൩. സരണാനിവഗ്ഗോ

൧-൨. പഠമമഹാനാമസുത്താദിവണ്ണനാ

൧൦൧൭-൧൮. തതിയസ്സ പഠമേ ഇദ്ധന്തി തേലമധുഫാണിതാദീഹി സമിദ്ധം. ഫീതന്തി ഹത്ഥൂപഗസീസൂപഗഗീവൂപഗാദിഅലങ്കാരവസേന സുപുപ്ഫിതം. ആകിണ്ണമനുസ്സന്തി നിരന്തരമനുസ്സം. സമ്ബാധബ്യൂഹന്തി ബ്യൂഹാ വുച്ചന്തി അവിനിബ്ബിദ്ധരച്ഛായോ, യാ പവിട്ഠമഗ്ഗേനേവ നിഗ്ഗച്ഛന്തി, താ സമ്ബാധാ ബ്യൂഹാ ബഹുകാ ഏത്ഥാതി സമ്ബാധബ്യൂഹം. ഇമിനാപി നഗരസ്സ ഘനവാസമേവ ദീപേതി. ഭന്തേനാതി ഇതോ ചിതോ ച പരിബ്ഭമന്തേന ഉദ്ധതചാരിനാ. ദുതിയം ഉത്താനമേവ.

൩. ഗോധസക്കസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൧൯. തതിയേ ഭഗവാവ ഏതം ജാനേയ്യ ഏതേഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതം വാ അസമന്നാഗതം വാതി ഇദം സോ സക്കോ തീഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ സോതാപന്നഭാവം, ചതൂഹി വാ ധമ്മേഹി സമന്നാഗതസ്സ സോതാപന്നഭാവം ഭഗവാവ ജാനാതീതി അധിപ്പായേന ആഹ.

കോചിദേവ ധമ്മസമുപ്പാദോ ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി കിഞ്ചിദേവ കാരണം ഉപ്പജ്ജേയ്യ. ഏകതോ അസ്സ ഭഗവാ, ഏകതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോതി യസ്മിം കാരണേ ഉപ്പന്നേ ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന നാനാലദ്ധികോ ഹുത്വാ ഏകം വാദം വദന്തോ ഏകതോ അസ്സ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോപി ഏകം വദന്തോ ഏകതോതി അത്ഥോ. തേനേവാഹന്തി യം വാദം തുമ്ഹേ വദേഥ, തമേവാഹം ഗണ്ഹേയ്യന്തി. നനു ച അരിയസാവകസ്സ രതനത്തയേ പസാദനാനത്തം നത്ഥി, അഥ കസ്മാ ഏസ ഏവമാഹാതി? ഭഗവതോ സബ്ബഞ്ഞുതായ. ഏവഞ്ഹിസ്സ ഹോതി ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അത്തനോ അസബ്ബഞ്ഞുതായ അജാനിത്വാപി കഥേയ്യ, സത്ഥു പന അഞ്ഞാണം നാമ നത്ഥീ’’തി. തസ്മാ ഏവമാഹ. അഞ്ഞത്ര കല്യാണാ അഞ്ഞത്ര കുസലാതി കല്യാണമേവ കുസലമേവ വദാമി, ന കല്യാണകുസലവിമുത്തന്തി. അപിചസ്സ അനവജ്ജനദോസോ ഏസോതി.

൪. പഠമസരണാനിസക്കസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൨൦. ചതുത്ഥേ ഇധ മഹാനാമ ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോതി ഇദം ന കേവലം സരണാനി ഏവ അപായതോ മുത്തോ, ഇമേപി പുഗ്ഗലാ മുത്താതി ദസ്സേതും ആരദ്ധം. മത്തസോ നിജ്ഝാനം ഖമന്തീതി പമാണേന ച ഓലോകനം ഖമന്തി. ഇമിനാ ധമ്മാനുസാരിമഗ്ഗട്ഠപുഗ്ഗലം ദസ്സേതി. അഗന്താ നിരയന്തി മഗ്ഗട്ഠപുഗ്ഗലോ ഹി അപായതോ പരിമുത്തോതി വാ പരിമുച്ചിസ്സതീതി വാ വത്തും ന വട്ടതി, പരിമുച്ചതീതി പന വത്തും വട്ടതി. യസ്മാ ച പരിമുച്ചതി, തസ്മാ ഗന്താ നാമ ന ഹോതീതി, ‘‘അഗന്താ’’തി വുത്തോ, ന ഗച്ഛതീതി അത്ഥോ. സദ്ധാമത്തം പേമമത്തന്തി ഇമിനാ സദ്ധാനുസാരിമഗ്ഗട്ഠപുഗ്ഗലം ദസ്സേതി. മഹാസാലാതി സമീപേ ഠിതേവ ചത്താരോ മഹാസാരരുക്ഖേ ദസ്സേന്തോ ആഹ. മരണകാലേ സിക്ഖം സമാദിയീതി മരണസമയേ തീസു സിക്ഖാസു പരിപൂരകാരീ അഹോസീതി ദസ്സേതി.

൫. ദുതിയസരണാനിസക്കസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൨൧. പഞ്ചമേ ദുക്ഖേത്തന്തി വിസമഖേത്തം. ദുബ്ഭൂമന്തി ഊസരഭൂമിം ലോണൂപഹതം. ഖണ്ഡാനീതി പരിഭിന്നാനി. പൂതീനീതി ഉദകേന തേമേത്വാ പൂതിഭാവം ആപന്നാനി. വാതാതപഹതാനീതി വാതാതപേന ഹതത്താ നിരോജഭാവം ഗതാനി. അസാരാദാനീതി അനാദിന്നസാരാനി അഗഹിതസാരാനി. അസുഖസയിതാനീതി ന കോട്ഠാദീസു പക്ഖിപിത്വാ സുട്ഠു ഠപിതാനി. സുഖസയിതാനീതി ഠപിതട്ഠാനതോ ചത്താരോ മാസേ അചലിതാനി.

൬. പഠമഅനാഥപിണ്ഡികസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൨൨. ഛട്ഠേ ഠാനസോ വേദനാ പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യാതി ഖണേന വേദനാ പടിപ്പസ്സമ്ഭേയ്യ. മിച്ഛാഞാണേനാതി മിച്ഛാപച്ചവേക്ഖണേന മിച്ഛാവിമുത്തിയാതി അനിയ്യാനികവിമുത്തിയാ. തസ്മാ സദ്ധഞ്ച സീലഞ്ചാതി ഗാഥാ വുത്തത്ഥാ ഏവ. യത്ര ഹി നാമാതി യോ നാമ.

൭. ദുതിയഅനാഥപിണ്ഡികസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൨൩. സത്തമേ സമ്പരായികം മരണഭയന്തി സമ്പരായഹേതുകം മരണഭയം ഗിഹിസാമീചികാനീതി ഗിഹീനം അനുച്ഛവികാനി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

സരണാനിവഗ്ഗോ തതിയോ.