൧൦. മാരതജ്ജനീയസുത്തവണ്ണനാ

൫൦൬. ഏവം മേ സുതന്തി മാരതജ്ജനീയസുത്തം. തത്ഥ കോട്ഠമനുപവിട്ഠോതി കുച്ഛിം പവിസിത്വാ അന്താനം അന്തോ അനുപവിട്ഠോ, പക്കാസയട്ഠാനേ നിസിന്നോ. ഗരുഗരോ വിയാതി ഗരുകഗരുകോ വിയ ഥദ്ധോ പാസാണപുഞ്ജസദിസോ. മാസാചിതം മഞ്ഞേതി മാസഭത്തം ഭുത്തസ്സ കുച്ഛി വിയ മാസപൂരിതപസിബ്ബകോ വിയ തിന്തമാസോ വിയ ചാതി അത്ഥോ. വിഹാരം പവിസിത്വാതി സചേ ആഹാരദോസേന ഏസ ഗരുഭാവോ, അബ്ഭോകാസേ ചങ്കമിതും ന സപ്പായന്തി ചങ്കമാ ഓരോഹിത്വാ പണ്ണസാലം പവിസിത്വാ പകതിപഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. പച്ചത്തം യോനിസോ മനസാകാസീതി, ‘‘കിം നു ഖോ ഏത’’ന്തി ആവജ്ജമാനോ അത്തനോയേവ ഉപായേന മനസി അകാസി. സചേ പന ഥേരോ അത്തനോ സീലം ആവജ്ജേത്വാ, ‘‘യം ഹിയ്യോ വാ പരേ വാ പരസുവേ വാ പരിഭുത്തം അവിപക്കമത്ഥി, അഞ്ഞോ വാ കോചി വിസഭാഗദോസോ, സബ്ബം ജീരതു ഫാസുകം ഹോതൂ’’തി ഹത്ഥേന കുച്ഛിം പരാമസിസ്സ, മാരോ പാപിമാ വിലീയിത്വാ അഗമിസ്സ. ഥേരോ പന തഥാ അകത്വാ യോനിസോ മനസി അകാസി. മാ തഥാഗതം വിഹേസേസീതി യഥാ ഹി പുത്തേസു വിഹേസിതേസു മാതാപിതരോ വിഹേസിതാവ ഹോന്തി, സദ്ധിവിഹാരികഅന്തേവാസികേസു വിഹേസിതേസു ആചരിയുപജ്ഝായാ വിഹേസിതാവ, ജനപദേ വിഹേസിതേ രാജാ വിഹേസിതോവ ഹോതി, ഏവം തഥാഗതസാവകേ വിഹേസിതേ തഥാഗതോ വിഹേസിതോവ ഹോതി. തേനാഹ – ‘‘മാ തഥാഗതം വിഹേസേസീ’’തി.

പച്ചഗ്ഗളേ അട്ഠാസീതി പതിഅഗ്ഗളേവ അട്ഠാസി. അഗ്ഗളം വുച്ചതി കവാടം, മുഖേന ഉഗ്ഗന്ത്വാ പണ്ണസാലതോ നിക്ഖമിത്വാ ബഹിപണ്ണസാലായ കവാടം നിസ്സായ അട്ഠാസീതി അത്ഥോ.

൫൦൭. ഭൂതപുബ്ബാഹം പാപിമാതി കസ്മാ ഇദം ദേസനം ആരഭി? ഥേരോ കിര ചിന്തേസി – ‘‘ആകാസട്ഠകദേവതാനം താവ മനുസ്സഗന്ധോ യോജനസതേ ഠിതാനം ആബാധം കരോതി. വുത്തഞ്ഹേതം – ‘യോജനസതം ഖോ രാജഞ്ഞ മനുസ്സഗന്ധോ ദേവേ ഉബ്ബാധതീ’തി (ദീ. നി. ൨.൪൧൫). അയം പന മാരോ നാഗരികോ പരിചോക്ഖോ മഹേസക്ഖോ ആനുഭാവസമ്പന്നോ ദേവരാജാ സമാനോ മമ കുച്ഛിയം പവിസിത്വാ അന്താനം അന്തോ പക്കാസയോകാസേ നിസിന്നോ അതിവിയ പദുട്ഠോ ഭവിസ്സതി. ഏവരൂപം നാമ ജേഗുച്ഛം പടികൂലം ഓകാസം പവിസിത്വാ നിസീദിതും സക്കോന്തസ്സ കിമഞ്ഞം അകരണീയം ഭവിസ്സതി, കിം അഞ്ഞം ലജ്ജിസ്സതി, ത്വം മമ ഞാതികോതി പന വുത്തേ മുദുഭാവം അനാപജ്ജമാനോ നാമ നത്ഥി, ഹന്ദസ്സ ഞാതികോടിം പടിവിജ്ഝിത്വാ മുദുകേനേവ നം ഉപായേന വിസ്സജ്ജേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ ഇമം ദേസനമാരഭി.

സോ മേ ത്വം ഭാഗിനേയ്യോ ഹോസീതി സോ ത്വം തസ്മിം കാലേ മയ്ഹം ഭാഗിനേയ്യോ ഹോസി. ഇദം പവേണിവസേന വുത്തം. ദേവലോകസ്മിം പന മാരസ്സ പിതു വംസോ പിതാമഹസ്സ വംസോ രജ്ജം കരോന്തോ നാമ നത്ഥി, പുഞ്ഞവസേന ദേവലോകേ ദേവരാജാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ, യാവതായുകം ഠത്വാ ചവതി. അഞ്ഞോ ഏകോ അത്തനാ കതേന കമ്മേന തസ്മിം ഠാനേ അധിപതി ഹുത്വാ നിബ്ബത്തതി. ഇതി അയം മാരോപി തദാ തതോ ചവിത്വാ പുന കുസലം കത്വാ ഇമസ്മിം കാലേ തസ്മിം അധിപതിട്ഠാനേ നിബ്ബത്തോതി വേദിതബ്ബോ.

വിധുരോതി വിഗതധുരോ, അഞ്ഞേഹി സദ്ധിം അസദിസോതി അത്ഥോ. അപ്പകസിരേനാതി അപ്പദുക്ഖേന. പസുപാലകാതി അജേളകപാലകാ. പഥാവിനോതി മഗ്ഗപടിപന്നാ. കായേ ഉപചിനിത്വാതി സമന്തതോ ചിതകം ബന്ധിത്വാ. അഗ്ഗിം ദത്വാ പക്കമിംസൂതി ഏത്തകേന സരീരം പരിയാദാനം ഗമിസ്സതീതി ചിതകസ്സ പമാണം സല്ലക്ഖേത്വാ ചതൂസു ദിസാസു അഗ്ഗിം ദത്വാ പക്കമിംസു. ചിതകോ പദീപസിഖാ വിയ പജ്ജലി, ഥേരസ്സ ഉദകലേണം പവിസിത്വാ നിസിന്നകാലോ വിയ അഹോസി. ചീവരാനി പപ്ഫോടേത്വാതി സമാപത്തിതോ വുട്ഠായ വിഗതധൂമേ കിംസുകവണ്ണേ അങ്ഗാരേ മദ്ദമാനോ ചീവരാനി വിധുനിത്വാ. സരീരേ പനസ്സ ഉസുമമത്തമ്പി നാഹോസി, ചീവരേസു അംസുമത്തമ്പി നജ്ഝായി, സമാപത്തിഫലം നാമേതം.

൫൦൮. അക്കോസഥാതി ദസഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി അക്കോസഥ. പരിഭാസഥാതി വാചായ പരിഭാസഥ. രോസേഥാതി ഘട്ടേഥ. വിഹേസേഥാതി ദുക്ഖാപേഥ. സബ്ബമേതം വാചായ ഘട്ടനസ്സേവ അധിവചനം. യഥാ തം ദൂസീ മാരോതി യഥാ ഏതേസം ദൂസീ മാരോ. ലഭേഥ ഓതാരന്തി ലഭേഥ ഛിദ്ദം, കിലേസുപ്പത്തിയാ ആരമ്മണം പച്ചയം ലഭേയ്യാതി അത്ഥോ. മുണ്ഡകാതിആദീസു മുണ്ഡേ മുണ്ഡാതി സമണേ ച സമണാതി വത്തും വട്ടേയ്യ, ഇമേ പന ഹീളേന്താ മുണ്ഡകാ സമണകാതി ആഹംസു. ഇബ്ഭാതി ഗഹപതികാ. കിണ്ഹാതി കണ്ഹാ, കാളകാതി അത്ഥോ. ബന്ധുപാദാപച്ചാതി ഏത്ഥ ബന്ധൂതി ബ്രഹ്മാ അധിപ്പേതോ. തഞ്ഹി ബ്രാഹ്മണാ പിതാമഹോതി വോഹരന്തി. പാദാനം അപച്ചാ പാദാപച്ചാ, ബ്രഹ്മുനോ പിട്ഠിപാദതോ ജാതാതി അധിപ്പായോ. തേസം കിര അയം ലദ്ധി – ‘‘ബ്രാഹ്മണാ ബ്രഹ്മുനോ മുഖതോ നിക്ഖന്താ, ഖത്തിയാ ഉരതോ, വേസ്സാ നാഭിതോ, സുദ്ദാ ജാണുതോ, സമണാ പിട്ഠിപാദതോ’’തി.

ഝായിനോസ്മാ ഝായിനോസ്മാതി ഝായിനോ മയം ഝായിനോ മയന്തി. മധുരകജാതാതി ആലസിയജാതാ. ഝായന്തീതി ചിന്തയന്തി. പജ്ഝായന്തീതിആദീനി ഉപസഗ്ഗവസേന വഡ്ഢിതാനി. മൂസികം മഗ്ഗയമാനോതി സായം ഗോചരത്ഥായ സുസിരരുക്ഖതോ നിക്ഖന്തം രുക്ഖസാഖായ മൂസികം പരിയേസന്തോ. സോ കിര ഉപസന്തൂപസന്തോ വിയ നിച്ചലോവ തിട്ഠതി, സമ്പത്തകാലേ മൂസികം സഹസാ ഗണ്ഹാതി. കോത്ഥൂതി സിങ്ഗാലോ, സോണോതിപി വദന്തി. സന്ധിസമലസങ്കടിരേതി സന്ധിമ്ഹി ച സമലേ ച സങ്കടിരേ ച. തത്ഥ സന്ധി നാമ ഘരസന്ധി. സമലോ നാമ ഗൂഥനിദ്ധമനപനാളി. സങ്കടിരം നാമ സങ്കാരട്ഠാനം. വഹച്ഛിന്നോതി കന്താരതോ നിക്ഖന്തോ ഛിന്നവഹോ. സന്ധിസമലസങ്കടിരേതി സന്ധിമ്ഹി വാ സമലേ വാ സങ്കടിരേ വാ. സോപി ഹി ബദ്ധഗത്തോ വിയ നിച്ചലോ ഝായതി.

നിരയം ഉപപജ്ജന്തീതി സചേ മാരോ മനുസ്സാനം സരീരേ അധിമുച്ചിത്വാ ഏവം കരേയ്യ, മനുസ്സാനം അകുസലം ന ഭവേയ്യ, മാരസ്സേവ ഭവേയ്യ. സരീരേ പന അനധിമുച്ചിത്വാ വിസഭാഗവത്ഥും വിപ്പടിസാരാരമ്മണം ദസ്സേതി, തദാ കിര സോ ഭിക്ഖൂ ഖിപ്പം ഗഹേത്വാ മച്ഛേ അജ്ഝോത്ഥരന്തേ വിയ, ജാലം ഗഹേത്വാ മച്ഛേ ഗണ്ഹന്തേ വിയ, ലേപയട്ഠിം ഓഡ്ഡേത്വാ സകുണേ ബന്ധന്തേ വിയ, സുനഖേഹി സദ്ധിം അരഞ്ഞേ മിഗവം ചരന്തേ വിയ, മാതുഗാമേ ഗഹേത്വാ ആപാനഭൂമിയം നിസിന്നേ വിയ, നച്ചന്തേ വിയ, ഗായന്തേ വിയ, ഭിക്ഖുനീനം രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു വിസഭാഗമനുസ്സേ നിസിന്നേ വിയ, ഠിതേ വിയ ച കത്വാ ദസ്സേസി. മനുസ്സാ അരഞ്ഞഗതാപി വനഗതാപി വിഹാരഗതാപി വിപ്പടിസാരാരമ്മണം പസ്സിത്വാ ആഗന്ത്വാ അഞ്ഞേസം കഥേന്തി – ‘‘സമണാ ഏവരൂപം അസ്സമണകം അനനുച്ഛവികം കരോന്തി, ഏതേസം ദിന്നേ കുതോ കുസലം, മാ ഏതേസം കിഞ്ചി അദത്ഥാ’’തി. ഏവം തേ മനുസ്സാ ദിട്ഠദിട്ഠട്ഠാനേ സീലവന്തേ അക്കോസന്താ അപുഞ്ഞം പസവിത്വാ അപായപൂരകാ അഹേസും. തേന വുത്തം ‘‘നിരയം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി.

൫൦൯. അന്വാവിട്ഠാതി ആവട്ടിതാ. ഫരിത്വാ വിഹരിംസൂതി ന കേവലം ഫരിത്വാ വിഹരിംസു. കകുസന്ധസ്സ പന ഭഗവതോ ഓവാദേ ഠത്വാ ഇമേ ചത്താരോ ബ്രഹ്മവിഹാരേ നിബ്ബത്തേത്വാ ഝാനപദട്ഠാനം വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തേ പതിട്ഠഹിംസു.

൫൧൦. ആഗതിം വാ ഗതിം വാതി പടിസന്ധിവസേന ആഗമനട്ഠാനം വാ, ചുതിവസേന ഗമനട്ഠാനം വാ ന ജാനാമി. സിയാ ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥത്തന്തി സോമനസ്സവസേന അഞ്ഞഥത്തം ഭവേയ്യ. സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീതി ഇധാപി പുരിമനയേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. യഥാ ഹി പുബ്ബേ വിപ്പടിസാരകരം ആരമ്മണം ദസ്സേതി, ഏവമിധാപി പസാദകരം. സോ കിര തദാ മനുസ്സാനം ദസ്സനട്ഠാനേ ഭിക്ഖൂ ആകാസേ ഗച്ഛന്തേ വിയ, ഠിതേ വിയ പല്ലങ്കേന നിസിന്നേ വിയ, ആകാസേ സൂചികമ്മം കരോന്തേ വിയ, പോത്ഥകം വാചേന്തേ വിയ, ആകാസേ ചീവരം പസാരേത്വാ കായം ഉതും ഗണ്ഹാപേന്തേ വിയ, നവപബ്ബജിതേ ആകാസേന ചരന്തേ വിയ, തരുണസാമണേരേ ആകാസേ ഠത്വാ പുപ്ഫാനി ഓചിനന്തേ വിയ കത്വാ ദസ്സേസി. മനുസ്സാ അരഞ്ഞഗതാപി വനഗതാപി വിഹാരഗതാപി പബ്ബജിതാനം തം പടിപത്തിം ദിസ്വാ ആഗന്ത്വാ അഞ്ഞേസം കഥേന്തി – ‘‘ഭിക്ഖൂസു അന്തമസോ സാമണേരാപി ഏവംമഹിദ്ധികോ മഹാനുഭാവാ, ഏതേസം ദിന്നം മഹപ്ഫലം നാമ ഹോതി, ഏതേസം ദേഥ സക്കരോഥാ’’തി. തതോ മനുസ്സാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം ചതൂഹി പച്ചയേഹി സക്കരോന്താ ബഹും പുഞ്ഞം കത്വാ സഗ്ഗപഥപൂരകാ അഹേസും. തേന വുത്തം ‘‘സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജന്തീ’’തി.

൫൧൧. ഏഥ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അസുഭാനുപസ്സിനോ കായേ വിഹരഥാതി ഭഗവാ സകലജമ്ബുദീപം ആഹിണ്ഡന്തോ അന്തമസോ ദ്വിന്നമ്പി തിണ്ണമ്പി ഭിക്ഖൂനം വസനട്ഠാനം ഗന്ത്വാ –

‘‘അസുഭസഞ്ഞാപരിചിതേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതോ മേഥുനധമ്മസമാപത്തിയാ ചിത്തം പതിലീയതി പതികുടതി പതിവത്തതി ന സമ്പസാരിയതി, ഉപേക്ഖാ വാ പാടികുല്യതാ വാ സണ്ഠാതി.

ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞാപരിചിതേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതോ രസതണ്ഹായ ചിത്തം പതിലീയതി പതികുടതി പതിവത്തതി ന സമ്പസാരിയതി, ഉപേക്ഖാ വാ പാടികുല്യതാ വാ സണ്ഠാതി.

സബ്ബലോകേ അനഭിരതിസഞ്ഞാപരിചിതേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതോ ലോകചിത്രേസു ചിത്തം പതിലീയതി പതികുടതി പതിവത്തതി ന സമ്പസാരിയതി, ഉപേക്ഖാ വാ പാടികുല്യതാ വാ സണ്ഠാതി.

അനിച്ചസഞ്ഞാപരിചിതേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ചേതസാ ബഹുലം വിഹരതോ ലാഭസക്കാരസിലോകേ ചിത്തം പതിലീയതി പതികുടതി പതിവത്തതി ന സമ്പസാരിയതി, ഉപേക്ഖാ വാ പാടികുല്യതാ വാ സണ്ഠാതീ’’തി (അ. നി. ൭.൪൯) ഏവം ആനിസംസം ദസ്സേത്വാ –

ഏഥ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അസുഭാനുപസ്സീ കായേ വിഹരഥ, ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞിനോ സബ്ബലോകേ അനഭിരതിസഞ്ഞിനോ സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സിനോതി. ഇമാനി ചത്താരി കമ്മട്ഠാനാനി കഥേസി. തേപി ഭിക്ഖൂ ഇമേസു ചതൂസു കമ്മട്ഠാനേസു കമ്മം കരോന്താ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ സബ്ബാസവേ ഖേപേത്വാ അരഹത്തേ പതിട്ഠഹിംസു, ഇമാനിപി ചത്താരി കമ്മട്ഠാനാനി രാഗസന്താനി ദോസമോഹസന്താനി രാഗപടിഘാതാനി ദോസമോഹപടിഘാതാനി ചാതി.

൫൧൨. സക്ഖരം ഗഹേത്വാതി അന്തോമുട്ഠിയം തിട്ഠനപമാണം പാസാണം ഗഹേത്വാ. അയഞ്ഹി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേഹി ഭിക്ഖൂ അക്കോസാപേത്വാപി, ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാനം വസേന ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ലാഭസക്കാരം ഉപ്പാദാപേത്വാപി, ഓതാരം അലഭന്തോ ഇദാനി സഹത്ഥാ ഉപക്കമിതുകാമോ അഞ്ഞതരസ്സ കുമാരസ്സ സരീരേ അധിമുച്ചിത്വാ ഏവരൂപം പാസാണം അഗ്ഗഹേസി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘സക്ഖരം ഗഹേത്വാ’’തി.

സീസം വോ ഭിന്ദീതി സീസം ഭിന്ദി, മഹാചമ്മം ഛിജ്ജിത്വാ മംസം ദ്വേധാ അഹോസി. സക്ഖരാ പനസ്സ സീസകടാഹം അഭിന്ദിത്വാ അട്ഠിം ആഹച്ചേവ നിവത്താ. നാഗാപലോകിതം അപലോകേസീതി പഹാരസദ്ദം സുത്വാ യഥാ നാമ ഹത്ഥിനാഗോ ഇതോ വാ ഏത്തോ വാ അപലോകേതുകാമോ ഗീവം അപരിവത്തേത്വാ സകലസരീരേനേവ നിവത്തിത്വാ അപലോകേതി. ഏവം സകലസരീരേനേവ നിവത്തിത്വാ അപലോകേസി. യഥാ ഹി മഹാജനസ്സ അട്ഠീനി കോടിയാ കോടിം ആഹച്ച ഠിതാനി, പച്ചേകബുദ്ധാനം അങ്കുസലഗ്ഗാനി, ന ഏവം ബുദ്ധാനം. ബുദ്ധാനം പന സങ്ഖലികാനി വിയ ഏകാബദ്ധാനി ഹുത്വാ ഠിതാനി, തസ്മാ പച്ഛതോ അപലോകനകാലേ ന സക്കാ ഹോതി ഗീവം പരിവത്തേതും. യഥാ പന ഹത്ഥിനാഗോ പച്ഛാഭാഗം അപലോകേതുകാമോ സകലസരീരേനേവ പരിവത്തതി, ഏവം പരിവത്തിതബ്ബം ഹോതി. തസ്മാ ഭഗവാ യന്തേന പരിവത്തിതാ സുവണ്ണപടിമാ വിയ സകലസരീരേനേവ നിവത്തിത്വാ അപലോകേസി, അപലോകേത്വാ ഠിതോ പന, ‘‘ന വായം ദൂസീ മാരോ മത്തമഞ്ഞാസീ’’തി ആഹ. തസ്സത്ഥോ, അയം ദൂസീ മാരോ പാപം കരോന്തോ നേവ പമാണം അഞ്ഞാസി, പമാണാതിക്കന്തമകാസീതി.

സഹാപലോകനായാതി കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ അപലോകനേനേവ സഹ തങ്ഖണഞ്ഞേവ. തമ്ഹാ ച ഠാനാ ചവീതി തമ്ഹാ ച ദേവട്ഠാനാ ചുതോ, മഹാനിരയം ഉപപന്നോതി അത്ഥോ. ചവമാനോ ഹി ന യത്ഥ കത്ഥചി ഠിതോ ചവതി, തസ്മാ വസവത്തിദേവലോകം ആഗന്ത്വാ ചുതോ, ‘‘സഹാപലോകനായാ’’തി ച വചനതോ ന ഭഗവതോ അപലോകിതത്താ ചുതോതി വേദിതബ്ബോ, ചുതികാലദസ്സനമത്തമേവ ഹേതം. ഉളാരേ പന മഹാസാവകേ വിരദ്ധത്താ കുദാരിയാ പഹടം വിയസ്സ ആയു തത്ഥേവ ഛിജ്ജിത്വാ ഗതന്തി വേദിതബ്ബം. തയോ നാമധേയ്യാ ഹോന്തീതി തീണി നാമാനി ഹോന്തി. ഛഫസ്സായതനികോതി ഛസു ഫസ്സായതനേസു പാടിയേക്കായ വേദനായ പച്ചയോ.

സങ്കുസമാഹതോതി അയസൂലേഹി സമാഹതോ. പച്ചത്തവേദനിയോതി സയമേവ വേദനാജനകോ. സങ്കുനാ സങ്കു ഹദയേ സമാഗച്ഛേയ്യാതി അയസൂലേന സദ്ധിം അയസൂലം ഹദയമജ്ഝേ സമാഗച്ഛേയ്യ. തസ്മിം കിര നിരയേ ഉപപന്നാനം തിഗാവുതോ അത്തഭാവോ ഹോതി, ഥേരസ്സാപി താദിസോ അഹോസി. അഥസ്സ ഹി നിരയപാലാ താലക്ഖന്ധപമാണാനി അയസൂലാനി ആദിത്താനി സമ്പജ്ജലിതാനി സജോതിഭൂതാനി സയമേവ ഗഹേത്വാ പുനപ്പുനം നിവത്തമാനാ, – ‘‘ഇമിനാ തേ ഠാനേന ചിന്തേത്വാ പാപം കത’’ന്തി പൂവദോണിയം പൂവം കോട്ടേന്തോ വിയ ഹദയമജ്ഝം കോട്ടേത്വാ, പണ്ണാസ ജനാ പാദാഭിമുഖാ പണ്ണാസ ജനാ സീസാഭിമുഖാ കോട്ടേത്വാ ഗച്ഛന്തി, ഏവം ഗച്ഛന്താ പഞ്ചഹി വസ്സസതേഹി ഉഭോ അന്തേ പത്വാ പുന നിവത്തമാനാ പഞ്ചഹി വസ്സസതേഹി ഹദയമജ്ഝം ആഗച്ഛന്തി. തം സന്ധായ ഏവം വുത്തം.

വുട്ഠാനിമന്തി വിപാകവുട്ഠാനവേദനം. സാ കിര മഹാനിരയേ വേദനാതോ ദുക്ഖതരാ ഹോതി, യഥാ ഹി സിനേഹപാനസത്താഹതോ പരിഹാരസത്താഹം ദുക്ഖതരം, ഏവം മഹാനിരയദുക്ഖതോ ഉസ്സദേ വിപാകവുട്ഠാനവേദനാ ദുക്ഖതരാതി വദന്തി. സേയ്യഥാപി മച്ഛസ്സാതി പുരിസസീസഞ്ഹി വട്ടം ഹോതി, സൂലേന പഹരന്തസ്സ പഹാരോ ഠാനം ന ലഭതി പരിഗലതി, മച്ഛസീസം ആയതം പുഥുലം, പഹാരോ ഠാനം ലഭതി, അവിരജ്ഝിത്വാ കമ്മകാരണാ സുകരാ ഹോതി, തസ്മാ ഏവരൂപം സീസം ഹോതി.

൫൧൩. വിധുരം സാവകമാസജ്ജാതി വിധുരം സാവകം ഘട്ടയിത്വാ. പച്ചത്തവേദനാതി സയമേവ പാടിയേക്കവേദനാജനകാ. ഈദിസോ നിരയോ ആസീതി ഇമസ്മിം ഠാനേ നിരയോ ദേവദൂതസുത്തേന ദീപേതബ്ബോ. കണ്ഹ-ദുക്ഖം നിഗച്ഛസീതി കാളക-മാര, ദുക്ഖം വിന്ദിസ്സസി. മജ്ഝേ സരസ്സാതി മഹാസമുദ്ദസ്സ മജ്ഝേ ഉദകം വത്ഥും കത്വാ നിബ്ബത്തവിമാനാനി കപ്പട്ഠിതികാനി ഹോന്തി, തേസം വേളുരിയസ്സ വിയ വണ്ണോ ഹോതി, പബ്ബതമത്ഥകേ ജലിതനളഗ്ഗിക്ഖന്ധോ വിയ ച നേസം അച്ചിയോ ജോതന്തി, പഭസ്സരാ പഭാസമ്പന്നാ ഹോന്തി, തേസു വിമാനേസു നീലഭേദാദിവസേന നാനത്തവണ്ണാ അച്ഛരാ നച്ചന്തി. യോ ഏതമഭിജാനാതീതി യോ ഏതം വിമാനവത്ഥും ജാനാതീതി അത്ഥോ. ഏവമേത്ഥ വിമാനപേതവത്ഥുകേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. പാദങ്ഗുട്ഠേന കമ്പയീതി ഇദം പാസാദകമ്പനസുത്തേന ദീപേതബ്ബം. യോ വേജയന്തം പാസാദന്തി ഇദം ചൂളതണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിസുത്തേന ദീപേതബ്ബം. സക്കം സോ പരിപുച്ഛതീതി ഇദമ്പി തേനേവ ദീപേതബ്ബം. സുധമ്മായാഭിതോ സഭന്തി സുധമ്മസഭായ സമീപേ, അയം പന ബ്രഹ്മലോകേ സുധമ്മസഭാവ, ന താവതിംസഭവനേ. സുധമ്മസഭാവിരഹിതോ ഹി ദേവലോകോ നാമ നത്ഥി.

ബ്രഹ്മലോകേ പഭസ്സരന്തി ബ്രഹ്മലോകേ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനമഹാകസ്സപാദീഹി സാവകേഹി സദ്ധിം തസ്സ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ നിസിന്നസ്സ ഭഗവതോ ഓഭാസം. ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ ഭഗവാ ബ്രഹ്മലോകേ സുധമ്മായ ദേവസഭായ സന്നിപതിത്വാ, – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ കോചി സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഏവംമഹിദ്ധികോ. യോ ഇധ ആഗന്തും സക്കുണേയ്യാ’’തി ചിന്തേന്തസ്സേവ ബ്രഹ്മഗണസ്സ ചിത്തമഞ്ഞായ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ബ്രഹ്മഗണസ്സ മത്ഥകേ നിസിന്നോ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനാദീനം ആഗമനം ചിന്തേസി. തേപി ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ തേജോധാതും സമാപജ്ജിത്വാ പച്ചേകം ദിസാസു നിസീദിംസു, സകലബ്രഹ്മലോകോ ഏകോഭാസോ അഹോസി. സത്ഥാ ചതുസച്ചപ്പകാസനം ധമ്മം ദേസേസി, ദേസനാപരിയോസാനേ അനേകാനി ബ്രഹ്മസഹസ്സാനി മഗ്ഗഫലേസു പതിട്ഠഹിംസു. തം സന്ധായിമാ ഗാഥാ വുത്താ, സോ പനായമത്ഥോ അഞ്ഞതരബ്രഹ്മസുത്തേന ദീപേതബ്ബോ.

വിമോക്ഖേന അഫസ്സയീതി ഝാനവിമോക്ഖേന ഫുസി. വനന്തി ജമ്ബുദീപം. പുബ്ബവിദേഹാനന്തി പുബ്ബവിദേഹാനഞ്ച ദീപം. യേ ച ഭൂമിസയാ നരാതി ഭൂമിസയാ നരാ നാമ അപരഗോയാനകാ ച ഉത്തരകുരുകാ ച. തേപി സബ്ബേ ഫുസീതി വുത്തം ഹോതി. അയം പന അത്ഥോ നന്ദോപനന്ദദമനേന ദീപേതബ്ബോ. വത്ഥു വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ ഇദ്ധികഥായ വിത്ഥാരിതം. അപുഞ്ഞം പസവീതി അപുഞ്ഞം പടിലഭി. ആസം മാ അകാസി ഭിക്ഖൂസൂതി ഭിക്ഖൂ വിഹേസേമീതി ഏതം ആസം മാ അകാസി. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവാതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

മാരതജ്ജനീയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഞ്ചമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.