൪. ചൂളഗോപാലകസുത്തവണ്ണനാ

൩൫൦. ഏവം മേ സുതന്തി ചൂളഗോപാലകസുത്തം. തത്ഥ ഉക്കചേലായന്തി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തസ്മിം കിര മാപിയമാനേ രത്തിം ഗങ്ഗാസോതതോ മച്ഛോ ഥലം പത്തോ. മനുസ്സാ ചേലാനി തേലപാതിയം തേമേത്വാ ഉക്കാ കത്വാ മച്ഛം ഗണ്ഹിംസു. നഗരേ നിട്ഠിതേ തസ്സ നാമം കരോന്തേ അമ്ഹേഹി നഗരട്ഠാനസ്സ ഗഹിതദിവസേ ചേലുക്കാഹി മച്ഛോ ഗഹിതോതി ഉക്കചേലാ-ത്വേവസ്സ നാമം അകംസു. ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസീതി യസ്മിം ഠാനേ നിസിന്നസ്സ സബ്ബാ ഗങ്ഗാ പാകടാ ഹുത്വാ പഞ്ഞായതി, താദിസേ വാലികുസ്സദേ ഗങ്ഗാതിത്ഥേ സായന്ഹസമയേ മഹാഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ നിസീദിത്വാ മഹാഗങ്ഗം പരിപുണ്ണം സന്ദമാനം ഓലോകേന്തോ, – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ ഇമം ഗങ്ഗം നിസ്സായ കോചി പുബ്ബേ വഡ്ഢിപരിഹാനിം പത്തോ’’തി ആവജ്ജിത്വാ, പുബ്ബേ ഏകം ബാലഗോപാലകം നിസ്സായ അനേകസതസഹസ്സാ ഗോഗണാ ഇമിസ്സാ ഗങ്ഗായ ആവട്ടേ പതിത്വാ സമുദ്ദമേവ പവിട്ഠാ, അപരം പന പണ്ഡിതഗോപാലകം നിസ്സായ അനേകസതസഹസ്സഗോഗണസ്സ സോത്ഥി ജാതാ വഡ്ഢി ജാതാ ആരോഗ്യം ജാതന്തി അദ്ദസ. ദിസ്വാ ഇമം കാരണം നിസ്സായ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേസ്സാമീതി ചിന്തേത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി.

മാഗധകോതി മഗധരട്ഠവാസീ. ദുപ്പഞ്ഞജാതികോതി നിപ്പഞ്ഞസഭാവോ ദന്ധോ മഹാജളോ. അസമവേക്ഖിത്വാതി അസല്ലക്ഖേത്വാ അനുപധാരേത്വാ. പതാരേസീതി താരേതും ആരഭി. ഉത്തരം തീരം സുവിദേഹാനന്തി ഗങ്ഗായ ഓരിമേ തീരേ മഗധരട്ഠം, പാരിമേ തീരേ വിദേഹരട്ഠം, ഗാവോ മഗധരട്ഠതോ വിദേഹരട്ഠം നേത്വാ രക്ഖിസ്സാമീതി ഉത്തരം തീരം പതാരേസി. തം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘ഉത്തരം തീരം സുവിദേഹാന’’ന്തി. ആമണ്ഡലികം കരിത്വാതി മണ്ഡലികം കത്വാ. അനയബ്യസനം ആപജ്ജിംസൂതി അവഡ്ഢിം വിനാസം പാപുണിംസു, മഹാസമുദ്ദമേവ പവിസിംസു. തേന ഹി ഗോപാലകേന ഗാവോ ഓതാരേന്തേന ഗങ്ഗായ ഓരിമതീരേ സമതിത്ഥഞ്ച വിസമതിത്ഥഞ്ച ഓലോകേതബ്ബം അസ്സ, മജ്ഝേ ഗങ്ഗായ ഗുന്നം വിസ്സമട്ഠാനത്ഥം ദ്വേ തീണി വാലികത്ഥലാനി സല്ലക്ഖേതബ്ബാനി അസ്സു. തഥാ പാരിമതീരേ തീണി ചത്താരി തിത്ഥാനി, ഇമസ്മാ തിത്ഥാ ഭട്ഠാ ഇമം തിത്ഥം ഗണ്ഹിസ്സന്തി, ഇമസ്മാ ഭട്ഠാ ഇമന്തി. അയം പന ബാലഗോപാലകോ ഓരിമതീരേ ഗുന്നം ഓതരണതിത്ഥം സമം വാ വിസമം വാ അനോലോകേത്വാവ മജ്ഝേ ഗങ്ഗായ ഗുന്നം വിസ്സമട്ഠാനത്ഥം ദ്വേ തീണി വാലികത്ഥലാനിപി അസല്ലക്ഖേത്വാവ പരതീരേ ചത്താരി പഞ്ച ഉത്തരണതിത്ഥാനി അസമവേക്ഖിത്വാവ അതിത്ഥേനേവ ഗാവോ ഓതാരേസി. അഥസ്സ മഹാഉസഭോ ജവനസമ്പന്നതായ ചേവ ഥാമസമ്പന്നതായ ച തിരിയം ഗങ്ഗായ സോതം ഛേത്വാ പാരിമം തീരം പത്വാ ഛിന്നതടഞ്ചേവ കണ്ടകഗുമ്ബഗഹനഞ്ച ദിസ്വാ, ‘‘ദുബ്ബിനിവിട്ഠമേത’’ന്തി ഞത്വാ ധുരഗ്ഗ-പതിട്ഠാനോകാസമ്പി അലഭിത്വാ പടിനിവത്തി. ഗാവോ മഹാഉസഭോ നിവത്തോ മയമ്പി നിവത്തിസ്സാമാതി നിവത്താ. മഹതോ ഗോഗണസ്സ നിവത്തട്ഠാനേ ഉദകം ഛിജ്ജിത്വാ മജ്ഝേ ഗങ്ഗായ ആവട്ടം ഉട്ഠപേസി. ഗോഗണോ ആവട്ടം പവിസിത്വാ സമുദ്ദമേവ പത്തോ. ഏകോപി ഗോണോ അരോഗോ നാമ നാഹോസി. തേനാഹ – ‘‘തത്ഥേവ അനയബ്യസനം ആപജ്ജിംസൂ’’തി.

അകുസലാ ഇമസ്സ ലോകസ്സാതി ഇധ ലോകേ ഖന്ധധാതായതനേസു അകുസലാ അഛേകാ, പരലോകേപി ഏസേവ നയോ. മാരധേയ്യം വുച്ചതി തേഭൂമകധമ്മാ. അമാരധേയ്യം നവ ലോകുത്തരധമ്മാ. മച്ചുധേയ്യമ്പി തേഭൂമകധമ്മാവ. അമച്ചുധേയ്യം നവ ലോകുത്തരധമ്മാ. തത്ഥ അകുസലാ അഛേകാ. വചനത്ഥതോ പന മാരസ്സ ധേയ്യം മാരധേയ്യം. ധേയ്യന്തി ഠാനം വത്ഥു നിവാസോ ഗോചരോ. മച്ചുധേയ്യേപി ഏസേവ നയോ. തേസന്തി തേസം ഏവരൂപാനം സമണബ്രാഹ്മണാനം, ഇമിനാ ഛ സത്ഥാരോ ദസ്സിതാതി വേദിതബ്ബാ.

൩൫൧. ഏവം കണ്ഹപക്ഖം നിട്ഠപേത്വാ സുക്കപക്ഖം ദസ്സേന്തോ ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേതിആദിമാഹ. തത്ഥ ബലവഗാവോതി ദന്തഗോണേ ചേവ ധേനുയോ ച. ദമ്മഗാവോതി ദമേതബ്ബഗോണേ ചേവ അവിജാതഗാവോ ച. വച്ഛതരേതി വച്ഛഭാവം തരിത്വാ ഠിതേ ബലവവച്ഛേ. വച്ഛകേതി ധേനുപകേ തരുണവച്ഛകേ. കിസാബലകേതി അപ്പമംസലോഹിതേ മന്ദഥാമേ. താവദേവ ജാതകോതി തംദിവസേ ജാതകോ. മാതുഗോരവകേന വുയ്ഹമാനോതി മാതാ പുരതോ പുരതോ ഹുംഹുന്തി ഗോരവം കത്വാ സഞ്ഞം ദദമാനാ ഉരേന ഉദകം ഛിന്ദമാനാ ഗച്ഛതി, വച്ഛകോ തായ ഗോരവസഞ്ഞായ ധേനുയാ വാ ഉരേന ഛിന്നോദകേന ഗച്ഛമാനോ ‘‘മാതുഗോരവകേന വുയ്ഹമാനോ’’തി വുച്ചതി.

൩൫൨. മാരസ്സ സോതം ഛേത്വാതി അരഹത്തമഗ്ഗേന മാരസ്സ തണ്ഹാസോതം ഛേത്വാ. പാരം ഗതാതി മഹാഉസഭാ നദീപാരം വിയ സംസാരപാരം നിബ്ബാനം ഗതാ. പാരം അഗമംസൂതി മഹാഉസഭാനം പാരങ്ഗതക്ഖണേ ഗങ്ഗായ സോതസ്സ തയോ കോട്ഠാസേ അതിക്കമ്മ ഠിതാ മഹാഉസഭേ പാരം പത്തേ ദിസ്വാ തേസം ഗതമഗ്ഗം പടിപജ്ജിത്വാ പാരം അഗമംസു. പാരം ഗമിസ്സന്തീതി ചതുമഗ്ഗവജ്ഝാനം കിലേസാനം തയോ കോട്ഠാസേ ഖേപേത്വാ ഠിതാ ഇദാനി അരഹത്തമഗ്ഗേന അവസേസം തണ്ഹാസോതം ഛേത്വാ ബലവഗാവോ വിയ നദീപാരം സംസാരപാരം നിബ്ബാനം ഗമിസ്സന്തീതി. ഇമിനാ നയേന സബ്ബവാരേസു അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ധമ്മാനുസാരിനോ, സദ്ധാനുസാരിനോതി ഇമേ ദ്വേ പഠമമഗ്ഗസമങ്ഗിനോ.

ജാനതാതി സബ്ബധമ്മേ ജാനന്തേന ബുദ്ധേന. സുപ്പകാസിതോതി സുകഥിതോ. വിവടന്തി വിവരിതം. അമതദ്വാരന്തി അരിയമഗ്ഗോ. നിബ്ബാനപത്തിയാതി തദത്ഥായ വിവടം. വിനളീകതന്തി വിഗതമാനനളം കതം. ഖേമം പത്ഥേഥാതി കത്തുകമ്യതാഛന്ദേന അരഹത്തം പത്ഥേഥ, കത്തുകാമാ നിബ്ബത്തേതുകാമാ ഹോഥാതി അത്ഥോ. ‘‘പത്ത’ത്ഥാ’’തിപി പാഠോ. ഏവരൂപം സത്ഥാരം ലഭിത്വാ തുമ്ഹേ പത്തായേവ നാമാതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവ. ഭഗവാ പന യഥാനുസന്ധിനാവ ദേസനം നിട്ഠപേസീതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ചൂളഗോപാലകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.