൬. ഇസിഗിലിസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൩. ഏവം മേ സുതന്തി ഇസിഗിലിസുത്തം. തത്ഥ അഞ്ഞാവ സമഞ്ഞാ അഹോസീതി ഇസിഗിലിസ്സ ഇസിഗിലീതി സമഞ്ഞായ ഉപ്പന്നകാലേ വേഭാരോ ന വേഭാരോതി പഞ്ഞായിത്ഥ, അഞ്ഞായേവസ്സ സമഞ്ഞാ അഹോസി. അഞ്ഞാ പഞ്ഞത്തീതി ഇദം പുരിമപദസ്സേവ വേവചനം. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ.

തദാ കിര ഭഗവാ സായന്ഹസമയേ സമാപത്തിതോ വുട്ഠായ ഗന്ധകുടിതോ നിക്ഖമിത്വാ യസ്മിം ഠാനേ നിസിന്നാനം പഞ്ച പബ്ബതാ പഞ്ഞായന്തി, തത്ഥ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ നിസീദിത്വാ ഇമേ പഞ്ച പബ്ബതേ പടിപാടിയാ ആചിക്ഖി. തത്ഥ ന ഭഗവതോ പബ്ബതേഹി അത്ഥോ അത്ഥി, ഇതി ഇമേസു പന പബ്ബതേസു പടിപാടിയാ കഥിയമാനേസു ഇസിഗിലിസ്സ ഇസിഗിലിഭാവോ കഥേതബ്ബോ ഹോതി. തസ്മിം കഥിയമാനേ പദുമവതിയാ പുത്താനം പഞ്ചസതാനം പച്ചേകബുദ്ധാനം നാമാനി ചേവ പദുമവതിയാ ച പത്ഥനാ കഥേതബ്ബാ ഭവിസ്സതീതി ഭഗവാ ഇമം പഞ്ച പബ്ബതപടിപാടിം ആചിക്ഖി.

പവിസന്താ ദിസ്സന്തി പവിട്ഠാ ന ദിസ്സന്തീതി യഥാഫാസുകട്ഠാനേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ കതഭത്തകിച്ചാ ആഗന്ത്വാ ചേതിയഗബ്ഭേ യമകമഹാദ്വാരം വിവരന്താ വിയ തം പബ്ബതം ദ്വേധാ കത്വാ അന്തോ പവിസിത്വാ രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനാനി മാപേത്വാ തത്ഥ വസിംസു, തസ്മാ ഏവമാഹ. ഇമേ ഇസീതി ഇമേ പച്ചേകബുദ്ധഇസീ.

കദാ പന തേ തത്ഥ വസിംസു? അതീതേ കിര അനുപ്പന്നേ തഥാഗതേ ബാരാണസിം ഉപനിസ്സായ ഏകസ്മിം ഗാമകേ ഏകാ കുലധീതാ ഖേത്തം രക്ഖമാനാ ഏകസ്സ പച്ചേകബുദ്ധസ്സ പഞ്ചഹി ലാജാസതേഹി സദ്ധിം ഏകം പദുമപുപ്ഫം ദത്വാ പഞ്ച പുത്തസതാനി പത്ഥേസി. തസ്മിംയേവ ച ഖണേ പഞ്ചസതാ മിഗലുദ്ദകാ മധുരമംസം ദത്വാ ‘‘ഏതിസ്സാ പുത്താ ഭവേയ്യാമാ’’തി പത്ഥയിംസു. സാ യാവതായുകം ഠത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്താ, തതോ ചുതാ ജാതസ്സരേ പദുമഗബ്ഭേ നിബ്ബത്തി. തമേകോ താപസോ ദിസ്വാ പടിജഗ്ഗി, തസ്സാ വിചരന്തിയാവ പാദുദ്ധാരേ പാദുദ്ധാരേ ഭൂമിതോ പദുമാനി ഉട്ഠഹന്തി. ഏകോ വനചരകോ ദിസ്വാ ബാരാണസിരഞ്ഞോ ആരോചേസി. രാജാ നം ആഹരാപേത്വാ അഗ്ഗമഹേസിം അകാസി, തസ്സാ ഗബ്ഭോ സണ്ഠാസി. മഹാപദുമകുമാരോ മാതുകുച്ഛിയം വസി, സേസാ ഗബ്ഭമലം നിസ്സാ നിബ്ബത്താ. വയപ്പത്താ ഉയ്യാനേ പദുമസ്സരേ കീളന്താ ഏകേകസ്മിം പദുമേ നിസീദിത്വാ ഖയവയം പട്ഠപേത്വാ പച്ചേകബോധിഞാണം നിബ്ബത്തയിംസു. അയം തേസം ബ്യാകരണഗാഥാ അഹോസി –

‘‘സരോരുഹം പദുമപലാസപത്തജം, സുപുപ്ഫിതം ഭമരഗണാനുചിണ്ണം;

അനിച്ചതായുപഗതം വിദിത്വാ, ഏകോ ചരേ ഖഗ്ഗവിസാണകപ്പോ’’തി.

തസ്മിം കാലേ തേ തത്ഥ വസിംസു, തദാ ചസ്സ പബ്ബതസ്സ ഇസിഗിലീതി സമഞ്ഞാ ഉദപാദി.

൧൩൫. യേ സത്തസാരാതി അരിട്ഠോ ഉപരിട്ഠോ തഗരസിഖീ യസസ്സീ സുദസ്സനോ പിയദസ്സീ ഗന്ധാരോ പിണ്ഡോലോ ഉപാസഭോ നീതോ തഥോ സുതവാ ഭാവിതത്തോതി തേരസന്നം പച്ചേകബുദ്ധാനം നാമാനി വത്വാ ഇദാനി തേസഞ്ച അഞ്ഞേസഞ്ച ഗാഥാബന്ധേന നാമാനി ആചിക്ഖന്തോ യേ സത്തസാരാതിആദിമാഹ. തത്ഥ സത്തസാരാതി സത്താനം സാരഭൂതാ. അനീഘാതി നിദ്ദുക്ഖാ. നിരാസാതി നിത്തണ്ഹാ.

ദ്വേ ജാലിനോതി ചൂളജാലി മഹാജാലീതി ദ്വേ ജാലിനാമകാ. സന്തചിത്തോതി ഇദമ്പി ഏകസ്സ നാമമേവ. പസ്സി ജഹി ഉപധിദുക്ഖമൂലന്തി ഏത്ഥ പസ്സി നാമ സോ പച്ചേകബുദ്ധോ, ദുക്ഖസ്സ പന മൂലം ഉപധിം ജഹീതി അയമസ്സ ഥുതി. അപരാജിതോതിപി ഏകസ്സ നാമമേവ.

സത്ഥാ പവത്താ സരഭങ്ഗോ ലോമഹംസോ ഉച്ചങ്ഗമായോതി ഇമേ പഞ്ച ജനാ. അസിതോ അനാസവോ മനോമയോതി ഇമേപി തയോ ജനാ. മാനച്ഛിദോ ച ബന്ധുമാതി ബന്ധുമാ നാമ ഏകോ, മാനസ്സ പന ഛിന്നത്താ മാനച്ഛിദോതി വുത്തോ. തദാധിമുത്തോതിപി നാമമേവ.

കേതുമ്ഭരാഗോ ച മാതങ്ഗോ അരിയോതി ഇമേ തയോ ജനാ. അഥച്ചുതോതി അഥ അച്ചുതോ. അച്ചുതഗാമബ്യാമങ്കോതി ഇമേ ദ്വേ ജനാ. ഖേമാഭിരതോ ച സോരതോതി ഇമേ ദ്വേയേവ.

സയ്ഹോ അനോമനിക്കമോതി സയ്ഹോ നാമ സോ ബുദ്ധോ, അനോമവീരിയത്താ പന അനോമനിക്കമോതി വുത്തോ. ആനന്ദോ നന്ദോ ഉപനന്ദോ ദ്വാദസാതി ചത്താരോ ആനന്ദാ, ചത്താരോ നന്ദാ ചത്താരോ ഉപനന്ദാതി ഏവം ദ്വാദസ. ഭാരദ്വാജോ അന്തിമദേഹധാരീതി ഭാരദ്വാജോ നാമ സോ ബുദ്ധോ. അന്തിമദേഹധാരീതി ഥുതി.

തണ്ഹച്ഛിദോതി സിഖരിസ്സായം ഥുതി. വീതരാഗോതി മങ്ഗലസ്സ ഥുതി. ഉസഭച്ഛിദാ ജാലിനിം ദുക്ഖമൂലന്തി ഉസഭോ നാമ സോ ബുദ്ധോ ദുക്ഖമൂലഭൂതം ജാലിനിം അച്ഛിദാതി അത്ഥോ. സന്തം പദം അജ്ഝഗമോപനീതോതി ഉപനീതോ നാമ സോ ബുദ്ധോ സന്തം പദം അജ്ഝഗമാ. വീതരാഗോതിപി ഏകസ്സ നാമമേവ. സുവിമുത്തചിത്തോതി അയം കണ്ഹസ്സ ഥുതി.

ഏതേ ച അഞ്ഞേ ചാതി ഏതേ പാളിയം ആഗതാ ച പാളിയം അനാഗതാ അഞ്ഞേ ച ഏതേസം ഏകനാമകായേവ. ഇമേസു ഹി പഞ്ചസു പച്ചേകബുദ്ധസതേസു ദ്വേപി തയോപി ദസപി ദ്വാദസപി ആനന്ദാദയോ വിയ ഏകനാമകാ അഹേസും. ഇതി പാളിയം ആഗതനാമേഹേവ സബ്ബേസം നാമാനി വുത്താനി ഹോന്തീതി ഇതോ പരം വിസും വിസും അവത്വാ ‘‘ഏതേ ച അഞ്ഞേ ചാ’’തി ആഹ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ഇസിഗിലിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.