൩. സൂചിലോമസുത്തവണ്ണനാ

൨൩൭. തതിയേ ഗയായന്തി ഗയാഗാമേ, ഗയായ അവിദൂരേ നിവിട്ഠഗാമം ഉപനിസ്സായാതി അത്ഥോ. ടങ്കിതമഞ്ചേതി ദീഘമഞ്ചേ പാദമജ്ഝേ വിജ്ഝിത്വാ അടനിയോ പവേസേത്വാ കതമഞ്ചേ. തസ്സ ‘‘ഇദം ഉപരി, ഇദം ഹേട്ഠാ’’തി നത്ഥി, പരിവത്തേത്വാ അത്ഥതോപി താദിസോവ ഹോതി, തം ദേവട്ഠാനേ ഠപേന്തി. ചതുന്നം പാസാണാനം ഉപരി പാസാണം അത്ഥരിത്വാ കതഗേഹമ്പി ‘‘ടങ്കിതമഞ്ചോ’’തി വുച്ചതി. സൂചിലോമസ്സാതി കഥിനസൂചിസദിസലോമസ്സ. സോ കിര കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ദൂരട്ഠാനതോ ആഗതോ സേദമലഗ്ഗഹിതേന ഗത്തേന സുപഞ്ഞത്തം സങ്ഘികമഞ്ചം അനാദരേന അപച്ചത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജി, തസ്സ പരിസുദ്ധസീലസ്സ തം കമ്മം സുദ്ധവത്ഥേ കാളകം വിയ അഹോസി. സോ തസ്മിം അത്തഭാവേ വിസേസം നിബ്ബത്തേതും അസക്കോന്തോ കാലംകത്വാ ഗയാഗാമദ്വാരേ സങ്കാരട്ഠാനേ യക്ഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. നിബ്ബത്തമത്തസ്സേവ ചസ്സ സകലസരീരം കഥിനസൂചീഹി ഗവിച്ഛിവിജ്ഝിതം വിയ ജാതം.

അഥേകദിവസം ഭഗവാ പച്ചൂസസമയേ ലോകം ഓലോകേന്തോ തം യക്ഖം പഠമാവജ്ജനസ്സേവ ആപാഥം ആഗതം ദിസ്വാ – ‘‘അയം ഏകം ബുദ്ധന്തരം മഹാദുക്ഖം അനുഭവി. കിം നു ഖ്വാസ്സ മം ആഗമ്മ സോത്ഥികാരണം ഭവേയ്യാ’’തി? ആവജ്ജേന്തോ പഠമമഗ്ഗസ്സ ഉപനിസ്സയം അദ്ദസ. അഥസ്സ സങ്ഗഹം കാതുകാമോ സുരത്തദുപട്ടം നിവാസേത്വാ സുഗതമഹാചീവരം പാരുപിത്വാ ദേവവിമാനകപ്പം ഗന്ധകുടിം പഹായ ഹത്ഥിഗവാസ്സമനുസ്സകുക്കുരാദികുണപദുഗ്ഗന്ധം സങ്കാരട്ഠാനം ഗന്ത്വാ തത്ഥ മഹാഗന്ധകുടിയം വിയ നിസീദി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘സൂചിലോമസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ’’തി.

ഖരോതി സുംസുമാരപിട്ഠി വിയ ഛദനിട്ഠകാഹി വിസമച്ഛദനപിട്ഠി വിയ ച ഖരസരീരോ. സോ കിര കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ സീലസമ്പന്നോ ഉപാസകോ ഏകദിവസേ വിഹാരേ ചിത്തത്ഥരണാദീഹി അത്ഥതായ ഭൂമിയാ സങ്ഘികേ അത്ഥരണേ അത്തനോ ഉത്തരാസങ്ഗം അപച്ചത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജി. സങ്ഘികം തേലം അഭാജേത്വാ അത്തനോ ഉത്തരാസങ്ഗം അപച്ചത്ഥരിത്വാ നിപജ്ജി. സങ്ഘികം തേലം അഭാജേത്വാ അത്തനോ ഹത്ഥേഹി സരീരം മക്ഖേസീതിപി വദന്തി. സോ തേന കമ്മേന സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തിതും അസക്കോന്തോ തസ്സേവ ഗാമസ്സ ദ്വാരേ സങ്കാരട്ഠാനേ യക്ഖോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. നിബ്ബത്തമത്തസ്സ ചസ്സ സകലസരീരം വുത്തപ്പകാരം അഹോസി. തേ ഉഭോപി സഹായാ ജാതാ. ഇതി ഖരസ്സ ഖരഭാവോ വേദിതബ്ബോ.

അവിദൂരേ അതിക്കമന്തീതി ഗോചരം പരിയേസന്താ സമാഗമട്ഠാനം വാ ഗച്ഛന്താ ആസന്നേ ഠാനേ ഗച്ഛന്തി. തേസു സൂചിലോമോ സത്ഥാരം ന പസ്സതി, ഖരലോമോ പഠമതരം ദിസ്വാ സൂചിലോമം യക്ഖം ഏതദവോച – ‘‘ഏസോ സമണോ’’തി, സമ്മ, ഏസ തവ ഭവനം പവിസിത്വാ നിസിന്നോ ഏകോ സമണോതി. നേസോ സമണോ, സമണകോ ഏസോതി സോ കിര യോ മം പസ്സിത്വാ ഭീതോ പലായതി, തം സമണകോതി വദതി. യോ ന ഭായതി, തം സമണോതി. തസ്മാ ‘‘അയം മം ദിസ്വാ ഭീതോ പലായിസ്സതീ’’തി മഞ്ഞമാനോ ഏവമാഹ.

കായം ഉപനാമേസീതി ഭേരവരൂപം നിമ്മിനിത്വാ മഹാമുഖം വിവരിത്വാ സകലസരീരേ ലോമാനി ഉട്ഠാപേത്വാ കായം ഉപനാമേസി. അപനാമേസീതി രതനസതികം സുവണ്ണഗ്ഘനികം വിയ ഥോകം അപനാമേസി. പാപകോതി ലാമകോ അമനുഞ്ഞോ. സോ ഗൂഥം വിയ അഗ്ഗി വിയ കണ്ഹസപ്പോ വിയ ച പരിവജ്ജേതബ്ബോ, ന ഇമിനാ സുവണ്ണവണ്ണേന സരീരേന സമ്പടിച്ഛിതബ്ബോ. ഏവം വുത്തേ പന സൂചിലോമോ ‘‘പാപകോ കിര മേ സമ്ഫസ്സോ’’തി കുദ്ധോ പഞ്ഹം തം, സമണാതിആദിമാഹ. ചിത്തം വാ തേ ഖിപിസ്സാമീതി യേസഞ്ഹി അമനുസ്സാ ചിത്തം ഖിപിതുകാമാ ഹോന്തി, തേസം സേതമുഖം നീലോദരം സുരത്തഹത്ഥപാദം മഹാസീസം പജ്ജലിതനേത്തം ഭേരവം വാ അത്തഭാവം നിമ്മിനിത്വാ ദസ്സേന്തി, ഭേരവം വാ സദ്ദം സാവേന്തി, കഥേന്താനംയേവ വാ മുഖേ ഹത്ഥം പക്ഖിപിത്വാ ഹദയം മദ്ദന്തി, തേന തേ സത്താ ഉമ്മത്തകാ ഹോന്തി ഖിത്തചിത്താ. തം സന്ധായേവമാഹ. പാരഗങ്ഗായാതി ദ്വീസു പാദേസു ഗഹേത്വാ തം ആവിഞ്ഛേത്വാ യഥാ ന പുനാഗച്ഛസി, ഏവം പാരം വാ ഗങ്ഗായ ഖിപിസ്സാമീതി വദതി. സദേവകേതിആദി വുത്തത്ഥമേവ. പുച്ഛ യദാകങ്ഖസീതി യംകിഞ്ചി ആകങ്ഖസി, തം സബ്ബം പുച്ഛ, അസേസം തേ ബ്യാകരിസ്സാമീതി സബ്ബഞ്ഞുപവാരണം പവാരേതി.

കുതോനിദാനാതി കിംനിദാനാ, കിംപച്ചയാതി അത്ഥോ? കുമാരകാ ധങ്കമിവോസ്സജന്തീതി യഥാ കുമാരകാ കാകം ഗഹേത്വാ ഓസ്സജന്തി ഖിപന്തി, ഏവം പാപവിതക്കാ കുതോ സമുട്ഠായ ചിത്തം ഓസ്സജന്തീതി പുച്ഛതി?

ഇതോനിദാനാതി അയം അത്തഭാവോ നിദാനം ഏതേസന്തി ഇതോ നിദാനാ. ഇതോജാതി ഇതോ അത്തഭാവതോ ജാതാ. ഇതോ സമുട്ഠായ മനോവിതക്കാതി യഥാ ദീഘസുത്തകേന പാദേ ബദ്ധം കാകം കുമാരകാ തസ്സ സുത്തപരിയന്തം അങ്ഗുലിയം വേഠേത്വാ ഓസ്സജന്തി, സോ ദൂരം ഗന്ത്വാപി പുന തേസം പാദമൂലേയേവ പതതി, ഏവമേവ ഇതോ അത്തഭാവതോ സമുട്ഠായ പാപവിതക്കാ ചിത്തം ഓസ്സജന്തി.

സ്നേഹജാതി തണ്ഹാസിനേഹതോ ജാതാ. അത്തസമ്ഭൂതാതി അത്തനി സമ്ഭൂതാ. നിഗ്രോധസ്സേവ ഖന്ധജാതി നിഗ്രോധഖന്ധേ ജാതാ പാരോഹാ വിയ. പുഥൂതി ബഹൂ അനേകപ്പകാരാ പാപവിതക്കാ തംസമ്പയുത്തകിലേസാ ച. വിസത്താതി ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ. കാമേസൂതി വത്ഥുകാമേസു. മാലുവാവ വിതതാ വനേതി യഥാ വനേ മാലുവാ ലതാ യം രുക്ഖം നിസ്സായ ജായതി, തം മൂലതോ യാവ അഗ്ഗാ, അഗ്ഗതോ യാവ മൂലാ പുനപ്പുനം സംസിബ്ബിത്വാ അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ ഓതതവിതതാ തിട്ഠതി. ഏവം വത്ഥുകാമേസു പുഥൂ കിലേസകാമാ വിസത്താ, പുഥൂ വാ സത്താ തേഹി കിലേസകാമേഹി വത്ഥുകാമേസു വിസത്താ. യേ നം പജാനന്തീതി യേ ‘‘അത്തസമ്ഭൂതാ’’തി ഏത്ഥ വുത്തം അത്തഭാവം ജാനന്തി.

യതോനിദാനന്തി യം നിദാനമസ്സ അത്തഭാവസ്സ തഞ്ച ജാനന്തി. തേ നം വിനോദേന്തീതി തേ ഏവം അത്തഭാവസങ്ഖാതസ്സ ദുക്ഖസച്ചസ്സ നിദാനഭൂതം സമുദയസച്ചം മഗ്ഗസച്ചേന വിനോദേന്തി. തേ ദുത്തരന്തി തേ സമുദയസച്ചം നീഹരന്താ ഇദം ദുത്തരം കിലേസോഘം തരന്തി. അതിണ്ണപുബ്ബന്തി അനമതഗ്ഗേ സംസാരേ സുപിനന്തേപി ന തിണ്ണപുബ്ബം. അപുനബ്ഭവായാതി അപുനബ്ഭവസങ്ഖാതസ്സ നിരോധസച്ചസ്സത്ഥായ. ഇതി ഇമായ ഗാഥായ ചത്താരി സച്ചാനി പകാസേന്തോ അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠപേസി. ദേസനാവസാനേ സൂചിലോമോ തസ്മിംയേവ പദേസേ ഠിതോ ദേസനാനുസാരേന ഞാണം പേസേത്വാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠിതോ. സോതാപന്നാ ച നാമ ന കിലിട്ഠത്തഭാവേ തിട്ഠന്തീതി സഹ ഫലപടിലാഭേനസ്സ സരീരേ സേതകണ്ഡുപീളകസൂചിയോ സബ്ബാ പതിതാ. സോ ദിബ്ബവത്ഥനിവത്ഥോ ദിബ്ബവരദുകൂലുത്തരാസങ്ഗോ ദിബ്ബവേഠനവേഠിതോ ദിബ്ബാഭരണഗന്ധമാലധരോ സുവണ്ണവണ്ണോ ഹുത്വാ ഭുമ്മദേവതാപരിഹാരം പടിലഭീതി. തതിയം.