൫. സാനുസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൯. പഞ്ചമേ യക്ഖേന ഗഹിതോ ഹോതീതി സോ കിര തസ്സാ ഉപാസികായ ഏകപുത്തകോ. അഥ നം സാ ദഹരകാലേയേവ പബ്ബാജേസി. സോ പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ സീലവാ അഹോസി വത്തസമ്പന്നോ, ആചരിയുപജ്ഝായആഗന്തുകാദീനം വത്തം കതമേവ ഹോതി, മാസസ്സ അട്ഠമീദിവസേ പാതോ വുട്ഠായ ഉദകമാളകേ ഉദകം ഉപട്ഠാപേത്വാ ധമ്മസ്സവനഗ്ഗം സമ്മജ്ജിത്വാ ദീപം ജാലേത്വാ മധുരസ്സരേന ധമ്മസ്സവനം ഘോസേതി. ഭിക്ഖൂ തസ്സ ഥാമം ഞത്വാ ‘‘സരഭാണം ഭണ, സാമണേരാ’’തി അജ്ഝേസന്തി. സോ ‘‘മയ്ഹം ഹദയവാതോ രുജതി, കാസോ വാ ബാധതീ’’തി കിഞ്ചി പച്ചാഹാരം അകത്വാ ധമ്മാസനം അഭിരുഹിത്വാ ആകാസഗങ്ഗം ഓതാരേന്തോ വിയ സരഭാണം വത്വാ ഓതരന്തോ – ‘‘മയ്ഹം മാതാപിതൂനമ്പി ഇമസ്മിം സരഭഞ്ഞേ പത്തീ’’തി വദതി. തസ്സ മനുസ്സാ മാതാപിതരോ പത്തിയാ ദിന്നഭാവം ന ജാനന്തി. അനന്തരത്തഭാവേ പനസ്സ മാതാ യക്ഖിനീ ജാതാ. സാ ദേവതാഹി സദ്ധിം ആഗതാ, ധമ്മം സുത്വാ – ‘‘സാമണേരേന ദിന്നപത്തിം അനുമോദാമി, താതാ’’തി വദതി. സീലസമ്പന്നാ ച നാമ ഭിക്ഖൂ സദേവകസ്സ ലോകസ്സ പിയാ ഹോന്തീതി തസ്മിം സാമണേരേ ദേവതാ സലജ്ജാ സഗാരവാ മഹാബ്രഹ്മം വിയ അഗ്ഗിക്ഖന്ധം വിയ ച നം മഞ്ഞന്തി. സാമണേരേ ഗാരവേന തം യക്ഖിനിം ഗരും കത്വാ പസ്സന്തി. ധമ്മസ്സവനയക്ഖസമാഗമാദീസു ‘‘സാനുമാതാ സാനുമാതാ’’തി യക്ഖിനിയാ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം ദേന്തി. മഹേസക്ഖാപി യക്ഖാ തം ദിസ്വാ മഗ്ഗാ ഓക്കമന്തി, ആസനാ വുട്ഠഹന്തി.

അഥ ഖോ സാമണേരോ വുഡ്ഢിമന്വായ പരിപക്കിന്ദ്രിയോ അനഭിരതിപീളിതോ അനഭിരതിം വിനോദേതും അസക്കോന്തോ പരൂള്ഹകേസനഖോ കിലിട്ഠനിവാസനപാരുപനോ കസ്സചി അനാരോചേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഏകകോവ മാതു ഘരം ഗതോ. ഉപാസികാ പുത്തം ദിസ്വാ, വന്ദിത്വാ ആഹ – ‘‘താത, ത്വം പുബ്ബേ ആചരിയുപജ്ഝായേഹി വാ ദഹരസാമണേരേഹി വാ സദ്ധിം ഇധാഗച്ഛസി. കസ്മാ ഏകകോവ അജ്ജ ആഗതോ’’തി? സോ ഉക്കണ്ഠിതഭാവം ആരോചേസി. സദ്ധാ ഉപാസികാ നാനപ്പകാരേന ഘരാവാസേ ആദീനവം ദസ്സേത്വാ പുത്തം ഓവദമാനാപി തം സഞ്ഞാപേതും അസക്കോന്തീ, ‘‘അപ്പേവ നാമ അത്തനോ ധമ്മതായപി സല്ലക്ഖേസ്സതീ’’തി അനുയോജേത്വാവ – ‘‘തിട്ഠ, താത, യാവ തേ യാഗുഭത്തം സമ്പാദേമി, യാഗും പിവിത്വാ കതഭത്തകിച്ചസ്സ തേ മനാപാനി വത്ഥാനി നീഹരിത്വാ ദസ്സാമീ’’തി വത്വാ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ അദാസി. നിസീദി സാമണേരോ. ഉപാസികാ മുഹുത്തേനേവ യാഗുഖജ്ജകം സമ്പാദേത്വാ അദാസി. തതോ ‘‘ഭത്തം സമ്പാദേസ്സാമീ’’തി അവിദൂരേ നിസിന്നാ തണ്ഡുലേ ധോവതി. തസ്മിം സമയേ സാ യക്ഖിനീ ‘‘കഹം നു ഖോ സാമണേരോ? കിഞ്ചി ഭിക്ഖാഹാരം ലഭതി, ഉദാഹു നോ’’തി? ആവജ്ജമാനാ തസ്സ വിബ്ഭമിതുകാമതായ നിസിന്നഭാവം ഞത്വാ, ‘‘മാ ഹേവ ഖോ മേ ദേവതാനം അന്തരേ ലജ്ജം ഉപ്പാദേയ്യ, ഗച്ഛാമിസ്സ വിബ്ഭമനേ അന്തരായം കരോമീ’’തി ആഗന്ത്വാ സരീരേ അധിമുച്ചിത്വാ ഗീവം പരിവത്തേത്വാ ഭൂമിയം പാതേസി. സോ അക്ഖീഹി വിപരിവത്തേഹി ഖേളേന പഗ്ഘരന്തേന ഭൂമിയം വിപ്ഫന്ദതി. തേന വുത്തം ‘‘യക്ഖേന ഗഹിതോ ഹോതീ’’തി.

അഭാസീതി ഉപാസികാ പുത്തസ്സ തം വിപ്പകാരം ദിസ്വാ വേഗേന ഗന്ത്വാ പുത്തം ആലിങ്ഗേത്വാ ഊരൂസു നിപജ്ജാപേസി. സകലഗാമവാസിനോ ആഗന്ത്വാ ബലികമ്മാദീനി കരോന്തി. ഉപാസികാ പരിദേവമാനാ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി.

പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ചാതി മനുസ്സാ ‘‘അട്ഠമീഉപോസഥസ്സ പച്ചുഗ്ഗമനഞ്ച അനുഗ്ഗമനഞ്ച കരിസ്സാമാ’’തി സത്തമിയാപി നവമിയാപി ഉപോസഥങ്ഗാനി സമാദിയന്തി, ചാതുദ്ദസീപന്നരസീനം പച്ചുഗ്ഗമനാനുഗ്ഗമനം കരോന്താ തേരസിയാപി പാടിപദേപി സമാദിയന്തി, ‘‘വസ്സാവാസസ്സ അനുഗ്ഗമനം കരിസ്സാമാ’’തി ദ്വിന്നം പവാരണാനം അന്തരേ അഡ്ഢമാസം നിബദ്ധുപോസഥികാ ഭവന്തി. ഇദം സന്ധായ വുത്തം ‘‘പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ചാ’’തി. അട്ഠങ്ഗസുസമാഗതന്തി അട്ഠങ്ഗേഹി സുട്ഠു സമാഗതം, സമ്പയുത്തന്തി അത്ഥോ. ബ്രഹ്മചരിയന്തി സേട്ഠചരിയം. ന തേ ഹി യക്ഖാ കീളന്തീതി ന തേ ഗഹേത്വാ യക്ഖാ കിലമേന്തി.

പുന ചാതുദ്ദസിന്തി ഇമായ ഗാഥായ സാമണേരസ്സ കായേ അധിമുത്താ യക്ഖിനീ ആഹ. ആവി വാ യദി വാ രഹോതി കസ്സചി സമ്മുഖേ വാ പരമ്മുഖേ വാ. പമുത്യത്ഥീതി പമുത്തി അത്ഥി. ഉപ്പച്ചാപീതി ഉപ്പതിത്വാപി. സചേപി സകുണോ വിയ ഉപ്പതിത്വാ പലായസി, തഥാപി തേ മോക്ഖോ നത്ഥീതി വദതി. ഏവഞ്ച പന വത്വാ സാമണേരം മുഞ്ചി. സാമണേരോ അക്ഖീനി ഉമ്മീലേസി, മാതാ കേസേ പകിരിയ അസ്സസന്തീ പസ്സസന്തീ രോദതി. സോ ‘‘അമനുസ്സേന ഗഹിതോമ്ഹീ’’തി ന ജാനാതി. ഓലോകേന്തോ പന ‘‘അഹം പുബ്ബേ പീഠേ നിസിന്നോ. മാതാ മേ അവിദൂരേ നിസീദിത്വാ തണ്ഡുലേ ധോവതി. ഇദാനി പനമ്ഹി ഭൂമിയം നിസിന്നോ, മാതാപി മേ അസ്സസന്തീ പസ്സസന്തീ രോദതി, സകലഗാമവാസിനോപി സന്നിപതിതാ. കിം നു ഖോ ഏത’’ന്തി? നിപന്നകോവ മതം വാ അമ്മാതി ഗാഥമാഹ.

കാമേ ചജിത്വാനാതി ദുവിധേപി കാമേ പഹായ. പുനരാഗച്ഛതേതി വിബ്ഭമനവസേന ആഗച്ഛതി. പുന ജീവം മതോ ഹി സോതി ഉപ്പബ്ബജിത്വാ പുന ജീവന്തോപി സോ മതകോവ, തസ്മാ തമ്പി രോദന്തീതി വദതി.

ഇദാനിസ്സ ഘരാവാസേ ആദീനവം ദസ്സേന്തീ കുക്കുളാതിആദിമാഹ. തത്ഥ കുക്കുളാതി ഘരാവാസോ കിര ഉണ്ഹട്ഠേന കുക്കുളാ നാമ ഹോതി. കസ്സ ഉജ്ഝാപയാമസേതി – ‘‘അഭിധാവഥ, ഭദ്ദം തേ ഹോതൂ’’തി ഏവം വത്വാ – ‘‘യം ത്വം വിബ്ഭമിതുകാമോ യക്ഖേന പാപിതോ, ഇമം വിപ്പകാരം കസ്സ മയം ഉജ്ഝാപയാമ നിജ്ഝാപയാമ ആരോചയാമാ’’തി വദതി. പുന ഡയ്ഹിതുമിച്ഛസീതിആദിത്തഘരതോ നീഹടഭണ്ഡം വിയ ഘരാ നീഹരിത്വാ ബുദ്ധസാസനേ പബ്ബജിതോ പുന മഹാഡാഹസദിസേ ഘരാവാസേ ഡയ്ഹിതും ഇച്ഛസീതി അത്ഥോ. സോ മാതരി കഥേന്തിയാ കഥേന്തിയാ സല്ലക്ഖേത്വാ ഹിരോത്തപ്പം പടിലഭിത്വാ, ‘‘നത്ഥി മയ്ഹം ഗിഹിഭാവേന അത്ഥോ’’തി ആഹ. അഥസ്സ മാതാ ‘‘സാധു, താതാ’’തി തുട്ഠാ പണീതഭോജനം ഭോജേത്വാ, ‘‘കതി വസ്സോസി, താതാ’’തി പുച്ഛി. പരിപുണ്ണവസ്സോമ്ഹി ഉപാസികേതി. ‘‘തേന ഹി, താത, ഉപസമ്പദം കരോഹീ’’തി ചീവരസാടകേ അദാസി. സോ തിചീവരം കാരാപേത്വാ ഉപസമ്പന്നോ ബുദ്ധവചനം ഉഗ്ഗണ്ഹന്തോ തേപിടകോ ഹുത്വാ സീലാദീനം ആഗതട്ഠാനേ തം തം പൂരേന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പത്വാ മഹാധമ്മകഥികോ ഹുത്വാ വീസവസ്സസതം ഠത്വാ സകലജമ്ബുദീപം ഖോഭേത്വാ പരിനിബ്ബായി. പഞ്ചമം.