൩. ജരാമരണസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൪. തതിയേ അഞ്ഞത്ര ജരാമരണാതി ജരാമരണതോ മുത്തോ നാമ അത്ഥീതി വുച്ചതി. ഖത്തിയമഹാസാലാതി ഖത്തിയമഹാസാലാ നാമ മഹാസാരപ്പത്താ ഖത്തിയാ. യേസം ഹി ഖത്തിയാനം ഹേട്ഠിമന്തേന കോടിസതം നിധാനഗതം ഹോതി, തയോ കഹാപണകുമ്ഭാ വലഞ്ജനത്ഥായ ഗേഹമജ്ഝേ രാസിം കത്വാ ഠപിതാ ഹോന്തി, തേ ഖത്തിയമഹാസാലാ നാമ. യേസം ബ്രാഹ്മണാനം അസീതികോടിധനം നിഹിതം ഹോതി, ദിയഡ്ഢോ കഹാപണകുമ്ഭോ വലഞ്ജനത്ഥായ ഗേഹമജ്ഝേ രാസിം കത്വാ ഠപിതോ ഹോതി, തേ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ നാമ. യേസം ഗഹപതീനം ചത്താലീസകോടിധനം നിഹിതം ഹോതി, കഹാപണകുമ്ഭോ വലഞ്ജനത്ഥായ ഗേഹമജ്ഝേ രാസിം കത്വാ ഠപിതോ ഹോതി, തേ ഗഹപതിമഹാസാലാ നാമ.

അഡ്ഢാതി ഇസ്സരാ. നിധാനഗതധനസ്സ മഹന്തതായ മഹദ്ധനാ. സുവണ്ണരജതഭാജനാദീനം ഉപഭോഗഭണ്ഡാനം മഹന്തതായ മഹാഭോഗാ. അനിധാനഗതസ്സ ജാതരൂപരജതസ്സ പഹൂതതായ, പഹൂതജാതരൂപരജതാ. വിത്തൂപകരണസ്സ തുട്ഠികരണസ്സ പഹൂതതായ പഹൂതവിത്തൂപകരണാ. ഗോധനാദീനഞ്ച സത്തവിധധഞ്ഞാനഞ്ച പഹൂതതായ പഹൂതധനധഞ്ഞാ. തേസമ്പി ജാതാനം നത്ഥി അഞ്ഞത്ര ജരാമരണാതി തേസമ്പി ഏവം ഇസ്സരാനം ജാതാനം നിബ്ബത്താനം നത്ഥി അഞ്ഞത്ര ജരാമരണാ, ജാതത്തായേവ ജരാമരണതോ മോക്ഖോ നാമ നത്ഥി, അന്തോജരാമരണേയേവ ഹോതി.

അരഹന്തോതിആദീസു ആരകാ കിലേസേഹീതി അരഹന്തോ. ഖീണാ ഏതേസം ചത്താരോ ആസവാതി ഖീണാസവാ. ബ്രഹ്മചരിയവാസം വുട്ഠാ പരിനിട്ഠിതവാസാതി വുസിതവന്തോ. ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി കരണീയം ഏതേസം കതന്തി കതകരണീയാ. ഖന്ധഭാരോ കിലേസഭാരോ അഭിസങ്ഖാരഭാരോ കാമഗുണഭാരോതി, ഇമേ ഓഹിതാ ഭാരാ ഏതേസന്തി ഓഹിതഭാരാ. അനുപ്പത്തോ അരഹത്തസങ്ഖാതോ സകോ അത്ഥോ ഏതേസന്തി അനുപ്പത്തസദത്ഥാ. ദസവിധമ്പി പരിക്ഖീണം ഭവസംയോജനം ഏതേസന്തി പരിക്ഖീണഭവസംയോജനാ. സമ്മാ കാരണേഹി ജാനിത്വാ വിമുത്താതി സമ്മദഞ്ഞാവിമുത്താ. മഗ്ഗപഞ്ഞായ ചതുസച്ചധമ്മം ഞത്വാ ഫലവിമുത്തിയാ വിമുത്താതി അത്ഥോ. ഭേദനധമ്മോതി ഭിജ്ജനസഭാവോ. നിക്ഖേപനധമ്മോതി നിക്ഖിപിതബ്ബസഭാവോ. ഖീണാസവസ്സ ഹി അജീരണധമ്മോപി അത്ഥി, ആരമ്മണതോ പടിവിദ്ധം നിബ്ബാനം, തം ഹി ന ജീരതി. ഇധ പനസ്സ ജീരണധമ്മം ദസ്സേന്തോ ഏവമാഹ. അത്ഥുപ്പത്തികോ കിരസ്സ സുത്തസ്സ നിക്ഖേപോ. സിവികസാലായ നിസീദിത്വാ കഥിതന്തി വദന്തി. തത്ഥ ഭഗവാ ചിത്രാനി രഥയാനാദീനി ദിസ്വാ ദിട്ഠമേവ ഉപമം കത്വാ, ‘‘ജീരന്തി വേ രാജരഥാ’’തി ഗാഥമാഹ.

തത്ഥ ജീരന്തീതി ജരം പാപുണന്തി. രാജരഥാതി രഞ്ഞോ അഭിരൂഹനരഥാ. സുചിത്താതി സുവണ്ണരജതാദീഹി സുട്ഠു ചിത്തിതാ. അഥോ സരീരമ്പി ജരം ഉപേതീതി ഏവരൂപേസു അനുപാദിണ്ണകേസു സാരദാരുമയേസു രഥേസു ജീരന്തേസു ഇമസ്മിം അജ്ഝത്തികേ ഉപാദിണ്ണകേ മംസലോഹിതാദിമയേ സരീരേ കിം വത്തബ്ബം? സരീരമ്പി ജരം ഉപേതിയേവാതി അത്ഥോ. സന്തോ ഹവേ സബ്ഭി പവേദയന്തീതി സന്തോ സബ്ഭീഹി സദ്ധിം സതം ധമ്മോ ന ജരം ഉപേതീതി ഏവം പവേദയന്തി. ‘‘സതം ധമ്മോ നാമ നിബ്ബാനം, തം ന ജീരതി, അജരം അമതന്തി ഏവം കഥേന്തീ’’തി അത്ഥോ. യസ്മാ വാ നിബ്ബാനം ആഗമ്മ സീദനസഭാവാ കിലേസാ ഭിജ്ജന്തി, തസ്മാ തം സബ്ഭീതി വുച്ചതി. ഇതി പുരിമപദസ്സ കാരണം ദസ്സേന്തോ ‘‘സന്തോ ഹവേ സബ്ഭി പവേദയന്തീ’’തി ആഹ. ഇദം ഹി വുത്തം ഹോതി – സതം ധമ്മോ ന ജരം ഉപേതി, തസ്മാ സന്തോ സബ്ഭി പവേദയന്തി. അജരം നിബ്ബാനം സതം ധമ്മോതി ആചിക്ഖന്തീതി അത്ഥോ. സുന്ദരാധിവചനം വാ ഏതം സബ്ഭീതി. യം സബ്ഭിധമ്മഭൂതം നിബ്ബാനം സന്തോ പവേദയന്തി കഥയന്തി, സോ സതം ധമ്മോ ന ജരം ഉപേതീതിപി അത്ഥോ. തതിയം.