൧൧. സുനിക്ഖിത്തവിമാനവണ്ണനാ

ഉച്ചമിദം മണിഥൂണം വിമാനന്തി സുനിക്ഖിത്തവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ. തേന സമയേന ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ദേവചാരികം ചരന്തോ താവതിംസഭവനം ഉപഗതോ. തസ്മിഞ്ച ഖണേ അഞ്ഞതരോ ദേവപുത്തോ അത്തനോ വിമാനദ്വാരേ ഠിതോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ദിസ്വാ സഞ്ജാതഗാരവബഹുമാനോ ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി.

സോ കിര അതീതേ കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധേ പരിനിബ്ബുതേ തസ്സ സരീരധാതുയോ പക്ഖിപിത്വാ യോജനികേ കനകഥൂപേ ച കതേ ചതസ്സോ പരിസാ കാലേന കാലം ഉപസങ്കമിത്വാ ഗന്ധപുപ്ഫധൂപാദീഹി ചേതിയേ പൂജം കരോന്തി, തത്ഥ അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ അഞ്ഞേസു പുപ്ഫപൂജം കത്വാ ഗതേസു തേഹി പൂജിതട്ഠാനേ ദുന്നിക്ഖിത്താനി പുപ്ഫാനി ദിസ്വാ തത്ഥേവ താനി സമ്മദേവ ഠപേന്തോ സന്നിവേസവസേന ദസ്സനീയം പാസാദികം വിഭത്തിവിസേസയുത്തം പുപ്ഫപൂജം അകാസി. കത്വാ ച പന ഏതം ആരമ്മണം ഗണ്ഹന്തോ സത്ഥു ഗുണേ അനുസ്സരിത്വാ പസന്നചിത്തോ തം പുഞ്ഞം ഹദയേ ഠപേസി.

സോ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ തസ്സേവ കമ്മസ്സ ആനുഭാവേന താവതിംസഭവനേ ദ്വാദസയോജനികേ കനകവിമാനേ നിബ്ബത്തി, മഹാനുഭാവോ മഹാ ചസ്സ പരിവാരോ അഹോസി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘തസ്മിഞ്ച ഖണേ അഞ്ഞതരോ ദേവപുത്തോ…പേ… അട്ഠാസീ’’തി. അഥ നം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ യഥാലദ്ധസമ്പത്തികിത്തനമുഖേന കതസുചരിതകമ്മം ഇമാഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി –

൧൨൮൨. ‘‘ഉച്ചമിദം മണിഥൂണം വിമാനം, സമന്തതോ ദ്വാദസയോജനാനി;

കൂടാഗാരാ സത്തസതാ ഉളാരാ, വേളുരിയഥമ്ഭാ രുചകത്ഥതാ സുഭാ.

൧൨൮൩. ‘‘തത്ഥച്ഛസി പിവസി ഖാദസി ച, ദിബ്ബാ ച വീണാ പവദന്തി വഗ്ഗും;

ദിബ്ബാ രസാ കാമഗുണേത്ഥ പഞ്ച, നാരിയോ ച നച്ചന്തി സുവണ്ണഛന്നാ.

൧൨൮൪. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൧൨൮൫. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവ മഹാനുഭാവ, മനുസ്സഭൂതോ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവോ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

സോപി തസ്സ അത്തനോ കതകമ്മം ഇമാഹി ഗാഥാഹി കഥേസി. തം ദസ്സേന്താ സങ്ഗീതികാരാ ആഹംസു –

൧൨൮൬. ‘‘സോ ദേവപുത്തോ അത്തമനോ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതോ;

പഞ്ഹം പുട്ഠോ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൧൨൮൭. ‘‘ദുന്നിക്ഖിത്തം മാലം സുനിക്ഖിപിത്വാ, പതിട്ഠപേത്വാ സുഗതസ്സ ഥൂപേ;

മഹിദ്ധികോ ചമ്ഹി മഹാനുഭാവോ, ദിബ്ബേഹി കാമേഹി സമങ്ഗിഭൂതോ.

൧൨൮൮. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ, തേന മേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച മേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൧൨൮൯. ‘‘അക്ഖാമി തേ ഭിക്ഖു മഹാനുഭാവ, മനുസ്സഭൂതോ യമഹം അകാസിം;

തേനമ്ഹി ഏവം ജലിതാനുഭാവോ, വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൧൨൮൭. തത്ഥ ദുന്നിക്ഖിത്തം മാലന്തി ചേതിയേ പൂജാകരണട്ഠാനേ നിരന്തരട്ഠപനാദിനാ രചനാവിസേസേന അട്ഠപേത്വാ യഥാനിക്ഖിത്തതായ ന സുട്ഠു നിക്ഖിത്തം, വാതേന വാ പഹരിത്വാ ദുന്നിക്ഖിത്തം പുപ്ഫം. സുനിക്ഖിപിത്വാതി സുട്ഠു നിക്ഖിപിത്വാ രചനാവിസേസേന ദസ്സനീയം പാസാദികം കത്വാ നിക്ഖിപിയ. പതിട്ഠപേത്വാതി വിഭത്തിവിസേസാദിവസേന പുപ്ഫം പതിട്ഠാപേത്വാ. തം വാ പുപ്ഫം നിക്ഖിപന്തോ സത്ഥു ചേതിയം ഉദ്ദിസ്സ മമ സന്താനേ കുസലധമ്മം പതിട്ഠാപേത്വാതി ഏവം ഏത്ഥ അത്ഥോ ദട്ഠബ്ബോ. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഏവം ദേവപുത്തേന അത്തനോ സുചരിതകമ്മേ പകാസിതേ ഥേരോ തസ്സ ധമ്മം ദേസേത്വാ ആഗന്ത്വാ ഭഗവതോ തമത്ഥം നിവേദേസി. ഭഗവാ തം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തമഹാജനസ്സ ധമ്മം ദേസേസി. ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

സുനിക്ഖിത്തവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഇതി പരമത്ഥദീപനിയാ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ വിമാനവത്ഥുസ്മിം

ഏകാദസവത്ഥുപടിമണ്ഡിതസ്സ സത്തമസ്സ

സുനിക്ഖിത്തവഗ്ഗസ്സ അത്ഥവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നിട്ഠിതാ ച പുരിസവിമാനവണ്ണനാ.

നിഗമനകഥാ

ഏത്താവതാ ച –

ദേവതാനം വിമാനാദി-സമ്പത്തിം തസ്സ കാരണം;

പകാസയന്തീ സത്താനം, സബ്ബലോകഹിതാവഹാ.

അപ്പകാനമ്പി കാരാനം, യാ വിഭാവേതി ദേസനാ;

ഉളാരഫലതം ചിത്ത-ഖേത്തസമ്പത്തിയോഗതോ.

യം കഥാവത്ഥുകുസലാ, സുപരിഞ്ഞാതവത്ഥുകാ;

വിമാനവത്ഥുഇച്ചേവ, സങ്ഗായിംസു മഹേസയോ.

തസ്സ അത്ഥം പകാസേതും, പോരാണട്ഠകഥാനയം;

സന്നിസ്സായ സമാരദ്ധാ, അത്ഥസംവണ്ണനാ മയാ.

യാ തത്ഥ പരമത്ഥാനം, തത്ഥ തത്ഥ യഥാരഹം;

പകാസനാ പരമത്ഥ-ദീപനീ നാമ നാമതോ.

സമ്പത്താ പരിനിട്ഠാനം, അനാകുലവിനിച്ഛയാ;

സാ സത്തരസമത്തായ, പാളിയാ ഭാണവാരതോ.

ഇതി തം സങ്ഖരോന്തേന, യം തം അധിഗതം മയാ;

പുഞ്ഞം തസ്സാനുഭാവേന, ലോകനാഥസ്സ സാസനം.

ഓഗാഹേത്വാ വിസുദ്ധായ, സീലാദിപടിപത്തിയാ;

സബ്ബേപി ദേഹിനോ ഹോന്തു, വിമുത്തിരസഭാഗിനോ.

ചിരം തിട്ഠതു ലോകസ്മിം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനം;

തസ്മിം സഗാരവാ നിച്ചം, ഹോന്തു സബ്ബേപി പാണിനോ.

സമ്മാ വസ്സതു കാലേന, ദേവോപി ജഗതീപതി;

സദ്ധമ്മനിരതോ ലോകം, ധമ്മേനേവ പസാസതൂതി.

ഇതി ബദരതിത്ഥവിഹാരവാസിനാ ആചരിയധമ്മപാലേന

കതായ

പരമത്ഥദീപനിയാ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

വിമാനവത്ഥുഅത്ഥവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വിമാനവത്ഥു-അട്ഠകഥാ സമത്താ.