൧. ദഹരസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൨. കോസലസംയുത്തസ്സ പഠമേ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദീതി യഥാ ഖമനീയാദീനി പുച്ഛന്തോ ഭഗവാ തേന, ഏവം സോപി ഭഗവതാ സദ്ധിം സമപ്പവത്തമോദോ അഹോസി. സീതോദകം വിയ ഉണ്ഹോദകേന സമ്മോദിതം ഏകീഭാവം അഗമാസി. യായ ച – ‘‘കച്ചി, ഭോ ഗോതമ, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയം, കച്ചി ഭോതോ ച ഗോതമസ്സ സാവകാനഞ്ച അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരോ’’തിആദികായ കഥായ സമ്മോദി, തം പീതിപാമോജ്ജസങ്ഖാതസമ്മോദജനനതോ സമ്മോദിതും യുത്തഭാവതോ ച സമ്മോദനീയം, അത്ഥബ്യഞ്ജനമധുരതായ ചിരമ്പി കാലം സാരേതും നിരന്തരം പവത്തേതും അരഹരൂപതോ സരിതബ്ബഭാവതോ ച സാരണീയം. സുയ്യമാനസുഖതോ ച സമ്മോദനീയം, അനുസ്സരിയമാനസുഖതോ സാരണീയം. തഥാ ബ്യഞ്ജനപരിസുദ്ധതായ സമ്മോദനീയം, അത്ഥപരിസുദ്ധതായ സാരണീയന്തി ഏവം അനേകേഹി പരിയായേഹി സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ പരിയോസാപേത്വാ നിട്ഠപേത്വാ ഇതോ പുബ്ബേ തഥാഗതസ്സ അദിട്ഠത്താ ഗുണാഗുണവസേന ഗമ്ഭീരഭാവം വാ ഉത്താനഭാവം വാ അജാനന്തോ ഏകമന്തം നിസീദി, ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ യം ഓവട്ടികസാരം കത്വാ ആഗതോ ലോകനിസ്സരണഭവോക്കന്തിപഞ്ഹം സത്ഥു സമ്മാസമ്ബുദ്ധതം പുച്ഛിതും ഭവമ്പി നോതിആദിമാഹ.

തത്ഥ ഭവമ്പീതി പി-കാരോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥേ നിപാതോ, തേന ച ഛ സത്ഥാരേ സമ്പിണ്ഡേതി. യഥാ പൂരണാദയോ ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധമ്ഹാ’’തി പടിജാനന്തി, ഏവം ഭവമ്പി നു പടിജാനാതീതി അത്ഥോ. ഇദം പന രാജാ ന അത്തനോ ലദ്ധിയാ, ലോകേ മഹാജനേന ഗഹിതപടിഞ്ഞാവസേന പുച്ഛതി. അഥ ഭഗവാ ബുദ്ധസീഹനാദം നദന്തോ യം ഹി തം മഹാരാജാതിആദിമാഹ. തത്ഥ അഹം ഹി മഹാരാജാതി അനുത്തരം സബ്ബസേട്ഠം സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസങ്ഖാതം സമ്മാസമ്ബോധിം അഹം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി അത്ഥോ. സമണബ്രാഹ്മണാതി പബ്ബജ്ജൂപഗമനേന സമണാ, ജാതിവസേന ബ്രാഹ്മണാ. സങ്ഘിനോതിആദീസു പബ്ബജിതസമൂഹസങ്ഖാതോ സങ്ഘോ ഏതേസം അത്ഥീതി സങ്ഘിനോ. സ്വേവ ഗണോ ഏതേസം അത്ഥീതി ഗണിനോ. ആചാരസിക്ഖാപനവസേന തസ്സ ഗണസ്സ ആചരിയാതി ഗണാചരിയാ. ഞാതാതി പഞ്ഞാതാ പാകടാ. ‘‘അപ്പിച്ഛാ സന്തുട്ഠാ അപ്പിച്ഛതായ വത്ഥമ്പി ന നിവാസേന്തീ’’തി ഏവം സമുഗ്ഗതോ യസോ ഏതേസം അത്ഥീതി യസസ്സിനോ. തിത്ഥകരാതി ലദ്ധികരാ. സാധുസമ്മതാതി ‘‘സന്തോ സപ്പുരിസാ’’തി ഏവം സമ്മതാ. ബഹുജനസ്സാതി അസ്സുതവതോ അന്ധബാലപുഥുജ്ജനസ്സ. പൂരണോതിആദീനി തേസം നാമഗോത്താനി. പൂരണോതി ഹി നാമമേവ. തഥാ, മക്ഖലീതി. സോ പന ഗോസാലായ ജാതത്താ ഗോസാലോതി വുത്തോ. നാടപുത്തോതി നാടസ്സ പുത്തോ. ബേലട്ഠപുത്തോതി ബേലട്ഠസ്സ പുത്തോ. കച്ചായനോതി പകുധസ്സ ഗോത്തം. കേസകമ്ബലസ്സ ധാരണതോ അജിതോ കേസകമ്ബലോതി വുത്തോ.

തേപി മയാതി കപ്പകോലാഹലം ബുദ്ധകോലാഹലം ചക്കവത്തികോലാഹലന്തി തീണി കോലാഹലാനി. തത്ഥ ‘‘വസ്സസതസഹസ്സമത്ഥകേ കപ്പുട്ഠാനം ഭവിസ്സതീ’’തി കപ്പകോലാഹലം നാമ ഹോതി – ‘‘ഇതോ വസ്സസതസഹസ്സമത്ഥകേ ലോകോ വിനസ്സിസ്സതി, മേത്തം മാരിസാ, ഭാവേഥ, കരുണം മുദിതം ഉപേക്ഖ’’ന്തി മനുസ്സപ്പഥേ ദേവതാ ഘോസേന്തിയോ വിചരന്തി. ‘‘വസ്സസഹസ്സമത്ഥകേ പന ബുദ്ധോ ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തി ബുദ്ധകോലാഹലം നാമ ഹോതി – ‘‘ഇതോ വസ്സസഹസ്സമത്ഥകേ ബുദ്ധോ ഉപ്പജ്ജിത്വാ ധമ്മാനുധമ്മപടിപദം പടിപന്നേന സങ്ഘരതനേന പരിവാരിതോ ധമ്മം ദേസേന്തോ വിചരിസ്സതീ’’തി ദേവതാ ഉഗ്ഘോസേന്തി. ‘‘വസ്സസതമത്ഥകേ പന ചക്കവത്തീ ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തി ചക്കവത്തികോലാഹലം നാമ ഹോതി – ‘‘ഇതോ വസ്സസതമത്ഥകേ സത്തരതനസമ്പന്നോ ചതുദ്ദീപിസ്സരോ സഹസ്സ പുത്തപരിവാരോ വേഹാസങ്ഗമോ ചക്കവത്തിരാജാ ഉപ്പജ്ജിസ്സതീ’’തി ദേവതാ ഉഗ്ഘോസേന്തി.

ഇമേസു തീസു കോലാഹലേസു ഇമേ ഛ സത്ഥാരോ ബുദ്ധകോലാഹലം സുത്വാ ആചരിയേ പയിരുപാസിത്വാ ചിന്താമാണിവിജ്ജാദീനി ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ – ‘‘മയം ബുദ്ധമ്ഹാ’’തി പടിഞ്ഞം കത്വാ മഹാജനപരിവുതാ ജനപദം വിചരന്താ അനുപുബ്ബേന സാവത്ഥിയം പത്താ. തേസം ഉപട്ഠാകാ രാജാനം ഉപസങ്കമിത്വാ, ‘‘മഹാരാജ, പൂരണോ കസ്സപോ…പേ… അജിതോ കേസകമ്ബലോ ബുദ്ധോ കിര സബ്ബഞ്ഞൂ കിരാ’’തി ആരോചേസും. രാജാ ‘‘തുമ്ഹേവ നേ നിമന്തേത്വാ ആനേഥാ’’തി ആഹ. തേ ഗന്ത്വാ തേഹി, ‘‘രാജാ വോ നിമന്തേതി. രഞ്ഞോ ഗേഹേ ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി വുത്താ ഗന്തും ന ഉസ്സഹന്തി, പുനപ്പുനം വുച്ചമാനാ ഉപട്ഠാകാനം ചിത്താനുരക്ഖണത്ഥായ അധിവാസേത്വാ സബ്ബേ ഏകതോവ അഗമംസു. രാജാ ആസനാനി പഞ്ഞാപേത്വാ ‘‘നിസീദന്തൂ’’തി ആഹ. നിഗ്ഗുണാനം അത്തഭാവേ രാജുസ്മാ നാമ ഫരതി, തേ മഹാരഹേസു ആസനേസു നിസീദിതും അസക്കോന്താ ഫലകേസു ചേവ ഭൂമിയം ച നിസീദിംസു.

രാജാ ‘‘ഏത്തകേനേവ നത്ഥി തേസം അന്തോ സുക്കധമ്മോ’’തി വത്വാ ആഹാരം അദത്വാവ താലതോ പതിതം മുഗ്ഗരേന പോഥേന്തോ വിയ ‘‘തുമ്ഹേ ബുദ്ധാ, ന ബുദ്ധാ’’തി പഞ്ഹം പുച്ഛി. തേ ചിന്തയിംസു – ‘‘സചേ ‘ബുദ്ധമ്ഹാ’തി വക്ഖാമ, രാജാ ബുദ്ധവിസയേ പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ കഥേതും അസക്കോന്തേ ‘തുമ്ഹേ മയം ബുദ്ധാതി മഹാജനം വഞ്ചേത്വാ ആഹിണ്ഡഥാ’തി ജിവ്ഹമ്പി ഛിന്ദാപേയ്യ, അഞ്ഞമ്പി അനത്ഥം കരേയ്യാ’’തി സകപടിഞ്ഞായ ഏവ ‘ന മയം ബുദ്ധാ’തി വദിംസു. അഥ നേ രാജാ ഗേഹതോ നികഡ്ഢാപേസി. തേ രാജഘരതോ നിക്ഖന്തേ ഉപട്ഠാകാ പുച്ഛിംസു – ‘‘കിം ആചരിയാ രാജാ തുമ്ഹേ പഞ്ഹം പുച്ഛിത്വാ സക്കാരസമ്മാനം അകാസീ’’തി? രാജാ ‘‘ബുദ്ധാ തുമ്ഹേ’’തി പുച്ഛി, തതോ മയം – ‘‘സചേ അയം രാജാ ബുദ്ധവിസയേ പഞ്ഹം കഥിയമാനം അജാനന്തോ അമ്ഹേസു മനം പദോസേസ്സതി, ബഹും അപുഞ്ഞം പസവിസ്സതീ’’തി രഞ്ഞോ അനുകമ്പായ ‘ന മയം ബുദ്ധാ’തി വദിമ്ഹാ, മയം പന ബുദ്ധാ ഏവ, അമ്ഹാകം ബുദ്ധഭാവോ, ഉദകേന ധോവിത്വാപി ഹരിതും ന സക്കാതി. ഇതി ബഹിദ്ധാ ‘ബുദ്ധമ്ഹാ’തി ആഹംസു – രഞ്ഞോ സന്തികേ ‘ന മയം ബുദ്ധാ’തി വദിംസൂതി, ഇദം ഗഹേത്വാ രാജാ ഏവമാഹ. തത്ഥ കിം പന ഭവം ഗോതമോ ദഹരോ ചേവ ജാതിയാ, നവോ ച പബ്ബജ്ജായാതി ഇദം അത്തനോ പടിഞ്ഞം ഗഹേത്വാ വദതി. തത്ഥ കിന്തി പടിക്ഖേപവചനം. ഏതേ ജാതിമഹല്ലകാ ച ചിരപബ്ബജിതാ ച ‘‘ബുദ്ധമ്ഹാ’’തി ന പടിജാനന്തി, ഭവം ഗോതമോ ജാതിയാ ച ദഹരോ പബ്ബജ്ജായ ച നവോ കിം പടിജാനാതി? മാ പടിജാനാഹീതി അത്ഥോ.

ന ഉഞ്ഞാതബ്ബാതി ന അവജാനിതബ്ബാ. ന പരിഭോതബ്ബാതി ന പരിഭവിതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോതി കഥേതുകമ്യതാപുച്ഛാ. ഖത്തിയോതി രാജകുമാരോ. ഉരഗോതി ആസീവിസോ. അഗ്ഗീതി അഗ്ഗിയേവ. ഭിക്ഖൂതി ഇമസ്മിം പന പദേ ദേസനാകുസലതായ അത്താനം അബ്ഭന്തരം കത്വാ സീലവന്തം പബ്ബജിതം ദസ്സേതി. ഏത്ഥ ച ദഹരം രാജകുമാരം ദിസ്വാ, ഉക്കമിത്വാ മഗ്ഗം അദേന്തോ, പാരുപനം അനപനേന്തോ, നിസിന്നാസനതോ അനുട്ഠഹന്തോ, ഹത്ഥിപിട്ഠാദീഹി അനോതരന്തോ, ഹേട്ഠാ കത്വാ മഞ്ഞനവസേന അഞ്ഞമ്പി ഏവരൂപം അനാചാരം കരോന്തോ ഖത്തിയം അവജാനാതി നാമ. ‘‘ഭദ്ദകോ വതായം രാജകുമാരോ, മഹാകണ്ഡോ മഹോദരോ – കിം നാമ യംകിഞ്ചി ചോരൂപദ്ദവം വൂപസമേതും യത്ഥ കത്ഥചി ഠാനേ രജ്ജം അനുസാസിതും സക്ഖിസ്സതീ’’തിആദീനി വദന്തോ പരിഭോതി നാമ. അഞ്ജനിസലാകമത്തമ്പി ആസീവിസപോതകം കണ്ണാദീസു പിളന്ധന്തോ അങ്ഗുലിമ്പി ജിവ്ഹമ്പി ഡംസാപേന്തോ ഉരഗം അവജാനാതി നാമ. ‘‘ഭദ്ദകോ വതായം ആസീവിസോ ഉദകദേഡ്ഡുഭോ വിയ കിം നാമ കിഞ്ചിദേവ ഡംസിതും കസ്സചിദേവ കായേ വിസം ഫരിതും സക്ഖിസ്സതീ’’തിആദീനി വദന്തോ പരിഭോതി നാമ. ഖജ്ജോപനകമത്തമ്പി അഗ്ഗിം ഗഹേത്വാ ഹത്ഥേന കീളന്തോ ഭണ്ഡുക്ഖലികായ ഖിപന്തോ ചൂളായ വാ സയനപിട്ഠസാടകപസിബ്ബകാദീസു വാ ഠപേന്തോ അഗ്ഗിം അവജാനാതി നാമ. ‘‘ഭദ്ദകോ വതായം അഗ്ഗി കതരം നു ഖോ യാഗുഭത്തം പചിസ്സതി, കതരം മച്ഛമംസം, കസ്സ സീതം വിനോദേസ്സതീ’’തിആദീനി വദന്തോ പരിഭോതി നാമ. ദഹരസാമണേരമ്പി പന ദിസ്വാ ഉക്കമിത്വാ മഗ്ഗം അദേന്തോതി രാജകുമാരേ വുത്തം അനാചാരം കരോന്തോ ഭിക്ഖും അവജാനാതി നാമ. ‘‘ഭദ്ദകോ വതായം സാമണേരോ മഹാകണ്ഠോ മഹോദരോ യംകിഞ്ചി ബുദ്ധവചനം ഉഗ്ഗഹേതും യംകിഞ്ചി അരഞ്ഞം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ വസിതും സക്ഖിസ്സതി, സങ്ഘത്ഥേരകാലേ മനാപോ ഭവിസ്സതീ’’തിആദീനി വദന്തോ പരിഭോതി നാമ. തം സബ്ബമ്പി ന കാതബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ന ഉഞ്ഞാതബ്ബോ ന പരിഭോതബ്ബോതി ആഹ.

ഏതദവോചാതി ഏതം ഗാഥാബന്ധം അവോച. ഗാഥാ ച നാമേതാ തദത്ഥദീപനാപി ഹോന്തി വിസേസത്ഥദീപനാപി, തത്രിമാ തദത്ഥമ്പി വിസേസത്ഥമ്പി ദീപേന്തിയേവ. തത്ഥ ഖത്തിയന്തി ഖേത്താനം അധിപതിം. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘ഖേത്താനം അധിപതീതി ഖോ, വാസേട്ഠ, ‘ഖത്തിയോ ഖത്തിയോ’ത്വേവ ദുതിയം അക്ഖരം ഉപനിബ്ബത്ത’’ന്തി (ദീ. നി. ൩.൧൩൧). ജാതിസമ്പന്നന്തി തായേവ ഖത്തിയജാതിയാ ജാതിസമ്പന്നം. അഭിജാതന്തി തീണി കുലാനി അതിക്കമിത്വാ ജാതം.

ഠാനം ഹീതി കാരണം വിജ്ജതി. മനുജിന്ദോതി മനുസ്സജേട്ഠകോ. രാജദണ്ഡേനാതി രഞ്ഞോ ഉദ്ധടദണ്ഡേന, സോ അപ്പകോ നാമ ന ഹോതി, ദസസഹസ്സവീസതിസഹസ്സപ്പമാണോ ഹോതിയേവ. തസ്മിം പക്കമതേ ഭുസന്തി തസ്മിം പുഗ്ഗലേ ബലവഉപക്കമം ഉപക്കമതി. രക്ഖം ജീവിതമത്തനോതി അത്തനോ ജീവിതം രക്ഖമാനോ തം ഖത്തിയം പരിവജ്ജേയ്യ ന ഘട്ടേയ്യ.

ഉച്ചാവചേഹീതി നാനാവിധേഹി. വണ്ണേഹീതി സണ്ഠാനേഹി. യേന യേന ഹി വണ്ണേന ചരന്തോ ഗോചരം ലഭതി, യദി സപ്പവണ്ണേന, യദി ദേഡ്ഡുഭവണ്ണേന, യദി ധമനിവണ്ണേന, അന്തമസോ കലന്ദകവണ്ണേനപി ചരതിയേവ. ആസജ്ജാതി പത്വാ. ബാലന്തി യേന ബാലേന ഘട്ടിതോ, തം ബാലം നരം വാ നാരിം വാ ഡംസേയ്യ.

പഹൂതഭക്ഖന്തി ബഹുഭക്ഖം. അഗ്ഗിസ്സ ഹി അഭക്ഖം നാമ നത്ഥി. ജാലിനന്തി ജാലവന്തം. പാവകന്തി അഗ്ഗിം. പാവഗന്തിപി പാഠോ. കണ്ഹവത്തനിന്തി വത്തനീതി മഗ്ഗോ, അഗ്ഗിനാ ഗതമഗ്ഗോ കണ്ഹോ ഹോതി കാളകോ, തസ്മാ ‘‘കണ്ഹവത്തനീ’’തി വുച്ചതി.

മഹാ ഹുത്വാനാതി മഹന്തോ ഹുത്വാ. അഗ്ഗി ഹി ഏകദാ യാവബ്രഹ്മലോകപ്പമാണോപി ഹോതി. ജായന്തി തത്ഥ പാരോഹാതി തത്ഥ അഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢവനേ പാരോഹാ ജായന്തി. പാരോഹാതി തിണരുക്ഖാദയോ വുച്ചന്തി. തേ ഹി അഗ്ഗിനാ ദഡ്ഢട്ഠാനേ മൂലമത്തേപി അവസിട്ഠേ പാദതോ രോഹന്തി ജായന്തി വഡ്ഢന്തി, തസ്മാ ‘‘പാരോഹാ’’തി വുച്ചന്തി. പുന രോഹനത്ഥേന വാ പാരോഹാ. അഹോരത്താനമച്ചയേതി രത്തിന്ദിവാനം അതിക്കമേ. നിദാഘേപി ദേവേ വുട്ഠമത്തേ ജായന്തി.

ഭിക്ഖു ഡഹതി തേജസാതി ഏത്ഥ അക്കോസന്തം പച്ചക്കോസന്തോ ഭണ്ഡന്തം പടിഭണ്ഡന്തോ പഹരന്തം പടിപഹരന്തോ ഭിക്ഖു നാമ കിഞ്ചി ഭിക്ഖുതേജസാ ഡഹിതും ന സക്കോതി. യോ പന അക്കോസന്തം ന പച്ചക്കോസതി, ഭണ്ഡന്തം ന പടിഭണ്ഡതി. പഹരന്തം ന പടിപഹരതി, തസ്മിം വിപ്പടിപന്നോ തസ്സ സീലതേജേന ഡയ്ഹതി. തേനേവേതം വുത്തം. ന തസ്സ പുത്താ പസവോതി തസ്സ പുത്തധീതരോപി ഗോമഹിംസകുക്കുടസൂകരാദയോ പസവോപി ന ഭവന്തി, വിനസ്സന്തീതി അത്ഥോ. ദായാദാ വിന്ദരേ ധനന്തി തസ്സ ദായാദാപി ധനം ന വിന്ദന്തി. താലാവത്ഥൂ ഭവന്തി തേതി തേ ഭിക്ഖുതേജസാ ദഡ്ഢാ വത്ഥുമത്താവസിട്ഠോ മത്ഥകച്ഛിന്നതാലോ വിയ ഭവന്തി, പുത്തധീതാദിവസേന ന വഡ്ഢന്തീതി അത്ഥോ.

തസ്മാതി യസ്മാ സമണതേജേന ദഡ്ഢാ മത്ഥകച്ഛിന്നതാലോ വിയ അവിരുള്ഹിധമ്മാ ഭവന്തി, തസ്മാ. സമ്മദേവ സമാചരേതി സമ്മാ സമാചരേയ്യ. സമ്മാ സമാചരന്തേന പന കിം കാതബ്ബന്തി? ഖത്തിയം താവ നിസ്സായ ലദ്ധബ്ബം ഗാമനിഗമയാനവാഹനാദിആനിസംസം, ഉരഗം നിസ്സായ തസ്സ കീളാപനേന ലദ്ധബ്ബം വത്ഥഹിരഞ്ഞസുവണ്ണാദിആനിസംസം അഗ്ഗിം നിസ്സായ തസ്സാനുഭാവേന പത്തബ്ബം യാഗുഭത്തപചനസീതവിനോദനാദിആനിസംസം, ഭിക്ഖും നിസ്സായ തസ്സ വസേന പത്തബ്ബം അസുതസവനസുതപരിയോദപന-സഗ്ഗമഗ്ഗാധിഗമാദിആനിസംസം സമ്പസ്സമാനേന ‘‘ഏതേ നിസ്സായ പുബ്ബേ വുത്തപ്പകാരോ ആദീനവോ അത്ഥി. കിം ഇമേഹീ’’തി? ന സബ്ബസോ പഹാതബ്ബാ. ഇസ്സരിയത്ഥികേന പന വുത്തപ്പകാരം അവജാനനഞ്ച പരിഭവനഞ്ച അകത്വാ പുബ്ബുട്ഠായിപച്ഛാനിപാതിതാദീഹി ഉപായേഹി ഖത്തിയകുമാരോ തോസേതബ്ബോ, ഏവം തതോ ഇസ്സരിയം അധിഗമിസ്സതി. അഹിതുണ്ഡികേന ഉരഗേ വിസ്സാസം അകത്വാ നാഗവിജ്ജം പരിവത്തേത്വാ അജപദേന ദണ്ഡേന ഗീവായ ഗഹേത്വാ വിസഹരേന മൂലേന ദാഠാ ധോവിത്വാ പേളായം പക്ഖിപിത്വാ കീളാപേന്തേന ചരിതബ്ബം. ഏവം തം നിസ്സായ ഘാസച്ഛാദനാദീനി ലഭിസ്സതി. യാഗുപചനാദീനി കത്തുകാമേന അഗ്ഗിം വിസ്സാസേന ഭണ്ഡുക്ഖലികാദീസു അപക്ഖിപിത്വാ ഹത്ഥേഹി അനാമസന്തേന ഗോമയചുണ്ണാദീഹി ജാലേത്വാ യാഗുപചനാദീനി കത്തബ്ബാനി, ഏവം തം നിസ്സായ ആനിസംസം ലഭിസ്സതി. അസുതസവനാദീനി പത്ഥയന്തേനപി ഭിക്ഖും അതിവിസ്സാസേന വേജ്ജകമ്മനവകമ്മാദീസു അയോജേത്വാ ചതൂഹി പച്ചയേഹി സക്കച്ചം ഉപട്ഠാതബ്ബോ, ഏവം തം നിസ്സായ അസുതപുബ്ബം ബുദ്ധവചനം അസുതപുബ്ബം പഞ്ഹാവിനിച്ഛയം ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികം അത്ഥം തിസ്സോ കുലസമ്പത്തിയോ ഛ കാമസഗ്ഗാനി നവ ച ബ്രഹ്മലോകേ പത്വാ അമതമഹാനിബ്ബാനദസ്സനമ്പി ലഭിസ്സതീതി ഇമമത്ഥം സന്ധായ സമ്മദേവ സമാചരേതി ആഹ.

ഏതദവോചാതി ധമ്മദേസനം സുത്വാ പസന്നോ പസാദം ആവികരോന്തോ ഏതം ‘‘അഭിക്കന്ത’’ന്തിആദിവചനം അവോച. തത്ഥ അഭിക്കന്തന്തി അഭികന്തം അതിഇട്ഠം അതിമനാപം, അതിസുന്ദരന്തി അത്ഥോ. ഏത്ഥ ഏകേന അഭിക്കന്തസദ്ദേന ദേസനം ഥോമേതി ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, യദിദം ഭഗവതോ ധമ്മദേസനാ’’തി. ഏകേന അത്തനോ പസാദം ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, യദിദം ഭഗവതോ ധമ്മദേസനം ആഗമ്മ മമ പസാദോ’’തി.

തതോ പരം ചതൂഹി ഉപമാഹി ദേസനംയേവ ഥോമേതി. തത്ഥ നിക്കുജ്ജിതന്തി അധോമുഖഠപിതം, ഹേട്ഠാമുഖജാതം വാ. ഉക്കുജ്ജേയ്യാതി ഉപരിമുഖം കരേയ്യ. പടിച്ഛന്നന്തി തിണപണ്ണാദിഛാദിതം. വിവരേയ്യാതി ഉഗ്ഘാടേയ്യ. മൂള്ഹസ്സാതി ദിസാമൂള്ഹസ്സ. മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യാതി ഹത്ഥേ ഗഹേത്വാ ‘‘ഏസ മഗ്ഗോ’’തി വദേയ്യ. അന്ധകാരേതി കാളപക്ഖചാതുദ്ദസീ അഡ്ഢരത്തഘനവനസണ്ഡ മേഘപടലേഹി ചതുരങ്ഗേ തമേ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ കോചി നിക്കുജ്ജിതം ഉക്കുജ്ജേയ്യ, ഏവം സദ്ധമ്മവിമുഖം അസദ്ധമ്മേ പതിതം മം അസദ്ധമ്മാ വുട്ഠാപേന്തേന, യഥാ പടിച്ഛന്നം വിവരേയ്യ, ഏവം കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനന്തരധാനാ പഭുതി മിച്ഛാദിട്ഠിഗഹനപടിച്ഛന്നം സാസനം വിവരന്തേന, യഥാ മൂള്ഹസ്സ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, ഏവം കുമ്മഗ്ഗമിച്ഛാമഗ്ഗപടിപന്നസ്സ മേ സഗ്ഗമോക്ഖമഗ്ഗം ആവികരോന്തേന, യഥാ അന്ധകാരേ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ, ഏവം മോഹന്ധകാരേ നിമുഗ്ഗസ്സ മേ ബുദ്ധാദിരതനരൂപാനി അപസ്സതോ തപ്പടിച്ഛാദകമോഹന്ധകാരവിദ്ധംസകദേസനാപജ്ജോതം ധാരേന്തേന മയ്ഹം ഭഗവതാ ഏതേഹി പരിയായേഹി പകാസിതത്താ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോതി.

ഏവം ദേസനം ഥോമേത്വാ ഇമായ ദേസനായ രതനത്തയേ പസന്നചിത്തോ പസന്നാകാരം കരോന്തോ ഏസാഹന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഏസാഹന്തി ഏസോ അഹം. ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ചാതി ഭഗവന്തഞ്ച ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ചാതി ഇമം രതനത്തയം സരണം ഗച്ഛാമി. ഉപാസകം മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധാരേതൂതി മം ഭഗവാ ‘ഉപാസകോ അയ’ന്തി ഏവം ധാരേതു, ജാനാതൂതി അത്ഥോ. അജ്ജതഗ്ഗേതി അജ്ജതം ആദിം കത്വാ. അജ്ജദഗ്ഗേതി വാ പാഠോ, ദ-കാരോ പദസന്ധികരോ, അജ്ജ അഗ്ഗം കത്വാതി അത്ഥോ. പാണുപേതന്തി പാണേഹി ഉപേതം യാവ മേ ജീവിതം പവത്തതി, താവ ഉപേതം അനഞ്ഞസത്ഥുകം തീഹി സരണഗമനേഹി സരണം ഗതം ഉപാസകം കപ്പിയകാരകം മം ഭഗവാ ധാരേതൂതി അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന സുമങ്ഗലവിലാസിനിയാ ദീഘനികായട്ഠകഥായ സാമഞ്ഞഫലസുത്തേ സബ്ബാകാരേന വുത്തോതി. പഠമം.