണുമത്തേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീതി അപ്പമത്തകേസു വജ്ജേസു ഭയദസ്സാവീ, താനി വജ്ജാനി ഭയതോ ദസ്സനസീലോതി വുത്തം ഹോതി. സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസൂതി അധിസീലസിക്ഖാദിഭാവേന തിധാ ഠിതേസു സിക്ഖാപദേസു തം തം സിക്ഖാപദം സമാദായ സമ്മാ ആദായ സാധുകം ഗഹേത്വാ അവിജഹന്തോ സിക്ഖതീതി അത്ഥോ. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന യോ ഇച്ഛതി, തേന വിസുദ്ധിമഗ്ഗതോ ഗഹേതബ്ബോ.

ബഹു സുതമസ്സാതി ബഹുസ്സുതോ. സുതം ധാരേതീതി സുതധരോ; യദസ്സ തം ബഹു സുതം നാമ, തം ന സുതമത്തമേവ; അഥ ഖോ നം ധാരേതീതി അത്ഥോ. മഞ്ജൂസായം വിയ രതനം സുതം സന്നിചിതമസ്മിന്തി സുതസന്നിചയോ. ഏതേന യം സോ സുതം ധാരേതി, തസ്സ മഞ്ജൂസായ ഗോപേത്വാ സന്നിചിതരതനസ്സേവ ചിരകാലേനാപി അവിനാസനം ദസ്സേതി. ഇദാനി തം സുതം സരൂപതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘യേ തേ ധമ്മാ’’തിആദിമാഹ, തം വേരഞ്ജകണ്ഡേ വുത്തനയമേവ. ഇദം പനേത്ഥ നിഗമനം – തഥാരൂപാസ്സ ധമ്മാ ബഹുസ്സുതാ ഹോന്തി, തസ്മാ ബഹുസ്സുതോ. ധാതാ, തസ്മാ സുതധരോ. വചസാ പരിചിതാ മനസാനുപേക്ഖിതാ, ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാ; തസ്മാ സുതസന്നിചയോ. തത്ഥ വചസാ പരിചിതാതി വാചായ പഗുണാ കതാ. മനസാനുപേക്ഖിതാതി മനസാ അനുപേക്ഖിതാ, ആവജ്ജന്തസ്സ ദീപസഹസ്സേന ഓഭാസിതാ വിയ ഹോന്തി. ദിട്ഠിയാ സുപ്പടിവിദ്ധാതി അത്ഥതോ ച കാരണതോ ച പഞ്ഞായ സുട്ഠു പടിവിദ്ധാ സുപച്ചക്ഖകതാ ഹോന്തി.

അയം പന ബഹുസ്സുതോ നാമ തിവിധോ ഹോതി – നിസ്സയമുച്ചനകോ, പരിസുപട്ഠാപകോ, ഭിക്ഖുനോവാദകോതി. തത്ഥ നിസ്സയമുച്ചനകേന ഉപസമ്പദായ പഞ്ചവസ്സേന സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന ദ്വേ മാതികാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാ പക്ഖദിവസേസു ധമ്മസാവനത്ഥായ സുത്തന്തതോ ചത്താരോ ഭാണവാരാ, സമ്പത്താനം പരികഥനത്ഥായ അന്ധകവിന്ദമഹാരാഹുലോവാദഅമ്ബട്ഠസദിസോ ഏകോ കഥാമഗ്ഗോ, സങ്ഘഭത്തമങ്ഗലാമങ്ഗലേസു അനുമോദനത്ഥായ തിസ്സോ അനുമോദനാ, ഉപോസഥപവാരണാദിജാനനത്ഥം കമ്മാകമ്മവിനിച്ഛയോ, സമണധമ്മകരണത്ഥം സമാധിവസേന വാ വിപസ്സനാവസേന വാ അരഹത്തപരിയോസാനമേകം കമ്മട്ഠാനം, ഏത്തകം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. ഏത്താവതാ ഹി അയം ബഹുസ്സുതോ ഹോതി ചാതുദ്ദിസോ, യത്ഥ കത്ഥചി അത്തനോ ഇസ്സരിയേന വസിതും ലഭതി.

പരിസുപട്ഠാപകേന ഉപസമ്പദായ ദസവസ്സേന സബ്ബന്തിമേന പരിച്ഛേദേന പരിസം അഭിവിനയേ വിനേതും ദ്വേ വിഭങ്ഗാ പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാ കാതബ്ബാ, അസക്കോന്തേന തീഹി ജനേഹി സദ്ധിം പരിവത്തനക്ഖമാ കാതബ്ബാ, കമ്മാകമ്മഞ്ച ഖന്ധകവത്തഞ്ച ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. പരിസായ പന അഭിധമ്മേ വിനയനത്ഥം സചേ മജ്ഝിമഭാണകോ ഹോതി മൂലപണ്ണാസകോ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബോ, ദീഘഭാണകേന മഹാവഗ്ഗോ, സംയുത്തഭാണകേന ഹേട്ഠിമാ വാ തയോ വഗ്ഗാ മഹാവഗ്ഗോ വാ, അങ്ഗുത്തരഭാണകേന ഹേട്ഠാ വാ ഉപരി വാ ഉപഡ്ഢനികായോ ഉഗ്ഗഹേതബ്ബോ, അസക്കോന്തേന തികനിപാതതോ പട്ഠായ ഹേട്ഠാ ഉഗ്ഗഹേതുമ്പി വട്ടതി. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘ഏകം ഉഗ്ഗണ്ഹന്തേന ചതുക്കനിപാതം വാ പഞ്ചകനിപാതം വാ ഗഹേതും വട്ടതീ’’തി വുത്തം. ജാതകഭാണകേന സാട്ഠകഥം ജാതകം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം, തതോ ഓരം ന വട്ടതി. ധമ്മപദമ്പി സഹ വത്ഥുനാ ഉഗ്ഗഹേതും വട്ടതീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. തതോ തതോ സമുച്ചയം കത്വാ മൂലപണ്ണാസകമത്തം വട്ടതി, ന വട്ടതീതി? ‘‘ന വട്ടതീ’’തി കുരുന്ദട്ഠകഥായം പടിക്ഖിത്തം, ഇതരാസു വിചാരണായേവ നത്ഥി. അഭിധമ്മേ കിഞ്ചി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബന്തി ന വുത്തം. യസ്സ പന സാട്ഠകഥമ്പി വിനയപിടകം അഭിധമ്മപിടകഞ്ച പഗുണം, സുത്തന്തേ ച വുത്തപ്പകാരോ ഗന്ഥോ നത്ഥി, പരിസം ഉപട്ഠാപേതും ന ലഭതി. യേന പന സുത്തന്തതോ വിനയതോ ച വുത്തപ്പമാണോ ഗന്ഥോ ഉഗ്ഗഹിതോ, അയം പരിസുപട്ഠാപകോ ബഹുസ്സുതോ ഹോതി ദിസാപാമോക്ഖോ യേനകാമങ്ഗമോ, പരിസം ഉപട്ഠാപേതും ലഭതി.

ഭിക്ഖുനോവാദകേന പന സാട്ഠകഥാനി തീണി പിടകാനി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബാനി, അസക്കോന്തേന ചതൂസു നികായേസു ഏകസ്സ അട്ഠകഥാ പഗുണാ കാതബ്ബാ, ഏകനികായേന ഹി സേസനികായേസുപി പഞ്ഹം കഥേതും സക്ഖിസ്സതി. സത്തസു പകരണേസു ചതുപ്പകരണസ്സ അട്ഠകഥാ പഗുണാ കാതബ്ബാ, തത്ഥ ലദ്ധനയേന ഹി സേസപകരണേസു പഞ്ഹം കഥേതും സക്ഖിസ്സതി. വിനയപിടകം പന നാനത്ഥം നാനാകാരണം, തസ്മാ തം സദ്ധിം അട്ഠകഥായ പഗുണം കാതബ്ബമേവ. ഏത്താവതാ ഹി ഭിക്ഖുനോവാദകോ ബഹുസ്സുതോ നാമ ഹോതീതി.

ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സാതിആദി പന യസ്മാ അഞ്ഞസ്മിം സകലേ നവങ്ഗേപി ബാഹുസ്സച്ചേ സതി സാട്ഠകഥം വിനയപിടകം വിനാ ന വട്ടതിയേവ, തസ്മാ വിസും വുത്തം. തത്ഥ വിത്ഥാരേനാതി ഉഭതോവിഭങ്ഗേന സദ്ധിം. സ്വാഗതാനീതി സുട്ഠു ആഗതാനി. യഥാ ആഗതാനി പന സ്വാഗതാനി ഹോന്തി, തം ദസ്സേതും ‘‘സുവിഭത്താനീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ സുവിഭത്താനീതി സുട്ഠു വിഭത്താനി പദപച്ചാഭട്ഠസങ്കരദോസവിരഹിതാനി. സുപ്പവത്തീനീതി പഗുണാനി വാചുഗ്ഗതാനി. സുവിനിച്ഛിതാനി സുത്തസോതി ഖന്ധകപരിവാരതോ ആഹരിതബ്ബസുത്തവസേന സുട്ഠു വിനിച്ഛിതാനി. അനുബ്യഞ്ജനസോതി അക്ഖരപദപാരിപൂരിയാ ച സുവിനിച്ഛിതാനി അഖണ്ഡാനി അവിപരീതക്ഖരാനി. ഏതേന അട്ഠകഥാ ദീപിതാ, അട്ഠകഥാതോ ഹി ഏസ വിനിച്ഛയോ ഹോതീതി.

കല്യാണവാചോതി സിഥിലധനിതാദീനം യഥാവിധാനവചനേന പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനായ പോരിയാ വാചായ സമന്നാഗതോ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗളായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ. കല്യാണവാക്കരണോതി മധുരസ്സരോ, മാതുഗാമോ ഹി സരസമ്പത്തിരതോ, തസ്മാ പരിമണ്ഡലപദബ്യഞ്ജനമ്പി വചനം സരസമ്പത്തിരഹിതം ഹീളേതി. യേഭുയ്യേന ഭിക്ഖുനീനം പിയോ ഹോതി മനാപോതി സബ്ബാസം പിയോ നാമ ദുല്ലഭോ, ബഹുതരാനം പന പണ്ഡിതാനം ഭിക്ഖുനീനം സീലാചാരസമ്പത്തിയാ പിയോ ഹോതി മനവഡ്ഢനകോ. പടിബലോ ഹോതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതുന്തി സുത്തഞ്ച കാരണഞ്ച ദസ്സേന്തോ വട്ടഭയേന തജ്ജേത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും താദിസം ധമ്മം ദേസേതും സമത്ഥോ ഹോതി. കാസായവത്ഥവസനായാതി കാസായവത്ഥനിവത്ഥായ. ഗരുധമ്മന്തി ഗിഹികാലേ ഭിക്ഖുനിയാ കായസംസഗ്ഗം വാ സിക്ഖമാനാസാമണേരീസു മേഥുനധമ്മം വാ അനജ്ഝാപന്നപുബ്ബോ ഹോതി. മാതുഗാമോ ഹി പുബ്ബേ കതമനുസ്സരന്തോ സംവരേ ഠിതസ്സാപി ധമ്മദേസനായ ഗാരവം ന കരോതി. അഥ വാ തസ്മിയേവ അസദ്ധമ്മേ ചിത്തം ഉപ്പാദേതി. വീസതിവസ്സോ വാതി ഉപസമ്പദായ വീസതിവസ്സോ തതോ അതിരേകവസ്സോ വാ. ഏവരൂപോ ഹി വിസഭാഗേഹി വത്ഥൂഹി പുനപ്പുനം സമാഗച്ഛന്തോപി ദഹരോ വിയ സഹസാ സീലവിനാസം ന പാപുണാതി, അത്തനോ വയം പച്ചവേക്ഖിത്വാ അയുത്തട്ഠാനേ ഛന്ദരാഗം വിനേതും പടിബലോ ഹോതി, തേന വുത്തം – ‘‘വീസതിവസ്സോ വാ ഹോതി അതിരേകവീസതിവസ്സോ വാ’’തി.

ഏത്ഥ ച ‘‘സീലവാ’’തിആദി ഏകമങ്ഗം, ‘‘ബഹുസ്സുതോ ഹോതീ’’തിആദി ദുതിയം, ‘‘ഉഭയാനി ഖോ പനസ്സാ’’തിആദി തതിയം, ‘‘കല്യാണവാചോ ഹോതി കല്യാണവാക്കരണോ’’തി ചതുത്ഥം, ‘‘യേഭുയ്യേന ഭിക്ഖുനീനം പിയോ ഹോതി മനാപോ’’തി പഞ്ചമം, ‘‘പടിബലോ ഹോതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതു’’ന്തി ഛട്ഠം, ‘‘ന ഖോ പനേത’’ന്തിആദി സത്തമം, ‘‘വീസതിവസ്സോ’’തിആദി അട്ഠമന്തി വേദിതബ്ബം.

൧൪൮. ഞത്തിചതുത്ഥേനാതി പുബ്ബേ വത്ഥുസ്മിം വുത്തേനേവ. ഗരുധമ്മേഹീതി ഗരുകേഹി ധമ്മേഹി, തേ ഹി ഗാരവം കത്വാ ഭിക്ഖുനീഹി സമ്പടിച്ഛിതബ്ബത്താ ഗരുധമ്മാതി വുച്ചന്തി. ഏകതോഉപസമ്പന്നായാതി ഏത്ഥ ഭിക്ഖുനീനം സന്തികേ ഏകതോഉപസമ്പന്നായ, യോ ഗരുധമ്മേന ഓവദതി, തസ്സ ദുക്കടം. ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഉപസമ്പന്നായ പന യഥാവത്ഥുകമേവ.

൧൪൯. പരിവേണം സമ്മജ്ജിത്വാതി സചേ പാതോ അസമ്മട്ഠം സമ്മട്ഠമ്പി വാ പുന തിണപണ്ണാദീഹി ഉക്ലാപം പാദപ്പഹാരേഹി ച വികിണ്ണവാലികം ജാതം, സമ്മജ്ജിതബ്ബം. അസമ്മട്ഠഞ്ഹി തം ദിസ്വാ ‘‘അയ്യോ അത്തനോ നിസ്സിതകേ ദഹരഭിക്ഖൂപി വത്തപടിപത്തിയം ന യോജേതി, ധമ്മംയേവ കഥേതീ’’തി താ ഭിക്ഖുനിയോ അസോതുകാമാ വിയ ഭവേയ്യും. തേന വുത്തം – ‘‘പരിവേണം സമ്മജ്ജിത്വാ’’തി. അന്തോഗാമതോ പന ഭിക്ഖുനിയോ ആഗച്ഛന്തിയോ പിപാസിതാ ച കിലന്താ ച ഹോന്തി, താ പാനീയഞ്ച ഹത്ഥപാദമുഖസീതലകരണഞ്ച പച്ചാസീസന്തി, തസ്മിഞ്ച അസതി പുരിമനയേനേവ അഗാരവം ജനേത്വാ അസോതുകാമാപി ഹോന്തി. തേന വുത്തം – ‘‘പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠപേത്വാ’’തി.

ആസനന്തി നീചപീഠകഫലകതട്ടികകടസാരകാദിഭേദം അന്തമസോ സാഖാഭങ്ഗമ്പി ‘‘ഇദം താസം ആസനം ഭവിസ്സതീ’’തി ഏവം ആസനം പഞ്ഞപേത്വാ. ധമ്മദേസനാപത്തിമോചനത്ഥം പന ദുതിയോ ഇച്ഛിതബ്ബോ. തേന വുത്തം – ‘‘ദുതിയം ഗഹേത്വാ നിസീദിതബ്ബ’’ന്തി. നിസീദിതബ്ബന്തി ന വിഹാരപച്ചന്തേ, അഥ ഖോ വിഹാരമജ്ഝേ ഉപോസഥാഗാരസ്സ വാ ഭോജനസാലായ വാ ദ്വാരേ സബ്ബേസം ഓസരണട്ഠാനേ നിസീദിതബ്ബം. സമഗ്ഗാത്ഥാതി സബ്ബാ ആഗതത്ഥാതി അത്ഥോ. വത്തന്തീതി ആഗച്ഛന്തി; പഗുണാ വാചുഗ്ഗതാതി അത്ഥോ. നിയ്യാദേതബ്ബോതി അപ്പേതബ്ബോ. ഓസാരേതബ്ബോതി പാളി വത്തബ്ബാ. വസ്സസതൂപസമ്പന്നായാതിആദി വത്തബ്ബപാളിദസ്സനം.

തത്ഥ സാമീചികമ്മന്തി മഗ്ഗസമ്പദാനബീജനപാനീയാപുച്ഛനാദികം അനുച്ഛവികവത്തം. ഏത്ഥ ച ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുസ്സ അഭിവാദനം നാമ അന്തോഗാമേ വാ ബഹിഗാമേ വാ അന്തോവിഹാരേ വാ ബഹിവിഹാരേ വാ അന്തരഘരേ വാ രഥികായ വാ അന്തമസോ രാജുസ്സാരണായപി വത്തമാനായ ദേവേ വസ്സമാനേ സകദ്ദമായ ഭൂമിയാ ഛത്തപത്തഹത്ഥായപി ഹത്ഥിഅസ്സാദീഹി അനുബദ്ധായപി കാതബ്ബമേവ. ഏകാബദ്ധായ പാളിയാ ഭിക്ഖാചാരം പവിസന്തേ ദിസ്വാ ഏകസ്മിം ഠാനേ ‘‘വന്ദാമി അയ്യാ’’തി വന്ദിതും വട്ടതി. സചേ അന്തരന്തരാ ദ്വാദസഹത്ഥേ മുഞ്ചിത്വാ ഗച്ഛന്തി, വിസും വിസും വന്ദിതബ്ബാ. മഹാസന്നിപാതേ നിസിന്നേ ഏകസ്മിംയേവ ഠാനേ വന്ദിതും വട്ടതി. ഏസ നയോ അഞ്ജലികമ്മേപി. യത്ഥ കത്ഥചി നിസിന്നായ പന പച്ചുട്ഠാനം കാതബ്ബം, തസ്സ തസ്സ സാമീചികമ്മസ്സ അനുരൂപേ പദേസേ ച കാലേ ച തം തം കാതബ്ബം.

സക്കത്വാതി യഥാ കതോ സുകതോ ഹോതി, ഏവം കത്വാ. ഗരുംകത്വാതി തത്ഥ ഗാരവം ജനേത്വാ. മാനേത്വാതി മനേന പിയം കത്വാ. പൂജേത്വാതി ഇമേസംയേവ തിണ്ണം കിച്ചാനം കരണേന പൂജേത്വാ. അനതിക്കമനീയോതി ന അതിക്കമിതബ്ബോ.

അഭിക്ഖുകേ ആവാസേതി ഏത്ഥ സചേ ഭിക്ഖുനുപസ്സയതോ അഡ്ഢയോജനബ്ഭന്തരേ ഓവാദദായകാ ഭിക്ഖൂ ന വസന്തി, അയം അഭിക്ഖുകോ ആവാസോ നാമ. ഏത്ഥ വസ്സം ന വസിതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അഭിക്ഖുകോ നാമ ആവാസോ ന സക്കാ ഹോതി ഓവാദായ വാ സംവാസായ വാ ഗന്തു’’ന്തി (പാചി. ൧൦൪൮). ന ച സക്കാ തതോ പരം പച്ഛാഭത്തം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുത്വാ ആഗന്തും. സചേ തത്ഥ വസ്സം വസിതും അനിച്ഛമാനാ ഭിക്ഖുനിയോ ഞാതകാ വാ ഉപട്ഠാകാ വാ ഏവംവദന്തി – ‘‘വസഥ, അയ്യേ, മയം ഭിക്ഖൂ ആനേസ്സാമാ’’തി വട്ടതി. സചേ പന വുത്തപ്പമാണേ പദേസേ വസ്സം ഉപഗന്തുകാമാ ഭിക്ഖൂ ആഗന്ത്വാ സാഖാമണ്ഡപേപി ഏകരത്തം വുത്ഥാ ഹോന്തി; ന നിമന്തിതാ ഹുത്വാ ഗന്തുകാമാ. ഏത്താവതാപി സഭിക്ഖുകോ ആവാസോ ഹോതി, ഏത്ഥ വസ്സം ഉപഗന്തും വട്ടതി. ഉപഗച്ഛന്തീഹി ച പക്ഖസ്സ തേരസിയംയേവ ഭിക്ഖൂ യാചിതബ്ബാ – ‘‘മയം അയ്യാ തുമ്ഹാകം ഓവാദേന വസിസ്സാമാ’’തി. യതോ പന ഉജുനാ മഗ്ഗേന അഡ്ഢയോജനേ ഭിക്ഖൂനം വസനട്ഠാനം, തേന പന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തീനം ജീവിതന്തരായോ വാ ബ്രഹ്മചരിയന്തരായോ വാ ഹോതി, അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന ഗച്ഛന്തീനം അതിരേകഡ്ഢയോജനം ഹോതി, അയം അഭിക്ഖുകാവാസട്ഠാനേയേവ തിട്ഠതി. സചേ പന തതോ ഗാവുതമത്തേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖുനുപസ്സയോ ഖേമട്ഠാനേ ഹോതി, താഹി ഭിക്ഖുനീഹി താ ഭിക്ഖുനിയോ യാചിത്വാ പുന ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂ യാചിതബ്ബാ ‘‘അയ്യാ അമ്ഹാകം ഉജുമഗ്ഗേ അന്തരായോ അത്ഥി, അഞ്ഞേന മഗ്ഗേന അതിരേകഡ്ഢയോജനം ഹോതി. അന്തരാമഗ്ഗേ പന അമ്ഹാകം ഉപസ്സയതോ ഗാവുതമത്തേ അഞ്ഞോ ഭിക്ഖുനുപസ്സയോ അത്ഥി, അയ്യാനം സന്തികാ തത്ഥ ആഗതഓവാദേന വസിസ്സാമാ’’തി. തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. തതോ താഹി ഭിക്ഖുനീഹി തം ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ആഗന്ത്വാ ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ, താ വാ ഭിക്ഖുനിയോ ദിസ്വാ അത്തനോ ഉപസ്സയമേവ ഗന്ത്വാ കാതുമ്പി വട്ടതി.

സചേ പന വസ്സം ഉപഗന്തുകാമാ ഭിക്ഖൂ ചാതുദ്ദസേ വിഹാരം ആഗച്ഛന്തി, ഭിക്ഖുനീഹി ച ‘‘ഇധ അയ്യാ വസ്സം വസിസ്സഥാ’’തി പുച്ഛിതാ ‘‘ആമാ’’തി വത്വാ പുന താഹി ‘‘തേനഹി അയ്യാ മയമ്പി തുമ്ഹാകം ഓവാദം അനുജീവന്തിയോ വസിസ്സാമാ’’തി വുത്താ ദുതിയദിവസേ ഗാമേ ഭിക്ഖാചാരസമ്പദം അപസ്സന്താ ‘‘ന സക്കാ ഇധ വസിതു’’ന്തി പക്കമന്തി. അഥ താ ഭിക്ഖുനിയോ ഉപോസഥദിവസേ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഭിക്ഖൂ ന പസ്സന്തി, ഏത്ഥ കിം കാതബ്ബന്തി? യത്ഥ ഭിക്ഖൂ വസന്തി, തത്ഥ ഗന്ത്വാ പച്ഛിമികായ വസ്സം ഉപഗന്തബ്ബം. ‘‘പച്ഛിമികായ വസ്സം ഉപഗന്തും ആഗമിസ്സന്തീ’’തി വാ ആഭോഗം കത്വാ ആഗതാനം സന്തികേ ഓവാദേന വസിതബ്ബം. സചേ പന പച്ഛിമികായപി ന കേചി ആഗച്ഛന്തി, അന്തരാമഗ്ഗേ ച രാജഭയം വാ ചോരഭയം വാ ദുബ്ഭിക്ഖം വാ ഹോതി, അഭിക്ഖുകാവാസേ വസന്തിയാ ആപത്തി, വസ്സച്ഛേദം കത്വാ ഗച്ഛന്തിയാപി ആപത്തി, സാ രക്ഖിതബ്ബാ. ആപദാസു ഹി അഭിക്ഖുകേ ആവാസേ വസന്തിയാ അനാപത്തി വുത്താ. സചേ ആഗന്ത്വാ വസ്സം ഉപഗതാ ഭിക്ഖൂ പുന കേനചി കാരണേന പക്കമന്തി, വസിതബ്ബമേവ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അനാപത്തി വസ്സൂപഗതാ ഭിക്ഖൂ പക്കന്താ വാ ഹോന്തി വിബ്ഭന്താ വാ കാലങ്കതാ വാ പക്ഖസങ്കന്താ വാ ആപദാസു ഉമ്മത്തികായ ആദികമ്മികായാ’’തി. പവാരേന്തിയാ പന യത്ഥ ഭിക്ഖൂ അത്ഥി, തത്ഥ ഗന്ത്വാ പവാരേതബ്ബം.

അന്വദ്ധമാസന്തി അദ്ധമാസേ അദ്ധമാസേ. ദ്വേ ധമ്മാ പച്ചാസീസിതബ്ബാതി ദ്വേ ധമ്മാ ഇച്ഛിതബ്ബാ. ഉപോസഥപുച്ഛകന്തി ഉപോസഥപുച്ഛനം, തത്ഥ പന്നരസികേ ഉപോസഥേ പക്ഖസ്സ ചാതുദ്ദസിയം ചാതുദ്ദസികേ തേരസിയം ഗന്ത്വാ ഉപോസഥോ പുച്ഛിതബ്ബോ. മഹാപച്ചരിയം പന ‘‘പക്ഖസ്സ തേരസിയംയേവ ഗന്ത്വാ ‘അയം ഉപോസഥോ ചാതുദ്ദസികോ പന്നരസികോ’തി പുച്ഛിതബ്ബ’’ന്തി വുത്തം. ഉപോസഥദിവസേ ഓവാദത്ഥായ ഉപസങ്കമിതബ്ബം. പാടിപദദിവസതോ പന പട്ഠായ ധമ്മസവനത്ഥായ ഗന്തബ്ബം. ഇതി ഭഗവാ അഞ്ഞസ്സ കമ്മസ്സ ഓകാസം അദത്വാ നിരന്തരം ഭിക്ഖുനീനം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ ഗമനമേവ പഞ്ഞപേസി. കസ്മാ? മന്ദപഞ്ഞത്താ മാതുഗാമസ്സ. മന്ദപഞ്ഞോ ഹി മാതുഗാമോ, തസ്മാ നിച്ചം ധമ്മസവനം ബഹൂപകാരം. ഏവഞ്ച സതി ‘‘യം മയം ജാനാമ, തമേവ അയ്യാ ജാനന്തീ’’തി മാനം അകത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പയിരൂപാസമാനാ സാത്ഥികം പബ്ബജ്ജം കരിസ്സന്തി, തസ്മാ ഭഗവാ ഏവമകാസി. ഭിക്ഖുനിയോപി ‘‘യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജിസ്സാമാ’’തി സബ്ബായേവ നിരന്തരം വിഹാരം ഉപസങ്കമിംസു. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന സബ്ബോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദം ഗച്ഛതി. മനുസ്സാ ഉജ്ഝായന്തി ഖിയ്യന്തി വിപാചേന്തി ‘ജായായോ ഇമാ ഇമേസം, ജാരിയോ ഇമാ ഇമേസം, ഇദാനിമേ ഇമാഹി സദ്ധിം അഭിരമിസ്സന്തീ’തി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും – ‘ന, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന ഓവാദോ ഗന്തബ്ബോ, ഗച്ഛേയ്യ ചേ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സ. അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ ചതൂഹി പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഓവാദം ഗന്തു’ന്തി. പുനപി തഥേവ ഉജ്ഝായിംസു. പുന ഭഗവാ ‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ തിസ്സോ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദം ഗന്തു’’’ന്തി ആഹ.

തസ്മാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന ദ്വേ തിസ്സോ ഭിക്ഖുനിയോ യാചിത്വാ പേസേതബ്ബാ – ‘‘ഏഥയ്യേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഓവാദൂപസങ്കമനം യാചഥ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യാ…പേ… ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൧൩). താഹി ഭിക്ഖുനീഹി ആരാമം ഗന്തബ്ബം. തതോ ഓവാദപടിഗ്ഗാഹകം ഏകം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ സോ ഭിക്ഖു ഏകായ ഭിക്ഖുനിയാ ഏവമസ്സ വചനീയോ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ, അയ്യ, ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. തേന ഭിക്ഖുനാ പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകോ ഭിക്ഖു ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഭന്തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ ‘‘അത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ’’തി. സചേ ഹോതി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’’തി.

സചേ ന ഹോതി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘‘കോ ആയസ്മാ ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതു’’ന്തി. സചേ കോചി ഭിക്ഖു ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും, സോ ച ഹോതി അട്ഠഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ, സമ്മന്നിത്വാ വത്തബ്ബോ – ‘‘ഇത്ഥന്നാമോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഉപസങ്കമതൂ’’തി.

സചേ പന കോചി ന ഉസ്സഹതി ഭിക്ഖുനിയോ ഓവദിതും, പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേന വത്തബ്ബോ – ‘‘നത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ സമ്പാദേതൂ’’തി. ഏത്താവതാ ഹി സകലം സിക്ഖത്തയസങ്ഗഹം സാസനമാരോചിതം ഹോതി. തേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ പാടിപദേ ഭിക്ഖുനീനം ആരോചേതബ്ബം. ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേനപി താ ഭിക്ഖുനിയോ പേസേതബ്ബാ ‘‘ഗച്ഛഥയ്യേ, പുച്ഛഥ ‘കിം അയ്യ ലഭതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’’ന്തി. താഹി ‘‘സാധു അയ്യേ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ ആരാമം ഗന്ത്വാ തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വത്തബ്ബം – ‘‘കിം അയ്യ ലഭതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. തേന വത്തബ്ബം – ‘‘നത്ഥി കോചി ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോവാദകോ സമ്മതോ, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ സമ്പാദേതൂ’’തി. താഹി ‘‘സാധു അയ്യാ’’തി സമ്പടിച്ഛിതബ്ബം. ഏകതോ ആഗതാനം വസേന ചേതം വുത്തം, താസു പന ഏകായ ഭിക്ഖുനിയാ വത്തബ്ബഞ്ച സമ്പടിച്ഛിതബ്ബഞ്ച, ഇതരാ തസ്സാ സഹായികാ.

സചേ പന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ വാ ന പൂരതി, ഉഭയതോപി വാ ഗണമത്തമേവ പുഗ്ഗലമത്തം വാ ഹോതി, ഏകാ ഭിക്ഖുനീ വാ ബഹൂഹി ഭിക്ഖുനുപസ്സയേഹി ഓവാദത്ഥായ പേസിതാ ഹോതി, തത്രായം വചനക്കമോ – ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദന്തി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘അഹം അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദാമി; ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചാമി, ലഭാമഹം അയ്യ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ അയ്യാനം പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനീസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ അയ്യാനം പാദേ വന്ദന്തി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘അഹം അയ്യ അയ്യാനം പാദേ വന്ദാമി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചാമി, ലഭാമഹം അയ്യ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദന്തി; ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘അഹം അയ്യ അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദാമി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചാമി, ലഭാമഹം അയ്യ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച അയ്യ ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അയ്യാനം അയ്യസ്സ പാദേ വന്ദതി വന്ദന്തി വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി യാചന്തി യാചതി, ലഭതു കിര ലഭന്തു കിര ലഭതു കിര അയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

തേനപി ഭിക്ഖുനാ ഉപോസഥകാലേ ഏവം വത്തബ്ബം – ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ ഭന്തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദന്തി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചന്തി, ലഭന്തു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനിയോ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി. ‘‘ഭിക്ഖുനീ ഭന്തേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനീ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനീ ഭന്തേ ആയസ്മന്താനം പാദേ വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി, ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനീ ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ആയസ്മന്താനം പാദേ വന്ദതി വന്ദന്തി വന്ദതി, ഓവാദൂപസങ്കമനഞ്ച യാചതി യാചന്തി യാചതി, ലഭതു കിര ലഭന്തു കിര ലഭതു കിര ഭന്തേ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഓവാദൂപസങ്കമന’’ന്തി.

പാതിമോക്ഖുദ്ദേസകേനാപി സചേ സമ്മതോ ഭിക്ഖു അത്ഥി, പുരിമനയേനേവ തം ഭിക്ഖുനിയോ, തം ഭിക്ഖുനീ, തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച ഉപസങ്കമന്തു ഉപസങ്കമതു ഉപസങ്കമതൂതി വത്തബ്ബം. സചേ നത്ഥി, പാസാദികേന ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ച ഭിക്ഖുനിയോ ച ഭിക്ഖുനീ ച സമ്പാദേതു സമ്പാദേന്തു സമ്പാദേതൂതി വത്തബ്ബം.

ഓവാദപടിഗ്ഗാഹകേന പാടിപദേ പച്ചാഹരിത്വാ തഥേവ വത്തബ്ബം. ഓവാദം പന ബാലഗിലാനഗമികേ ഠപേത്വാ അഞ്ഞോ സചേപി ആരഞ്ഞകോ ഹോതി, അപ്പടിഗ്ഗഹേതും ന ലഭതി. വുത്തഞ്ഹേതം ഭഗവതാ –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഠപേത്വാ ബാലം ഠപേത്വാ ഗിലാനം ഠപേത്വാ ഗമികം അവസേസേഹി ഓവാദം ഗഹേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൧൪).

തത്ഥ യോ ചാതുദ്ദസികപന്നരസികേസു വാ ഉപോസഥേസു പാടിപദേ വാ ഗന്തുകാമോ, സോ ഗമികോ ദുതിയപക്ഖദിവസേ ഗച്ഛന്തോപി അഗ്ഗഹേതും ന ലഭതി, ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന ഗഹേതബ്ബോ, യോ ന ഗണ്ഹേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൪) വുത്തം ആപത്തിം ആപജ്ജതിയേവ. ഓവാദം ഗഹേത്വാ ച ഉപോസഥഗ്ഗേ അനാരോചേതും വാ പാടിപദേ ഭിക്ഖുനീനം അപച്ചാഹരിതും വാ ന വട്ടതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന ആരോചേതബ്ബോ. യോ ന ആരോചേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൫).

അപരമ്പി വുത്തം –

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഓവാദോ ന പച്ചാഹരിതബ്ബോ. യോ ന പച്ചാഹരേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൫).

തത്ഥ ആരഞ്ഞകേന പച്ചാഹരണത്ഥം സങ്കേതോ കാതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരഞ്ഞകേന ഭിക്ഖുനാ ഓവാദം ഗഹേതും, സങ്കേതഞ്ച കാതും, അത്ര പടിഹരിസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ ആരഞ്ഞകോ ഭിക്ഖു സചേ ഭിക്ഖുനീനം വസനഗാമേ ഭിക്ഖം ലഭതി, തത്ഥേവ ചരിത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ ദിസ്വാ ആരോചേത്വാ ഗന്തബ്ബം. നോ ചസ്സ തത്ഥ ഭിക്ഖാ സുലഭാ ഹോതി, സാമന്തഗാമേ ചരിത്വാ ഭിക്ഖുനീനം ഗാമം ആഗമ്മ തഥേവ കാതബ്ബം. സചേ ദൂരം ഗന്തബ്ബം ഹോതി, സങ്കേതോ കാതബ്ബോ – ‘‘അഹം അമുകം നാമ തുമ്ഹാകം ഗാമദ്വാരേ സഭം വാ മണ്ഡപം വാ രുക്ഖമൂലം വാ ഉപസങ്കമിസ്സാമി, തത്ഥ ആഗച്ഛേയ്യാഥാ’’തി. ഭിക്ഖുനീഹി തത്ഥ ഗന്തബ്ബം, അഗന്തും ന ലബ്ഭതി. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനിയാ സങ്കേതം ന ഗന്തബ്ബം. യാ ന ഗച്ഛേയ്യ, ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി (ചൂളവ. ൪൧൫).

ഉഭതോസങ്ഘേ തീഹി ഠാനേഹി പവാരേതബ്ബന്തി ഏത്ഥ ഭിക്ഖുനീഹി ചാതുദ്ദസേ അത്തനാ പവാരേത്വാ ഉപോസഥേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ പവാരേതബ്ബം. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, അജ്ജതനായ പവാരേത്വാ അപരജ്ജു ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതു’’ന്തി (ചൂളവ. ൪൨൭).

ഭിക്ഖുനിഖന്ധകേ വുത്തനയേനേവ ചേത്ഥ വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോ. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന സബ്ബോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ പവാരേന്തോ കോലാഹലമകാസി. ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും. അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ഏകം ഭിക്ഖുനിം ബ്യത്തം പടിബലം സമ്മന്നിതും ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, സമ്മന്നിതബ്ബാ. പഠമം ഭിക്ഖുനീ യാചിതബ്ബാ, യാചിത്വാ ബ്യത്തായ ഭിക്ഖുനിയാ പടിബലായ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ സങ്ഘോ, യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖുനിം സമ്മന്നേയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഏസാ ഞത്തി.

‘‘സുണാതു മേ, അയ്യേ സങ്ഘോ, സങ്ഘോ ഇത്ഥന്നാമം ഭിക്ഖുനിം സമ്മന്നേയ്യ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. യസ്സാ അയ്യായ ഖമതി ഇത്ഥന്നാമായ ഭിക്ഖുനിയാ സമ്മുതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും, സാ തുണ്ഹസ്സ; യസ്സാ നക്ഖമതി, സാ ഭാസേയ്യ.

‘‘സമ്മതാ സങ്ഘേന ഇത്ഥന്നാമാ ഭിക്ഖുനീ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘസ്സ അത്ഥായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതും. ഖമതി സങ്ഘസ്സ, തസ്മാ തുണ്ഹീ, ഏവമേതം ധാരയാമീ’’തി (ചൂളവ. ൪൨൭).

തായ സമ്മതായ ഭിക്ഖുനിയാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം ആദായ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ. വദതയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതി. ദുതിയമ്പി അയ്യ, തതിയമ്പി അയ്യ, ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ…പേ… പടികരിസ്സതീ’’തി.

സചേ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ ന പൂരതി, ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേന്തി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഭിക്ഖുനിയോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തിയോ പടികരിസ്സന്തീ’’തി ച, ‘‘അഹം അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പവാരേമി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതു മം അയ്യ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തീ പടികരിസ്സാമീ’’തി ച ഏവം തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം.

സചേ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ന പൂരതി, ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യാ അയ്യേ പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തയ്യാ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതീ’’തി ച, ‘‘ഭിക്ഖുനിസങ്ഘോ അയ്യ അയ്യം പവാരേതി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതയ്യോ ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തോ പടികരിസ്സതീ’’തി ച ഏവം തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം.

ഉഭിന്നം അപാരിപൂരിയാ ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യാ അയ്യേ പവാരേന്തി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തയ്യാ ഭിക്ഖുനിയോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തിയോ പടികരിസ്സന്തീ’’തി ച, ‘‘ഭിക്ഖുനിയോ അയ്യ അയ്യം പവാരേന്തി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതയ്യോ ഭിക്ഖുനിയോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തിയോ പടികരിസ്സന്തീ’’തി ച, ‘‘അഹം അയ്യാ അയ്യേ പവാരേമി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദന്തു മം അയ്യാ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തീ പടികരിസ്സാമീ’’തി ച, ‘‘അഹം അയ്യ അയ്യം പവാരേമി – ദിട്ഠേന വാ സുതേന വാ പരിസങ്കായ വാ, വദതു മം അയ്യോ അനുകമ്പം ഉപാദായ, പസ്സന്തീ പടികരിസ്സാമീ’’തി ച ഏവം തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം.

മാനത്തചരണഞ്ച ഉപസമ്പദാപരിയേസനാ ച യഥാഠാനേയേവ ആവി ഭവിസ്സതി.

ന ഭിക്ഖുനിയാ കേനചി പരിയായേനാതി ദസഹി വാ അക്കോസവത്ഥൂഹി അഞ്ഞേന വാ കേനചി പരിയായേന ഭിക്ഖു നേവ അക്കോസിതബ്ബോ, ന പരിഭാസിതബ്ബോ, ന ഭയേന തജ്ജേതബ്ബോ. ഓവടോതി പിഹിതോ വാരിതോ പടിക്ഖിത്തോ. വചനയേവ വചനപഥോ. അനോവടോതി അപിഹിതോ അവാരിതോ അപ്പടിക്ഖിത്തോ. തസ്മാ ഭിക്ഖുനിയാ ആധിപച്ചട്ഠാനേ ജേട്ഠകട്ഠാനേ ഠത്വാ ‘‘ഏവം അഭിക്കമ, ഏവം പടിക്കമ, ഏവം നിവാസേഹി, ഏവം പാരുപാഹീ’’തി കേനചി പരിയായേന നേവ ഭിക്ഖു ഓവദിതബ്ബോ, ന അനുസാസിതബ്ബോ. ദോസം പന ദിസ്വാ ‘‘പുബ്ബേ മഹാഥേരാ ന ഏവം അഭിക്കമന്തി, ന പടിക്കമന്തി, ന നിവാസേന്തി, ന പാരുപന്തി, ഈദിസം കാസാവമ്പി ന ധാരേന്തി, ന ഏവം അക്ഖീനി അഞ്ജേന്തീ’’തിആദിനാ നയേന വിജ്ജമാനദോസം ദസ്സേതും വട്ടതി. ഭിക്ഖൂഹി പന ‘‘അയം വുഡ്ഢസമണീ ഏവം നിവാസേതി, ഏവം പാരുപതി, മാ ഏവം നിവാസേഹി, മാ ഏവം പാരുപാഹി, മാ തിലകമ്മപണ്ണകമ്മാദീനി കരോഹീ’’തി യഥാസുഖം ഭിക്ഖുനിം ഓവദിതും അനുസാസിതും വട്ടതി.

സമഗ്ഗമ്ഹയ്യാതി ഭണന്തന്തി ‘‘സമഗ്ഗാ അമ്ഹ അയ്യ’’ ഇതി ഭണന്തം ഭിക്ഖുനിസങ്ഘം. അഞ്ഞം ധമ്മം ഭണതീതി അഞ്ഞം സുത്തന്തം വാ അഭിധമ്മം വാ. സമഗ്ഗമ്ഹയ്യാതി വചനേന ഹി ഓവാദം പച്ചാസീസന്തി, തസ്മാ ഠപേത്വാ ഓവാദം അഞ്ഞം ധമ്മം ഭണന്തസ്സ ദുക്കടം. ഓവാദം അനിയ്യാദേത്വാതി ഏസോ ഭഗിനിയോ ഓവാദോതി അവത്വാ.

൧൫൦. അധമ്മകമ്മേതിആദീസു ഭിക്ഖുനോവാദകസമ്മുതികമ്മം കമ്മന്തി വേദിതബ്ബം. തത്ഥ അധമ്മകമ്മേ ദ്വിന്നം നവകാനം വസേന അട്ഠാരസ പാചിത്തിയാനി. ധമ്മകമ്മേ ദുതിയസ്സ നവകസ്സ അവസാനപദേ അനാപത്തി, സേസേസു സത്തരസ ദുക്കടാനി.

൧൫൨. ഉദ്ദേസം ദേന്തോതി അട്ഠന്നം ഗരുധമ്മാനം പാളിം ഉദ്ദിസന്തോ. പരിപുച്ഛം ദേന്തോതി തസ്സായേവ പഗുണായ ഗരുധമ്മപാളിയാ അട്ഠകഥം കഥേന്തോതി അത്ഥോ. ഓസാരേഹി അയ്യാതി വുച്ചമാനോ ഓസാരേതീതി ഏവം വുച്ചമാനോ അട്ഠഗരുധമ്മപാളിം ഓസാരേതീതി അത്ഥോ. ഏവം ഉദ്ദേസം ദേന്തോ, പരിപുച്ഛം ദേന്തോ, യോ ച ഓസാരേഹീതി വുച്ചമാനോ അട്ഠ ഗരുധമ്മേ ഭണതി, തസ്സ പാചിത്തിയേന അനാപത്തി. അഞ്ഞം ധമ്മം ഭണന്തസ്സ ദുക്കടേന അനാപത്തി. പഞ്ഹം പുച്ഛതി, പഞ്ഹം പുട്ഠോ കഥേതീതി ഭിക്ഖുനീ ഗരുധമ്മനിസ്സിതം വാ ഖന്ധാദിനിസ്സിതം വാ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, തം യോ ഭിക്ഖു കഥേതി, തസ്സാപി അനാപത്തി. അഞ്ഞസ്സത്ഥായ ഭണന്തന്തി ചതുപരിസതിം ധമ്മം ദേസേന്തം ഭിക്ഖും ഉപസങ്കമിത്വാ ഭിക്ഖുനിയോ സുണന്തി, തത്രാപി ഭിക്ഖുസ്സ അനാപത്തി. സിക്ഖമാനായ സാമണേരിയാതി ഏതാസം ദേസേന്തസ്സാപി അനാപത്തി. സേസം ഉത്താനത്ഥമേവ.

പദസോധമ്മസമുട്ഠാനം – വാചതോ ച വാചാചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, കിരിയം, നോസഞ്ഞാവിമോക്ഖം, അചിത്തകം, പണ്ണത്തിവജ്ജം, വചീകമ്മം, തിചിത്തം തിവേദനന്തി.

ഓവാദസിക്ഖാപദം പഠമം.