൬. ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയസുത്തവണ്ണനാ

൨൪൦. ഛട്ഠേ ദുബ്ബണ്ണന്തി വിരൂപസരീരവണ്ണം. ഓകോടിമകന്തി രസ്സം. പരിഭൂതരൂപന്തി പമാണവസേന പരിഭൂതജാതികം. തം കിര ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഭിക്ഖൂ, ‘‘ആവുസോ ഭദ്ദിയ, ആവുസോ, ഭദ്ദിയാ’’തി തത്ഥ തത്ഥ പരാമസിത്വാ നാനപ്പകാരം കീളന്തി ആകഡ്ഢന്തി പരികഡ്ഢന്തി. തേന വുത്തം ‘‘പരിഭൂതരൂപ’’ന്തി. കസ്മാ പനേസ ഏവരൂപോ ജാതോ? അയം കിര അതീതേ ഏകോ മഹാരാജാ അഹോസി, തസ്സ മഹല്ലകാ ച മഹല്ലകിത്ഥിയോ ച പടികൂലാ ഹോന്തി. സോ സചേ മഹല്ലകേ പസ്സതി, തേസം ചൂളം ഠപാപേത്വാ കച്ഛം ബന്ധാപേത്വാ യഥാരുചി കീളാപേതി. മഹല്ലകിത്ഥിയോപി ദിസ്വാ താസമ്പി ഇച്ഛിതിച്ഛിതം വിപ്പകാരം കത്വാ യഥാരുചി കീളാപേതി. തേസം പുത്തധീതാദീനം സന്തികേ മഹാസാരജ്ജം ഉപ്പജ്ജതി. തസ്സ പാപകിരിയാ പഥവിതോ പട്ഠായ ഛദേവലോകേ ഏകകോലാഹലം അകാസി.

അഥ സക്കോ ചിന്തേസി – ‘‘അയം അന്ധബാലോ മഹാജനം വിഹേഠേതി, കരിസ്സാമിസ്സ നിഗ്ഗഹ’’ന്തി. സോ മഹല്ലകഗാമിയവണ്ണം കത്വാ യാനകേ ഏകം തക്കചാടിം ആരോപേത്വാ യാനം പേസേന്തോ നഗരം പവിസതി. രാജാപി ഹത്ഥിം ആരുയ്ഹ നഗരതോ നിക്ഖന്തോ തം ദിസ്വാ – ‘‘അയം മഹല്ലകോ തക്കയാനകേന അമ്ഹാകം അഭിമുഖോ ആഗച്ഛതി, വാരേഥ വാരേഥാ’’തി ആഹ. മനുസ്സാ ഇതോ ചിതോ ച പക്ഖന്ദന്താപി ന പസ്സന്തി. സക്കോ ഹി ‘‘രാജാവ മം പസ്സതു, മാ അഞ്ഞേ’’തി ഏവം അധിട്ഠഹി. അഥ തേസു മനുസ്സേസു ‘‘കഹം, ദേവ, കഹം ദേവാ’’തി വദന്തേസു ഏവ രാജാ സഹ ഹത്ഥിനാ വച്ഛോ വിയ ധേനുയാ യാനസ്സ ഹേട്ഠാ പാവിസി. സക്കോ തക്കചാടിം ഭിന്ദി.

രാജാ സീസതോ പട്ഠായ തക്കേന കിലിന്നസരീരോ അഹോസി. സോ സരീരം ഉബ്ബട്ടാപേത്വാ ഉയ്യാനപോക്ഖരണിയം ന്ഹത്വാ അലങ്കതസരീരോ നഗരം പവിസന്തോ പുന തം അദ്ദസ. ദിസ്വാ ‘‘അയം സോ അമ്ഹേഹി ദിട്ഠമഹല്ലകോ പുന ദിസ്സതി. വാരേഥ വാരേഥ ന’’ന്തി ആഹ. മനുസ്സാ ‘‘കഹം, ദേവ, കഹം, ദേവാ’’തി ഇതോ ചിതോ ച വിധാവിംസു. സോ പഠമവിപ്പകാരമേവ പുന പാപുണി. തസ്മിം ഖണേ സക്കോ ഗോണേ ച യാനഞ്ച അന്തരധാപേത്വാ ആകാസേ ഠത്വാ ആഹ, ‘‘അന്ധബാല, ത്വം മയി തക്കവാണിജകോ ഏസോ’’തി സഞ്ഞം കരോസി, സക്കോഹം ദേവരാജാ, ‘‘തവേതം പാപകിരിയം നിവാരേസ്സാമീ’’തി ആഗതോ, ‘‘മാ പുന ഏവരൂപം അകാസീ’’തി സന്തജ്ജേത്വാ അഗമാസി. ഇമിനാ കമ്മേന സോ ദുബ്ബണ്ണോ അഹോസി.

വിപസ്സീസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ പനേസ ചിത്തപത്തകോകിലോ നാമ ഹുത്വാ ഖേമേ മിഗദായേ വസന്തോ ഏകദിവസം ഹിമവന്തം ഗന്ത്വാ മധുരം അമ്ബഫലം തുണ്ഡേന ഗഹേത്വാ ആഗച്ഛന്തോ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവാരം സത്ഥാരം ദിസ്വാ ചിന്തേസി – ‘‘അഹം അഞ്ഞേസു ദിവസേസു രിത്തകോ തഥാഗതം പസ്സാമി. അജ്ജ പന മേ ഇമം അമ്ബപക്കം അത്ഥി, ദസബലസ്സ തം ദസ്സാമീ’’തി ഓതരിത്വാ ആകാസേ ചരതി. സത്ഥാ തസ്സ ചിത്തം ഞത്വാ ഉപട്ഠാകം ഓലോകേസി. സോ പത്തം നീഹരിത്വാ ദസബലം വന്ദിത്വാ സത്ഥു ഹത്ഥേ ഠപേസി. കോകിലോ ദസബലസ്സ പത്തേ അമ്ബപക്കം പതിട്ഠാപേസി. സത്ഥാ തത്ഥേവ നിസീദിത്വാ തം പരിഭുഞ്ജി. കോകിലോ പസന്നചിത്തോ പുനപ്പുനം ദസബലസ്സ ഗുണേ ആവജ്ജേത്വാ ദസബലം വന്ദിത്വാ അത്തനോ കുലാവകം ഗന്ത്വാ സത്താഹം പീതിസുഖേനേവ വീതിനാമേസി. ഇമിനാ കമ്മേന സരോ മധുരോ അഹോസി.

കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ പന ചേതിയേ ആരദ്ധേ ‘‘കിംപമാണം കരോമ? സത്തയോജനപ്പമാണം. അതിമഹന്തം ഏതം, ഛയോജനപ്പമാണം കരോമ. ഇദമ്പി അതിമഹന്തം, പഞ്ചയോജനം കരോമ, ചതുയോജനം, തിയോജനം, ദ്വിയോജന’’ന്തി. അയം തദാ ജേട്ഠകവഡ്ഢകീ ഹുത്വാ, ‘‘ഏവം, ഭോ, അനാഗതേ സുഖപടിജഗ്ഗിതം കാതും വട്ടതീ’’തി വത്വാ രജ്ജും ആദായ പരിക്ഖിപന്തോ ഗാവുതമത്തകേ ഠത്വാ, ‘‘ഏകേകം മുഖം ഗാവുതം ഹോതു, ചേതിയം യോജനാവട്ടം യോജനുബ്ബേധം ഭവിസ്സതീ’’തി ആഹ. തേ തസ്സ വചനേ അട്ഠംസു. ചേതിയം സത്തദിവസസത്തമാസാധികേഹി സത്തഹി സംവച്ഛരേഹി നിട്ഠിതം. ഇതി അപ്പമാണസ്സ ബുദ്ധസ്സ പമാണം അകാസീതി. തേന കമ്മേന ഓകോടിമകോ ജാതോ.

ഹത്ഥയോ പസദാ മിഗാതി ഹത്ഥിനോ ച പസദമിഗാ ച. നത്ഥി കായസ്മിം തുല്യതാതി കായസ്മിം പമാണം നാമ നത്ഥി, അകാരണം കായപമാണന്തി അത്ഥോ. ഛട്ഠം.