൯. തിസ്സസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൩. നവമേ ദുമ്മനോതി ഉപ്പന്നദോമനസ്സോ. കസ്മാ പനായം ഏവം ദുക്ഖീ ദുമ്മനോ ജാതോതി? ഖത്തിയപബ്ബജിതോ ഹേസ, തേന നം പബ്ബാജേത്വാ ദുപട്ടസാടകം നിവാസാപേത്വാ വരചീവരം പാരുപേത്വാ അക്ഖീനി അഞ്ജേത്വാ മനോസിലാതേലേന സീസം മക്ഖേസും. സോ ഭിക്ഖൂസു രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനം ഗതേസു ‘‘ഭിക്ഖുനാ നാമ വിവിത്തോകാസേ നിസീദിതബ്ബ’’ന്തി അജാനന്തോ ഭോജനസാലം ഗന്ത്വാ മഹാപീഠം ആരുഹിത്വാ നിസീദി. ദിസാവചരാ ആഗന്തുകാ പംസുകൂലികാ ഭിക്ഖൂ ആഗന്ത്വാ, ‘‘ഇമിനാവ നീഹാരേന രജോകിണ്ണേഹി ഗത്തേഹി ന സക്കാ ദസബലം പസ്സിതും. ഭണ്ഡകം താവ ഠപേസ്സാമാ’’തി ഭോജനസാലം അഗമംസു. സോ തേസു മഹാഥേരേസു ആഗച്ഛന്തേസു നിച്ചലോ നിസീദിയേവ. അഞ്ഞേ ഭിക്ഖൂ ‘‘പാദവത്തം കരോമ, താലവണ്ടേന ബീജാമാ’’തി ആപുച്ഛന്തി. അയം പന നിസിന്നകോവ ‘‘കതിവസ്സത്ഥാ’’തി? പുച്ഛിത്വാ, ‘‘മയം അവസ്സികാ. തുമ്ഹേ പന കതിവസ്സത്ഥാ’’തി? വുത്തേ, ‘‘മയം അജ്ജ പബ്ബജിതാ’’തി ആഹ. അഥ നം ഭിക്ഖൂ, ‘‘ആവുസോ, അധുനാ ഛിന്നചൂളോസി, അജ്ജാപി തേ സീസമൂലേ ഊകാഗന്ധോ വായതിയേവ, ത്വം നാമ ഏത്തകേസു വുഡ്ഢതരേസു വത്തം ആപുച്ഛന്തേസു നിസ്സദ്ദോ നിച്ചലോ നിസിന്നോ, അപചിതിമത്തമ്പി തേ നത്ഥി, കസ്സ സാസനേ പബ്ബജിതോസീ’’തി? പരിവാരേത്വാ തം വാചാസത്തീഹി പഹരന്താ ‘‘കിം ത്വം ഇണട്ടോ വാ ഭയട്ടോ വാ ജീവിതും അസക്കോന്തോ പബ്ബജിതോ’’തി? ആഹംസു. സോ ഏകമ്പി ഥേരം ഓലോകേസി, തേന ‘‘കിം മം ഓലോകേസി മഹല്ലകാ’’തി? വുത്തേ അഞ്ഞം ഓലോകേസി, തേനപി തഥേവ വുത്തേ അഥസ്സ ‘‘ഇമേ മം പരിവാരേത്വാ വാചാസത്തീഹി വിജ്ഝന്തീ’’തി ഖത്തിയമാനോ ഉപ്പജ്ജി. അക്ഖീസു മണിവണ്ണാനി അസ്സൂനി സഞ്ചരിംസു. തതോ നേ ആഹ – ‘‘കസ്സ സന്തികം ആഗതത്ഥാ’’തി. തേ ‘‘കിം പന ത്വം ‘മയ്ഹം സന്തികം ആഗതാ’തി? അമ്ഹേ മഞ്ഞസി ഗിഹിബ്യഞ്ജനഭട്ഠകാ’’തി വത്വാ, ‘‘സദേവകേ ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലസ്സ സത്ഥു സന്തികം ആഗതമ്ഹാ’’തി ആഹംസു. സോ ‘‘മയ്ഹം ഭാതു സന്തികേ ആഗതാ തുമ്ഹേ, യദി ഏവം ഇദാനി വോ ആഗതമഗ്ഗേനേവ ഗമനം കരിസ്സാമീ’’തി കുജ്ഝിത്വാ നിക്ഖന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ ചിന്തേസി – ‘‘മയി ഇമിനാവ നീഹാരേന ഗതേ സത്ഥാ ഏതേ ന നീഹരാപേസ്സതീ’’തി ദുക്ഖീ ദുമ്മനോ അസ്സൂനി പവത്തയമാനോ അഗമാസി. ഇമിനാ കാരണേന ഏസ ഏവം ജാതോതി.

വാചാസന്നിതോദകേനാതി വചനപതോദേന. സഞ്ജമ്ഭരിമകംസൂതി സഞ്ജമ്ഭരിതം നിരന്തരം ഫുടം അകംസു, ഉപരി വിജ്ഝിംസൂതി വുത്തം ഹോതി. വത്താതി പരേ യദിച്ഛകം വദതിയേവ. നോ ച വചനക്ഖമോതി പരേസം വചനം ഖമിതും ന സക്കോതി. ഇദാനി താവ ത്വം ഇമിനാ കോപേന ഇമിനാ വുത്തവാചാസന്നിതോദകേന വിദ്ധോ. അതീതേ പന രട്ഠതോ ച പബ്ബാജിതോതി. ഏവം വുത്തേ, ‘‘കതരസ്മിം കാലേ ഭഗവാ’’തി? ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം യാചിംസു.

സത്ഥാ ആഹ – അതീതേ ബാരാണസിയം ബാരാണസിരാജാ രജ്ജം കാരേസി. അഥേകോ ജാതിമാ, ഏകോ മാതങ്ഗോതി ദ്വേ ഇസയോ ബാരാണസിം അഗമംസു. തേസു ജാതിമാ പുരേതരം ഗന്ത്വാ കുമ്ഭകാരസാലായം നിസീദി. മാതങ്ഗോ താപസോ പച്ഛാ ഗന്ത്വാ തത്ഥ ഓകാസം യാചി കുമ്ഭകാരോ ‘‘അത്ഥേത്ഥ പഠമതരം പവിട്ഠോ പബ്ബജിതോ, തം പുച്ഛാ’’തി ആഹ. സോ അത്തനോ പരിക്ഖാരം ഗഹേത്വാ സാലായ ദ്വാരമൂലേ ഠത്വാ, ‘‘അമ്ഹാകമ്പി ആചരിയ ഏകരത്തിവാസായ ഓകാസം ദേഥാ’’തി ആഹ. ‘‘പവിസ, ഭോ’’തി. പവിസിത്വാ നിസിന്നം, ‘‘ഭോ, കിം ഗോത്തോസീ’’തി? പുച്ഛി. ‘‘ചണ്ഡാലഗോത്തോമ്ഹീ’’തി. ‘‘ന സക്കാ തയാ സദ്ധിം ഏകട്ഠാനേ നിസീദിതും, ഏകമന്തം ഗച്ഛാ’’തി. സോ ച തത്ഥേവ തിണസന്ഥാരകം പത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജി, ജാതിമാ ദ്വാരം നിസ്സായ നിപജ്ജി. ഇതരോ പസ്സാവത്ഥായ നിക്ഖമന്തോ തം ഉരസ്മിം അക്കമി. ‘‘കോ ഏസോ’’തി ച വുത്തേ? ‘‘അഹം ആചരിയാ’’തി ആഹ. ‘‘രേ ചണ്ഡാല, കിം അഞ്ഞതോ മഗ്ഗം ന പസ്സസി? അഥ മേ ആഗന്ത്വാ അക്കമസീ’’തി. ‘‘ആചരിയ, അദിസ്വാ മേ അക്കന്തോസി, ഖമ മയ്ഹ’’ന്തി. സോ മഹാപുരിസേ ബഹി നിക്ഖന്തേ ചിന്തേസി – ‘‘അയം പച്ചാഗച്ഛന്തോപി ഇതോവ ആഗമിസ്സതീ’’തി പരിവത്തേത്വാ നിപജ്ജി. മഹാപുരിസോപി ‘‘ആചരിയോ ഇതോ സീസം കത്വാ നിപന്നോ, പാദസമീപേന ഗമിസ്സാമീ’’തി പവിസന്തോ പുന ഉരസ്മിംയേവ അക്കമി. ‘‘കോ ഏസോ’’തി ച വുത്തേ? ‘‘അഹം ആചരിയാ’’തി ആഹ. ‘‘പഠമം താവ തേ അജാനന്തേന കതം, ഇദാനി മം ഘടേന്തോവ അകാസി, സൂരിയേ തേ ഉഗ്ഗച്ഛന്തേ സത്തധാ മുദ്ധാ ഫലതൂ’’തി സപി. മഹാപുരിസോ കിഞ്ചി അവത്വാ പുരേഅരുണേയേവ സൂരിയം ഗണ്ഹി, നാസ്സ ഉഗ്ഗന്തും അദാസി. മനുസ്സാ ച ഹത്ഥിഅസ്സാദയോ ച പബുജ്ഝിംസു.

മനുസ്സാ രാജകുലം ഗന്ത്വാ, ‘‘ദേവ, സകലനഗരേ അപ്പബുദ്ധോ നാമ നത്ഥി, ന ച അരുണുഗ്ഗം പഞ്ഞായതി, കിന്നു ഖോ ഏത’’ന്തി? തേന ഹി നഗരം പരിവീമംസഥാതി. തേ പരിവീമംസന്താ കുമ്ഭകാരസാലായം ദ്വേ താപസേ ദിസ്വാ, ‘‘ഇമേസം ഏതം കമ്മം ഭവിസ്സതീ’’തി ഗന്ത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസും. രഞ്ഞാ ച ‘‘പുച്ഛഥ നേ’’തി വുത്താ ആഗന്ത്വാ ജാതിമന്തം പുച്ഛിംസു – ‘‘തുമ്ഹേഹി അന്ധകാരം കത’’ന്തി. ‘‘ന മയാ കതം, ഏസ പന കൂടജടിലോ ഛവോ അനന്തമായോ, തം പുച്ഛഥാ’’തി. തേ ആഗന്ത്വാ മഹാപുരിസം പുച്ഛിംസു – ‘‘തുമ്ഹേഹി, ഭന്തേ, അന്ധകാരം കത’’ന്തി. ‘‘ആമ അയം ആചരിയോ മം അഭിസപി, തസ്മാ മയാ കത’’ന്തി. തേ ഗന്ത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസും. രാജാപി ആഗന്ത്വാ മഹാപുരിസം ‘‘തുമ്ഹേഹി കതം, ഭന്തേ’’തി? പുച്ഛി. ‘‘ആമ, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘കസ്മാ ഭന്തേ’’തി? ‘‘ഇമിനാ അഭിസപിതോമ്ഹി, സചേ മം ഏസോ ഖമാപേസ്സതി, സൂരിയം വിസ്സജ്ജേസ്സാമീ’’തി. രാജാ ‘‘ഖമാപേഥ, ഭന്തേ, ഏത’’ന്തി ആഹ. ഇതരോ ‘‘മാദിസോ ജാതിമാ കിം ഏവരൂപം ചണ്ഡാലം ഖമാപേസ്സതി? ന ഖമാപേമീ’’തി.

അഥ നം മനുസ്സാ ‘‘ന കിം ത്വം അത്തനോ രുചിയാ ഖമാപേസ്സസീ’’തി? വത്വാ ഹത്ഥേസു ച പാദേസു ച ഗഹേത്വാ പാദമൂലേ നിപജ്ജാപേത്വാ ‘‘ഖമാപേഹീ’’തി ആഹംസു. സോ നിസ്സദ്ദോ നിപജ്ജി. പുനപി നം ‘‘ഖമാപേഹീ’’തി ആഹംസു. തതോ ‘‘ഖമ മയ്ഹം, ആചരിയാ’’തി ആഹ. മഹാപുരിസോ ‘‘അഹം താവ തുയ്ഹം ഖമിത്വാ സൂരിയം വിസ്സജ്ജേസ്സാമി, സൂരിയേ പന ഉഗ്ഗതേ തവ സീസം സത്തധാ ഫലിസ്സതീ’’തി വത്വാ, ‘‘ഇമസ്സ സീസപ്പമാണം മത്തികാപിണ്ഡം മത്ഥകേ ഠപേത്വാ ഏതം നദിയാ ഗലപ്പമാണേ ഉദകേ ഠപേഥാ’’തി ആഹ. മനുസ്സാ തഥാ അകംസു. ഏത്താവതാ സരട്ഠകം രാജബലം സന്നിപതി. മഹാപുരിസോ സൂരിയം മുഞ്ചി. സൂരിയരസ്മി ആഗന്ത്വാ മത്തികാപിണ്ഡം പഹരി. സോ സത്തധാ ഭിജ്ജി. താവദേവ സോ നിമുജ്ജിത്വാ ഏകേന തിത്ഥേന ഉത്തരിത്വാ പലായി. സത്ഥാ ഇമം വത്ഥും ആഹരിത്വാ, ‘‘ഇദാനി താവ ത്വം ഭിക്ഖൂനം സന്തികേ പരിഭാസം ലഭസി, പുബ്ബേപി ഇമം കോധം നിസ്സായ രട്ഠതോ പബ്ബാജിതോ’’തി അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ അഥ നം ഓവദന്തോ ന ഖോ തേ തം തിസ്സ പതിരൂപന്തിആദിമാഹ. നവമം.