൪. ബാകുലസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൯. ഏവം മേ സുതന്തി ബാകുലസുത്തം. തത്ഥ ബാകുലോതി യഥാ ദ്വാവീസതി ദ്വത്തിംസാതിആദിമ്ഹി വത്തബ്ബേ ബാവീസതി ബാത്തിംസാതിആദീനി വുച്ചന്തി, ഏവമേവ ദ്വികുലോതി വത്തബ്ബേ ബാകുലോതി വുത്തം. തസ്സ ഹി ഥേരസ്സ ദ്വേ കുലാനി അഹേസും. സോ കിര ദേവലോകോ ചവിത്വാ കോസമ്ബിനഗരേ നാമ മഹാസേട്ഠികുലേ നിബ്ബത്തോ, തമേനം പഞ്ചമേ ദിവസേ സീസം ന്ഹാപേത്വാ ഗങ്ഗാകീളം അകംസു. ധാതിയാ ദാരകം ഉദകേ നിമുജ്ജനുമ്മുജ്ജനവസേന കീളാപേന്തിയാ ഏകോ മച്ഛോ ദാരകം ദിസ്വാ ‘‘ഭക്ഖോ മേ അയ’’ന്തി മഞ്ഞമാനോ മുഖം വിവരിത്വാ ഉപഗതോ. ധാതീ ദാരകം ഛഡ്ഡേത്വാ പലാതാ. മച്ഛോ തം ഗിലി. പുഞ്ഞവാ സത്തോ ദുക്ഖം ന പാപുണി, സയനഗബ്ഭം പവിസിത്വാ നിപന്നോ വിയ അഹോസി. മച്ഛോ ദാരകസ്സ തേജേന തത്തകപല്ലം ഗിലിത്വാ ദയ്ഹമാനോ വിയ വേഗേന തിംസയോജനമഗ്ഗം ഗന്ത്വാ ബാരാണസിനഗരവാസിനോ മച്ഛബന്ധസ്സ ജാലം പാവിസി, മഹാമച്ഛാ നാമ ജാലബദ്ധാ പഹരിയമാനാ മരന്തി. അയം പന ദാരകസ്സ തേജേന ജാലതോ നീഹടമത്തോവ മതോ. മച്ഛബന്ധാ ച മഹന്തം മച്ഛം ലഭിത്വാ ഫാലേത്വാ വിക്കിണന്തി. തം പന ദാരകസ്സ ആനുഭാവേന അഫാലേത്വാ സകലമേവ കാജേന ഹരിത്വാ സഹസ്സേന ദേമാതി വദന്താ നഗരേ വിചരിംസു. കോചി ന ഗണ്ഹാതി.

തസ്മിം പന നഗരേ അപുത്തകം അസീതികോടിവിഭവം സേട്ഠികുലം അത്ഥി, തസ്സ ദ്വാരമൂലം പത്വാ ‘‘കിം ഗഹേത്വാ ദേഥാ’’തി വുത്താ കഹാപണന്തി ആഹംസു. തേഹി കഹാപണം ദത്വാ ഗഹിതോ. സേട്ഠിഭരിയാപി അഞ്ഞേസു ദിവസേസു മച്ഛേ ന കേലായതി, തം ദിവസം പന മച്ഛം ഫലകേ ഠപേത്വാ സയമേവ ഫാലേസി. മച്ഛഞ്ച നാമ കുച്ഛിതോ ഫാലേന്തി, സാ പന പിട്ഠിതോ ഫാലേന്തീ മച്ഛകുച്ഛിയം സുവണ്ണവണ്ണം ദാരകം ദിസ്വാ – ‘‘മച്ഛകുച്ഛിയം മേ പുത്തോ ലദ്ധോ’’തി നാദം നദിത്വാ ദാരകം ആദായ സാമികസ്സ സന്തികം അഗമാസി. സേട്ഠി താവദേവ ഭേരിം ചരാപേത്വാ ദാരകം ആദായ രഞ്ഞോ സന്തികം ഗന്ത്വാ – ‘‘മച്ഛകുച്ഛിയം മേ ദേവ ദാരകോ ലദ്ധോ, കിം കരോമീ’’തി ആഹ. പുഞ്ഞവാ ഏസ, യോ മച്ഛകുച്ഛിയം അരോഗോ വസി, പോസേഹി നന്തി.

അസ്സോസി ഖോ ഇതരം കുലം – ‘‘ബാരാണസിയം കിര ഏകം സേട്ഠികുലം മച്ഛകുച്ഛിയം ദാരകം ലഭതീ’’തി, തേ തത്ഥ അഗമംസു. അഥസ്സ മാതാ ദാരകം അലങ്കരിത്വാ കീളാപിയമാനം ദിസ്വാവ ‘‘മനാപോ വതായം ദാരകോ’’തി ഗന്ത്വാ പവതിം ആചിക്ഖി. ഇതരാ മയ്ഹം പുത്തോതിആദിമാഹ. കഹം തേ ലദ്ധോതി? മച്ഛകുച്ഛിയന്തി. നോ തുയ്ഹം പുത്തോ, മയ്ഹം പുത്തോതി. കഹം തേ ലദ്ധോതി? മയാ ദസമാസേ കുച്ഛിയാ ധാരിതോ, അഥ നം നദിയാ കീളാപിയമാനം മച്ഛോ ഗിലീതി. തുയ്ഹം പുത്തോ അഞ്ഞേന മച്ഛേന ഗിലിതോ ഭവിസ്സതി, അയം പന മയാ മച്ഛകുച്ഛിയം ലദ്ധോതി, ഉഭോപി രാജകുലം അഗമംസു. രാജാ ആഹ – ‘‘അയം ദസ മാസേ കുച്ഛിയാ ധാരിതത്താ അമാതാ കാതും ന സക്കാ, മച്ഛം ഗണ്ഹന്താപി വക്കയകനാദീനി ബഹി കത്വാ ഗണ്ഹന്താ നാമ നത്ഥീതി മച്ഛകുച്ഛിയം ലദ്ധത്താ അയമ്പി അമാതാ കാതും ന സക്കാ, ദാരകോ ഉഭിന്നമ്പി കുലാനം ദായാദോ ഹോതു, ഉഭോപി നം ജഗ്ഗഥാ’’തി ഉഭോപി ജഗ്ഗിംസു.

വിഞ്ഞുതം പത്തസ്സ ദ്വീസുപി നഗരേസു പാസാദം കാരേത്വാ നാടകാനി പച്ചുപട്ഠാപേസും. ഏകേകസ്മിം നഗരേ ചത്താരോ ചത്താരോ മാസേ വസതി, ഏകസ്മിം നഗരേ ചത്താരോ മാസേ വുട്ഠസ്സ സങ്ഘാടനാവായ മണ്ഡപം കാരേത്വാ തത്ഥ നം സദ്ധിം നാടകാഹി ആരോപേന്തി. സോ സമ്പത്തിം അനുഭവമാനോ ഇതരം നഗരം ഗച്ഛതി. തംനഗരവാസിനോ നാടകാനി ഉപഡ്ഢമഗ്ഗം അഗമംസു. തേ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ തം പരിവാരേത്വാ അത്തനോ പാസാദം നയന്തി. ഇതരാനി നാടകാനി നിവത്തിത്വാ അത്തനോ നഗരമേവ ഗച്ഛന്തി. തത്ഥ ചത്താരോ മാസേ വസിത്വാ തേനേവ നിയാമേന പുന ഇതരം നഗരം ഗച്ഛതി. ഏവമസ്സ സമ്പത്തിം അനുഭവന്തസ്സ അസീതി വസ്സാനി പരിപുണ്ണാനി.

അഥ ഭഗവാ ചാരികം ചരമാനോ ബാരാണസിം പത്തോ. സോ ഭഗവതോ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിതോ. പബ്ബജിത്വാ സത്താഹമേവ പുഥുജ്ജനോ അഹോസി, അട്ഠമേ പന സോ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണീതി ഏവമസ്സ ദ്വേ കുലാനി അഹേസും. തസ്മാ ബാകുലോതി സങ്ഖം അഗമാസീതി.

പുരാണഗിഹിസഹായോതി പുബ്ബേ ഗിഹികാലേ സഹായോ. അയമ്പി ദീഘായുകോവ ഥേരം പബ്ബജിതം പസ്സിതും ഗച്ഛന്തോ അസീതിമേ വസ്സേ ഗതോ. മേഥുനോ ധമ്മോതി ബാലോ നഗ്ഗസമണകോ ബാലപുച്ഛം പുച്ഛതി, ന സാസനവചനം, ഇദാനി ഥേരേന ദിന്നനയേ ഠിതോ ഇമേഹി പന തേതി പുച്ഛി.

൨൧൦. യംപായസ്മാതിആദീനി പദാനി സബ്ബവാരേസു ധമ്മസങ്ഗാഹകത്ഥേരേഹി നിയമേത്വാ ഠപിതാനി. തത്ഥ സഞ്ഞാ ഉപ്പന്നമത്താവ, വിതക്കോ കമ്മപഥഭേദകോതി. ഥേരോ പനാഹ – ‘‘കസ്മാ വിസും കരോഥ, ഉഭയമ്പേതം കമ്മപഥഭേദകമേവാ’’തി.

൨൧൧. ഗഹപതിചീവരന്തി വസ്സാവാസികം ചീവരം. സത്ഥേനാതി പിപ്ഫലകേന. സൂചിയാതി സൂചിം ഗഹേത്വാ സിബ്ബിതഭാവം ന സരാമീതി അത്ഥോ. കഥിനേ ചീവരന്തി കഥിനചീവരം, കഥിനചീവരമ്പി ഹി വസ്സാവാസികഗതികമേവ. തസ്മാ തത്ഥ ‘‘സിബ്ബിതാ നാഭിജാനാമീ’’തി ആഹ.

ഏത്തകം പനസ്സ കാലം ഗഹപതിചീവരം അസാദിയന്തസ്സ ഛിന്ദനസിബ്ബനാദീനി അകരോന്തസ്സ കുതോ ചീവരം ഉപ്പജ്ജതീതി. ദ്വീഹി നഗരേഹി. ഥേരോ ഹി മഹായസസ്സീ, തസ്സ പുത്തധീതരോ നത്തപനത്തകാ സുഖുമസാടകേഹി ചീവരാനി കാരേത്വാ രജാപേത്വാ സമുഗ്ഗേ പക്ഖിപിത്വാ പഹിണന്തി. ഥേരസ്സ ന്ഹാനകാലേ ന്ഹാനകോട്ഠകേ ഠപേന്തി. ഥേരോ താനി നിവാസേതി ചേവ പാരുപതി ച, പുരാണചീവരാനി സമ്പത്തപബ്ബജിതാനം ദേതി. ഥേരോ താനി നിവാസേത്വാ ച പാരുപിത്വാ ച നവകമ്മം ന കരോതി, കിഞ്ചി ആയൂഹനകമ്മം നത്ഥി. ഫലസമാപത്തിം അപ്പേത്വാ അപ്പേത്വാ നിസീദതി. ചതൂസു മാസേസു പത്തേസു ലോമകിലിട്ഠാനി ഹോന്തി, അഥസ്സ പുന തേനേവ നിയാമേന പഹിണിത്വാ ദേന്തി. അഡ്ഢമാസേ അഡ്ഢമാസേ പരിവത്തതീതിപി വദന്തിയേവ.

അനച്ഛരിയഞ്ചേതം ഥേരസ്സ മഹാപുഞ്ഞസ്സ മഹാഭിഞ്ഞസ്സ സതസഹസ്സകപ്പേ പൂരിതപാരമിസ്സ, അസോകധമ്മരഞ്ഞോ കുലൂപകോ നിഗ്രോധത്ഥേരോ ദിവസസ്സ നിക്ഖത്തും ചീവരം പരിവത്തേസി. തസ്സ ഹി തിചീവരം ഹത്ഥിക്ഖന്ധേ ഠപേത്വാ പഞ്ചഹി ച ഗന്ധസമുഗ്ഗസതേഹി പഞ്ചഹി ച മാലാസമുഗ്ഗസതേഹി സദ്ധിം പാതോവ ആഹരിയിത്ഥ, തഥാ ദിവാ ചേവ സായഞ്ച. രാജാ കിര ദിവസസ്സ നിക്ഖത്തും സാടകേ പരിവത്തേന്തോ ‘‘ഥേരസ്സ ചീവരം നീത’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ നീത’’ന്തി സുത്വാവ പരിവത്തേസി. ഥേരോപി ന ഭണ്ഡികം ബന്ധിത്വാ ഠപേസി, സമ്പത്തസബ്രഹ്മചാരീനം അദാസി. തദാ കിര ജമ്ബുദീപേ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ യേഭുയ്യേന നിഗ്രോധസ്സേവ സന്തകം ചീവരം അഹോസി.

അഹോ വത മം കോചി നിമന്തേയ്യാതി കിം പന ചിത്തസ്സ അനുപ്പാദനം ഭാരിയം, ഉപ്പന്നസ്സ പഹാനന്തി. ചിത്തം നാമ ലഹുകപരിവത്തം, തസ്മാ അനുപ്പാദനം ഭാരിയം, ഉപ്പന്നസ്സ പഹാനമ്പി ഭാരിയമേവ. അന്തരഘരേതി മഹാസകുലുദായിസുത്തേ (മ. നി. ൨.൨൩൭) ഇന്ദഖീലതോ പട്ഠായ അന്തരഘരം നാമ ഇധ നിമ്ബോദകപതനട്ഠാനം അധിപ്പേതം. കുതോ പനസ്സ ഭിക്ഖാ ഉപ്പജ്ജിത്ഥാതി. ഥേരോ ദ്വീസു നഗരേസു അഭിഞ്ഞാതോ, ഗേഹദ്വാരം ആഗതസ്സേവസ്സ പത്തം ഗഹേത്വാ നാനാരസഭോജനസ്സ പൂരേത്വാ ദേന്തി. സോ ലദ്ധട്ഠാനതോ നിവത്തതി, ഭത്തകിച്ചകരണട്ഠാനം പനസ്സ നിബദ്ധമേവ അഹോസി. അനുബ്യഞ്ജനസോതി ഥേരേന കിര രൂപേ നിമിത്തം ഗഹേത്വാ മാതുഗാമോ ന ഓലോകിതപുബ്ബോ. മാതുഗാമസ്സ ധമ്മന്തി മാതുഗാമസ്സ ഛപ്പഞ്ചവാചാഹി ധമ്മം ദേസേതും വട്ടതി, പഞ്ഹം പുട്ഠേന ഗാഥാസഹസ്സമ്പി വത്തും വട്ടതിയേവ. ഥേരോ പന കപ്പിയമേവ ന അകാസി. യേഭുയ്യേന ഹി കുലൂപകഥേരാനമേതം കമ്മം ഹോതി. ഭിക്ഖുനുപസ്സയന്തി ഭിക്ഖുനിഉപസ്സയം. തം പന ഗിലാനപുച്ഛകേന ഗന്തും വട്ടതി, ഥേരോ പന കപ്പിയമേവ ന അകാസി. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ചുണ്ണേനാതി കോസമ്ബചുണ്ണാദിനാ. ഗത്തപരികമ്മേതി സരീരസമ്ബാഹനകമ്മേ. വിചാരിതാതി പയോജയിതാ. ഗദ്ദൂഹനമത്തന്തി ഗാവിം ഥനേ ഗഹേത്വാ ഏകം ഖീരബിന്ദും ദൂഹനകാലമത്തമ്പി.

കേന പന കാരണേന ഥേരോ നിരാബാധോ അഹോസി. പദുമുത്തരേ കിര ഭഗവതി സതസഹസ്സഭിക്ഖുപരിവാരേ ചാരികം ചരമാനേ ഹിമവതി വിസരുക്ഖാ പുപ്ഫിംസു. ഭിക്ഖുസതസഹസ്സാനമ്പി തിണപുപ്ഫകരോഗോ ഉപ്പജ്ജതി. ഥേരോ തസ്മിം സമയേ ഇദ്ധിമാ താപസോ ഹോതി, സോ ആകാസേന ഗച്ഛന്തോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ദിസ്വാ ഓതരിത്വാ രോഗം പുച്ഛിത്വാ ഹിമവന്തതോ ഓസധം ആഹരിത്വാ അദാസി. ഉപസിങ്ഘനമത്തേനേവ രോഗോ വൂപസമി. കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേപി പഠമവപ്പദിവസേ വപ്പം ഠപേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പരിഭോഗം അഗ്ഗിസാലഞ്ചേവ വച്ചകുടിഞ്ച കാരേത്വാ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഭേസജ്ജവത്തം നിബന്ധി, ഇമിനാ കമ്മേന നിരാബാധോ അഹോസി. ഉക്കട്ഠനേസജ്ജികോ പനേസ ഉക്കട്ഠാരഞ്ഞകോ ച തസ്മാ ‘‘നാഭിജാനാമി അപസ്സേനകം അപസ്സയിതാ’’തിആദിമാഹ.

സരണോതി സകിലേസോ. അഞ്ഞാ ഉദപാദീതി അനുപസമ്പന്നസ്സ അഞ്ഞം ബ്യാകാതും ന വട്ടതി. ഥേരോ കസ്മാ ബ്യാകാസി? ന ഥേരോ അഹം അരഹാതി ആഹ, അഞ്ഞാ ഉദപാദീതി പനാഹ. അപിച ഥേരോ അരഹാതി പാകടോ, തസ്മാ ഏവമാഹ.

൨൧൨. പബ്ബജ്ജന്തി ഥേരോ സയം നേവ പബ്ബാജേസി, ന ഉപസമ്പാദേസി അഞ്ഞേഹി പന ഭിക്ഖൂഹി ഏവം കാരാപേസി. അവാപുരണം ആദായാതി കുഞ്ചികം ഗഹേത്വാ.

നിസിന്നകോവ പരിനിബ്ബായീതി അഹം ധരമാനോപി ന അഞ്ഞസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ ഭാരോ അഹോസിം, പരിനിബ്ബുതസ്സാപി മേ സരീരം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പലിബോധോ മാ അഹോസീതി തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ പരിനിബ്ബായി. സരീരതോ ജാലാ ഉട്ഠഹി, ഛവിമംസലോഹിതം സപ്പി വിയ ഝായമാനം പരിക്ഖയം ഗതം, സുമനമകുലസദിസാ ധാതുയോവ അവസേസിംസു. സേസം സബ്ബത്ഥ പാകടമേവ. ഇദം പന സുത്തം ദുതിയസങ്ഗഹേ സങ്ഗീതന്തി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ബാകുലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.