൩. മഹാഗോപാലകസുത്തവണ്ണനാ

൩൪൬. ഏവം മേ സുതന്തി മഹാഗോപാലകസുത്തം. തത്ഥ തിസ്സോ കഥാ ഏകനാളികാ, ചതുരസ്സാ, നിസിന്നവത്തികാതി. തത്ഥ പാളിം വത്വാ ഏകേകപദസ്സ അത്ഥകഥനം ഏകനാളികാ നാമ. അപണ്ഡിതം ഗോപാലകം ദസ്സേത്വാ, അപണ്ഡിതം ഭിക്ഖും ദസ്സേത്വാ, പണ്ഡിതം ഗോപാലകം ദസ്സേത്വാ, പണ്ഡിതം ഭിക്ഖും ദസ്സേത്വാതി ചതുക്കം ബന്ധിത്വാ കഥനം ചതുരസ്സാ നാമ. അപണ്ഡിതം ഗോപാലകം ദസ്സേത്വാ പരിയോസാനഗമനം, അപണ്ഡിതം ഭിക്ഖും ദസ്സേത്വാ പരിയോസാനഗമനം, പണ്ഡിതം ഗോപാലകം ദസ്സേത്വാ പരിയോസാനഗമനം, പണ്ഡിതം ഭിക്ഖും ദസ്സേത്വാ പരിയോസാനഗമനന്തി അയം നിസിന്നവത്തികാ നാമ. അയം ഇധ സബ്ബാചരിയാനം ആചിണ്ണാ.

ഏകാദസഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹീതി ഏകാദസഹി അഗുണകോട്ഠാസേഹി. ഗോഗണന്തി ഗോമണ്ഡലം. പരിഹരിതുന്തി പരിഗ്ഗഹേത്വാ വിചരിതും. ഫാതിം കാതുന്തി വഡ്ഢിം ആപാദേതും. ഇധാതി ഇമസ്മിം ലോകേ. ന രൂപഞ്ഞൂ ഹോതീതി ഗണനതോ വാ വണ്ണതോ വാ രൂപം ന ജാനാതി. ഗണനതോ ന ജാനാതി നാമ അത്തനോ ഗുന്നം സതം വാ സഹസ്സം വാതി സങ്ഖ്യം ന ജാനാതി. സോ ഗാവീസു ഹടാസു വാ പലാതാസു വാ ഗോഗണം ഗണേത്വാ, അജ്ജ ഏത്തികാ ന ദിസ്സന്തീതി ദ്വേ തീണി ഗാമന്തരാനി വാ അടവിം വാ വിചരന്തോ ന പരിയേസതി, അഞ്ഞേസം ഗാവീസു അത്തനോ ഗോഗണം പവിട്ഠാസുപി ഗോഗണം ഗണേത്വാ, ‘‘ഇമാ ഏത്തികാ ഗാവോ ന അമ്ഹാക’’ന്തി യട്ഠിയാ പോഥേത്വാ ന നീഹരതി, തസ്സ നട്ഠാ ഗാവിയോ നട്ഠാവ ഹോന്തി. പരഗാവിയോ ഗഹേത്വാ വിചരന്തം ഗോസാമികാ ദിസ്വാ, ‘‘അയം ഏത്തകം കാലം അമ്ഹാകം ധേനും ഗണ്ഹാതീ’’തി തജ്ജേത്വാ അത്തനോ ഗാവിയോ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തി. തസ്സ ഗോഗണോപി പരിഹായതി, പഞ്ചഗോരസപരിഭോഗതോപി പരിബാഹിരോ ഹോതി. വണ്ണതോ ന ജാനാതി നാമ – ‘‘ഏത്തികാ ഗാവോ സേതാ, ഏത്തികാ രത്താ, ഏത്തികാ കാളാ, ഏത്തികാ കബരാ ഏത്തികാ നീലാ’’തി ന ജാനാതി, സോ ഗാവീസു ഹടാസു വാ…പേ… പഞ്ചഗോരസപരിഭോഗതോപി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ലക്ഖണകുസലോ ഹോതീതി ഗാവീനം സരീരേ കതം ധനുസത്തിസൂലാദിഭേദം ലക്ഖണം ന ജാനാതി, സോ ഗാവീസു ഹടാസു വാ പലാതാസു വാ അജ്ജ അസുകലക്ഖണാ ച അസുകലക്ഖണാ ച ഗാവോ ന ദിസ്സന്തി…പേ… പഞ്ചഗോരസപരിഭോഗതോപി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ആസാടികം ഹാരേതാതി ഗുന്നം ഖാണുകണ്ടകാദീഹി പഹടട്ഠാനേസു വണോ ഹോതി. തത്ഥ നീലമക്ഖികാ അണ്ഡകാനി പാതേന്തി, തേസം ആസാടികാതി നാമ. താനി ദണ്ഡേന അപനേത്വാ ഭേസജ്ജം ദാതബ്ബം ഹോതി. ബാലോ ഗോപാലകോ തഥാ ന കരോതി, തേന വുത്തം – ‘‘ന ആസാടികം ഹാരേതാ ഹോതീ’’തി. തസ്സ ഗുന്നം വണാ വഡ്ഢന്തി, ഗമ്ഭീരാ ഹോന്തി, പാണകാ കുച്ഛിം പവിസന്തി, ഗാവോ ഗേലഞ്ഞാഭിഭൂതാ നേവ യാവദത്ഥം തിണാനി ഖാദിതും, ന പാനീയം പാതും സക്കോന്തി. തത്ഥ ഗുന്നം ഖീരം ഛിജ്ജതി, ഗോണാനം ജവോ ഹായതി, ഉഭയേസം ജീവിതന്തരായോ ഹോതി. ഏവമസ്സ ഗോഗണോപി പരിഹായതി, പഞ്ചഗോരസതോപി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന വണം പടിച്ഛാദേതാ ഹോതീതി ഗുന്നം വുത്തനയേനേവ സഞ്ജാതോ വണോ ഭേസജ്ജം ദത്വാ വാകേന വാ ചീരകേന വാ ബന്ധിത്വാ പടിച്ഛാദേതബ്ബോ ഹോതി. ബാലോ ഗോപാലകോ തഥാ ന കരോതി, അഥസ്സ ഗുന്നം വണേഹി യൂസാ പഗ്ഘരന്തി, താ അഞ്ഞമഞ്ഞം നിഘംസേന്തി, തേന അഞ്ഞേസമ്പി വണാ ജായന്തി. ഏവം ഗാവോ ഗേലഞ്ഞാഭിഭൂതാ നേവ യാവദത്ഥം തിണാനി ഖാദിതും…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ധൂമം കത്താ ഹോതീതി അന്തോവസ്സേ ഡംസമകസാദീനം ഉസ്സന്നകാലേ ഗോഗണേ വജം പവിട്ഠേ തത്ഥ തത്ഥ ധൂമോ കാതബ്ബോ ഹോതി, അപണ്ഡിതോ ഗോപാലകോ തം ന കരോതി. ഗോഗണോ സബ്ബരത്തിം ഡംസാദീഹി ഉപദ്ദുതോ നിദ്ദം അലഭിത്വാ പുനദിവസേ അരഞ്ഞേ തത്ഥ തത്ഥ രുക്ഖമൂലാദീസു നിപജ്ജിത്വാ നിദ്ദായതി, നേവ യാവദത്ഥം തിണാനി ഖാദിതും…പേ… പഞ്ചഗോരസപരിഭോഗതോപി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന തിത്ഥം ജാനാതീതി തിത്ഥം സമന്തി വാ വിസമന്തി വാ സഗാഹന്തി വാ നിഗ്ഗാഹന്തി വാ ന ജാനാതി, സോ അതിത്ഥേന ഗാവിയോ ഓതാരേതി. താസം വിസമതിത്ഥേ പാസാണാദീനി അക്കമന്തീനം പാദാ ഭിജ്ജന്തി, സഗാഹം ഗമ്ഭീരം തിത്ഥം ഓതിണ്ണാ കുമ്ഭീലാദയോ ഗാഹാ ഗണ്ഹന്തി. അജ്ജ ഏത്തികാ ഗാവോ നട്ഠാ, അജ്ജ ഏത്തികാതി വത്തബ്ബതം ആപജ്ജതി. ഏവമസ്സ ഗോഗണോപി പരിഹായതി, പഞ്ചഗോരസതോപി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന പീതം ജാനാതീതി പീതമ്പി അപീതമ്പി ന ജാനാതി. ഗോപാലകേന ഹി ‘‘ഇമായ ഗാവിയാ പീതം, ഇമായ ന പീതം, ഇമായ പാനീയതിത്ഥേ ഓകാസോ ലദ്ധോ, ഇമായ ന ലദ്ധോ’’തി ഏവം പീതാപീതം ജാനിതബ്ബം ഹോതി. അയം പന ദിവസഭാഗം അരഞ്ഞേ ഗോഗണം രക്ഖിത്വാ പാനീയം പായേസ്സാമീതി നദിം വാ തളാകം വാ ഗഹേത്വാ ഗച്ഛതി. തത്ഥ മഹാഉസഭാ ച അനുഉസഭാ ച ബലവഗാവിയോ ച ദുബ്ബലാനി ചേവ മഹല്ലകാനി ച ഗോരൂപാനി സിങ്ഗേഹി വാ ഫാസുകാഹി വാ പഹരിത്വാ അത്തനോ ഓകാസം കത്വാ ഊരുപ്പമാണം ഉദകം പവിസിത്വാ യഥാകാമം പിവന്തി. അവസേസാ ഓകാസം അലഭമാനാ തീരേ ഠത്വാ കലലമിസ്സകം ഉദകം പിവന്തി, അപീതാ ഏവ വാ ഹോന്തി. അഥ നേ ഗോപാലകോ പിട്ഠിയം പഹരിത്വാ പുന അരഞ്ഞം പവേസേതി, തത്ഥ അപീതഗാവിയോ പിപാസായ സുക്ഖമാനാ യാവദത്ഥം തിണാനി ഖാദിതും ന സക്കോന്തി, തത്ഥ ഗുന്നം ഖീരം ഛിജ്ജതി, ഗോണാനം ജവോ ഹായതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന വീഥിം ജാനാതീതി ‘‘അയം മഗ്ഗോ സമോ ഖേമോ, അയം വിസമോ സാസങ്കോ സപ്പടിഭയോ’’തി ന ജാനാതി. സോ സമം ഖേമം മഗ്ഗം വജ്ജേത്വാ ഗോഗണം ഇതരം മഗ്ഗം പടിപാദേതി, തത്ഥ ഗാവോ സീഹബ്യഗ്ഘാദീനം ഗന്ധേന ചോരപരിസ്സയേന വാ അഭിഭൂതാ ഭന്തമിഗസപ്പടിഭാഗാ ഗീവം ഉക്ഖിപിത്വാ തിട്ഠന്തി, നേവ യാവദത്ഥം തിണാനി ഖാദന്തി, ന പാനീയം പിവന്തി, തത്ഥ ഗുന്നം ഖീരം ഛിജ്ജതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ഗോചരകുസലോ ഹോതീതി ഗോപാലകേന ഹി ഗോചരകുസലേന ഭവിതബ്ബം, പഞ്ചാഹികവാരോ വാ സത്താഹികവാരോ വാ ജാനിതബ്ബോ, ഏകദിസായ ഗോഗണം ചാരേത്വാ പുനദിവസേ തത്ഥ ന ചാരേതബ്ബോ. മഹതാ ഹി ഗോഗണേന ചിണ്ണട്ഠാനം ഭേരിതലം വിയ സുദ്ധം ഹോതി നിത്തിണം, ഉദകമ്പി ആലുളീയതി. തസ്മാ പഞ്ചമേ വാ സത്തമേ വാ ദിവസേ പുന തത്ഥ ചാരേതും വട്ടതി, ഏത്തകേന ഹി തിണമ്പി പടിവിരുഹതി, ഉദകമ്പി പസീദതി. അയം പന ഇമം പഞ്ചാഹികവാരം വാ സത്താഹികവാരം വാ ന ജാനാതി, ദിവസേ ദിവസേ രക്ഖിതട്ഠാനേയേവ രക്ഖതി. അഥസ്സ ഗോഗണോ ഹരിതതിണം ന ലഭതി, സുക്ഖതിണം ഖാദന്തോ കലലമിസ്സകം ഉദകം പിവതി, തത്ഥ ഗുന്നം ഖീരം ഛിജ്ജതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

അനവസേസദോഹീ ച ഹോതീതി പണ്ഡിതഗോപാലകേന യാവ വച്ഛകസ്സ മംസലോഹിതം സണ്ഠാതി, താവ ഏകം ദ്വേ ഥനേ ഠപേത്വാ സാവസേസദോഹിനാ ഭവിതബ്ബം. അയം വച്ഛകസ്സ കിഞ്ചി അനവസേസേത്വാ ദുഹതി, ഖീരപകോ വച്ഛോ ഖീരപിപാസായ സുക്ഖതി, സണ്ഠാതും അസക്കോന്തോ കമ്പമാനോ മാതു പുരതോ പതിത്വാ കാലങ്കരോതി. മാതാ പുത്തകം ദിസ്വാ, ‘‘മയ്ഹം പുത്തകോ അത്തനോ മാതുഖീരം പാതുമ്പി ന ലഭതീ’’തി പുത്തസോകേന ന യാവദത്ഥം തിണാനി ഖാദിതും, ന പാനീയം പാതും സക്കോതി, ഥനേസു ഖീരം ഛിജ്ജതി. ഏവമസ്സ ഗോഗണോപി പരിഹായതി, പഞ്ചഗോരസതോപി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ഗുന്നം പിതുട്ഠാനം കരോന്തീതി ഗോപിതരോ. ഗാവോ പരിണയന്തി യഥാരുചിം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തീതി ഗോപരിണായകാ. ന അതിരേകപൂജായാതി പണ്ഡിതോ ഹി ഗോപാലകോ ഏവരൂപേ ഉസഭേ അതിരേകപൂജായ പൂജേതി, പണീതം ഗോഭത്തം ദേതി, ഗന്ധപഞ്ചങ്ഗുലികേഹി മണ്ഡേതി, മാലം പിലന്ധേതി, സിങ്ഗേ സുവണ്ണരജതകോസകേ ച ധാരേതി, രത്തിം ദീപം ജാലേത്വാ ചേലവിതാനസ്സ ഹേട്ഠാ സയാപേതി. അയം പന തതോ ഏകസക്കാരമ്പി ന കരോതി, ഉസഭാ അതിരേകപൂജം അലഭമാനാ ഗോഗണം ന രക്ഖന്തി, പരിസ്സയം ന വാരേന്തി. ഏവമസ്സ ഗോഗണോ പരിഹായതി, പഞ്ചഗോരസതോ പരിബാഹിരോ ഹോതി.

൩൪൭. ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ. ന രൂപഞ്ഞൂ ഹോതീതി, ‘‘ചത്താരി മഹാഭൂതാനി ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപ’’ന്തി ഏവം വുത്തരൂപം ദ്വീഹാകാരേഹി ന ജാനാതി ഗണനതോ വാ സമുട്ഠാനതോ വാ. ഗണനതോ ന ജാനാതി നാമ, ‘‘ചക്ഖായതനം, സോത-ഘാന-ജിവ്ഹാ-കായായതനം, രൂപ-സദ്ദ-ഗന്ധ-രസ-ഫോട്ഠബ്ബായതനം, ഇത്ഥിന്ദ്രിയം, പുരിസിന്ദ്രിയം, ജീവിതിന്ദ്രിയം, കായവിഞ്ഞത്തി, വചീവിഞ്ഞത്തി, ആകാസധാതു, ആപോധാതു, രൂപസ്സ ലഹുതാ, മുദുതാ, കമ്മഞ്ഞതാ, ഉപചയോ, സന്തതി, ജരതാ, രൂപസ്സ അനിച്ചതാ, കബളീകാരോ ആഹാരോ’’തി ഏവം പാളിയം ആഗതാ പഞ്ചവീസതി രൂപകോട്ഠാസാതി ന ജാനാതി. സേയ്യഥാപി സോ ഗോപാലകോ ഗണനതോ ഗുന്നം രൂപം ന ജാനാതി, തഥൂപമോ അയം ഭിക്ഖു. സോ ഗണനതോ രൂപം അജാനന്തോ രൂപം പരിഗ്ഗഹേത്വാ അരൂപം വവത്ഥപേത്വാ രൂപാരൂപം പരിഗ്ഗഹേത്വാ പച്ചയം സല്ലക്ഖേത്വാ ലക്ഖണം ആരോപേത്വാ കമ്മട്ഠാനം മത്ഥകം പാപേതും ന സക്കോതി. സോ യഥാ തസ്സ ഗോപാലകസ്സ ഗോഗണോ ന വഡ്ഢതി, ഏവം ഇമസ്മിം സാസനേ സീലസമാധിവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലനിബ്ബാനേഹി ന വഡ്ഢതി, യഥാ ച സോ ഗോപാലകോ പഞ്ചഹി ഗോരസേഹി പരിബാഹിരോ ഹോതി, ഏവം അസേക്ഖേന സീലക്ഖന്ധേന, അസേക്ഖേന സമാധി, പഞ്ഞാ, വിമുത്തി, വിമുത്തിഞാണദസ്സനക്ഖന്ധേനാതി പഞ്ചഹി ധമ്മക്ഖന്ധേഹി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

സമുട്ഠാനതോ ന ജാനാതി നാമ, ‘‘ഏത്തകം രൂപം ഏകസമുട്ഠാനം, ഏത്തകം ദ്വിസമുട്ഠാനം, ഏത്തകം തിസമുട്ഠാനം, ഏത്തകം ചതുസമുട്ഠാനം, ഏത്തകം ന കുതോചിസമുട്ഠാതീ’’തി ന ജാനാതി. സേയ്യഥാപി സോ ഗോപാലകോ വണ്ണതോ ഗുന്നം രൂപം ന ജാനാതി, തഥൂപമോ അയം ഭിക്ഖു. സോ സമുട്ഠാനതോ രൂപം അജാനന്തോ രൂപം പരിഗ്ഗഹേത്വാ അരൂപം വവത്ഥപേത്വാ…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ലക്ഖണകുസലോ ഹോതീതി കമ്മലക്ഖണോ ബാലോ, കമ്മലക്ഖണോ പണ്ഡിതോതി ഏവം വുത്തം കുസലാകുസലം കമ്മം പണ്ഡിതബാലലക്ഖണന്തി ന ജാനാതി. സോ ഏവം അജാനന്തോ ബാലേ വജ്ജേത്വാ പണ്ഡിതേ ന സേവതി, ബാലേ വജ്ജേത്വാ പണ്ഡിതേ അസേവന്തോ കപ്പിയാകപ്പിയം കുസലാകുസലം സാവജ്ജാനവജ്ജം ഗരുകലഹുകം സതേകിച്ഛഅതേകിച്ഛം കാരണാകാരണം ന ജാനാതി; തം അജാനന്തോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി. സോ യഥാ തസ്സ ഗോപാലകസ്സ ഗോഗണോ ന വഡ്ഢതി, ഏവം ഇമസ്മിം സാസനേ യഥാവുത്തേഹി സീലാദീഹി ന വഡ്ഢതി, ഗോപാലകോ വിയ ച പഞ്ചഹി ഗോരസേഹി പഞ്ചഹി ധമ്മക്ഖന്ധേഹി പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ആസാടികം ഹാരേതാ ഹോതീതി ഉപ്പന്നം കാമവിതക്കന്തി ഏവം വുത്തേ കാമവിതക്കാദികേ ന വിനോദേതി, സോ ഇമം അകുസലവിതക്കം ആസാടികം അഹാരേത്വാ വിതക്കവസികോ ഹുത്വാ വിചരന്തോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി, സോ യഥാ തസ്സ ഗോപാലകസ്സ…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന വണം പടിച്ഛാദേതാ ഹോതീതി ചക്ഖുനാ രൂപം ദിസ്വാ നിമിത്തഗ്ഗാഹീ ഹോതീതിആദിനാ നയേന സബ്ബാരമ്മണേസു നിമിത്തം ഗണ്ഹന്തോ യഥാ സോ ഗോപാലകോ വണം ന പടിച്ഛാദേതി, ഏവം സംവരം ന സമ്പാദേതി. സോ വിവടദ്വാരോ വിചരന്തോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ധൂമം കത്താ ഹോതീതി സോ ഗോപാലകോ ധൂമം വിയ ധമ്മദേസനാധൂമം ന കരോതി, ധമ്മകഥം വാ സരഭഞ്ഞം വാ ഉപനിസിന്നകഥം വാ അനുമോദനം വാ ന കരോതി. തതോ നം മനുസ്സാ ബഹുസ്സുതോ ഗുണവാതി ന ജാനന്തി, തേ ഗുണാഗുണം അജാനന്താ ചതൂഹി പച്ചയേഹി സങ്ഗഹം ന കരോന്തി. സോ പച്ചയേഹി കിലമമാനോ ബുദ്ധവചനം സജ്ഝായം കാതും വത്തപടിപത്തിം പൂരേതും കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന തിത്ഥം ജാനാതീതി തിത്ഥഭൂതേ ബഹുസ്സുതഭിക്ഖൂ ന ഉപസങ്കമതി, ഉപസങ്കമന്തോ, ‘‘ഇദം, ഭന്തേ, ബ്യഞ്ജനം കഥം രോപേതബ്ബം, ഇമസ്സ ഭാസിതസ്സ കോ അത്ഥോ, ഇമസ്മിം ഠാനേ പാളി കിം വദേതി, ഇമസ്മിം ഠാനേ അത്ഥോ കിം ദീപേതീ’’തി ഏവം ന പരിപുച്ഛതി ന പരിപഞ്ഹതി, ന ജാനാപേതീതി അത്ഥോ. തസ്സ തേ ഏവം അപരിപുച്ഛതോ അവിവടഞ്ചേവ ന വിവരന്തി, ഭാജേത്വാ ന ദസ്സേന്തി, അനുത്താനീകതഞ്ച ന ഉത്താനീകരോന്തി, അപാകടം ന പാകടം കരോന്തി. അനേകവിഹിതേസു ച കങ്ഖാഠാനിയേസു ധമ്മേസൂതി അനേകവിധാസു കങ്ഖാസു ഏകം കങ്ഖമ്പി ന പടിവിനോദേന്തി. കങ്ഖാ ഏവ ഹി കങ്ഖാഠാനിയാ ധമ്മാ നാമ. തത്ഥ ഏകം കങ്ഖമ്പി ന നീഹരന്തീതി അത്ഥോ. സോ ഏവം ബഹുസ്സുതതിത്ഥം അനുപസങ്കമിത്വാ സകങ്ഖോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി. യഥാ ച സോ ഗോപാലകോ തിത്ഥം ന ജാനാതി, ഏവം അയമ്പി ഭിക്ഖു ധമ്മതിത്ഥം ന ജാനാതി, അജാനന്തോ അവിസയേ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, അഭിധമ്മികം ഉപസങ്കമിത്വാ കപ്പിയാകപ്പിയം പുച്ഛതി, വിനയധരം ഉപസങ്കമിത്വാ രൂപാരൂപപരിച്ഛേദം പുച്ഛതി. തേ അവിസയേ പുട്ഠാ കഥേതും ന സക്കോന്തി, സോ അത്തനാ സകങ്ഖോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന പീതം ജാനാതീതി യഥാ സോ ഗോപാലകോ പീതാപീതം ന ജാനാതി, ഏവം ധമ്മൂപസഞ്ഹിതം പാമോജ്ജം ന ജാനാതി ന ലഭതി, സവനമയം പുഞ്ഞകിരിയവത്ഥും നിസ്സായ ആനിസംസം ന വിന്ദതി, ധമ്മസ്സവനഗ്ഗം ഗന്ത്വാ സക്കച്ചം ന സുണാതി, നിസിന്നോ നിദ്ദായതി, കഥം കഥേതി, അഞ്ഞവിഹിതകോ ഹോതി, സോ സക്കച്ചം ധമ്മം അസുണന്തോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന വീഥിം ജാനാതീതി സോ ഗോപാലകോ മഗ്ഗാമഗ്ഗം വിയ, – ‘‘അയം ലോകിയോ അയം ലോകുത്തരോ’’തി അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം യഥാഭൂതം ന പജാനാതി. അജാനന്തോ ലോകിയമഗ്ഗേ അഭിനിവിസിത്വാ ലോകുത്തരം നിബ്ബത്തേതും ന സക്കോതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

ന ഗോചരകുസലോ ഹോതീതി സോ ഗോപാലകോ പഞ്ചാഹികവാരേ സത്താഹികവാരേ വിയ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ, ‘‘ഇമേ ലോകിയാ ഇമേ ലോകുത്തരാ’’തി യഥാഭൂതം ന പജാനാതി. അജാനന്തോ സുഖുമട്ഠാനേസു അത്തനോ ഞാണം ചരാപേത്വാ ലോകിയസതിപട്ഠാനേ അഭിനിവിസിത്വാ ലോകുത്തരം നിബ്ബത്തേതും ന സക്കോതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

അനവസേസദോഹീ ച ഹോതീതി പടിഗ്ഗഹണേ മത്തം അജാനന്തോ അനവസേസം ദുഹതി. നിദ്ദേസവാരേ പനസ്സ അഭിഹട്ഠും പവാരേന്തീതി അഭിഹരിത്വാ പവാരേന്തി. ഏത്ഥ ദ്വേ അഭിഹാരാ വാചാഭിഹാരോ ച പച്ചയാഭിഹാരോ ച. വാചാഭിഹാരോ നാമ മനുസ്സാ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ, ‘‘വദേയ്യാഥ, ഭന്തേ, യേനത്ഥോ’’തി പവാരേന്തി. പച്ചയാഭിഹാരോ നാമ വത്ഥാദീനി വാ തേലഫാണിതാദീനി വാ ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ, ‘‘ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ, യാവതകേന അത്ഥോ’’തി വദന്തി. തത്ര ഭിക്ഖു മത്തം ന ജാനാതീതി ഭിക്ഖു തേസു പച്ചയേസു പമാണം ന ജാനാതി, – ‘‘ദായകസ്സ വസോ വേദിതബ്ബോ, ദേയ്യധമ്മസ്സ വസോ വേദിതബ്ബോ, അത്തനോ ഥാമോ വേദിതബ്ബോ’’തി രഥവിനീതേ വുത്തനയേന പമാണയുത്തം അഗ്ഗഹേത്വാ യം ആഹരന്തി, തം സബ്ബം ഗണ്ഹാതീതി അത്ഥോ. മനുസ്സാ വിപ്പടിസാരിനോ ന പുന അഭിഹരിത്വാ പവാരേന്തി. സോ പച്ചയേഹി കിലമന്തോ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ വഡ്ഢേതും ന സക്കോതി…പേ… പരിബാഹിരോ ഹോതി.

തേ ന അതിരേകപൂജായ പൂജേതാ ഹോതീതി സോ ഗോപാലകോ മഹാഉസഭേ വിയ തേ ഥേരേ ഭിക്ഖൂ ഇമായ ആവി ചേവ രഹോ ച മേത്തായ കായകമ്മാദികായ അതിരേകപൂജായ ന പൂജേതി. തതോ ഥേരാ, – ‘‘ഇമേ അമ്ഹേസു ഗരുചിത്തീകാരം ന കരോന്തീ’’തി നവകേ ഭിക്ഖൂ ദ്വീഹി സങ്ഗഹേഹി ന സങ്ഗണ്ഹന്തി, ന ആമിസസങ്ഗഹേന ചീവരേന വാ പത്തേന വാ പത്തപരിയാപന്നേന വാ വസനട്ഠാനേന വാ. കിലമന്തേ മിലായന്തേപി നപ്പടിജഗ്ഗന്തി. പാളിം വാ അട്ഠകഥം വാ ധമ്മകഥാബന്ധം വാ ഗുയ്ഹഗന്ഥം വാ ന സിക്ഖാപേന്തി. നവകാ ഥേരാനം സന്തികാ സബ്ബസോ ഇമേ ദ്വേ സങ്ഗഹേ അലഭമാനാ ഇമസ്മിം സാസനേ പതിട്ഠാതും ന സക്കോന്തി. യഥാ തസ്സ ഗോപാലകസ്സ ഗോഗണോ ന വഡ്ഢതി, ഏവം സീലാദീനി ന വഡ്ഢന്തി. യഥാ ച സോ ഗോപാലകോ പഞ്ചഹി ഗോരസേഹി പരിബാഹിരോ ഹോതി, ഏവം പഞ്ചഹി ധമ്മക്ഖന്ധേഹി പരിബാഹിരാ ഹോന്തി. സുക്കപക്ഖോ കണ്ഹപക്ഖേ വുത്തവിപല്ലാസവസേന യോജേത്വാ വേദിതബ്ബോതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

മഹാഗോപാലകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.