൭. കഥിനക്ഖന്ധകം

കഥിനാനുജാനനകഥാ

൩൦൬. കഥിനക്ഖന്ധകേ – പാവേയ്യകാതി പാവേയ്യരട്ഠവാസിനോ. പാവേയ്യം നാമ കോസലേസു പച്ഛിമദിസാഭാഗേ രട്ഠം; തത്ഥ വാസിനോതി വുത്തം ഹോതി. കോസലരഞ്ഞോ ഏകപിതുകഭാതൂനം ഭദ്ദവഗ്ഗിയത്ഥേരാനം ഏതം അധിവചനം. തേസു സബ്ബജേട്ഠകോ അനാഗാമീ, സബ്ബപച്ഛിമകോ സോതാപന്നോ, ഏകോപി അരഹാ വാ പുഥുജ്ജനോ വാ നത്ഥി. ആരഞ്ഞികാതി ധുതങ്ഗസമാദാനവസേന ആരഞ്ഞികാ; ന അരഞ്ഞവാസമത്തേന. പിണ്ഡപാതികാദിഭാവേപി തേസം ഏസേവ നയോ. സീസവസേന ചേതം വുത്തം. ഇമേ പന തേരസാപി ധുതങ്ഗാനി സമാദായേവ വത്തന്തി. ഉദകസങ്ഗഹേതി ഉദകേന സങ്ഗഹിതേ ഘടിതേ സംസട്ഠേ; ഥലേ ച നിന്നേ ച ഏകോദകീഭൂതേതി അത്ഥോ.

ഉദകചിക്ഖല്ലേതി അക്കന്തഅക്കന്തട്ഠാനേ ഉദകചിക്ഖല്ലോ ഉട്ഠഹിത്വാ യാവ ആനിസദാ പഹരതി, ഈദിസേ ചിക്ഖല്ലേതി അത്ഥോ. ഓകപുണ്ണേഹീതി ഉദകപുണ്ണേഹി. തേസം കിര ചീവരാനി ഘനാനി, തേസു പതിതം ഉദകം ന പഗ്ഘരതി ഘനത്താ പുടബദ്ധം വിയ തിട്ഠതി. തേന വുത്തം – ‘‘ഓകപുണ്ണേഹി ചീവരേഹീ’’തി. ‘‘ഓഘപുണ്ണേഹീ’’തിപി പാഠോ.

അവിവദമാനാ വസ്സം വസിമ്ഹാതി ഏത്ഥ ആഗന്തുകട്ഠാനേ സേനാസനഫാസുതായ അഭാവേന ച ഭഗവതോ ദസ്സനാലാഭേന ഉക്കണ്ഠിതതായ ച തേ ഭിക്ഖൂ ഫാസും ന വസിംസു, തസ്മാ ‘‘അവിവദമാനാ ഫാസുകം വസ്സം വസിമ്ഹാ’’തി നാവോചും. ധമ്മിം കഥം കത്വാതി ഭഗവാ തേസം ഭിക്ഖൂനം അനമതഗ്ഗിയകഥം കഥേസി. തേ സബ്ബേപി കഥാപരിയോസാനേ അരഹത്തം പാപുണിത്വാ നിസിന്നട്ഠാനതോയേവ ആകാസേ ഉപ്പതിത്വാ അഗമംസു, തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ധമ്മിം കഥം കത്വാ’’തി. തതോ ഭഗവാ ‘‘സചേ കഥിനത്ഥാരോ പഞ്ഞത്തോ അഭവിസ്സ, ഏതേ ഭിക്ഖൂ ഏകം ചീവരം ഠപേത്വാ സന്തരുത്തരേന ആഗച്ഛന്താ ന ഏവം കിലന്താ അസ്സു, കഥിനത്ഥാരോ ച നാമേസ സബ്ബബുദ്ധേഹി അനുഞ്ഞാതോ’’തി ചിന്തേത്വാ കഥിനത്ഥാരം അനുജാനിതുകാമോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി, ആമന്തേത്വാ ച പന ‘‘അനുജാനാമി ഭിക്ഖവേ’’തിആദിമാഹ.

തത്ഥ അത്ഥതകഥിനാനം വോതി നിപാതമത്തം വോകാരോ; അത്ഥതകഥിനാനന്തി അത്ഥോ. ഏവഞ്ഹി സതി പരതോ ‘‘സോ നേസം ഭവിസ്സതീ’’തി യുജ്ജതി. അഥ വാ വോതി സാമിവചനമേവേതം. സോ നേസന്തി ഏത്ഥ പന സോ ചീവരുപ്പാദോ യേ അത്ഥതകഥിനാ, തേസം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ.

തത്ഥ അനാമന്തചാരോതി യാവ കഥിനം ന ഉദ്ധരിയതി, താവ അനാമന്തേത്വാ ചരണം കപ്പിസ്സതി, ചാരിത്തസിക്ഖാപദേന അനാപത്തി ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ. അസമാദാനചാരോതി തിചീവരം അസമാദായ ചരണം; ചീവരവിപ്പവാസോ കപ്പിസ്സതീതി അത്ഥോ. ഗണഭോജനന്തി ഗണഭോജനമ്പി കപ്പിസ്സതി. യാവദത്ഥചീവരന്തി യാവത്തകേന ചീവരേന അത്ഥോ, താവത്തകം അനധിട്ഠിതം അവികപ്പിതം കപ്പിസ്സതീതി അത്ഥോ. യോ ച തത്ഥ ചീവരുപ്പാദോതി തത്ഥ കഥിനത്ഥതസീമായം മതകചീവരം വാ ഹോതു സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ ദിന്നം വാ സങ്ഘികേന തത്രുപ്പാദേന ആഭതം വാ, യേന കേനചി ആകാരേന യം സങ്ഘികചീവരം ഉപ്പജ്ജതി, തം തേസം ഭവിസ്സതീതി അത്ഥോ.

ഏവഞ്ച പന ഭിക്ഖവേ കഥിനം അത്ഥരിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ കഥിനത്ഥാരം കേ ലഭന്തി, കേ ന ലഭന്തീതി? ഗണനവസേന താവ പച്ഛിമകോടിയാ പഞ്ച ജനാ ലഭന്തി, ഉദ്ധം സതസഹസ്സമ്പി, പഞ്ചന്നം ഹേട്ഠാ ന ലഭന്തി. വുത്ഥവസ്സവസേന പുരിമികായ വസ്സം ഉപഗന്ത്വാ പഠമപവാരണായ പവാരിതാ ലഭന്തി, ഛിന്നവസ്സാ വാ പച്ഛിമികായ ഉപഗതാ വാ ന ലഭന്തി, അഞ്ഞസ്മിം വിഹാരേ വുത്ഥവസ്സാപി ന ലഭന്തീതി മഹാപച്ചരിയം വുത്തം. പുരിമികായ ഉപഗതാനം പന സബ്ബേ ഗണപൂരകാ ഹോന്തി, ആനിസംസം ന ലഭന്തി, ആനിസംസോ ഇതരേസംയേവ ഹോതി. സചേ പുരിമികായ ഉപഗതാ ചത്താരോ വാ ഹോന്തി തയോ വാ ദ്വേ വാ ഏകോ വാ, ഇതരേ ഗണപൂരകേ കത്വാ കഥിനം അത്ഥരിതബ്ബം. അഥ ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ ഉപഗതാ, ഏകോ പരിപുണ്ണവസ്സോ സാമണേരോ, സോ ചേ പച്ഛിമികായ ഉപസമ്പജ്ജതി, ഗണപൂരകോ ചേവ ഹോതി, ആനിസംസഞ്ച ലഭതി. തയോ ഭിക്ഖൂ ദ്വേ സാമണേരാ, ദ്വേ ഭിക്ഖൂ തയോ സാമണേരാ, ഏകോ ഭിക്ഖു ചത്താരോ സാമണേരാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. സചേ പുരിമികായ ഉപഗതാ കഥിനത്ഥാരകുസലാ ന ഹോന്തി, അത്ഥാരകുസലാ ഖന്ധകഭാണകഥേരാ പരിയേസിത്വാ ആനേതബ്ബാ. കമ്മവാചം സാവേത്വാ കഥിനം അത്ഥരാപേത്വാ ദാനഞ്ച ഭുഞ്ജിത്വാ ഗമിസ്സന്തി. ആനിസംസോ പന ഇതരേസംയേവ ഹോതി.

കഥിനം കേന ദിന്നം വട്ടതി? യേന കേനചി ദേവേന വാ മനുസ്സേന വാ പഞ്ചന്നം വാ സഹധമ്മികാനം അഞ്ഞതരേന ദിന്നം വട്ടതി. കഥിനദായകസ്സ വത്തം അത്ഥി, സചേ സോ തം അജാനന്തോ പുച്ഛതി – ‘‘ഭന്തേ കഥം കഥിനം ദാതബ്ബ’’ന്തി തസ്സ ഏവം ആചിക്ഖിതബ്ബം – ‘‘തിണ്ണം ചീവരാനം അഞ്ഞതരപ്പഹോനകം സൂരിയുഗ്ഗമനസമയേ വത്ഥം ‘കഥിനചീവരം ദേമാ’തി ദാതും വട്ടതി, തസ്സ പരികമ്മത്ഥം ഏത്തകാ നാമ സൂചിയോ, ഏത്തകം സുത്തം, ഏത്തകം രജനം, പരികമ്മം കരോന്താനം ഏത്തകാനം ഭിക്ഖൂനം യാഗുഭത്തഞ്ച ദാതും വട്ടതീ’’തി.

കഥിനത്ഥാരകേനാപി ധമ്മേന സമേന ഉപ്പന്നം കഥിനം അത്ഥരന്തേന വത്തം ജാനിതബ്ബം. തന്തവായഗേഹതോ ഹി ആഭതസന്താനേനേവ ഖലിമക്ഖിതസാടകോ ന വട്ടതി, മലീനസാടകോപി ന വട്ടതി, തസ്മാ കഥിനത്ഥാരസാടകം ലഭിത്വാ സുട്ഠു ധോവിത്വാ സൂചിആദീനി ചീവരകമ്മൂപകരണാനി സജ്ജേത്വാ ബഹൂഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം തദഹേവ സിബ്ബിത്വാ നിട്ഠിതസൂചികമ്മം രജിത്വാ കപ്പബിന്ദും ദത്വാ കഥിനം അത്ഥരിതബ്ബം. സചേ തസ്മിം അനത്ഥതേയേവ അഞ്ഞം കഥിനസാടകം ആഹരതി, അഞ്ഞാനി ച ബഹൂനി കഥിനാനിസംസവത്ഥാനി ദേതി, യോ ആനിസംസം ബഹും ദേതി, തസ്സ സന്തകേനേവ അത്ഥരിതബ്ബം. ഇതരോ യഥാ തഥാ ഓവദിത്വാ സഞ്ഞാപേതബ്ബോ.

കഥിനം പന കേന അത്ഥരിതബ്ബം? യസ്സ സങ്ഘോ കഥിനചീവരം ദേതി. സങ്ഘേന പന കസ്സ ദാതബ്ബം? യോ ജിണ്ണചീവരോ ഹോതി. സചേ ബഹൂ ജിണ്ണചീവരാ ഹോന്തി, വുഡ്ഢസ്സ ദാതബ്ബം. വുഡ്ഢേസുപി യോ മഹാപരിസോ തദഹേവ ചീവരം കത്വാ അത്ഥരിതും സക്കോതി, തസ്സ ദാതബ്ബം. സചേ വുഡ്ഢോ ന സക്കോതി നവകതരോ സക്കോതി, തസ്സ ദാതബ്ബം. അപിച സങ്ഘേന മഹാഥേരസ്സ സങ്ഗഹം കാതും വട്ടതി, തസ്മാ ‘‘തുമ്ഹേ ഭന്തേ ഗണ്ഹഥ, മയം കത്വാ ദസ്സാമാ’’തി വത്തബ്ബം. തീസു ചീവരേസു യം ജിണ്ണം ഹോതി, തദത്ഥായ ദാതബ്ബം. പകതിയാ ദുപട്ടചീവരസ്സ ദുപട്ടത്ഥായേവ ദാതബ്ബം. സചേപിസ്സ ഏകപട്ടചീവരം ഘനം ഹോതി, കഥിനസാടകോ ച പേലവോ, സാരുപ്പത്ഥായ ദുപട്ടപ്പഹോനകമേവ ദാതബ്ബം, ‘‘അഹം അലഭന്തോ ഏകപട്ടം പാരുപാമീ’’തി വദന്തസ്സാപി ദുപട്ടം ദാതും വട്ടതി. യോ പന ലോഭപകതികോ ഹോതി, തസ്സ ന ദാതബ്ബം. തേനാപി ‘‘കഥിനം അത്ഥരിത്വാ പച്ഛാ സിബ്ബിത്വാ ദ്വേ ചീവരാനി കരിസ്സാമീ’’തി ന ഗഹേതബ്ബം. യസ്സ പന ദീയതി, തസ്സ യേന വിധിനാ ദാതബ്ബം, തം ദസ്സേതും ‘‘ഏവഞ്ച പന ഭിക്ഖവേ കഥിനം അത്ഥരിതബ്ബ’’ന്തി ആരഭിത്വാ സുണാതു മേ ഭന്തേതിആദികാ ദാനകമ്മവാചാ താവ വുത്താ.

ഏവം ദിന്നേ പന കഥിനേ സചേ തം കഥിനദുസ്സം നിട്ഠിതപരികമ്മമേവ ഹോതി, ഇച്ചേതം കുസലം. നോ ചേ നിട്ഠിതപരികമ്മം ഹോതി, ‘‘അഹം ഥേരോ’’തി വാ ‘‘ബഹുസ്സുതോ’’തി വാ ഏകേനാപി അകാതും ന ലബ്ഭതി, സബ്ബേഹേവ സന്നിപതിത്വാ ധോവനസിബ്ബനരജനാനി നിട്ഠാപേതബ്ബാനി. ഇദഞ്ഹി കഥിനവത്തം നാമ ബുദ്ധപ്പസത്ഥം. അതീതേ പദുമുത്തരോപി ഭഗവാ കഥിനവത്തം അകാസി. തസ്സ കിര അഗ്ഗസാവകോ സുജാതത്ഥേരോ നാമ കഥിനം ഗണ്ഹി, തം സത്ഥാ അട്ഠസട്ഠിയാ ഭിക്ഖുസതസഹസ്സേഹി സദ്ധിം നിസീദിത്വാ അകാസി.

കതപരിയോസിതം പന കഥിനം ഗഹേത്വാ അത്ഥാരകേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘സചേ സങ്ഘാടിയാ കഥിനം അത്ഥരിതുകാമോ ഹോതി, പോരാണികാ സങ്ഘാടി പച്ചുദ്ധരിതബ്ബാ, നവാ സങ്ഘാടി അധിട്ഠാതബ്ബാ. ‘ഇമായ സങ്ഘാടിയാ കഥിനം അത്ഥരാമീ’തി വാചാ ഭിന്ദിതബ്ബാ’’തിആദിനാ പരിവാരേ വുത്തവിധാനേന കഥിനം അത്ഥരിതബ്ബം. അത്ഥരിത്വാ ച പന ‘‘തേന കഥിനത്ഥാരകേന ഭിക്ഖുനാ സങ്ഘം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അത്ഥതം ഭന്തേ സങ്ഘസ്സ കഥിനം, ധമ്മികോ കഥിനത്ഥാരോ, അനുമോദഥാ’തി തേഹി അനുമോദകേഹി ഭിക്ഖൂഹി ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അത്ഥതം ആവുസോ സങ്ഘസ്സ കഥിനം, ധമ്മികോ കഥിനത്ഥാരോ, അനുമോദാമാ’’തി ഏവമാദിനാ പരിവാരേ വുത്തവിധാനേനേവ അനുമോദാപേതബ്ബം, ഇതരേഹി ച അനുമോദിതബ്ബം. ഏവം സബ്ബേസം അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം. വുത്തഞ്ഹേതം പരിവാരേ ‘‘ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം – അത്ഥാരകസ്സ ച അനുമോദകസ്സ ചാ’’തി (പരി. ൪൦൩). പുനപി വുത്തം – ‘‘ന സങ്ഘോ കഥിനം അത്ഥരതി, ന ഗണോ കഥിനം അത്ഥരതി, പുഗ്ഗലോ കഥിനം അത്ഥരതി, സങ്ഘസ്സ അനുമോദനാ ഗണസ്സ അനുമോദനാ പുഗ്ഗലസ്സ അത്ഥാരാ സങ്ഘസ്സ അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം, ഗണസ്സ അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം, പുഗ്ഗലസ്സ അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം’’തി (പരി. ൪൧൪).

ഏവം അത്ഥതേ പന കഥിനേ സചേ കഥിനചീവരേന സദ്ധിം ആഭതം ആനിസംസം ദായകാ ‘‘യേന അമ്ഹാകം കഥിനം ഗഹിതം, തസ്സേവ ദേമാ’’തി ദേന്തി, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അനിസ്സരോ. അഥ അവിചാരേത്വാവ ദത്വാ ഗച്ഛന്തി, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ ഇസ്സരോ. തസ്മാ സചേ കഥിനത്ഥാരകസ്സ സേസചീവരാനിപി ദുബ്ബലാനി ഹോന്തി, സങ്ഘേന അപലോകേത്വാ തേസമ്പി അത്ഥായ വത്ഥാനി ദാതബ്ബാനി. കമ്മവാചാ പന ഏകായേവ വട്ടതി. അവസേസേ കഥിനാനിസംസേ ബലവവത്ഥാനി വസ്സാവാസികട്ഠിതികായ ദാതബ്ബാനി, ഠിതികായ അഭാവേ ഥേരാസനതോ പട്ഠായ ദാതബ്ബാനി, ഗരുഭണ്ഡം ന ഭാജേതബ്ബം. സചേ പന ഏകസീമായ ബഹൂ വിഹാരാ ഹോന്തി, സബ്ബേ ഭിക്ഖൂ സന്നിപാതേത്വാ ഏകത്ഥ കഥിനം അത്ഥരിതബ്ബം, വിസും വിസും അത്ഥരിതും ന വട്ടതി.

൩൦൮. ഇദാനി യഥാ ച കഥിനം അത്ഥതം ഹോതി, യഥാ ച അനത്ഥതം, തം വിധിം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ഏവഞ്ച പന ഭിക്ഖവേ അത്ഥതം ഹോതി കഥിനം ഏവം അനത്ഥതന്തി വത്വാ അകരണീയഞ്ചേവ മഹാഭൂമികഞ്ച അനത്ഥതലക്ഖണം താവ ദസ്സേന്തോ ന ഉല്ലിഖിതമത്തേനാതിആദികേ ചതുവീസതി ആകാരേ ദസ്സേസി. തതോ പരം അത്ഥതലക്ഖണം ദസ്സേന്തോ അഹതേന അത്ഥതന്തിആദികേ സത്തരസ ആകാരേ ദസ്സേസി. പരിവാരേപി ഹി ‘‘ചതുവീസതിയാ ആകാരേഹി അനത്ഥതം ഹോതി കഥിനം, സത്തരസഹി ആകാരേഹി അത്ഥതം ഹോതി കഥിന’’ന്തി ഇദമേവ ലക്ഖണം വുത്തം.

തത്ഥ ഉല്ലിഖിതമത്തേനാതി ദീഘതോ ച പുഥുലതോ ച പമാണഗ്ഗഹണമത്തേന. പമാണഞ്ഹി ഗണ്ഹന്തോ തസ്സ തസ്സ പദേസസ്സ സഞ്ജാനനത്ഥം നഖാദീഹി വാ പരിച്ഛേദം ദസ്സേന്തോ ഉല്ലിഖതി, നലാടാദീസു വാ ഘംസതി, തസ്മാ തം പമാണഗ്ഗഹണം ‘‘ഉല്ലിഖിതമത്ത’’ന്തി വുച്ചതി. ധോവനമത്തേനാതി കഥിനദുസ്സധോവനമത്തേന. ചീവരവിചാരണമത്തേനാതി ‘‘പഞ്ചകം വാ സത്തകം വാ നവകം വാ ഏകാദസകം വാ ഹോതൂ’’തി ഏവം വിചാരിതമത്തേന. ഛേദനമത്തേനാതി യഥാവിചാരിതസ്സ വത്ഥസ്സ ഛേദനമത്തേന. ബന്ധനമത്തേനാതി മോഘസുത്തകാരോപനമത്തേന. ഓവട്ടിയകരണമത്തേനാതി മോഘസുത്തകാനുസാരേന ദീഘസിബ്ബിതമത്തേന. കണ്ഡുസകരണമത്തേനാതി മുദ്ധിയപത്തബന്ധനമത്തേന. ദള്ഹീകമ്മകരണമത്തേനാതി ദ്വേ ചിമിലികായോ ഏകതോ കത്വാ സിബ്ബിതമത്തേന. അഥ വാ പഠമചിമിലികാ ഘടേത്വാ ഠപിതാ ഹോതി, കഥിനസാടകം തസ്സാ കുച്ഛിചിമിലികം കത്വാ സിബ്ബിതമത്തേനാതിപി അത്ഥോ. മഹാപച്ചരിയം ‘‘പകതിചീവരസ്സ ഉപസ്സയദാനേനാ’’തി വുത്തം. കുരുന്ദിയം പന ‘‘പകതിപത്തബദ്ധചീവരം ദുപട്ടം കാതും കുച്ഛിചിമിലികം അല്ലിയാപനമത്തേനാ’’തി വുത്തം. അനുവാതകരണമത്തേനാതി പിട്ഠിഅനുവാതാരോപനമത്തേന. പരിഭണ്ഡകരണമത്തേനാതി കുച്ഛിഅനഉവാതാരോപനമത്തേന. ഓവദ്ധേയ്യകരണമത്തേനാതി ആഗന്തുകപത്താരോപനമത്തേന. കഥിനചീവരതോ വാ പത്തം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം അകഥിനചീവരേ പത്താരോപനമത്തേന.

കമ്ബലമദ്ദനമത്തേനാതി ഏകവാരംയേവ രജനേ പക്ഖിത്തേന ദന്തവണ്ണേന പണ്ഡുപലാസവണ്ണേന വാ. സചേ പന സകിം വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ രത്തമ്പി സാരുപ്പം ഹോതി, വട്ടതി. നിമിത്തകതേനാതി ‘‘ഇമിനാ ദുസ്സേന കഥിനം അത്ഥരിസ്സാമീ’’തി ഏവം നിമിത്തകതേന. ഏത്തകമേവ ഹി പരിവാരേ വുത്തം. അട്ഠകഥാസു പന ‘‘അയം സാടകോ സുന്ദരോ, സക്കാ ഇമിനാ കഥിനം അത്ഥരിതു’ന്തി ഏവം നിമിത്തകമ്മം കത്വാ ലദ്ധേനാ’’തി വുത്തം. പരികഥാകതേനാതി ‘‘കഥിനം നാമ ദാതും വട്ടതി, കഥിനദായകോ ബഹും പുഞ്ഞം പസവതീ’’തി ഏവം പരികഥായ ഉപ്പാദിതേന. കഥിനം നാമ അതിഉക്കട്ഠം വട്ടതി, മാതരമ്പി വിഞ്ഞാപേതും ന വട്ടതി, ആകാസതോ ഓതിണ്ണസദിസമേവ വട്ടതീതി. കുക്കുകതേനാതി താവകാലികേന. സന്നിധികതേനാതി ഏത്ഥ ദുവിധോ സന്നിധി കരണസന്നിധി ച നിചയസന്നിധി ച. തത്ഥ തദഹേവ അകത്വാ ഠപേത്വാ കരണം കരണസന്നിധി. സങ്ഘോ അജ്ജ കഥിനദുസ്സം ലഭിത്വാ പുനദിവസേ ദേതി, അയം നിചയസന്നിധി.

നിസ്സഗ്ഗിയേനാതി രത്തിനിസ്സഗ്ഗിയേന. പരിവാരേപി വുത്തം – ‘‘നിസ്സഗ്ഗിയം നാമ കരിയമാനേ അരുണം ഉട്ഠഹതീ’’തി. അകപ്പകതേനാതി അനാദിന്നകപ്പബിന്ദുനാ. അഞ്ഞത്ര സങ്ഘാടിയാതിആദീസു ഠപേത്വാ സങ്ഘാടിഉത്തരാസങ്ഗഅന്തരവാസകേ അഞ്ഞേന പച്ചത്ഥരണാദിനാ അത്ഥതം അനത്ഥതം ഹോതീതി. അഞ്ഞത്ര പഞ്ചകേന വാ അതിരേകപഞ്ചകേന വാതി പഞ്ച വാ അതിരേകാനി വാ ഖണ്ഡാനി കത്വാ മഹാമണ്ഡലഅഡ്ഢമണ്ഡലാനി ദസ്സേത്വാ കതേനേവ വട്ടതി. ഏവഞ്ഹി സമണ്ഡലികതം ഹോതി, തം ഠപേത്വാ അഞ്ഞേന അച്ഛിന്നകേന വാ ദ്വത്തിചതുഖണ്ഡേന വാ ന വട്ടതി. അഞ്ഞത്ര പുഗ്ഗലസ്സ അത്ഥാരാതി പുഗ്ഗലസ്സ അത്ഥാരം ഠപേത്വാ ന അഞ്ഞേന സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ അത്ഥാരേന അത്ഥതം ഹോതി. നിസ്സീമട്ഠോ അനുമോദതീതി ബഹിഉപചാരസീമായ ഠിതോ അനുമോദതി.

൩൦൯. അഹതേനാതി അപരിഭുത്തേന. അഹതകപ്പേനാതി അഹതസദിസേന ഏകവാരം വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ ധോതേന. പിലോതികായാതി ഹതവത്ഥകസാടകേന. പംസുകൂലേനാതി തേവീസതിയാ ഖേത്തേസു ഉപ്പന്നപംസുകൂലേന. പംസുകൂലികഭിക്ഖുനാ ചോളകഭിക്ഖം ആഹിണ്ഡിത്വാ ലദ്ധചോളകേഹി കതചീവരേനാതിപി കുരുന്ദിമഹാപച്ചരീസു വുത്തം. പാപണികേനാതി ആപണദ്വാരേ പതിതപിലോതികം ഗഹേത്വാ കഥിനത്ഥായ ദേതി, തേനാപി വട്ടതീതി അത്ഥോ. സേസം വുത്തവിപല്ലാസേനേവ വേദിതബ്ബം. ഇമസ്മിം പന ഠാനേ ‘‘സഹ കഥിനസ്സ അത്ഥാരാ കതി ധമ്മാ ജായന്തീ’’തിആദി ബഹുഅട്ഠകഥാസു വുത്തം, തം സബ്ബം പരിവാരേ പാളിആരൂള്ഹമേവ, തസ്മാ തത്ഥ ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ന ഹി തേന ഇധ അവുച്ചമാനേന കഥിനത്ഥാരകസ്സ കിഞ്ചി പരിഹായതി.

൩൧൦. ഏവം കഥിനത്ഥാരം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ഉബ്ഭാരം ദസ്സേതും കഥഞ്ച ഭിക്ഖവേ ഉബ്ഭതം ഹോതി കഥിനന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ മാതികാതി മാതരോ; ജനേത്തിയോതി അത്ഥോ. കഥിനുബ്ഭാരഞ്ഹി ഏതാ അട്ഠ ജനേത്തിയോ. താസു പക്കമനം അന്തോ അസ്സാതി പക്കമനന്തികാ. ഏവം സേസാപി വേദിതബ്ബാ.

ആദായസത്തകകഥാ

൩൧൧. ന പച്ചേസ്സന്തി ന പുന ആഗമിസ്സം. ഏതസ്മിം പന പക്കമനന്തികേ കഥിനുദ്ധാരേ പഠമം ചീവരപലിബോധോ ഛിജ്ജതി, പച്ഛാ ആവാസപലിബോധോ. ഏവം പക്കമതോ ഹി ചീവരപലിബോധോ അന്തോസീമായമേവ ഛിജ്ജതി, ആവാസപലിബോധോ സീമാതിക്കമേ. വുത്തമ്പി ചേതം പരിവാരേ –

‘‘പക്കമനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ, വുത്തോ ആദിച്ചബന്ധുനാ;

ഏതഞ്ച താഹം വിസ്സജ്ജിസ്സം, ചീവരപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി;

പച്ഛാ ആവാസപലിബോധോ ഛിജ്ജതീ’’തി. (പരി. ൪൧൫);

ചീവരം ആദായാതി അകതചീവരം ആദായ. ബഹിസീമഗതസ്സാതി അഞ്ഞം സാമന്തവിഹാരം ഗതസ്സ. ഏവം ഹോതീതി തസ്മിം വിഹാരേ സേനാസനഫാസുകം വാ സഹായസമ്പത്തിം വാ ദിസ്വാ ഏവം ഹോതി. ഏതസ്മിം പന നിട്ഠാനന്തികേ കഥിനുദ്ധാരേ ആവാസപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി, സോ ഹി ‘‘ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി ചിത്തേ ഉപ്പന്നമത്തേയേവ ഛിജ്ജതി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘നിട്ഠാനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ, വുത്തോ ആദിച്ചബന്ധുനാ;

ഏതഞ്ച താഹം വിസ്സജ്ജിസ്സം, ആവാസപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി;

ചീവരേ നിട്ഠിതേ ചീവരപലിബോധോ ഛിജ്ജതീ’’തി.

ഏതേന നയേന സേസമാതികാവിഭജനേപി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അയം പന വിസേസോ – ‘‘സന്നിട്ഠാനന്തികേ ദ്വേപി പലിബോധാ നേവിമം ചീവരം കാരേസ്സം, ന പച്ചേസ്സന്തി ചിത്തേ ഉപ്പന്നമത്തേയേവ ഏകതോ ഛിജ്ജന്തീതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘സന്നിട്ഠാനന്തികോ കഥിനുദ്ധാരോ, വുത്തോ ആദിച്ചബന്ധുനാ;

ഏതഞ്ച താഹം വിസ്സജ്ജിസ്സം, ദ്വേ പലിബോധാ അപുബ്ബം അചരിമം ഛിജ്ജന്തീ’’തി.

ഏവം സബ്ബകഥിനുദ്ധാരേസു പലിബോധുപച്ഛേദോ വേദിതബ്ബോ. സോ പന യസ്മാ ഇമിനാ ച വുത്തനയേന പരിവാരേ ച ആഗതഭാവേന സക്കാ ജാനിതും, തസ്മാ വിത്ഥാരതോ ന വുത്തോ. അയം പനേത്ഥ സങ്ഖേപോ – നാസനന്തികേ ആവാസപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി, ചീവരേ നട്ഠേ ചീവരപലിബോധോ ഛിജ്ജതി. യസ്മാ ചീവരേ നട്ഠേ ചീവരപലിബോധോ ഛിജ്ജതി, തസ്മാ ‘‘നാസനന്തികോ’’തി വുത്തം.

സവനന്തികേ ചീവരപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി, തസ്മാ തസ്സ സഹ സവനേന ആവാസപലിബോധോ ഛിജ്ജതി.

ആസാവച്ഛേദികേ ആവാസപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി. ചീവരാസായ ഉപച്ഛിന്നായ ചീവരപലിബോധോ ഛിജ്ജതി. അയം പന യസ്മാ ‘‘അനാസായ ലഭതി; ആസായ ന ലഭതി; തസ്സ ഏവം ഹോതി ‘ഇധേവിമം ചീവരം കാരേസ്സം, ന പച്ചേസ്സ’’’ന്തിആദിനാ നയേന ഇതരേഹി ഉദ്ധാരേഹി സദ്ധിം വോമിസ്സകദേസനോ അനേകപ്പഭേദോ ഹോതി, തസ്മാ പരതോ വിസും വിത്ഥാരേത്വാ വുത്തോ, ഇധ ന വുത്തോ. ഇധ പന സവനന്തികസ്സ അനന്തരം സീമാതിക്കന്തികോ വുത്തോ. തത്ഥ ചീവരപലിബോധോ പഠമം ഛിജ്ജതി, തസ്സ ബഹിസീമേ ആവാസപലിബോധോ ഛിജ്ജതി. സഹുബ്ഭാരേ ദ്വേ പലിബോധാ അപുബ്ബം അചരിമം ഛിജ്ജന്തീതി.

൩൧൬-൩൨൫. ഏവം ആദായവാരേ സത്തകഥിനുദ്ധാരേ ദസ്സേത്വാ പുന സമാദായവാരേപി വിപ്പകതചീവരസ്സ ആദായസമാദായവാരേസുപി യഥാസമ്ഭവം തേയേവ ദസ്സിതാ. തതോ പരം അന്തോസീമായം ‘‘പച്ചേസ്സം ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി ഇമം വിധിം അനാമസിത്വാവ ‘‘ന പച്ചേസ്സ’’ന്തി ഇമമേവ ആമസിത്വാ അനധിട്ഠിതേനാ’’തിആദിനാ നയേന ച യേ യേ യുജ്ജന്തി, തേ തേ ദസ്സിതാ. തതോ പരം ‘‘ചീവരാസായ പക്കമതീ’’തിആദിനാ നയേന ഇതരേഹി സദ്ധിം വോമിസ്സകനയേന അനേകക്ഖത്തും ആസാവച്ഛേദികം ദസ്സേത്വാ പുന ദിസംഗമിയവസേന ച ഫാസുവിഹാരികവസേന ച നിട്ഠാനന്തികേസു യുജ്ജമാനാ കഥിനുദ്ധാരാ ദസ്സിതാ. ഏവം പഭേദതോ കഥിനുദ്ധാരം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി യേ തേന തേന കഥിനുദ്ധാരേന പലിബോധാ ഛിജ്ജന്തീതി വുത്താ, തേസം പടിപക്ഖേ ദസ്സേന്തോ ദ്വേമേ ഭിക്ഖവേ കഥിനസ്സ പലിബോധാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ചത്തേനാതി യേന ചിത്തേന സോ ആവാസോ ചത്തോ ഹോതി, തം ചത്തം നാമ, തേന ചത്തേന. വന്തമുത്തേസുപി ഏസേവ നയോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

കഥിനക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.