൩. മഘദേവസുത്തവണ്ണനാ

൩൦൮. ഏവം മേ സുതന്തി മഘദേവസുത്തം. തത്ഥ മഘദേവഅമ്ബവനേതി പുബ്ബേ മഘദേവോ നാമ രാജാ തം അമ്ബവനം രോപേസി. തേസു രുക്ഖേസു പലുജ്ജമാനേസു അപരഭാഗേ അഞ്ഞേപി രാജാനോ രോപേസുംയേവ. തം പന പഠമവോഹാരവസേന മഘദേവമ്ബവനന്തേവ സങ്ഖം ഗതം. സിതം പാത്വാകാസീതി സായന്ഹസമയേ വിഹാരചാരികം ചരമാനോ രമണീയം ഭൂമിഭാഗം ദിസ്വാ – ‘‘വസിതപുബ്ബം നു ഖോ മേ ഇമസ്മിം ഓകാസേ’’തി ആവജ്ജന്തോ – ‘‘പുബ്ബേ അഹം മഘദേവോ നാമ രാജാ ഹുത്വാ ഇമം അമ്ബവനം രോപേസിം, ഏത്ഥേവ പബ്ബജിത്വാ ചത്താരോ ബ്രഹ്മവിഹാരേ ഭാവേത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തിം. തം ഖോ പനേതം കാരണം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ അപാകടം, പാകടം കരിസ്സാമീ’’തി അഗ്ഗഗ്ഗദന്തേ ദസ്സേന്തോ സിതം പാതു അകാസി.

ധമ്മോ അസ്സ അത്ഥീതി ധമ്മികോ. ധമ്മേന രാജാ ജാതോതി ധമ്മരാജാ. ധമ്മേ ഠിതോതി ദസകുസലകമ്മപഥധമ്മേ ഠിതോ. ധമ്മം ചരതീതി സമം ചരതി. തത്ര ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസൂതി യോപി സോ പുബ്ബരാജൂഹി ബ്രാഹ്മണാനം ദിന്നപരിഹാരോ, തം അഹാപേത്വാ പകതിനിയാമേനേവ അദാസി, തഥാ ഗഹപതികാനം. തം സന്ധായേതം വുത്തം. പക്ഖസ്സാതി ഇമിനാ പാടിഹാരികപക്ഖോപി സങ്ഗഹിതോ. അട്ഠമീഉപോസഥസ്സ ഹി പച്ചുഗ്ഗമനാനുഗ്ഗമനവസേന സത്തമിയഞ്ച നവമിയഞ്ച, ചാതുദ്ദസപന്നരസാനം പച്ചുഗ്ഗമനാനുഗ്ഗമനവസേന തേരസിയഞ്ച പാടിപദേ ചാതി ഇമേ ദിവസാ പാടിഹാരികപക്ഖാതി വേദിതബ്ബാ. തേസുപി ഉപോസഥം ഉപവസി.

൩൦൯. ദേവദൂതാതി ദേവോതി മച്ചു, തസ്സ ദൂതാതി ദേവദൂതാ. സിരസ്മിഞ്ഹി പലിതേസു പാതുഭൂതേസു മച്ചുരാജസ്സ സന്തികേ ഠിതോ വിയ ഹോതി, തസ്മാ പലിതാനി മച്ചുദേവസ്സ ദൂതാതി വുച്ചന്തി. ദേവാ വിയ ദൂതാതിപി ദേവദൂതാ. യഥാ ഹി അലങ്കതപടിയത്തായ ദേവതായ ആകാസേ ഠത്വാ ‘‘അസുകദിവസേ മരിസ്സതീ’’തി വുത്തേ തം തഥേവ ഹോതി, ഏവം സിരസ്മിം പലിതേസു പാതുഭൂതേസു ദേവതാബ്യാകരണസദിസമേവ ഹോതി. തസ്മാ പലിതാനി ദേവസദിസാ ദൂതാതി വുച്ചന്തി. വിസുദ്ധിദേവാനം ദൂതാതിപി ദേവദൂതാ. സബ്ബബോധിസത്താ ഹി ജിണ്ണബ്യാധിതമതപബ്ബജിതേ ദിസ്വാവ സംവേഗമാപജ്ജിത്വാ നിക്ഖമ്മ പബ്ബജന്തി. യഥാഹ –

‘‘ജിണ്ണഞ്ച ദിസ്വാ ദുഖിതഞ്ച ബ്യാധിതം,

മതഞ്ച ദിസ്വാ ഗതമായുസങ്ഖയം;

കാസായവത്ഥം പബ്ബജിതഞ്ച ദിസ്വാ,

തസ്മാ അഹം പബ്ബജിതോമ്ഹി രാജാ’’തി.

ഇമിനാ പരിയായേന പലിതാനി വിസുദ്ധിദേവാനം ദൂതത്താ ദേവദൂതാതി വുച്ചന്തി.

കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാതി സതസഹസ്സുട്ഠാനകം ജേട്ഠകഗാമം ദത്വാ. കസ്മാ അദാസി? സംവിഗ്ഗമാനസത്താ. തസ്സ ഹി അഞ്ജലിസ്മിം ഠപിതാനി പലിതാനി ദിസ്വാവ സംവേഗോ ഉപ്പജ്ജതി. അഞ്ഞാനി ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ആയു അത്ഥി, ഏവം സന്തേപി മച്ചുരാജസ്സ സന്തികേ ഠിതം വിയ അത്താനം മഞ്ഞമാനോ സംവിഗ്ഗോ പബ്ബജ്ജം രോചേതി. തേന വുത്തം –

‘‘സിരേ ദിസ്വാന പലിതം, മഘദേവോ ദിസമ്പതി;

സംവേഗം അലഭീ ധീരോ, പബ്ബജ്ജം സമരോചയീ’’തി.

അപരമ്പി വുത്തം –

‘‘ഉത്തമങ്ഗരുഹാ മയ്ഹം, ഇമേ ജാതാ വയോഹരാ;

പാതുഭൂതാ ദേവദൂതാ, പബ്ബജ്ജാസമയോ മമാ’’തി.

പുരിസയുഗേതി വംസസമ്ഭവേ പുരിസേ. കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാതി താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജന്താപി ഹി പഠമം കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ പബ്ബജന്തി, തതോ പട്ഠായ വഡ്ഢിതേ കേസേ ബന്ധിത്വാ ജടാകലാപധരാ ഹുത്വാ വിചരന്തി. ബോധിസത്തോപി താപസപബ്ബജ്ജം പബ്ബജി. പബ്ബജിതോ പന അനേസനം അനനുയുഞ്ജിത്വാ രാജഗേഹതോ ആഹടഭിക്ഖായ യാപേന്തോ ബ്രഹ്മവിഹാരം ഭാവേസി. തസ്മാ സോ മേത്താസഹഗതേനാതിആദി വുത്തം.

കുമാരകീളിതം കീളീതി അങ്കേന അങ്കം പരിഹരിയമാനോ കീളി. മാലാകലാപം വിയ ഹി നം ഉക്ഖിപിത്വാവ വിചരിംസു. രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തോ…പേ… പബ്ബജീതി ഇമസ്സ പബ്ബജിതദിവസേ പഞ്ച മങ്ഗലാനി അഹേസും. മഘദേവരഞ്ഞോ മതകഭത്തം, തസ്സ രഞ്ഞോ പബ്ബജിതമങ്ഗലം, തസ്സ പുത്തസ്സ ഛത്തുസ്സാപനമങ്ഗലം, തസ്സ പുത്തസ്സ ഉപരജ്ജമങ്ഗലം, തസ്സ പുത്തസ്സ നാമകരണമങ്ഗലന്തി ഏകസ്മിംയേവ സമയേ പഞ്ച മങ്ഗലാനി അഹേസും, സകലജമ്ബുദീപതലേ ഉന്നങ്ഗലമഹോസി.

൩൧൧. പുത്തപപുത്തകാതി പുത്താ ച പുത്തപുത്താ ചാതി ഏവം പവത്താ തസ്സ പരമ്പരാ. പച്ഛിമകോ അഹോസീതി പബ്ബജ്ജാപച്ഛിമകോ അഹോസി. ബോധിസത്തോ കിര ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തോ – ‘‘പവത്തതി നു ഖോ തം മയാ മനുസ്സലോകേ നിഹതം കല്യാണവത്ത’’ന്തി ആവജ്ജന്തോ അദ്ദസ – ‘‘ഏത്തകം അദ്ധാനം പവത്തതി, ഇദാനി ന പവത്തിസ്സതീ’’തി. ന ഖോ പനാഹം മയ്ഹം പവേണിയാ ഉച്ഛിജ്ജിതും ദസ്സാമീതി അത്തനോ വംസേ ജാതരഞ്ഞോയേവ അഗ്ഗമഹേസിയാ കുച്ഛിസ്മിം പടിസന്ധിം ഗഹേത്വാ അത്തനോ വംസസ്സ നേമിം ഘടേന്തോ വിയ നിബ്ബത്തോ, തേനേവസ്സ നിമീതി നാമം അഹോസി. ഇതി സോ പബ്ബജിതരാജൂനം സബ്ബപച്ഛിമകോ ഹുത്വാ പബ്ബജിതോതി പബ്ബജ്ജാപച്ഛിമകോ അഹോസി. ഗുണേഹി പന അതിരേകതരോ. തസ്സ ഹി സബ്ബരാജൂഹി അതിരേകതരാ ദ്വേ ഗുണാ അഹേസും. ചതൂസു ദ്വാരേസു സതസഹസ്സം സതസഹസ്സം വിസ്സജ്ജേത്വാ ദേവസികം ദാനം അദാസി, അനുപോസഥികസ്സ ച ദസ്സനം നിവാരേസി. അനുപോസഥികേസു ഹി രാജാനം പസ്സിസ്സാമാതി ഗതേസു ദോവാരികോ പുച്ഛതി ‘‘തുമ്ഹേ ഉപോസഥികാ നോ വാ’’തി. യേ അനുപോസഥികാ ഹോന്തി, തേ നിവാരേതി ‘‘അനുപോസഥികാനം രാജാ ദസ്സനം ന ദേതീ’’തി. ‘‘മയം ജനപദവാസിനോ കാലേ ഭോജനം കുഹിം ലഭിസ്സാമാ’’തിപി തത്ഥ വചനോകാസോ നത്ഥി. ചതൂസു ഹി ദ്വാരേസു രാജങ്ഗണേ ച അനേകാനി ഭത്തചാടിസഹസ്സാനി പടിയത്താനേവ ഹോന്തി. തസ്മാ മഹാജനോ ഇച്ഛിതിച്ഛിതട്ഠാനേ മസ്സും കാരേത്വാ ന്ഹായിത്വാ വത്ഥാനി പരിവത്തേത്വാ യഥാരുചിതം ഭോജനം ഭുഞ്ജിത്വാ ഉപോസഥങ്ഗാനി അധിട്ഠായ രഞ്ഞോ ഗേഹദ്വാരം ഗച്ഛതി. ദോവാരികേന ‘‘ഉപോസഥികാ തുമ്ഹേ’’തി പുച്ഛിതപുച്ഛിതാ ‘‘ആമ ആമാ’’തി വദന്തി. തേന ഹി ആഗച്ഛഥാതി പവേസേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സേതി. ഇതി ഇമേഹി ദ്വീഹി ഗുണേഹി അതിരേകതരോ അഹോസി.

൩൧൨. ദേവാനം താവതിംസാനന്തി താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തദേവാനം. തേ കിര ദേവാ വിദേഹരട്ഠേ മിഥിലനഗരവാസിനോ രഞ്ഞോ ഓവാദേ ഠത്വാ പഞ്ച സീലാനി രക്ഖിത്വാ ഉപോസഥകമ്മം കത്വാ തത്ഥ നിബ്ബത്താ രഞ്ഞോ ഗുണകഥം കഥേന്തി. തേ സന്ധായ വുത്തം ‘‘ദേവാനം താവതിംസാന’’ന്തി.

നിസിന്നോ ഹോതീതി പാസാദവരസ്സ ഉപരിഗതോ ദാനഞ്ച സീലഞ്ച ഉപപരിക്ഖമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി. ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘ദാനം നു ഖോ മഹന്തം ഉദാഹു സീലം, യദി ദാനം മഹന്തം, അജ്ഝോത്ഥരിത്വാ ദാനമേവ ദസ്സാമി. അഥ സീലം, സീലമേവ പൂരിസ്സാമീ’’തി. തസ്സ ‘‘ഇദം മഹന്തം ഇദം മഹന്ത’’ന്തി നിച്ഛിതും അസക്കോന്തസ്സേവ സക്കോ ഗന്ത്വാ പുരതോ പാതുരഹോസി. തേന വുത്തം അഥ ഖോ, ആനന്ദ,…പേ… സമ്മുഖേ പാതുരഹോസീതി. ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘രഞ്ഞോ കങ്ഖാ ഉപ്പന്നാ, തസ്സ കങ്ഖച്ഛേദനത്ഥം പഞ്ഹഞ്ച കഥേസ്സാമി, ഇധാഗമനത്ഥായ പടിഞ്ഞഞ്ച ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി. തസ്മാ ഗന്ത്വാ സമ്മുഖേ പാതുരഹോസി. രാജാ അദിട്ഠപുബ്ബം രൂപം ദിസ്വാ ഭീതോ അഹോസി ലോമഹട്ഠജാതോ. അഥ നം സക്കോ – ‘‘മാ ഭായി, മഹാരാജ, വിസ്സത്ഥോ പഞ്ഹം പുച്ഛ, കങ്ഖം തേ പടിവിനോദേസ്സാമീ’’തി ആഹ.

രാജാ –

‘‘പുച്ഛാമി തം മഹാരാജ, സബ്ബഭൂതാനമിസ്സര;

ദാനം വാ ബ്രഹ്മചരിയം വാ, കതമം സു മഹപ്ഫല’’ന്തി. –

പഞ്ഹം പുച്ഛി. സക്കോ – ‘‘ദാനം നാമ കിം, സീലമേവ ഗുണവിസിട്ഠതായ മഹന്തം. അഹഞ്ഹി പുബ്ബേ, മഹാരാജ, ദസവസ്സസഹസ്സാനി ദസന്നം ജടിലസഹസ്സാനം ദാനം ദത്വാ പേത്തിവിസയതോ ന മുത്തോ, സീലവന്താ പന മയ്ഹം ദാനം ഭുഞ്ജിത്വാ ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്താ’’തി വത്വാ ഇമാ ഗാഥാ അവോച –

‘‘ഹീനേന ബ്രഹ്മചരിയേന, ഖത്തിയേ ഉപപജ്ജതി;

മജ്ഝിമേന ച ദേവത്തം, ഉത്തമേന വിസുജ്ഝതി.

ന ഹേതേ സുലഭാ കായാ, യാചയോഗേന കേനചി;

യേ കായേ ഉപപജ്ജന്തി, അനാഗാരാ തപസ്സിനോ’’തി. (ജാ. ൨.൨൨.൪൨൯-൪൩൦);

ഏവം രഞ്ഞോ കങ്ഖം വിനോദേത്വാ ദേവലോകഗമനായ പടിഞ്ഞാഗഹണത്ഥം ലാഭാ തേ മഹാരാജാതിആദിമാഹ. തത്ഥ അവികമ്പമാനോതി അഭായമാനോ. അധിവാസേസീതി അഹം മഹാജനം കുസലം സമാദപേമി, പുഞ്ഞവന്താനം പന വസനട്ഠാനം ദിസ്വാ ആഗതേന മനുസ്സപഥേ സുഖം കഥേതും ഹോതീതി അധിവാസേസി.

൩൧൩. ഏവം ഭദ്ദന്തവാതി ഏവം ഹോതു ഭദ്ദകം തവ വചനന്തി വത്വാ. യോജേത്വാതി ഏകസ്മിംയേവ യുഗേ സഹസ്സഅസ്സാജാനീയേ യോജേത്വാ. തേസം പന പാടിയേക്കം യോജനകിച്ചം നത്ഥി, മനം ആഗമ്മ യുത്തായേവ ഹോന്തി. സോ പന ദിബ്ബരഥോ ദിയഡ്ഢയോജനസതികോ ഹോതി, നദ്ധിതോ പട്ഠായ രഥസീസം പഞ്ഞാസയോജനാനി, അക്ഖബന്ധോ പണ്ണാസയോജനാനി, അക്ഖബന്ധതോ പട്ഠായ പച്ഛാഭാഗോ പണ്ണാസയോജനാനി, സബ്ബോ സത്തവണ്ണരതനമയോ. ദേവലോകോ നാമ ഉദ്ധം, മനുസ്സലോകോ അധോ, തസ്മാ ഹേട്ഠാമുഖം രഥം പേസേസീതി ന സല്ലക്ഖേതബ്ബം. യഥാ പന പകതിമഗ്ഗം പേസേതി, ഏവമേവ മനുസ്സാനം സായമാസഭത്തേ നിട്ഠിതേ ചന്ദേന സദ്ധിം യുഗനദ്ധം കത്വാ പേസേസി, യമകചന്ദാ ഉട്ഠിതാ വിയ അഹേസും. മഹാജനോ ദിസ്വാ ‘‘യമകചന്ദാ ഉഗ്ഗതാ’’തി ആഹ. ആഗച്ഛന്തേ ആഗച്ഛന്തേ ന യമകചന്ദാ, ഏകം വിമാനം, ന വിമാനം, ഏകോ രഥോതി. രഥോപി ആഗച്ഛന്തോ ആഗച്ഛന്തോ പകതിരഥപ്പമാണോവ, അസ്സാപി പകതിഅസ്സപ്പമാണാവ അഹേസും. ഏവം രഥം ആഹരിത്വാ രഞ്ഞോ പാസാദം പദക്ഖിണം കത്വാ പാചീനസീഹപഞ്ജരട്ഠാനേ രഥം നിവത്തേത്വാ ആഗതമഗ്ഗാഭിമുഖം കത്വാ സീഹപഞ്ജരേ ഠത്വാവ ആരോഹനസജ്ജം ഠപേസി.

അഭിരുഹ മഹാരാജാതി രാജാ – ‘‘ദിബ്ബയാനം മേ ലദ്ധ’’ന്തി ന താവദേവ അഭിരുഹി, നാഗരാനം പന ഓവാദം അദാസി ‘‘പസ്സഥ താതാ, യം മേ സക്കേന ദേവരഞ്ഞാ ദിബ്ബരഥോ പേസിതോ, സോ ച ഖോ ന ജാതിഗോത്തം വാ കുലപ്പദേസം വാ പടിച്ച പേസിതോ, മയ്ഹം പന സീലാചാരഗുണേ പസീദിത്വാ പേസിതോ. സചേ തുമ്ഹേപി സീലം രക്ഖിസ്സഥ, തുമ്ഹാകമ്പി പേസേസ്സതി, ഏവം രക്ഖിതും യുത്തം നാമേതം സീലം. നാഹം ദേവലോകം ഗന്ത്വാ ചിരായിസ്സാമി, അപ്പമത്താ ഹോഥാ’’തി മഹാജനം ഓവദിത്വാ പഞ്ചസു സീലേസു പതിട്ഠാപേത്വാ രഥം അഭിരുഹി. തതോ മാതലി സങ്ഗാഹകോ ‘‘അഹമ്പി മഹാരാജസ്സ മമാനുച്ഛവികം കരിസ്സാമീ’’തി ആകാസമ്ഹി ദ്വേ മഗ്ഗേ ദസ്സേത്വാ അപിച മഹാരാജാതിആദിമാഹ.

തത്ഥ കതമേനാതി, മഹാരാജ, ഇമേസു മഗ്ഗേസു ഏകോ നിരയം ഗച്ഛതി, ഏകോ ദേവലോകം, തേസു തം കതമേന നേമി. യേനാതി യേന മഗ്ഗേന ഗന്ത്വാ യത്ഥ പാപകമ്മന്താ പാപകാനം കമ്മാനം വിപാകം പടിസംവേദിയന്തി, തം ഠാനം സക്കാ ഹോതി പസ്സിതുന്തി അത്ഥോ. ദുതിയപദേപി ഏസേവ നയോ. ജാതകേപി –

‘‘കേന തം നേമി മഗ്ഗേന, രാജസേട്ഠ ദിസമ്പതി;

യേന വാ പാപകമ്മന്താ, പുഞ്ഞകമ്മാ ച യേ നരാ’’തി. (ജാ. ൨.൨൨.൪൫൦) –

ഗാഥായ അയമേവത്ഥോ. തേനേവാഹ –

‘‘നിരയേ താവ പസ്സാമി, ആവാസേ പാപകമ്മിനം;

ഠാനാനി ലുദ്ദകമ്മാനം, ദുസ്സീലാനഞ്ച യാ ഗതീ’’തി. (ജാ. ൨.൨൨.൪൫൧);

ഉഭയേനേവ മം മാതലി നേഹീതി മാതലി ദ്വീഹി മഗ്ഗേഹി മം നേഹി, അഹം നിരയം പസ്സിതുകാമോ ദേവലോകമ്പീതി. പഠമം കതമേന നേമീതി. പഠമം നിരയമഗ്ഗേന നേഹീതി. തതോ മാതലി അത്തനോ ആനുഭാവേന രാജാനം പഞ്ചദസ മഹാനിരയേ ദസ്സേസി. വിത്ഥാരകഥാ പനേത്ഥ –

‘‘ദസ്സേസി മാതലി രഞ്ഞോ, ദുഗ്ഗം വേതരണിം നദിം;

കുഥിതം ഖാരസംയുത്തം, തത്തം അഗ്ഗിസിഖൂപമ’’ന്തി. (ജാ. ൨.൨൨.൪൫൨) –

ജാതകേ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബാ. നിരയം ദസ്സേത്വാ രഥം നിവത്തേത്വാ ദേവലോകാഭിമുഖം ഗന്ത്വാ ബീരണീദേവധീതായ സോണദിന്നദേവപുത്തസ്സ ഗണദേവപുത്താനഞ്ച വിമാനാനി ദസ്സേന്തോ ദേവലോകം നേസി. തത്രാപി വിത്ഥാരകഥാ –

‘‘യദി തേ സുതാ ബീരണീ ജീവലോകേ,

ആമായദാസീ അഹു ബ്രാഹ്മണസ്സ;

സാ പത്തകാലേ അതിഥിം വിദിത്വാ,

മാതാവ പുത്തം സകിമാഭിനന്ദീ;

സംയമാ സംവിഭാഗാ ച,

സാ വിമാനസ്മി മോദതീ’’തി. (ജാ. ൨.൨൨.൫൦൭) –

ജാതകേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ.

ഏവം ഗച്ഛതോ പന തസ്സ രഥനേമി വട്ടിയാ ചിത്തകൂടദ്വാരകോട്ഠകസ്സ ഉമ്മാരേ പഹതമത്തേവ ദേവനഗരേ കോലാഹലം അഹോസി. സക്കം ദേവരാജാനം ഏകകംയേവ ഓഹായ ദേവസങ്ഘോ മഹാസത്തം പച്ചുഗ്ഗമനമകാസി, തം ദേവതാനം ആദരം ദിസ്വാ സക്കോ ചിത്തം സന്ധാരേതും അസക്കോന്തോ – ‘‘അഭിരമ, മഹാരാജ, ദേവേസു ദേവാനുഭാവേനാ’’തി ആഹ. ഏവം കിരസ്സ അഹോസി – ‘‘അയം രാജാ അജ്ജ ആഗന്ത്വാ ഏകദിവസേനേവ ദേവഗണം അത്തനോ അഭിമുഖമകാസി. സചേ ഏകം ദ്വേ ദിവസേ വസിസ്സതി, ന മം ദേവാ ഓലോകേസ്സന്തീ’’തി. സോ ഉസൂയമാനോ, ‘‘മഹാരാജ, തുയ്ഹം ഇമസ്മിം ദേവലോകേ വസിതും പുഞ്ഞം നത്ഥി, അഞ്ഞേസം പുഞ്ഞേന വസാഹീ’’തി ഇമിനാ അധിപ്പായേന ഏവമാഹ. ബോധിസത്തോ – ‘‘നാസക്ഖി ജരസക്കോ മനം സന്ധാരേതും, പരം നിസ്സായ ലദ്ധം ഖോ പന യാചിത്വാ ലദ്ധഭണ്ഡകം വിയ ഹോതീ’’തി പടിക്ഖിപന്തോ അലം മാരിസാതിആദിമാഹ. ജാതകേപി വുത്തം –

‘‘യഥാ യാചിതകം യാനം, യഥാ യാചിതകം ധനം;

ഏവംസമ്പദമേവേ തം, യം പരതോ ദാനപച്ചയാ;

ന ചാഹമേതമിച്ഛാമി, യം പരതോ ദാനപച്ചയാ’’തി. (ജാ. ൨.൨൨.൫൮൫-൫൮൬) –

സബ്ബം വത്തബ്ബം. ബോധിസത്തോ പന മനുസ്സത്തഭാവേന കതിവാരേ ദേവലോകം ഗതോതി. ചത്താരോ – മന്ധാതുരാജകാലേ സാധിനരാജകാലേ ഗുത്തിലവീണാവാദകകാലേ നിമിമഹാരാജകാലേതി. സോ മന്ധാതുകാലേ ദേവലോകേ അസങ്ഖ്യേയ്യം കാലം വസി, തസ്മിഞ്ഹി വസമാനേയേവ ഛത്തിംസ സക്കാ ചവിംസു. സാധിനരാജകാലേ സത്താഹം വസി, മനുസ്സഗണനായ സത്ത വസ്സസതാനി ഹോന്തി. ഗുത്തിലവീണാവാദകകാലേ ച നിമിരാജകാലേ ച മുഹുത്തമത്തം വസി, മനുസ്സഗണനായ സത്ത ദിവസാനി ഹോന്തി.

൩൧൪. തത്ഥേവ മിഥിലം പടിനേസീതി പടിനേത്വാ പകതിസിരിഗബ്ഭേയേവ പതിട്ഠാപേസി.

൩൧൫. കളാരജനകോതി തസ്സ നാമം. കളാരദന്തതായ പന കളാരജനകോതി വുത്തോ. ന സോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജീതി ഏത്തകമത്തമേവ ന അകാസി, സേസം സബ്ബം പാകതികമേവ അഹോസി.

൩൧൬. സമുച്ഛേദോ ഹോതീതി ഏത്ഥ കല്യാണവത്തം കോ സമുച്ഛിന്ദതി, കേന സമുച്ഛിന്നം, കോ പവത്തേതി, കേന പവത്തിതം നാമ ഹോതീതി അയം വിഭാഗോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ സീലവാ ഭിക്ഖു ‘‘ന സക്കാ മയാ അരഹത്തം ലദ്ധു’’ന്തി വീരിയം അകരോന്തോ സമുച്ഛിന്ദതി. ദുസ്സീലേന സമുച്ഛിന്നം നാമ ഹോതി. സത്ത സേഖാ പവത്തേന്തി. ഖീണാസവേന പവത്തിതം നാമ ഹോതി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

മഘദേവസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.