൯. ഓപമ്മസംയുത്തം

൧. കൂടസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൩. ഓപമ്മസംയുത്തസ്സ പഠമേ കൂടം ഗച്ഛന്തീതി കൂടങ്ഗമാ. കൂടം സമോസരന്തീതി കൂടസമോസരണാ. കൂടസമുഗ്ഘാതാതി കൂടസ്സ സമുഗ്ഘാതേന. അവിജ്ജാസമുഗ്ഘാതാതി അരഹത്തമഗ്ഗേന അവിജ്ജായ സമുഗ്ഘാതേന. അപ്പമത്താതി സതിയാ അവിപ്പവാസേ ഠിതാ ഹുത്വാ. പഠമം.

൨. നഖസിഖസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൪. ദുതിയേ മനുസ്സേസു പച്ചാജായന്തീതി യേ മനുസ്സലോകതോ ചുതാ മനുസ്സേസു ജായന്തി, തേ ഏവം അപ്പകാതി അധിപ്പായോ. അഞ്ഞത്ര മനുസ്സേഹീതി യേ പന മനുസ്സലോകതോ ചുതാ ഠപേത്വാ മനുസ്സലോകം ചതൂസു അപായേസു പച്ചാജായന്തി, തേ മഹാപഥവിയം പംസു വിയ ബഹുതരാ. ഇമസ്മിഞ്ച സുത്തേ ദേവാപി മനുസ്സേഹേവ സങ്ഗഹിതാ. തസ്മാ യഥാ മനുസ്സേസു ജായന്താ അപ്പകാ, ഏവം ദേവേസുപീതി വേദിതബ്ബാ. ദുതിയം.

൩. കുലസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൫. തതിയേ സുപ്പധംസിയാനീതി സുവിഹേഠിയാനി. കുമ്ഭത്ഥേനകേഹീതി യേ പരഘരം പവിസിത്വാ ദീപാലോകേന ഓലോകേത്വാ പരഭണ്ഡം ഹരിതുകാമാ ഘടേ ദീപം കത്വാ പവിസന്തി, തേ കുമ്ഭത്ഥേനകാ നാമ, തേഹി കുമ്ഭത്ഥേനകേഹി. സുപ്പധംസിയോ ഹോതി അമനുസ്സേഹീതി മേത്താഭാവനാരഹിതം പംസുപിസാചകാ വിധംസയന്തി, പഗേവ ഉളാരാ അമനുസ്സാ. ഭാവിതാതി വഡ്ഢിതാ. ബഹുലീകതാതി പുനപ്പുനം കതാ. യാനീകതാതി യുത്തയാനം വിയ കതാ. വത്ഥുകതാതി പതിട്ഠാനട്ഠേന വത്ഥു വിയ കതാ. അനുട്ഠിതാതി അധിട്ഠിതാ. പരിചിതാതി സമന്തതോ ചിതാ സുവഡ്ഢിതാ. സുസമാരദ്ധാതി ചിത്തേന സുട്ഠു സമാരദ്ധാ. തതിയം.

൪. ഓക്ഖാസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൬. ചതുത്ഥേ ഓക്ഖാസതന്തി മഹാമുഖഉക്ഖലീനം സതം. ദാനം ദദേയ്യാതി പണീതഭോജനഭരിതാനം മഹാഉക്ഖലീനം സതം ദാനം ദദേയ്യ. ‘‘ഉക്കാസത’’ന്തിപി പാഠോ, തസ്സ ദണ്ഡദീപികാസതന്തി അത്ഥോ. ഏകായ പന ദീപികായ യത്തകേ ഠാനേ ആലോകോ ഹോതി, തതോ സതഗുണം ഠാനം സത്തഹി രതനേഹി പൂരേത്വാ ദാനം ദദേയ്യാതി അത്ഥോ. ഗദ്ദുഹനമത്തന്തി ഗോദുഹനമത്തം, ഗാവിയാ ഏകവാരം അഗ്ഗഥനാകഡ്ഢനമത്തന്തി അത്ഥോ. ഗന്ധഊഹനമത്തം വാ, ദ്വീഹി അങ്ഗുലീഹി ഗന്ധപിണ്ഡം ഗഹേത്വാ ഏകവാരം ഘായനമത്തന്തി അത്ഥോ. ഏത്തകമ്പി ഹി കാലം യോ പന ഗബ്ഭപരിവേണവിഹാരൂപചാര പരിച്ഛേദേന വാ ചക്കവാളപരിച്ഛേദേന വാ അപരിമാണാസു ലോകധാതൂസു വാ സബ്ബസത്തേസു ഹിതഫരണം മേത്തചിത്തം ഭാവേതും സക്കോതി, ഇദം തതോ ഏകദിവസം തിക്ഖത്തും ദിന്നദാനതോ മഹപ്ഫലതരം. ചതുത്ഥം.

൫. സത്തിസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൭. പഞ്ചമേ പടിലേണിസ്സാമീതിആദീസു അഗ്ഗേ പഹരിത്വാ കപ്പാസവട്ടിം വിയ നാമേന്തോ നിയ്യാസവട്ടിം വിയ ച ഏകതോ കത്വാ അല്ലിയാപേന്തോ പടിലേണേതി നാമ. മജ്ഝേ പഹരിത്വാ നാമേത്വാ ധാരായ വാ പഹരിത്വാ ദ്വേപി ധാരാ ഏകതോ അല്ലിയാപേന്തോ പടികോട്ടേതി നാമ. കപ്പാസവട്ടനകരണീയം വിയ പവത്തേന്തോ ചിരകാലം സംവേല്ലിതകിലഞ്ജം പസാരേത്വാ പുന സംവേല്ലേന്തോ വിയ ച പടിവട്ടേതി നാമ. പഞ്ചമം.

൬. ധനുഗ്ഗഹസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൮. ഛട്ഠേ ദള്ഹധമ്മാ ധനുഗ്ഗഹാതി ദള്ഹധനുനോ ഇസ്സാസാ. ദള്ഹധനു നാമ ദ്വിസഹസ്സഥാമം വുച്ചതി, ദ്വിസഹസ്സഥാമം നാമ യസ്സ ആരോപിതസ്സ ജിയാബദ്ധോ ലോഹസീസാദീനം ഭാരോ ദണ്ഡേ ഗഹേത്വാ യാവ കണ്ഡപ്പമാണാ ഉക്ഖിത്തസ്സ പഥവിതോ മുച്ചതി. സുസിക്ഖിതാതി ദസദ്വാദസവസ്സാനി ആചരിയകുലേ ഉഗ്ഗഹിതസിപ്പാ. കതഹത്ഥാതി യോ സിപ്പമേവ ഉഗ്ഗണ്ഹാതി, സോ കതഹത്ഥോ ന ഹോതി, ഇമേ പന കതഹത്ഥാ ചിണ്ണവസീഭാവാ. കതൂപാസനാതി രാജകുലാദീസു ദസ്സിതസിപ്പാ.

തസ്സ പുരിസസ്സ ജവോതി ഏവരൂപോ അഞ്ഞോ പുരിസോ നാമ ന ഭൂതപുബ്ബോ, ബോധിസത്തസ്സേവ പന ജവനഹംസകാലോ നാമ ആസി. തദാ ബോധിസത്തോ ചത്താരി കണ്ഡാനി ആഹരി. തദാ കിരസ്സ കനിട്ഠഭാതരോ ‘‘മയം, ഭാതിക, സൂരിയേന സദ്ധിം ജവിസ്സാമാ’’തി ആരോചേസും. ബോധിസത്തോ ആഹ – ‘‘സൂരിയോ സീഘജവോ, ന സക്ഖിസ്സഥ തുമ്ഹേ തേന സദ്ധിം ജവിതു’’ന്തി. തേ ദുതിയം തതിയമ്പി തഥേവ വത്വാ ഏകദിവസം ‘‘ഗച്ഛാമാ’’തി യുഗന്ധരപബ്ബതം ആരുഹിത്വാ നിസീദിംസു. ബോധിസത്തോ ‘‘കഹം മേ ഭാതരോ’’തി? പുച്ഛിത്വാ, ‘‘സൂരിയേന സദ്ധിം ജവിതും ഗതാ’’തി വുത്തേ, ‘‘വിനസ്സിസ്സന്തി തപസ്സിനോ’’തി തേ അനുകമ്പമാനോ സയമ്പി ഗന്ത്വാ തേസം സന്തികേ നിസീദി. അഥ സൂരിയേ ഉഗ്ഗച്ഛന്തേ ദ്വേപി ഭാതരോ സൂരിയേന സദ്ധിംയേവ ആകാസം പക്ഖന്താ, ബോധിസത്തോപി തേഹി സദ്ധിംയേവ പക്ഖന്തോ. തേസു ഏകസ്സ അപത്തേയേവ അന്തരഭത്തസമയേ പക്ഖന്തരേസു അഗ്ഗി ഉട്ഠഹി, സോ ഭാതരം പക്കോസിത്വാ ‘‘ന സക്കോമീ’’തി ആഹ. തമേനം ബോധിസത്തോ ‘‘മാ ഭായീ’’തി സമസ്സാസേത്വാ പക്ഖപഞ്ജരേന പലിവേഠേത്വാ ദരഥം വിനോദേത്വാ ‘‘ഗച്ഛാ’’തി പേസേസി.

ദുതിയോ യാവ അന്തരഭത്താ ജവിത്വാ പക്ഖന്തരേസു അഗ്ഗിമ്ഹി ഉട്ഠഹിതേ തഥേവാഹ. തമ്പി സോ തഥേവ കത്വാ ‘‘ഗച്ഛാ’’തി പേസേസി. സയം പന യാവ മജ്ഝന്ഹികാ ജവിത്വാ, ‘‘ഏതേ ബാലാതി മയാപി ബാലേന ന ഭവിതബ്ബ’’ന്തി നിവത്തിത്വാ – ‘‘അദിട്ഠസഹായകം ബാരാണസിരാജം പസ്സിസ്സാമീ’’തി ബാരാണസിം അഗമാസി. തസ്മിം നഗരമത്ഥകേ പരിബ്ഭമന്തേ ദ്വാദസയോജനം നഗരം പത്തകടാഹേന ഓത്ഥടപത്തോ വിയ അഹോസി. അഥ പരിബ്ഭമന്തസ്സ പരിബ്ഭമന്തസ്സ തത്ഥ തത്ഥ ഛിദ്ദാനി പഞ്ഞായിംസു. സയമ്പി അനേകഹംസസഹസ്സസദിസോ പഞ്ഞായി. സോ വേഗം പടിസംഹരിത്വാ രാജഗേഹാഭിമുഖോ അഹോസി. രാജാ ഓലോകേത്വാ – ‘‘ആഗതോ കിര മേ പിയസഹായോ ജവനഹംസോ’’തി വാതപാനം വിവരിത്വാ രതനപീഠം പഞ്ഞാപേത്വാ ഓലോകേന്തോ അട്ഠാസി. ബോധിസത്തോ രതനപീഠേ നിസീദി.

അഥസ്സ രാജാ സഹസ്സപാകേന തേലേന പക്ഖന്തരാനി മക്ഖേത്വാ, മധുലാജേ ചേവ മധുരപാനകഞ്ച അദാസി. തതോ നം കതപരിഭോഗം ‘‘സമ്മ, കഹം അഗമാസീ’’തി? പുച്ഛി. സോ തം പവത്തിം ആരോചേത്വാ ‘‘അഥാഹം, മഹാരാജ, യാവ മജ്ഝന്ഹികാ ജവിത്വാ – ‘നത്ഥി ജവിതേന അത്ഥോ’തി നിവത്തോ’’തി ആചിക്ഖി. അഥ രാജാ ആഹ – ‘‘അഹം, സാമി, തുമ്ഹാകം സൂരിയേന സദ്ധിം ജവനവേഗം പസ്സിതുകാമോ’’തി. ദുക്കരം, മഹാരാജ, ന സക്കാ തയാ പസ്സിതുന്തി. തേന ഹി, സാമി, സരിക്ഖകമത്തമ്പി ദസ്സേഹീതി. ആമ, മഹാരാജ, ധനുഗ്ഗഹേ സന്നിപാതേഹീതി. രാജാ സന്നിപാതേസി. ഹംസോ തതോ ചത്താരോ ഗഹേത്വാ നഗരമജ്ഝേ തോരണം കാരേത്വാ അത്തനോ ഗീവായ ഘണ്ഡം പിളന്ധാപേത്വാ തോരണസ്സ ഉപരി നിസീദിത്വാ – ‘‘ചത്താരോ ജനാ തോരണം നിസ്സായ ചതുദിസാഭിമുഖാ ഏകേകം കണ്ഡം ഖിപന്തൂ’’തി വത്വാ, സയം പഠമകണ്ഡേനേവ സദ്ധിം ഉപ്പതിത്വാ, തം കണ്ഡം അഗ്ഗഹേത്വാവ, ദക്ഖിണാഭിമുഖം ഗതകണ്ഡം ധനുതോ രതനമത്താപഗതം ഗണ്ഹി. ദുതിയം ദ്വിരതനമത്താപഗതം, തതിയം തിരതനമത്താപഗതം, ചതുത്ഥം ഭൂമിം അപ്പത്തമേവ ഗണ്ഹി. അഥ നം ചത്താരി കണ്ഡാനി ഗഹേത്വാ തോരണേ നിസിന്നകാലേയേവ അദ്ദസംസു. സോ രാജാനം ആഹ – ‘‘പസ്സ, മഹാരാജ, ഏവംസീഘോ അമ്ഹാകം ജവോ’’തി. ഏവം ബോധിസത്തേനേവ ജവനഹംസകാലേ താനി കണ്ഡാനി ആഹരിതാനീതി വേദിതബ്ബാനി.

പുരതോ ധാവന്തീതി അഗ്ഗതോ ജവന്തി. ന പനേതാ സബ്ബകാലം പുരതോവ ഹോന്തി, കദാചി പുരതോ, കദാചി പച്ഛതോ ഹോന്തി. ആകാസട്ഠകവിമാനേസു ഹി ഉയ്യാനാനിപി ഹോന്തി പോക്ഖരണിയോപി, താ തത്ഥ നഹായന്തി, ഉദകകീളം കീളമാനാ പച്ഛതോപി ഹോന്തി, വേഗേന പന ഗന്ത്വാ പുന പുരതോവ ധാവന്തി. ആയുസങ്ഖാരാതി രൂപജീവിതിന്ദ്രിയം സന്ധായ വുത്തം. തഞ്ഹി തതോ സീഘതരം ഖീയതി. അരൂപധമ്മാനം പന ഭേദോ ന സക്കാ പഞ്ഞാപേതും. ഛട്ഠം.

൭. ആണിസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൯. സത്തമേ ദസാരഹാനന്തി ഏവംനാമകാനം ഖത്തിയാനം. തേ കിര സതതോ ദസഭാഗം ഗണ്ഹിംസു, തസ്മാ ‘‘ദസാരഹാ’’തി പഞ്ഞായിംസു. ആനകോതി ഏവംലദ്ധനാമോ മുദിങ്ഗോ. ഹിമവന്തേ കിര മഹാകുളീരദഹോ അഹോസി. തത്ഥ മഹന്തോ കുളീരോ ഓതിണ്ണോതിണ്ണം ഹത്ഥിം ഖാദതി. അഥ ഹത്ഥീ ഉപദ്ദുതാ ഏകം കരേണും സക്കരിംസു ‘‘ഇമിസ്സാ പുത്തം നിസ്സായ അമ്ഹാകം സോത്ഥി ഭവിസ്സതീ’’തി. സാപി മഹേസക്ഖം പുത്തം വിജായി. തേ തമ്പി സക്കരിംസു. സോ വുദ്ധിപ്പത്തോ മാതരം പുച്ഛി, ‘‘കസ്മാ മം ഏതേ സക്കരോന്തീ’’തി? സാ തം പവത്തിമാചിക്ഖി. സോ ‘‘കിം മയ്ഹം കുളീരോ പഹോതി? ഏഥ ഗച്ഛാമാ’’തി മഹാഹത്ഥിപരിവാരോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ പഠമമേവ ഓതരി. കുളീരോ ഉദകസദ്ദേനേവ ആഗന്ത്വാ തം അഗ്ഗഹേസി. മഹന്തോ കുളീരസ്സ അളോ, സോ തം ഇതോ വാ ഏത്തോ വാ ചാലേതും അസക്കോന്തോ മുഖേ സോണ്ഡം പക്ഖിപിത്വാ വിരവി. ഹത്ഥിനോ ‘‘യംനിസ്സായ മയം ‘സോത്ഥി ഭവിസ്സതീ’തി അമഞ്ഞിമ്ഹാ, സോ പഠമതരം ഗഹിതോ’’തി തതോ തതോ പലായിംസു.

അഥസ്സ മാതാ അവിദൂരേ ഠത്വാ ‘‘മയം ഥലനാഗാ, തുമ്ഹേ ഉദകനാഗാ നാമ, നാഗേഹി നാഗോ ന വിഹേഠേതബ്ബോ’’തി കുളീരം പിയവചനേന വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘യേ കുളീരാ സമുദ്ദസ്മിം, ഗങ്ഗായ യമുനായ ച;

തേസം ത്വം വാരിജോ സേട്ഠോ, മുഞ്ച രോദന്തിയാ പജ’’ന്തി.

മാതുഗാമസദ്ദോ നാമ പുരിസേ ഖോഭേത്വാ തിട്ഠതി, തസ്മാ സോ ഗഹണം സിഥിലമകാസി. ഹത്ഥിപോതോ വേഗേന ഉഭോ പാദേ ഉക്ഖിപിത്വാ തം പിട്ഠിയം അക്കമി. സഹ അക്കമനാ പിട്ഠി മത്തികഭാജനം വിയ ഭിജ്ജി. അഥ നം ദന്തേഹി വിജ്ഝിത്വാ ഉക്ഖിപിത്വാ ഥലേ ഛഡ്ഡേത്വാ തുട്ഠരവം രവി. അഥ നം ഹത്ഥീ ഇതോ ചിതോ ച ആഗന്ത്വാ മദ്ദിംസു. തസ്സ ഏകോ അളോ പടിക്കമിത്വാ പതി, തം സക്കോ ദേവരാജാ ഗഹേത്വാ ഗതോ.

ഇതരോ പന അളോ വാതാതപേന സുക്ഖിത്വാ പക്കലാഖാരസവണ്ണോ അഹോസി, സോ ദേവേ വുട്ഠേ ഉദകോഘേന വുയ്ഹന്തോ ദസഭാതികാനം രാജൂനം ഉപരിസോതേ ജാലം പസാരാപേത്വാ ഗങ്ഗായ കീളന്താനം ആഗന്ത്വാ ജാലേ ലഗ്ഗി. തേ കീളാപരിയോസാനേ ജാലമ്ഹി ഉക്ഖിപിയമാനേ തം ദിസ്വാ പുച്ഛിംസു ‘‘കിം ഏത’’ന്തി? ‘‘കുളീരഅളോ സാമീ’’തി. ‘‘ന സക്കാ ഏസ ആഭരണത്ഥായ ഉപനേതും, പരിയോനന്ധാപേത്വാ ഭേരിം കരിസ്സാമാ’’തി? പരിയോനന്ധാപേത്വാ പഹരിംസു. സദ്ദോ ദ്വാദസയോജനം നഗരം അവത്ഥരി. തതോ ആഹംസു – ‘‘ന സക്കാ ഇദം ദിവസേ ദിവസേ വാദേതും, ഛണദിവസത്ഥായ മങ്ഗലഭേരീ ഹോതൂ’’തി മങ്ഗലഭേരിം അകംസു. തസ്മിം വാദിതേ മഹാജനോ അന്ഹായിത്വാ അപിളന്ധിത്വാ ഹത്ഥിയാനാദീനി ആരുയ്ഹ സീഘം സന്നിപതന്തി. ഇതി മഹാജനം പക്കോസിത്വാ വിയ ആനേതീതി ആനകോ ത്വേവസ്സ നാമം അഹോസി.

അഞ്ഞം ആണിം ഓദഹിംസൂതി അഞ്ഞം സുവണ്ണരജതാദിമയം ആണിം ഘടയിംസു. ആണിസങ്ഘാടോവ അവസിസ്സീതി സുവണ്ണാദിമയാനം ആണീനം സങ്ഘാടമത്തമേവ അവസേസം അഹോസി. അഥസ്സ ദ്വാദസയോജനപ്പമാണോ സദ്ദോ അന്തോസാലായമ്പി ദുക്ഖേന സുയ്യിത്ഥ.

ഗമ്ഭീരാതി പാളിവസേന ഗമ്ഭീരാ സല്ലസുത്തസദിസാ. ഗമ്ഭീരത്ഥാതി അത്ഥവസേന ഗമ്ഭീരാ മഹാവേദല്ലസുത്തസദിസാ (മ. നി. ൧.൪൪൯ ആദയോ). ലോകുത്തരാതി ലോകുത്തരഅത്ഥദീപകാ. സുഞ്ഞതപ്പടിസംയുത്താതി സത്തസുഞ്ഞതധമ്മമത്തമേവ പകാസകാ സംഖിത്തസംയുത്തസദിസാ. ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം പരിയാപുണിതബ്ബന്തി ഉഗ്ഗഹേതബ്ബേ ച പരിയാപുണിതബ്ബേ ച. കവികതാതി കവീഹി കതാ. ഇതരം തസ്സേവ വേവചനം. ചിത്തക്ഖരാതി വിചിത്രഅക്ഖരാ. ഇതരം തസ്സേവ വേവചനം. ബാഹിരകാതി സാസനതോ ബഹിഭൂതാ. സാവകഭാസിതാതി തേസം തേസം സാവകേഹി ഭാസിതാ. സുസ്സൂസിസ്സന്തീതി അക്ഖരചിത്തതായ ചേവ സവനസമ്പത്തിയാ ച അത്തമനാ ഹുത്വാ സാമണേരദഹരഭിക്ഖുമാതുഗാമമഹാഗഹപതികാദയോ ‘‘ഏസ ധമ്മകഥികോ’’തി സന്നിപതിത്വാ സോതുകാമാ ഭവിസ്സന്തി. തസ്മാതി യസ്മാ തഥാഗതഭാസിതാ സുത്തന്താ അനുഗ്ഗയ്ഹമാനാ അന്തരധായന്തി, തസ്മാ. സത്തമം.

൮. കലിങ്ഗരസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൦. അട്ഠമേ കലിങ്ഗരൂപധാനാതി കലിങ്ഗരഘടികം സീസൂപധാനഞ്ചേവ പാദൂപധാനഞ്ച കത്വാ. അപ്പമത്താതി സിപ്പുഗ്ഗഹണേ അപ്പമത്താ. ആതാപിനോതി ഉട്ഠാനവീരിയാതാപേന യുത്താ. ഉപാസനസ്മിന്തി സിപ്പാനം അഭിയോഗേ ആചരിയാനഞ്ച പയിരുപാസനേ. തേ കിര തദാ പാതോവ ഉട്ഠായ സിപ്പസാലം ഗച്ഛന്തി, തത്ഥ സിപ്പം ഉഗ്ഗഹേത്വാ സജ്ഝായാദീഹി അഭിയോഗം കത്വാ മുഖം ധോവിത്വാ യാഗുപാനായ ഗച്ഛന്തി. യാഗും പിവിത്വാ പുന സിപ്പസാലം ഗന്ത്വാ സിപ്പം ഗണ്ഹിത്വാ സജ്ഝായം കരോന്താ പാതരാസായ ഗച്ഛന്തി. കതപാതരാസാ സമാനാ ‘‘മാ പമാദേന ചിരം നിദ്ദോക്കമനം അഹോസീ’’തി ഖദിരഘടികാസു സീസേ ച പാദേ ച ഉപദഹിത്വാ ഥോകം നിപജ്ജിത്വാ പുന സിപ്പസാലം ഗന്ത്വാ സിപ്പം ഗഹേത്വാ സജ്ഝായന്തി. സായം സജ്ഝായം കരോന്താ ച ഗേഹം ഗന്ത്വാ ഭുത്തസായമാസാ പഠമയാമം സജ്ഝായം കത്വാ സയനകാലേ തഥേവ കലിങ്ഗരം ഉപധാനം കത്വാ സയന്തി. ഏവം തേ അക്ഖണവേധിനോ വാലവേധിനോ ച അഹേസും. ഇദം സന്ധായേതം വുത്തം.

ഓതാരന്തി വിവരം. ആരമ്മണന്തി പച്ചയം. പധാനസ്മിന്തി പധാനഭൂമിയം വീരിയം കുരുമാനാ. പഠമബോധിയം കിര ഭിക്ഖൂ ഭത്തകിച്ചം കത്വാവ കമ്മട്ഠാനം മനസി കരോന്തി. തേസം മനസികരോന്താനംയേവ സൂരിയോ അത്ഥം ഗച്ഛതി. തേ ന്ഹായിത്വാ പുന ചങ്കമം ഓതരിത്വാ പഠമയാമം ചങ്കമന്തി. തതോ ‘‘മാ ചിരം നിദ്ദായിമ്ഹാ’’തി സരീരദരഥവിനോദനത്ഥം നിപജ്ജന്താ കട്ഠഖണ്ഡം ഉപദഹിത്വാ നിപജ്ജന്തി, തേ പുന പച്ഛിമയാമേ വുട്ഠായ ചങ്കമം ഓതരന്തി. തേ സന്ധായ ഇദം വുത്തം. അയമ്പി ദീപോ തിണ്ണം രാജൂനം കാലേ ഏകഘണ്ഡിനിഗ്ഘോസോ ഏകപധാനഭൂമി അഹോസി. നാനാമുഖേ പഹടഘണ്ഡി പിലിച്ഛികോളിയം ഓസരതി, കല്യാണിയം പഹടഘണ്ഡി നാഗദീപേ ഓസരതി. ‘‘അയം ഭിക്ഖു പുഥുജ്ജനോ, അയം പുഥുജ്ജനോ’’തി അങ്ഗുലിം പസാരേത്വാ ദസ്സേതബ്ബോ അഹോസി. ഏകദിവസം സബ്ബേ അരഹന്തോവ അഹേസും. തസ്മാതി യസ്മാ കലിങ്ഗരൂപധാനാനം മാരോ ആരമ്മണം ന ലഭതി, തസ്മാ. അട്ഠമം.

൯. നാഗസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൧. നവമേ അതിവേലന്തി അതിക്കന്തവേലം കാലം അതിക്കന്തപ്പമാണം കാലം. കിമങ്ഗം പനാഹന്തി അഹം പന കിംകാരണാ ന ഉപസങ്കമിസ്സാമി? ഭിസമുളാലന്തി ഭിസഞ്ചേവ മുളാലഞ്ച. അബ്ബുഹേത്വാതി ഉദ്ധരിത്വാ. ഭിങ്കച്ഛാപാതി ഹത്ഥിപോതകാ. തേ കിര അഭിണ്ഹം ഭിങ്കാരസദ്ദം കരോന്തി, തസ്മാ ഭിങ്കച്ഛാപാതി വുച്ചന്തി. പസന്നാകാരം കരോന്തീതി പസന്നേഹി കത്തബ്ബാകാരം കരോന്തി, ചത്താരോ പച്ചയേ ദേന്തി. ധമ്മം ഭാസന്തീതി ഏകം ദ്വേ ജാതകാനി വാ സുത്തന്തേ വാ ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ അസമ്ഭിന്നേന സരേന ധമ്മം ദേസേന്തി. പസന്നാകാരം കരോന്തീതി തേസം തായ ദേസനായ പസന്നാ ഗിഹീ പച്ചയേ ദേന്തി. നേവ വണ്ണായ ഹോതി ന ബലായാതി നേവ ഗുണവണ്ണായ, ന ഞാണബലായ ഹോതി, ഗുണവണ്ണേ പന പരിഹായന്തേ സരീരവണ്ണോപി സരീരബലമ്പി പരിഹായതി, തസ്മാ സരീരസ്സ നേവ വണ്ണായ ന ബലായ ഹോതി. നവമം.

൧൦. ബിളാരസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൨. ദസമേ സന്ധിസമലസംകടീരേതി ഏത്ഥ സന്ധീതി ഭിന്നഘരാനം സന്ധി, സമലോതി ഗാമതോ ഗൂഥനിക്ഖമനമഗ്ഗോ, സംകടീരന്തി സങ്കാരട്ഠാനം. മുദുമൂസിന്തി മുദുകം മൂസികം. വുട്ഠാനം പഞ്ഞായതീതി ദേസനാ പഞ്ഞായതി. ദസമം.

൧൧. സിങ്ഗാലസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൩. ഏകാദസമേ യേന യേന ഇച്ഛതീതി സോ ജരസിങ്ഗാലോ ഇച്ഛിതിച്ഛിതട്ഠാനേ ഇരിയാപഥകപ്പനേന സീതവാതൂപവായനേന ച അന്തരന്തരാ ചിത്തസ്സാദമ്പി ലഭതീതി ദസ്സേതി. സക്യപുത്തിയപടിഞ്ഞോതി ഇദം ദേവദത്തം സന്ധായ വുത്തം. സോ ഹി ഏത്തകമ്പി ചിത്തസ്സാദം അനാഗതേ അത്തഭാവേ ന ലഭിസ്സതീതി. ഏകാദസമം.

൧൨. ദുതിയസിങ്ഗാലസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൪. ദ്വാദസമേ കതഞ്ഞുതാതി കതജാനനം. കതവേദിതാതി കതവിസേസജാനനം. തത്രിദം ജരസിങ്ഗാലസ്സ കതഞ്ഞുതായ വത്ഥു – സത്ത കിര ഭാതരോ ഖേത്തം കസന്തി. തേസം സബ്ബകനിട്ഠോ ഖേത്തപരിയന്തേ ഠത്വാ ഗാവോ രക്ഖതി. അഥേകം ജരസിങ്ഗാലം അജഗരോ ഗണ്ഹി, സോ തം ദിസ്വാ യട്ഠിയാ പോഥേത്വാ വിസ്സജ്ജാപേസി. അജഗരോ സിങ്ഗാലം വിസ്സജ്ജേത്വാ തമേവ ഗണ്ഹി. സിങ്ഗാലോ ചിന്തേസി – ‘‘മയ്ഹം ഇമിനാ ജീവിതം ദിന്നം, അഹമ്പി ഇമസ്സ ദസ്സാമീ’’തി യാഗുഘടസ്സ ഉപരി ഠപിതം വാസിം മുഖേന ഡംസിത്വാ തസ്സ സന്തികം അഗമാസി. ഇതരേ ഭാതരോ ദിസ്വാ, ‘‘സിങ്ഗാലോ വാസിം ഹരതീ’’തി അനുബന്ധിംസു. സോ തേഹി ദിട്ഠഭാവം ഞത്വാ വാസിം തസ്സ സന്തികേ ഛഡ്ഡേത്വാ പലായി. ഇതരേ ആഗന്ത്വാ കനിട്ഠം അജഗരേന ഗഹിതം ദിസ്വാ വാസിയാ അജഗരം ഛിന്ദിത്വാ തം ഗഹേത്വാ അഗമംസു. ഏവം ജരസിങ്ഗാലേ സിയാ യാ കാചി കതഞ്ഞുതാ കതവേദിതാ. സക്യപുത്തിയപടിഞ്ഞേതി ഇദമ്പി ദേവദത്തസ്സ ആചാരമേവ സന്ധായ വുത്തന്തി. ദ്വാദസമം.

ഓപമ്മസംയുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.