൧. തപോകമ്മസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൭. മാരസംയുത്തസ്സ പഠമേ ഉരുവേലായം വിഹരതീതി പടിവിദ്ധസബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണോ ഉരുവേലഗാമം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. പഠമാഭിസമ്ബുദ്ധോതി അഭിസമ്ബുദ്ധോ ഹുത്വാ പഠമം അന്തോസത്താഹസ്മിംയേവ. ദുക്കരകാരികായാതി ഛബ്ബസ്സാനി കതായ ദുക്കരകാരികായ. മാരോ പാപിമാതി അത്തനോ വിസയം അതിക്കമിതും പടിപന്നേ സത്തേ മാരേതീതി മാരോ. പാപേ നിയോജേതി, സയം വാ പാപേ നിയുത്തോതി പാപിമാ. അഞ്ഞാനിപിസ്സ കണ്ഹോ, അധിപതി, വസവത്തീ, അന്തകോ, നമുചി, പമത്തബന്ധൂതിആദീനി ബഹൂനി നാമാനി, ഇധ പന നാമദ്വയമേവ ഗഹിതം. ഉപസങ്കമീതി – ‘‘അയം സമണോ ഗോതമോ ‘മുത്തോസ്മീ’തി മഞ്ഞതി, അമുത്തഭാവമസ്സ കഥേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ഉപസങ്കമി.

തപോകമ്മാ അപക്കമ്മാതി തപോകമ്മതോ അപക്കമിത്വാ. അപരദ്ധോതി ‘‘ദൂരേ ത്വം സുദ്ധിമഗ്ഗാ’’തി വദതി. അമരം തപന്തി അമരതപം അമരഭാവത്ഥായ കതം ലൂഖതപം, അത്തകിലമഥാനുയോഗോ. സബ്ബാനത്ഥാവഹം ഹോതീതി, ‘‘സബ്ബം തപം മയ്ഹം അത്ഥാവഹം ന ഭവതീ’’തി ഞത്വാ. ഫിയാരിത്തംവ ധമ്മനീതി അരഞ്ഞേ ഥലേ ഫിയാരിത്തം വിയ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ അരഞ്ഞേ ഥലേ നാവം ഠപേത്വാ ഭണ്ഡസ്സ പൂരേത്വാ മഹാജനാ അഭിരൂഹിത്വാ ഫിയാരിത്തം ഗഹേത്വാ സംകഡ്ഢേയ്യും ചേവ ഉപ്പീലേയ്യും ച, സോ മഹാജനസ്സ വായാമോ ഏകങ്ഗുലദ്വങ്ഗുലമത്തമ്പി നാവായ ഗമനം അസാധേന്തോ നിരത്ഥകോ ഭവേയ്യ ന അനത്ഥാവഹോ, ഏവമേവ അഹം ‘സബ്ബം അമരം തപം അനത്ഥാവഹം ഹോതീ’തി ഞത്വാ വിസ്സജ്ജേസിന്തി.

ഇദാനി തം അമരം തപം പഹായ യേന മഗ്ഗേന ബുദ്ധോ ജാതോ, തം ദസ്സേന്തോ സീലന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സീലന്തി വചനേന സമ്മാവാചാകമ്മന്താജീവാ ഗഹിതാ, സമാധിനാ സമ്മാവായാമസതിസമാധയോ, പഞ്ഞായ സമ്മാദിട്ഠിസങ്കപ്പാ. മഗ്ഗം ബോധായ ഭാവയന്തി ഇമം അട്ഠങ്ഗികമേവ അരിയമഗ്ഗം ബോധത്ഥായ ഭാവയന്തോ. ഏത്ഥ ച ബോധായാതി മഗ്ഗത്ഥായ. യഥാ ഹി യാഗുത്ഥായ യാഗുമേവ പചന്തി, പൂവത്ഥായ പൂവമേവ പചന്തി, ന അഞ്ഞം കിഞ്ചി കരോന്തി, ഏവം മഗ്ഗമേവ മഗ്ഗത്ഥായ ഭാവേതി. തേനാഹ ‘‘മഗ്ഗം ബോധായ ഭാവയ’’ന്തി. പരമം സുദ്ധിന്തി അരഹത്തം. നിഹതോതി ത്വം മയാ നിഹതോ പരാജിതോ. പഠമം.