൫. അമ്ബവിമാനവണ്ണനാ
ഉച്ചമിദം മണിഥൂണന്തി അമ്ബവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ. തേന സമയേന രാജഗഹേ അഞ്ഞതരോ ദുഗ്ഗതപുരിസോ പരേസം ഭത്തവേതനഭതോ ഹുത്വാ അമ്ബവനം രക്ഖതി. സോ ഏകദിവസം ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഗിമ്ഹസമയേ സൂരിയാതപസന്തത്തേ ഉണ്ഹവാലികാനിപ്പീളിതേ വിപ്ഫന്ദമാനമരീചിജാലവിത്ഥതേ ഭൂമിപ്പദേസേ തസ്സ അമ്ബാരാമസ്സ അവിദൂരേന മഗ്ഗേന സേദാഗതേന ഗത്തേന ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ സഞ്ജാതഗാരവബഹുമാനോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ ‘‘മഹാ അയം, ഭന്തേ, ഘമ്മപരിളാഹോ, അതിവിയ പരിസ്സന്തരൂപോ വിയ ദിസ്സതി, സാധു, ഭന്തേ, അയ്യോ ഇമം അമ്ബാരാമം പവിസിത്വാ മുഹുത്തം വിസ്സമിത്വാ അദ്ധാനപരിസ്സമം പടിവിനോദേത്വാ ഗച്ഛഥ അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’തി. ഥേരോ വിസേസതോ തസ്സ ചിത്തപ്പസാദം പരിബ്രൂഹേതുകാമോ തം ആരാമം പവിസിത്വാ അഞ്ഞതരസ്സ അമ്ബരുക്ഖസ്സ മൂലേ നിസീദി.
പുന സോ പുരിസോ ആഹ ‘‘സചേ, ഭന്തേ, ന്ഹായിതുകാമത്ഥ, അഹം ഇതോ കൂപതോ ഉദകം ഉദ്ധരിത്വാ തുമ്ഹേ ന്ഹാപേസ്സാമി, പാനീയഞ്ച ദസ്സാമീ’’തി. ഥേരോപി അധിവാസേസി തുണ്ഹീഭാവേന. സോ കൂപതോ ഉദകം ഉദ്ധരിത്വാ പരിസ്സാവേത്വാ ഥേരം ന്ഹാപേസി, ന്ഹാപേത്വാ ച ഹത്ഥപാദേ ധോവിത്വാ നിസിന്നസ്സ പാനീയം ഉപനേസി. ഥേരോ പാനീയം പിവിത്വാ പടിപ്പസ്സദ്ധദരഥോ തസ്സ പുരിസസ്സ ഉദകദാനേ ചേവ ന്ഹാപനേ ച അനുമോദനം വത്വാ പക്കാമി. അഥ സോ പുരിസോ ‘‘ഘമ്മാഭിതത്തസ്സ വത ഥേരസ്സ ഘമ്മപരിളാഹം പടിപ്പസ്സമ്ഭേസിം, ബഹും വത മയാ പുഞ്ഞം പസുത’’ന്തി ഉളാരപീതിസോമനസ്സം പടിസംവേദേസി. സോ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ താവതിംസേസു ഉപ്പജ്ജി. തം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഉപസങ്കമിത്വാ ഇമാഹി ഗാഥാഹി കതപുഞ്ഞം പുച്ഛി.
൧൧൪൬. ‘‘ഉച്ചമിദം മണിഥൂണം വിമാനം, സമന്തതോ ദ്വാദസ യോജനാനി;
കൂടാഗാരാ സത്തസതാ ഉളാരാ, വേളുരിയഥമ്ഭാ രുചകത്ഥതാ സുഭാ.
൧൧൪൭. ‘‘തത്ഥച്ഛസി പിവസി ഖാദസി ച, ദിബ്ബാ ച വീണാ പവദന്തി വഗ്ഗും;
ദിബ്ബാ രസാ കാമഗുണേത്ഥ പഞ്ച, നാരിയോ ച നച്ചന്തി സുവണ്ണഛന്നാ.
൧൧൪൮. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ…പേ…
വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.
൧൧൫൦. ‘‘സോ ദേവപുത്തോ അത്തമനോ…പേ…
യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.
൧൧൫൧. ‘‘ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേ, പതപന്തേ ദിവങ്കരേ;
പരേസം ഭതകോ പോസോ, അമ്ബാരാമമസിഞ്ചതി.
൧൧൫൨. ‘‘അഥ തേനാഗമാ ഭിക്ഖു, സാരിപുത്തോതി വിസ്സുതോ;
കിലന്തരൂപോ കായേന, അകിലന്തോവ ചേതസാ.
൧൧൫൩. ‘‘തഞ്ച ദിസ്വാന ആയന്തം, അവോചം അമ്ബസിഞ്ചകോ;
സാധു തം ഭന്തേ ന്ഹാപേയ്യം, യം മമസ്സ സുഖാവഹം.
൧൧൫൪. ‘‘തസ്സ മേ അനുകമ്പായ, നിക്ഖിപി പത്തചീവരം;
നിസീദി രുക്ഖമൂലസ്മിം, ഛായായ ഏകചീവരോ.
൧൧൫൫. ‘‘തഞ്ച അച്ഛേന വാരിനാ, പസന്നമാനസോ നരോ;
ന്ഹാപയീ രുക്ഖമൂലസ്മിം, ഛായായ ഏകചീവരം.
൧൧൫൬. ‘‘അമ്ബോ ച സിത്തോ സമണോ ച ന്ഹാപിതോ,
മയാ ച പുഞ്ഞം പസുതം അനപ്പകം;
ഇതി സോ പീതിയാ കായം, സബ്ബം ഫരതി അത്തനോ.
൧൧൫൭. ‘‘തദേവ ഏത്തകം കമ്മം, അകാസിം തായ ജാതിയാ;
പഹായ മാനുസം ദേഹം, ഉപപന്നോമ്ഹി നന്ദനം.
൧൧൫൮. ‘‘നന്ദനേ ച വനേ രമ്മേ, നാനാദിജഗണായുതേ;
രമാമി നച്ചഗീതേഹി, അച്ഛരാഹി പുരക്ഖതോ’’തി. –
സോപി തസ്സ ഇമാഹി ഗാഥാഹി ബ്യാകാസി.
൧൧൫൧. തത്ഥ ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേതി ആസാള്ഹിമാസേ. പതപന്തേതി അതിവിയ ദിപ്പന്തേ, സബ്ബസോ ഉണ്ഹം വിസ്സജ്ജേന്തേതി അത്ഥോ. ദിവങ്കരേതി ദിവാകരേ, അയമേവ വാ പാഠോ. അസിഞ്ചതീതി സിഞ്ചതി, -കാരോ നിപാതമത്തം, സിഞ്ചതി അമ്ബരുക്ഖമൂലേസു ധുവം ജലസേകം കരോതീതി അത്ഥോ. ‘‘അസിഞ്ചഥാ’’തി ച പാഠോ, സിഞ്ചിത്ഥാതി അത്ഥോ. ‘‘അസിഞ്ചഹ’’ന്തി ച പഠന്തി, പരേസം ഭതകോ പോസോ ഹുത്വാ തദാ അമ്ബാരാമം അസിഞ്ചിം അഹന്തി അത്ഥോ.
൧൧൫൨. തേനാതി യേന ദിസാഭാഗേന സോ അമ്ബാരാമോ, തേന അഗമാ അഗഞ്ഛി. അകിലന്തോവ ചേതസാതി ചേതോദുക്ഖസ്സ മഗ്ഗേനേവ പഹീനത്താ ചേതസാ അകിലന്തോപി സമാനോ കിലന്തുരൂപോ കായേന തേന മഗ്ഗേന അഗമാതി യോജനാ.
൧൧൫൩-൪. അവോചം അഹം തദാ അമ്ബസിഞ്ചകോ ഹുത്വാതി യോജനാ. ഏകചീവരോതി ന്ഹായിതുകാമോതി അധിപ്പായോ.
൧൧൫൬. ഇതീതി ഏവം ‘‘അമ്ബോ ച സിത്തോ, സമണോ ച ന്ഹാപിതോ, മയാ ച പുഞ്ഞം പസുതം അനപ്പകം, ഏകേനേവ പയോഗേന തിവിധോപി അത്ഥോ സാധിതോ’’തി ഇമിനാകാരേന പവത്തായ പീതിയാ സോ പുരിസോ അത്തനോ സബ്ബം കായം ഫരതി, നിരന്തരം ഫുടം കരോതീതി യോജനാ. അതീതത്ഥേ ചേതം വത്തമാനവചനം, ഫരീതി അത്ഥോ.
൧൧൫൭. തദേവ ഏത്തകം കമ്മന്തി തം ഏത്തകം ഏവം പാനീയദാനമത്തകം കമ്മം അകാസിം, തായ തസ്സം ജാതിയം അഞ്ഞം നാനുസ്സരാമീതി അധിപ്പായോ. തേസം വുത്തനയമേവ.
അമ്ബവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.