൫. സുനക്ഖത്തസുത്തവണ്ണനാ

൫൫. ഏവം മേ സുതന്തി സുനക്ഖത്തസുത്തം. തത്ഥ അഞ്ഞാതി അരഹത്തം. ബ്യാകതാതി ഖീണാ ജാതീതിആദീഹി ചതൂഹി പദേഹി കഥിതാ. അധിമാനേനാതി അപ്പത്തേ പത്തസഞ്ഞിനോ, അനധിഗതേ അധിഗതസഞ്ഞിനോ ഹുത്വാ അധിഗതം അമ്ഹേഹീതി മാനേന ബ്യാകരിംസു.

൫൬. ഏവഞ്ചേത്ഥ സുനക്ഖത്ത തഥാഗതസ്സ ഹോതീതി സുനക്ഖത്ത ഏത്ഥ ഏതേസം ഭിക്ഖൂനം പഞ്ഹബ്യാകരണേ – ‘‘ഇദം ഠാനം ഏതേസം അവിഭൂതം അന്ധകാരം, തേനിമേ അനധിഗതേ അധിഗതസഞ്ഞിനോ, ഹന്ദ നേസം വിസോധേത്വാ പാകടം കത്വാ ധമ്മം ദേസേമീ’’തി, ഏവഞ്ച തഥാഗതസ്സ ഹോതി. അഥ ച പനിധേകച്ചേ…പേ… തസ്സപി ഹോതി അഞ്ഞഥത്തന്തി ഭഗവാ പടിപന്നകാനം ധമ്മം ദേസേതി. യത്ഥ പന ഇച്ഛാചാരേ ഠിതാ ഏകച്ചേ മോഘപുരിസാ ഹോന്തി, തത്ര ഭഗവാ പസ്സതി – ‘‘ഇമേ ഇമം പഞ്ഹം ഉഗ്ഗഹേത്വാ അജാനിത്വാവ ജാനന്താ വിയ അപ്പത്തേ പത്തസഞ്ഞിനോ ഹുത്വാ ഗാമനിഗമാദീസു വിസേവമാനാ വിചരിസ്സന്തി, തം നേസം ഭവിസ്സതി ദീഘരത്തം അഹിതായ ദുക്ഖായാ’’തി ഏവമസ്സായം ഇച്ഛാചാരേ ഠിതാനം കാരണാ പടിപന്നകാനമ്പി അത്ഥായ ‘‘ധമ്മം ദേസിസ്സാമീ’’തി ഉപ്പന്നസ്സ ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥാഭാവോ ഹോതി. തം സന്ധായേതം വുത്തം.

൫൮. ലോകാമിസാധിമുത്തോതി വട്ടാമിസ-കാമാമിസ-ലോകാമിസഭൂതേസു പഞ്ചസു കാമഗുണേസു അധിമുത്തോ തന്നിന്നോ തഗ്ഗരുകോ തപ്പബ്ഭാരോ. തപ്പതിരൂപീതി കാമഗുണസഭാഗാ. ആനേഞ്ജപടിസംയുത്തായാതി ആനേഞ്ജസമാപത്തിപടിസംയുത്തായ. സംസേയ്യാതി കഥേയ്യ. ആനേഞ്ജസംയോജനേന ഹി ഖോ വിസംയുത്തോതി ആനേഞ്ജസമാപത്തിസംയോജനേന വിസംസട്ഠോ. ലോകാമിസാധിമുത്തോതി ഏവരൂപോ ഹി ലൂഖചീവരധരോ മത്തികാപത്തം ആദായ അത്തനോ സദിസേഹി കതിപയേഹി സദ്ധിം പച്ചന്തജനപദം ഗച്ഛതി, ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠകാലേ മനുസ്സാ ദിസ്വാ ‘‘മഹാപംസുകുലികാ ആഗതാ’’തി യാഗുഭത്താദീനി സമ്പാദേത്വാ സക്കച്ചം ദാനം ദേന്തി, ഭത്തകിച്ചേ നിട്ഠിതേ അനുമോദനം സുത്വാ – ‘‘സ്വേപി, ഭന്തേ, ഇധേവ പിണ്ഡായ പവിസഥാ’’തി വദന്തി. അലം ഉപാസകാ, അജ്ജാപി വോ ബഹൂനം ദിന്നന്തി. തേന ഹി, ഭന്തേ, അന്തോവസ്സം ഇധ വസേയ്യാഥാതി അധിവാസേത്വാ വിഹാരമഗ്ഗം പുച്ഛിത്വാ വിഹാരം ഗച്ഛന്തി. തത്ഥ സേനാസനം ഗഹേത്വാ പത്തചീവരം പടിസാമേന്തി. സായം ഏകോ ആവാസികോ തേ ഭിക്ഖൂ പുച്ഛതി ‘‘കത്ഥ പിണ്ഡായ ചരിത്ഥാ’’തി? അസുകഗാമേതി. ഭിക്ഖാസമ്പന്നാതി? ആമ ഏവരൂപാ നാമ മനുസ്സാനം സദ്ധാ ഹോതി. ‘‘അജ്ജേവ നു ഖോ ഏതേ ഏദിസാ, നിച്ചമ്പി ഏദിസാ’’തി? സദ്ധാ തേ മനുസ്സാ നിച്ചമ്പി ഏദിസാ, തേ നിസ്സായേവ അയം വിഹാരോ വഡ്ഢതീതി. തതോ തേ പംസുകുലികാ പുനപ്പുനം തേസം വണ്ണം കഥേന്തി, ദിവസാവസേസം കഥേത്വാ രത്തിമ്പി കഥേന്തി. ഏത്താവതാ ഇച്ഛാചാരേ ഠിതസ്സ സീസം നിക്ഖന്തം ഹോതി ഉദരം ഫാലിതം. ഏവം ലോകാമിസാധിമുത്തോ വേദിതബ്ബോ.

൫൯. ഇദാനി ആനേഞ്ജസമാപത്തിലാഭിം അധിമാനികം ദസ്സേന്തോ ഠാനം ഖോ പനേതന്തിആദിമാഹ. ആനേഞ്ജാധിമുത്തസ്സാതി കിലേസസിഞ്ചനവിരഹിതാസു ഹേട്ഠിമാസു ഛസു സമാപത്തീസു അധിമുത്തസ്സ തന്നിന്നസ്സ തഗ്ഗരുനോ തപ്പബ്ഭാരസ്സ. സേ പവുത്തേതി തം പവുത്തം. ഛ സമാപത്തിലാഭിനോ ഹി അധിമാനികസ്സ പഞ്ചകാമഗുണാമിസബന്ധനാ പതിതപണ്ഡുപലാസോ വിയ ഉപട്ഠാതി. തേനേതം വുത്തം.

൬൦. ഇദാനി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തി ലാഭിനോ അധിമാനികസ്സ നിഘംസം ദസ്സേതും ഠാനം ഖോ പനാതിആദിമാഹ. തത്ഥ ദ്വേധാ ഭിന്നാതി മജ്ഝേ ഭിന്നാ. അപ്പടിസന്ധികാതി ഖുദ്ദകാ മുട്ഠിപാസാണമത്താ ജതുനാ വാ സിലേസേന വാ അല്ലീയാപേത്വാ പടിസന്ധാതും സക്കാ. മഹന്തം പന കുടാഗാരപ്പമാണം സന്ധായേതം വുത്തം. സേ ഭിന്നേതി തം ഭിന്നം. ഉപരി സമാപത്തിലാഭിനോ ഹി ഹേട്ഠാസമാപത്തി ദ്വേധാഭിന്നാ സേലാ വിയ ഹോതി, തം സമാപജ്ജിസ്സാമീതി ചിത്തം ന ഉപ്പജ്ജതി. തേനേതം വുത്തം.

൬൧. ഇദാനി നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനലാഭിനോ അധിമാനികസ്സ ച നിഘംസം ദസ്സേന്തോ ഠാനം ഖോ പനാതിആദിമാഹ. തത്ഥ സേ വന്തേതി തം വന്തം. അട്ഠസമാപത്തിലാഭിനോ ഹി ഹേട്ഠാസമാപത്തിയോ വന്തസദിസാ ഹുത്വാ ഉപട്ഠഹന്തി, പുന സമാപജ്ജിസ്സാമീതി ചിത്തം ന ഉപ്പജ്ജതി. തേനേതം വുത്തം.

൬൨. ഇദാനി ഖീണാസവസ്സ നിഘംസം ദസ്സേന്തോ ഠാനം ഖോ പനാതിആദിമാഹ. തത്ഥ സേ ഉച്ഛിന്നമൂലേതി സോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ. ഉപരി സമാപത്തിലാഭിനോ ഹി ഹേട്ഠാസമാപത്തി മൂലച്ഛിന്നതാലോ വിയ ഉപട്ഠാതി, തം സമാപജ്ജിസ്സാമീതി ചിത്തം ന ഉപ്പജ്ജതി. തേനേതം വുത്തം.

൬൩. ഠാനം ഖോ പനാതി പാടിയേക്കോ അനുസന്ധി. ഹേട്ഠാ ഹി സമാപത്തിലാഭിനോ അധിമാനികസ്സപി ഖീണാസവസ്സപി നിഘംസോ കഥിതോ, സുക്ഖവിപസ്സകസ്സ പന അധിമാനികസ്സപി ഖീണാസവസ്സപി ന കഥിതോ. തേസം ദ്വിന്നമ്പി നിഘംസം ദസ്സേതും ഇമം ദേസനം ആരഭി. തം പന പടിക്ഖിത്തം. സമാപത്തിലാഭിനോ ഹി അധിമാനികസ്സ നിഘംസേ കഥിതേ സുക്ഖവിപസ്സകസ്സപി അധിമാനികസ്സ കഥിതോവ ഹോതി, സമാപത്തിലാഭിനോ ച ഖീണാസവസ്സ കഥിതേ സുക്ഖവിപസ്സകഖീണാസവസ്സ കഥിതോവ ഹോതി. ഏതേസം പന ദ്വിന്നം ഭിക്ഖൂനം സപ്പായാസപ്പായം കഥേതും ഇമം ദേസനം ആരഭി.

തത്ഥ സിയാ – പുഥുജ്ജനസ്സ താവ ആരമ്മണം അസപ്പായം ഹോതു, ഖീണാസവസ്സ കഥം അസപ്പായന്തി. യദഗ്ഗേന പുഥുജ്ജനസ്സ അസപ്പായം, തദഗ്ഗേന ഖീണാസവസ്സാപി അസപ്പായമേവ. വിസം നാമ ജാനിത്വാ ഖാദിതമ്പി അജാനിത്വാ ഖാദിതമ്പി വിസമേവ. ന ഹി ഖീണാസവേനപി ‘‘അഹം ഖീണാസവോ’’തി അസംവുതേന ഭവിതബ്ബം. ഖീണാസവേനപി യുത്തപയുത്തേനേവ ഭവിതും വട്ടതി.

൬൪. തത്ഥ സമണേനാതി ബുദ്ധസമണേന. ഛന്ദരാഗബ്യാപാദേനാതി സോ അവിജ്ജാസങ്ഖാതോ വിസദോസോ ഛന്ദരാഗേന ച ബ്യാപാദേന ച രുപ്പതി കുപ്പതി. അസപ്പായാനീതി അവഡ്ഢികരാനി ആരമ്മണാനി. അനുദ്ധംസേയ്യാതി സോസേയ്യ മിലാപേയ്യ. സഉപാദിസേസന്തി സഗഹണസേസം, ഉപാദിതബ്ബം ഗണ്ഹിതബ്ബം ഇധ ഉപാദീതി വുത്തം. അനലഞ്ച തേ അന്തരായായാതി ജീവിതന്തരായം തേ കാതും അസമത്ഥം. രജോസൂകന്തി രജോ ച വീഹിസുകാദി ച സൂകം. അസു ച വിസദോസോതി സോ ച വിസദോസോ. തദുഭയേനാതി യാ സാ അസപ്പായകിരിയാ ച യോ വിസദോസോ ച, തേന ഉഭയേന. പുഥുത്തന്തി മഹന്തഭാവം.

ഏവമേവ ഖോതി ഏത്ഥ സഉപാദാനസല്ലുദ്ധാരോ വിയ അപ്പഹീനോ അവിജ്ജാവിസദോസോ ദട്ഠബ്ബോ, അസപ്പായകിരിയായ ഠിതഭാവോ വിയ ഛസു ദ്വാരേസു അസംവുതകാലോ, തദുഭയേന വണേ പുഥുത്തം ഗതേ മരണം വിയ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തനം, മരണമത്തം ദുക്ഖം വിയ അഞ്ഞതരായ ഗരുകായ സംകിലിട്ഠായ ആപത്തിയാ ആപജ്ജനം ദട്ഠബ്ബം. സുക്കപക്ഖേപി ഇമിനാവ നയേന ഓപമ്മസംസന്ദനം വേദിതബ്ബം.

൬൫. സതിയായേതം അധിവചനന്തി ഏത്ഥ സതി പഞ്ഞാഗതികാ. ലോകികായ പഞ്ഞായ ലോകികാ ഹോതി, ലോകുത്തരായ ലോകുത്തരാ. അരിയായേതം പഞ്ഞായാതി പരിസുദ്ധായ വിപസ്സനാപഞ്ഞായ.

ഇദാനി ഖീണാസവസ്സ ബലം ദസ്സേന്തോ സോ വതാതിആദിമാഹ. തത്ഥ സംവുതകാരീതി പിഹിതകാരീ. ഇതി വിദിത്വാ നിരുപധീതി ഏവം ജാനിത്വാ കിലേസുപധിപഹാനാ നിരുപധി ഹോതി, നിരുപാദാനോതി അത്ഥോ. ഉപധിസങ്ഖയേ വിമുത്തോതി ഉപധീനം സങ്ഖയഭൂതേ നിബ്ബാനേ ആരമ്മണതോ വിമുത്തോ. ഉപധിസ്മിന്തി കാമുപധിസ്മിം. കായം ഉപസംഹരിസ്സതീതി കായം അല്ലീയാപേസ്സതി. ഇദം വുത്തം ഹോതി – തണ്ഹക്ഖയേ നിബ്ബാനേ ആരമ്മണതോ വിമുത്തോ ഖീണാസവോ പഞ്ച കാമഗുണേ സേവിതും, കായം വാ ഉപസംഹരിസ്സതി ചിത്തം വാ ഉപ്പാദേസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനത്ഥമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

സുനക്ഖത്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.