൫. നിവാപസുത്തവണ്ണനാ

൨൬൧. ഏവം മേ സുതന്തി നിവാപസുത്തം. തത്ഥ നേവാപികോതി യോ മിഗാനം ഗഹണത്ഥായ അരഞ്ഞേ തിണബീജാനി വപതി ‘‘ഇദം തിണം ഖാദിതും ആഗതേ മിഗേ സുഖം ഗണ്ഹിസ്സാമീ’’തി. നിവാപന്തി വപ്പം. നിവുത്തന്തി വപിതം. മിഗജാതാതി മിഗഘടാ. അനുപഖജ്ജാതി അനുപവിസിത്വാ. മുച്ഛിതാതി തണ്ഹാമുച്ഛനായ മുച്ഛിതാ, തണ്ഹായ ഹദയം പവിസിത്വാ മുച്ഛനാകാരം പാപിതാതി അത്ഥോ. മദം ആപജ്ജിസ്സന്തീതി മാനമദം ആപജ്ജിസ്സന്തി. പമാദന്തി വിസ്സട്ഠസതിഭാവം. യഥാകാമകരണീയാ ഭവിസ്സന്തീതി യഥാ ഇച്ഛിസ്സാമ, തഥാ കാതബ്ബാ ഭവിസ്സന്തി. ഇമസ്മിം നിവാപേതി ഇമസ്മിം നിവാപട്ഠാനേ. ഏകം കിര നിവാപതിണം നാമ അത്ഥി നിദാഘഭദ്ദകം, തം യഥാ യഥാ നിദാഘോ ഹോതി, തഥാ തഥാ നീവാരവനം വിയ മേഘമാലാ വിയ ച ഏകഗ്ഘനം ഹോതി, തം ലുദ്ദകാ ഏകസ്മിം ഉദകഫാസുകട്ഠാനേ കസിത്വാ വപിത്വാ വതിം കത്വാ ദ്വാരം യോജേത്വാ രക്ഖന്തി. അഥ യദാ മഹാനിദാഘേ സബ്ബതിണാനി സുക്ഖാനി ഹോന്തി, ജിവ്ഹാതേമനമത്തമ്പി ഉദകം ദുല്ലഭം ഹോതി, തദാ മിഗജാതാ സുക്ഖതിണാനി ചേവ പുരാണപണ്ണാനി ച ഖാദന്താ കമ്പമാനാ വിയ വിചരന്താ നിവാപതിണസ്സ ഗന്ധം ഘായിത്വാ വധബന്ധനാദീനി അഗണയിത്വാ വതിം അജ്ഝോത്ഥരന്താ പവിസന്തി. തേസഞ്ഹി നിവാപതിണം അതിവിയ പിയം ഹോതി മനാപം. നേവാപികോ തേ ദിസ്വാ ദ്വേ തീണി ദിവസാനി പമത്തോ വിയ ഹോതി, ദ്വാരം വിവരിത്വാ തിട്ഠതി. അന്തോനിവാപട്ഠാനേ തഹിം തഹിം ഉദകആവാടകാപി ഹോന്തി, മിഗാ വിവടദ്വാരേന പവിസിത്വാ ഖാദിതമത്തകം പിവിതമത്തകമേവ കത്വാ പക്കമന്തി, പുനദിവസേ കിഞ്ചി ന കരോന്തീതി കണ്ണേ ചാലയമാനാ ഖാദിത്വാ പിവിത്വാ അതരമാനാ ഗച്ഛന്തി, പുനദിവസേ കോചി കിഞ്ചി കത്താ നത്ഥീതി യാവദത്ഥം ഖാദിത്വാ പിവിത്വാ മണ്ഡലഗുമ്ബം പവിസിത്വാ നിപജ്ജന്തി. ലുദ്ദകാ തേസം പമത്തഭാവം ജാനിത്വാ ദ്വാരം പിധായ സമ്പരിവാരേത്വാ കോടിതോ പട്ഠായ കോട്ടേത്വാ ഗച്ഛന്തി, ഏവം തേ തസ്മിം നിവാപേ നേവാപികസ്സ യഥാകാമകരണീയാ ഭവന്തി.

൨൬൨. തത്ര, ഭിക്ഖവേതി, ഭിക്ഖവേ, തേസു മിഗജാതേസു. പഠമാ മിഗജാതാതി, മിഗജാതാ പഠമദുതിയാ നാമ നത്ഥി. ഭഗവാ പന ആഗതപടിപാടിവസേന കപ്പേത്വാ പഠമാ, ദുതിയാ, തതിയാ, ചതുത്ഥാതി നാമം ആരോപേത്വാ ദസ്സേസി. ഇദ്ധാനുഭാവാതി യഥാകാമം കത്തബ്ബഭാവതോ; വസീഭാവോയേവ ഹി ഏത്ഥ ഇദ്ധീതി ച ആനുഭാവോതി ച അധിപ്പേതോ.

൨൬൩. ഭയഭോഗാതി ഭയേന ഭോഗതോ. ബലവീരിയന്തി അപരാപരം സഞ്ചരണവായോധാതു, സാ പരിഹായീതി അത്ഥോ.

൨൬൪. ഉപനിസ്സായ ആസയം കപ്പേയ്യാമാതി അന്തോ നിപജ്ജിത്വാ ഖാദന്താനമ്പി ഭയമേവ, ബാഹിരതോ ആഗന്ത്വാ ഖാദന്താനമ്പി ഭയമേവ, മയം പന അമും നിവാപട്ഠാനം നിസ്സായ ഏകമന്തേ ആസയം കപ്പേയ്യാമാതി ചിന്തയിംസു. ഉപനിസ്സായ ആസയം കപ്പയിംസൂതി ലുദ്ദകാ നാമ ന സബ്ബകാലം അപ്പമത്താ ഹോന്തി. മയം തത്ഥ തത്ഥ മണ്ഡലഗുമ്ബേസു ചേവ വതിപാദേസു ച നിപജ്ജിത്വാ ഏതേസു മുഖധോവനത്ഥം വാ ആഹാരകിച്ചകരണത്ഥം വാ പക്കന്തേസു നിവാപവത്ഥും പവിസിത്വാ ഖാദിതമത്തം കത്വാ അമ്ഹാകം വസനട്ഠാനം പവിസിസ്സാമാതി നിവാപവത്ഥും ഉപനിസ്സായ ഗഹനേസു ഗുമ്ബവതിപാദാദീസു ആസയം കപ്പയിംസു. ഭുഞ്ജിംസൂതി വുത്തനയേന ലുദ്ദകാനം പമാദകാലം ഞത്വാ സീഘം സീഘം പവിസിത്വാ ഭുഞ്ജിംസു. കേതബിനോതി സിക്ഖിതകേരാടികാ. ഇദ്ധിമന്താതി ഇദ്ധിമന്തോ വിയ. പരജനാതി യക്ഖാ. ഇമേ ന മിഗജാതാതി. ആഗതിം വാ ഗതിം വാതി ഇമിനാ നാമ ഠാനേന ആഗച്ഛന്തി, അമുത്ര ഗച്ഛന്തീതി ഇദം നേസം ന ജാനാമ. ദണ്ഡവാകരാഹീതി ദണ്ഡവാകരജാലേഹി. സമന്താ സപ്പദേസം അനുപരിവാരേസുന്തി അതിമായാവിനോ ഏതേ, ന ദൂരം ഗമിസ്സന്തി, സന്തികേയേവ നിപന്നാ ഭവിസ്സന്തീതി നിവാപക്ഖേത്തസ്സ സമന്താ സപ്പദേസം മഹന്തം ഓകാസം അനുപരിവാരേസും. അദ്ദസംസൂതി ഏവം പരിവാരേത്വാ വാകരജാലം സമന്തതോ ചാലേത്വാ ഓലോകേന്താ അദ്ദസംസു. യത്ഥ തേതി യസ്മിം ഠാനേ തേ ഗാഹം അഗമംസു, തം ഠാനം അദ്ദസംസൂതി അത്ഥോ.

൨൬൫. യംനൂന മയം യത്ഥ അഗതീതി തേ കിര ഏവം ചിന്തയിംസു – ‘‘അന്തോ നിപജ്ജിത്വാ അന്തോ ഖാദന്താനമ്പി ഭയമേവ, ബാഹിരതോ ആഗന്ത്വാ ഖാദന്താനമ്പി സന്തികേ വസിത്വാ ഖാദന്താനമ്പി ഭയമേവ, തേപി ഹി വാകരജാലേന പരിക്ഖിപിത്വാ ഗഹിതായേവാ’’തി, തേന തേസം ഏതദഹോസി – ‘‘യംനൂന മയം യത്ഥ നേവാപികസ്സ ച നേവാപികപരിസായ ച അഗതി അവിസയോ, തത്ഥ തത്ഥ സേയ്യം കപ്പേയ്യാമാ’’തി. അഞ്ഞേ ഘട്ടേസ്സന്തീതി തതോ തതോ ദൂരതരവാസിനോ അഞ്ഞേ ഘട്ടേസ്സന്തി. തേ ഘട്ടിതാ അഞ്ഞേതി തേപി ഘട്ടിതാ അഞ്ഞേ തതോ ദൂരതരവാസിനോ ഘട്ടേസ്സന്തി. ഏവം ഇമം നിവാപം നിവുത്തം സബ്ബസോ മിഗജാതാ പരിമുച്ചിസ്സന്തീതി ഏവം ഇമം അമ്ഹേഹി നിവുത്തം നിവാപം സബ്ബേ മിഗഘടാ മിഗസങ്ഘാ വിസ്സജ്ജേസ്സന്തി പരിച്ചജിസ്സന്തി. അജ്ഝുപേക്ഖേയ്യാമാതി തേസം ഗഹണേ അബ്യാവടാ ഭവേയ്യാമാതി; യഥാ തഥാ ആഗച്ഛന്തേസു ഹി തരുണപോതകോ വാ മഹല്ലകോ വാ ദുബ്ബലോ വാ യൂഥപരിഹീനോ വാ സക്കാ ഹോന്തി ലദ്ധും, അനാഗച്ഛന്തേസു കിഞ്ചി നത്ഥി. അജ്ഝുപേക്ഖിംസു ഖോ, ഭിക്ഖവേതി ഏവം ചിന്തേത്വാ അബ്യാവടാവ അഹേസും.

൨൬൭. അമും നിവാപം നിവുത്തം മാരസ്സ അമൂനി ച ലോകാമിസാനീതി ഏത്ഥ നിവാപോതി വാ ലോകാമിസാനീതി വാ വട്ടാമിസഭൂതാനം പഞ്ചന്നം കാമഗുണാനമേതം അധിവചനം. മാരോ ന ച ബീജാനി വിയ കാമഗുണേ വപേന്തോ ആഹിണ്ഡതി, കാമഗുണഗിദ്ധാനം പന ഉപരി വസം വത്തേതി, തസ്മാ കാമഗുണാ മാരസ്സ നിവാപാ നാമ ഹോന്തി. തേന വുത്തം – ‘‘അമും നിവാപം നിവുത്തം മാരസ്സാ’’തി. ന പരിമുച്ചിംസു മാരസ്സ ഇദ്ധാനുഭാവാതി മാരസ്സ വസം ഗതാ അഹേസും, യഥാകാമകരണീയാ. അയം സപുത്തഭരിയപബ്ബജ്ജായ ആഗതഉപമാ.

൨൬൮. ചേതോവിമുത്തി പരിഹായീതി ഏത്ഥ ചേതോവിമുത്തി നാമ അരഞ്ഞേ വസിസ്സാമാതി ഉപ്പന്നഅജ്ഝാസയോ; സോ പരിഹായീതി അത്ഥോ. തഥൂപമേ അഹം ഇമേ ദുതിയേതി അയം ബ്രാഹ്മണധമ്മികപബ്ബജ്ജായ ഉപമാ. ബ്രാഹ്മണാ ഹി അട്ഠചത്താലീസവസ്സാനി കോമാരബ്രഹ്മചരിയം ചരിത്വാ വട്ടുപച്ഛേദഭയേന പവേണിം ഘടയിസ്സാമാതി ധനം പരിയേസിത്വാ ഭരിയം ഗഹേത്വാ അഗാരമജ്ഝേ വസന്താ ഏകസ്മിം പുത്തേ ജാതേ ‘‘അമ്ഹാകം പുത്തോ ജാതോ വട്ടം ന ഉച്ഛിന്നം പവേണി ഘടിതാ’’തി പുന നിക്ഖമിത്വാ പബ്ബജന്തി വാ തമേവ വാ സ’കലത്തവാസം വസന്തി.

൨൬൯. ഏവഞ്ഹി തേ, ഭിക്ഖവേ, തതിയാപി സമണബ്രാഹ്മണാ ന പരിമുച്ചിംസൂതി പുരിമാ വിയ തേപി മാരസ്സ ഇദ്ധാനുഭാവാ ന മുച്ചിംസു; യഥാകാമകരണീയാവ അഹേസും. കിം പന തേ അകംസൂതി? ഗാമനിഗമരാജധാനിയോ ഓസരിത്വാ തേസു തേസു ആരാമഉയ്യാനട്ഠാനേസു അസ്സമം മാപേത്വാ നിവസന്താ കുലദാരകേ ഹത്ഥിഅസ്സരഥസിപ്പാദീനി നാനപ്പകാരാനി സിപ്പാനി സിക്ഖാപേസും. ഇതി തേ വാകരജാലേന തതിയാ മിഗജാതാ വിയ മാരസ്സ പാപിമതോ ദിട്ഠിജാലേന പരിക്ഖിപിത്വാ യഥാകാമകരണീയാ അഹേസും.

൨൭൦. തഥൂപമേ അഹം ഇമേ ചതുത്ഥേതി അയം ഇമസ്സ സാസനസ്സ ഉപമാ ആഹടാ.

൨൭൧. അന്ധമകാസി മാരന്തി ന മാരസ്സ അക്ഖീനി ഭിന്ദി. വിപസ്സനാപാദകജ്ഝാനം സമാപന്നസ്സ പന ഭിക്ഖുനോ ഇമം നാമ ആരമ്മണം നിസ്സായ ചിത്തം വത്തതീതി മാരോ പസ്സിതും ന സക്കോതി. തേന വുത്തം – ‘‘അന്ധമകാസി മാര’’ന്തി. അപദം വധിത്വാ മാരചക്ഖുന്തി തേനേവ പരിയായേന യഥാ മാരസ്സ ചക്ഖു അപദം ഹോതി നിപ്പദം, അപ്പതിട്ഠം, നിരാരമ്മണം, ഏവം വധിത്വാതി അത്ഥോ. അദസ്സനം ഗതോ പാപിമതോതി തേനേവ പരിയായേന മാരസ്സ പാപിമതോ അദസ്സനം ഗതോ. ന ഹി സോ അത്തനോ മംസചക്ഖുനാ തസ്സ വിപസ്സനാപാദകജ്ഝാനം സമാപന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഞാണസരീരം ദട്ഠും സക്കോതി. പഞ്ഞായ ചസ്സ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തീതി മഗ്ഗപഞ്ഞായ ചത്താരി അരിയസച്ചാനി ദിസ്വാ ചത്താരോ ആസവാ പരിക്ഖീണാ ഹോന്തി. തിണ്ണോ ലോകേ വിസത്തികന്തി ലോകേ സത്തവിസത്തഭാവേന വിസത്തികാതി ഏവം സങ്ഖം ഗതം. അഥ വാ ‘‘വിസത്തികാതി കേനട്ഠേന വിസത്തികാ? വിസതാതി വിസത്തികാ വിസടാതി വിസത്തികാ, വിപുലാതി വിസത്തികാ, വിസാലാതി വിസത്തികാ, വിസമാതി വിസത്തികാ, വിസക്കതീതി വിസത്തികാ, വിസം ഹരതീതി വിസത്തികാ, വിസംവാദികാതി വിസത്തികാ, വിസമൂലാതി വിസത്തികാ, വിസഫലാതി വിസത്തികാ, വിസപരിഭോഗാതി വിസത്തികാ, വിസാലാ വാ പന സാ തണ്ഹാ രൂപേ സദ്ദേ ഗന്ധേ രസേ ഫോട്ഠബ്ബേ’’തി (മഹാനി. ൩; ചൂളനി. മേത്തഗൂമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസ ൨൨, ഖഗ്ഗവിസാണസുത്തനിദ്ദേസ ൧൨൪) വിസത്തികാ. ഏവം വിസത്തികാതി സങ്ഖം ഗതം തണ്ഹം തിണ്ണോ നിത്തിണ്ണോ ഉത്തിണ്ണോ. തേന വുച്ചതി – ‘‘തിണ്ണോ ലോകേ വിസത്തിക’’ന്തി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

നിവാപസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.