൬. ധനുഗ്ഗഹസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൮. ഛട്ഠേ ദള്ഹധമ്മാ ധനുഗ്ഗഹാതി ദള്ഹധനുനോ ഇസ്സാസാ. ദള്ഹധനു നാമ ദ്വിസഹസ്സഥാമം വുച്ചതി, ദ്വിസഹസ്സഥാമം നാമ യസ്സ ആരോപിതസ്സ ജിയാബദ്ധോ ലോഹസീസാദീനം ഭാരോ ദണ്ഡേ ഗഹേത്വാ യാവ കണ്ഡപ്പമാണാ ഉക്ഖിത്തസ്സ പഥവിതോ മുച്ചതി. സുസിക്ഖിതാതി ദസദ്വാദസവസ്സാനി ആചരിയകുലേ ഉഗ്ഗഹിതസിപ്പാ. കതഹത്ഥാതി യോ സിപ്പമേവ ഉഗ്ഗണ്ഹാതി, സോ കതഹത്ഥോ ന ഹോതി, ഇമേ പന കതഹത്ഥാ ചിണ്ണവസീഭാവാ. കതൂപാസനാതി രാജകുലാദീസു ദസ്സിതസിപ്പാ.

തസ്സ പുരിസസ്സ ജവോതി ഏവരൂപോ അഞ്ഞോ പുരിസോ നാമ ന ഭൂതപുബ്ബോ, ബോധിസത്തസ്സേവ പന ജവനഹംസകാലോ നാമ ആസി. തദാ ബോധിസത്തോ ചത്താരി കണ്ഡാനി ആഹരി. തദാ കിരസ്സ കനിട്ഠഭാതരോ ‘‘മയം, ഭാതിക, സൂരിയേന സദ്ധിം ജവിസ്സാമാ’’തി ആരോചേസും. ബോധിസത്തോ ആഹ – ‘‘സൂരിയോ സീഘജവോ, ന സക്ഖിസ്സഥ തുമ്ഹേ തേന സദ്ധിം ജവിതു’’ന്തി. തേ ദുതിയം തതിയമ്പി തഥേവ വത്വാ ഏകദിവസം ‘‘ഗച്ഛാമാ’’തി യുഗന്ധരപബ്ബതം ആരുഹിത്വാ നിസീദിംസു. ബോധിസത്തോ ‘‘കഹം മേ ഭാതരോ’’തി? പുച്ഛിത്വാ, ‘‘സൂരിയേന സദ്ധിം ജവിതും ഗതാ’’തി വുത്തേ, ‘‘വിനസ്സിസ്സന്തി തപസ്സിനോ’’തി തേ അനുകമ്പമാനോ സയമ്പി ഗന്ത്വാ തേസം സന്തികേ നിസീദി. അഥ സൂരിയേ ഉഗ്ഗച്ഛന്തേ ദ്വേപി ഭാതരോ സൂരിയേന സദ്ധിംയേവ ആകാസം പക്ഖന്താ, ബോധിസത്തോപി തേഹി സദ്ധിംയേവ പക്ഖന്തോ. തേസു ഏകസ്സ അപത്തേയേവ അന്തരഭത്തസമയേ പക്ഖന്തരേസു അഗ്ഗി ഉട്ഠഹി, സോ ഭാതരം പക്കോസിത്വാ ‘‘ന സക്കോമീ’’തി ആഹ. തമേനം ബോധിസത്തോ ‘‘മാ ഭായീ’’തി സമസ്സാസേത്വാ പക്ഖപഞ്ജരേന പലിവേഠേത്വാ ദരഥം വിനോദേത്വാ ‘‘ഗച്ഛാ’’തി പേസേസി.

ദുതിയോ യാവ അന്തരഭത്താ ജവിത്വാ പക്ഖന്തരേസു അഗ്ഗിമ്ഹി ഉട്ഠഹിതേ തഥേവാഹ. തമ്പി സോ തഥേവ കത്വാ ‘‘ഗച്ഛാ’’തി പേസേസി. സയം പന യാവ മജ്ഝന്ഹികാ ജവിത്വാ, ‘‘ഏതേ ബാലാതി മയാപി ബാലേന ന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി നിവത്തിത്വാ – ‘‘അദിട്ഠസഹായകം ബാരാണസിരാജം പസ്സിസ്സാമീ’’തി ബാരാണസിം അഗമാസി. തസ്മിം നഗരമത്ഥകേ പരിബ്ഭമന്തേ ദ്വാദസയോജനം നഗരം പത്തകടാഹേന ഓത്ഥടപത്തോ വിയ അഹോസി. അഥ പരിബ്ഭമന്തസ്സ പരിബ്ഭമന്തസ്സ തത്ഥ തത്ഥ ഛിദ്ദാനി പഞ്ഞായിംസു. സയമ്പി അനേകഹംസസഹസ്സസദിസോ പഞ്ഞായി. സോ വേഗം പടിസംഹരിത്വാ രാജഗേഹാഭിമുഖോ അഹോസി. രാജാ ഓലോകേത്വാ – ‘‘ആഗതോ കിര മേ പിയസഹായോ ജവനഹംസോ’’തി വാതപാനം വിവരിത്വാ രതനപീഠം പഞ്ഞാപേത്വാ ഓലോകേന്തോ അട്ഠാസി. ബോധിസത്തോ രതനപീഠേ നിസീദി.

അഥസ്സ രാജാ സഹസ്സപാകേന തേലേന പക്ഖന്തരാനി മക്ഖേത്വാ, മധുലാജേ ചേവ മധുരപാനകഞ്ച അദാസി. തതോ നം കതപരിഭോഗം ‘‘സമ്മ, കഹം അഗമാസീ’’തി? പുച്ഛി. സോ തം പവത്തിം ആരോചേത്വാ ‘‘അഥാഹം, മഹാരാജ, യാവ മജ്ഝന്ഹികാ ജവിത്വാ – ‘നത്ഥി ജവിതേന അത്ഥോ’തി നിവത്തോ’’തി ആചിക്ഖി. അഥ രാജാ ആഹ – ‘‘അഹം, സാമി, തുമ്ഹാകം സൂരിയേന സദ്ധിം ജവനവേഗം പസ്സിതുകാമോ’’തി. ദുക്കരം, മഹാരാജ, ന സക്കാ തയാ പസ്സിതുന്തി. തേന ഹി, സാമി, സരിക്ഖകമത്തമ്പി ദസ്സേഹീതി. ആമ, മഹാരാജ, ധനുഗ്ഗഹേ സന്നിപാതേഹീതി. രാജാ സന്നിപാതേസി. ഹംസോ തതോ ചത്താരോ ഗഹേത്വാ നഗരമജ്ഝേ തോരണം കാരേത്വാ അത്തനോ ഗീവായ ഘണ്ഡം പിളന്ധാപേത്വാ തോരണസ്സ ഉപരി നിസീദിത്വാ – ‘‘ചത്താരോ ജനാ തോരണം നിസ്സായ ചതുദിസാഭിമുഖാ ഏകേകം കണ്ഡം ഖിപന്തൂ’’തി വത്വാ, സയം പഠമകണ്ഡേനേവ സദ്ധിം ഉപ്പതിത്വാ, തം കണ്ഡം അഗ്ഗഹേത്വാവ, ദക്ഖിണാഭിമുഖം ഗതകണ്ഡം ധനുതോ രതനമത്താപഗതം ഗണ്ഹി. ദുതിയം ദ്വിരതനമത്താപഗതം, തതിയം തിരതനമത്താപഗതം, ചതുത്ഥം ഭൂമിം അപ്പത്തമേവ ഗണ്ഹി. അഥ നം ചത്താരി കണ്ഡാനി ഗഹേത്വാ തോരണേ നിസിന്നകാലേയേവ അദ്ദസംസു. സോ രാജാനം ആഹ – ‘‘പസ്സ, മഹാരാജ, ഏവംസീഘോ അമ്ഹാകം ജവോ’’തി. ഏവം ബോധിസത്തേനേവ ജവനഹംസകാലേ താനി കണ്ഡാനി ആഹരിതാനീതി വേദിതബ്ബാനി.

പുരതോ ധാവന്തീതി അഗ്ഗതോ ജവന്തി. ന പനേതാ സബ്ബകാലം പുരതോവ ഹോന്തി, കദാചി പുരതോ, കദാചി പച്ഛതോ ഹോന്തി. ആകാസട്ഠകവിമാനേസു ഹി ഉയ്യാനാനിപി ഹോന്തി പോക്ഖരണിയോപി, താ തത്ഥ നഹായന്തി, ഉദകകീളം കീളമാനാ പച്ഛതോപി ഹോന്തി, വേഗേന പന ഗന്ത്വാ പുന പുരതോവ ധാവന്തി. ആയുസങ്ഖാരാതി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം സന്ധായ വുത്തം. തഞ്ഹി തതോ സീഘതരം ഖീയതി. അരൂപധമ്മാനം പന ഭേദോ ന സക്കാ പഞ്ഞാപേതും. ഛട്ഠം.