൯. പീതവിമാനവണ്ണനാ

പീതവത്ഥേ പീതധജേതി പീതവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി പരിനിബ്ബുതേ രഞ്ഞാ അജാതസത്തുനാ അത്തനാ പടിലദ്ധാ ഭഗവതോ സരീരധാതുയോ ഗഹേത്വാ ഥൂപേ ച മഹേ ച കതേ രാജഗഹവാസിനീ അഞ്ഞതരാ ഉപാസികാ പാതോവ കതസരീരപടിജഗ്ഗനാ ‘‘സത്ഥു ഥൂപം പൂജേസ്സാമീ’’തി യഥാലദ്ധാനി ചത്താരി കോസാതകീപുപ്ഫാനി ഗഹേത്വാ സദ്ധാവേഗേന സമുസ്സാഹിതമാനസാ മഗ്ഗപരിസ്സയം അനുപധാരേത്വാവ ഥൂപാഭിമുഖീ ഗച്ഛതി. അഥ നം തരുണവച്ഛാ ഗാവീ അഭിധാവന്തീ വേഗേന ആപതിത്വാ സിങ്ഗേന പഹരിത്വാ ജീവിതക്ഖയം പാപേസി. സാ താവദേവ താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തന്തീ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ ഉയ്യാനകീളായ ഗച്ഛന്തസ്സ പരിവാരഭൂതാനം അഡ്ഢതിയാനം നാടകകോടീനം മജ്ഝേ അത്തനോ സരീരപഭായ താ സബ്ബാ അഭിഭവന്തീ സഹ രഥേന പാതുരഹോസി. തം ദിസ്വാ സക്കോ ദേവരാജാ വിമ്ഹിതചിത്തോ അച്ഛരിയബ്ഭുതജാതോ ‘‘കീദിസേന നു ഖോ ഓളാരികേന കമ്മുനാ അയം ഏദിസിം സുമഹതിം ദേവിദ്ധിമുപാഗതാ’’തി തം ഇമാഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി –

൭൯൫. ‘‘പീതവത്ഥേ പീതധജേ, പീതാലങ്കാരഭൂസിതേ;

പീതചന്ദനലിത്തങ്ഗേ, പീതഉപ്പലമാലിനീ.

൭൯൬. ‘‘പീതപാസാദസയനേ, പീതാസനേ പീതഭാജനേ;

പീതഛത്തേ പീതരഥേ, പീതസ്സേ പീതബീജനേ.

൭൯൭. ‘‘കിം കമ്മമകരീ ഭദ്ദേ, പുബ്ബേ മാനുസകേ ഭവേ;

ദേവതേ പുച്ഛിതാചിക്ഖ, കിസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി.

സാപിസ്സ ഇമാഹി ഗാഥാഹി ബ്യാകാസി –

൭൯൮. ‘‘കോസാതകീ നാമ ലതത്ഥി ഭന്തേ, തിത്തികാ അനഭിച്ഛിതാ;

തസ്സാ ചത്താരി പുപ്ഫാനി, ഥൂപം അഭിഹരിം അഹം.

൭൯൯. ‘‘സത്ഥു സരീരമുദ്ദിസ്സ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

നാസ്സ മഗ്ഗം അവേക്ഖിസ്സം, ന തഗ്ഗമനസാ സതീ.

൮൦൦. ‘‘തതോ മം അവധീ ഗാവീ, ഥൂപം അപത്തമാനസം;

തഞ്ചാഹം അഭിസഞ്ചേയ്യം, ഭിയ്യോ നൂന ഇതോ സിയാ.

൮൦൧. ‘‘തേന കമ്മേന ദേവിന്ദ, മഘവാ ദേവകുഞ്ജര;

പഹായ മാനുസം ദേഹം, തവ സഹബ്യമാഗതാ’’തി.

൭൯൫-൬. തത്ഥ പീതചന്ദനലിത്തങ്ഗേതി സുവണ്ണവണ്ണേന ചന്ദനേന അനുലിത്തസരീരേ. പീതപാസാദസയനേതി സബ്ബസോവണ്ണമയേന പാസാദേന സുവണ്ണപരിക്ഖിത്തേഹി സയനേഹി ച സമന്നാഗതേ. ഏവം സബ്ബത്ഥ ഹേട്ഠാ ഉപരി ച പീതസദ്ദേന സുവണ്ണമേവ ഗഹിതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

൭൯൮. ലതത്ഥീതി ലതാ അത്ഥി. ഭന്തേതി സക്കം ദേവരാജാനം ഗാരവേന ആലപതി. അനഭിച്ഛിതാതി ന അഭികങ്ഖിതാ.

൭൯൯. സരീരന്തി സരീരഭൂതം ധാതും. അവയവേ ചായം സമുദായവോഹാരോ യഥാ ‘‘പടോ ഡഡ്ഢോ, സമുദ്ദോ ദിട്ഠോ’’തി ച. അസ്സാതി ഗോരൂപസ്സ. മഗ്ഗന്തി ആഗമനമഗ്ഗം. ന അവേക്ഖിസ്സന്തി ന ഓലോകയിം. കസ്മാ? ന തഗ്ഗമനസാ സതീതി, തസ്സം ഗാവിയം ഗതമനാ ഠപിതമനാ ന ഹോന്തീ, അഞ്ഞദത്ഥു ഭഗവതോ ഥൂപഗതമനാ ഏവ സമാനാതി അത്ഥോ. ‘‘തദങ്ഗമനസാ സതീ’’തി ച പാഠോ, തദങ്ഗേ തസ്സ ഭഗവതോ ധാതുയാ അങ്ഗേ മനോ ഏതിസ്സാതി തദങ്ഗമനസാ. ഏവംഭൂതാ അഹം തദാ തസ്സാ മഗ്ഗം നാവേക്ഖിസ്സന്തി ദസ്സേതി.

൮൦൦. ഥൂപം അപത്തമാനസന്തി ഥൂപം ചേതിയം അസമ്പത്തഅജ്ഝാസയം, മനസി ഭവോതി ഹി മാനസോ, അജ്ഝാസയോ മനോരഥോ. ‘‘ഥൂപം ഉപഗന്ത്വാ പുപ്ഫേഹി പൂജേസ്സാമീ’’തി ഉപ്പന്നമനോരഥസ്സ അസമ്പുണ്ണതായ ഏവം വുത്തം. ഥൂപം ചേതിയം പന പുപ്ഫേഹി പൂജനചിത്തം സിദ്ധമേവ, യേന സാ ദേവലോകേ ഉപ്പന്ന. തഞ്ചാഹം അഭിസഞ്ചേയ്യന്തി തഞ്ചേ അഹം അഭിസഞ്ചിനേയ്യം, പുപ്ഫപൂജനേന ഹി പുഞ്ഞം അഹം ഥൂപം അഭിഗന്ത്വാ യഥാധിപ്പായം പൂജനേന സമ്മദേവ ചിനേയ്യം ഉപചിനേയ്യന്തി അത്ഥോ. ഭിയ്യോ നൂന ഇതോ സിയാതി ഇതോ യഥാലദ്ധസമ്പത്തിതോപി ഭിയ്യോ ഉപരി ഉത്തരിതരാ സമ്പത്തി സിയാതി മഞ്ഞേതി അത്ഥോ.

൮൦൧. മഘവാ ദേവകുഞ്ജരാതി ആലപനം. തത്ഥ ദേവകുഞ്ജരാതി സബ്ബബലപരക്കമാദിവിസേസേഹി ദേവേസു കുഞ്ജരസദിസോ. സഹബ്യന്തി സഹഭാവം.

൮൦൨. ‘‘ഇദം സുത്വാ തിദസാധിപതി, മഘവാ ദേവകുഞ്ജരോ;

താവതിംസേ പസാദേന്തോ, മാതലിം ഏതദബ്രവീ’’തി. –

ഇദം ധമ്മസങ്ഗാഹകവചനം. തതോ സക്കോ മാതലിപമുഖസ്സ ദേവഗണസ്സ ഇമാഹി ഗാഥാഹി ധമ്മം ദേസേസി –

൮൦൩. ‘‘പസ്സ മാതലി അച്ഛേരം, ചിത്തം കമ്മഫലം ഇദം;

അപ്പകമ്പി കതം ദേയ്യം, പുഞ്ഞം ഹോതി മഹപ്ഫലം.

൮൦൪. ‘‘നത്ഥി ചിത്തേ പസന്നമ്ഹി, അപ്പകാ നാമ ദക്ഖിണാ;

തഥാഗതേ വാ സമ്ബുദ്ധേ, അഥ വാ തസ്സ സാവകേ.

൮൦൫. ‘‘ഏഹി മാതലി അമ്ഹേപി, ഭിയ്യോ ഭിയ്യോ മഹേമസേ;

തഥാഗതസ്സ ധാതുയോ, സുഖോ പുഞ്ഞാനമുച്ചയോ.

൮൦൬. ‘‘തിട്ഠന്തേ നിബ്ബുതേ ചാപി, സമേ ചിത്തേ സമം ഫലം;

ചേതോപണിധിഹേതുഹി, സത്താ ഗച്ഛന്തി സുഗ്ഗതിം.

൮൦൭. ‘‘ബഹൂനം വത അത്ഥായ, ഉപ്പജ്ജന്തി തഥാഗതാ;

യത്ഥ കാരം കരിത്വാന, സഗ്ഗം ഗച്ഛന്തി ദായകാ’’തി.

൮൦൨. തത്ഥ പസാദേന്തോതി പസന്നേ കരോന്തോ, രതനത്തയേ സദ്ധം ഉപ്പാദേന്തോതി അത്ഥോ.

൮൦൩. ചിത്തന്തി വിചിത്തം അചിന്തേയ്യം. കമ്മഫലന്തി ദേയ്യധമ്മസ്സ അനുളാരത്തേപി ഖേത്തസമ്പത്തിയാ ച ചിത്തസമ്പത്തിയാ ച ഉളാരസ്സ പുഞ്ഞകമ്മസ്സ ഫലം പസ്സാതി യോജനാ. അപ്പകമ്പി കതം ദേയ്യം, പുഞ്ഞം ഹോതി മഹപ്ഫലന്തി ഏത്ഥ കതന്തി കാരവസേന സക്കാരവസേന ആയതനേ വിനിയുത്തം. ദേയ്യന്തി ദാതബ്ബവത്ഥും. പുഞ്ഞന്തി തഥാപവത്തം പുഞ്ഞകമ്മം.

൮൦൪. ഇദാനി യത്ഥ അപ്പകമ്പി കതം പുഞ്ഞം മഹപ്ഫലം ഹോതി, തം പാകടം കത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘നത്ഥി ചിത്തേ പസന്നമ്ഹീ’’തി ഗാഥമാഹ. തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

൮൦൫-൬. അമ്ഹേപീതി മയമ്പി. മഹേമസേതി മഹാമസേ പൂജാമസേ. ചേതോപണിധിഹേതു ഹീതി അത്തനോ ചിത്തസ്സ സമ്മദേവ ഠപനനിമിത്തം, അത്തസമ്മാപണിധാനേനാതി അത്ഥോ. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘ന തം മാതാപിതാ കയിരാ, അഞ്ഞേ വാപി ച ഞാതകാ;

സമ്മാ പണിഹിതം ചിത്തം, സേയ്യസോ നം തതോ കരേ’’തി. (ധ. പ. ൪൩);

ഏവഞ്ച പന വത്വാ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഉയ്യാനകീളായ ഉസ്സാഹം പടിപ്പസ്സമ്ഭേത്വാ തതോവ പടിനിവത്തിത്വാ അത്തനാ അഭിണ്ഹം പൂജനേയ്യട്ഠാനഭൂതേ ചൂളാമണിചേതിയേ സത്താഹം പൂജം അകാസി. അഥ അപരേന സമയേന ദേവചാരികം ഗതസ്സ ആയസ്മതോ നാരദത്ഥേരസ്സ തം പവത്തിം ഗാഥാഹേവ കഥേസി, ഥേരോ ധമ്മസങ്ഗാഹകാനം ആരോചേസി, തേ തഥാ നം സങ്ഗഹം ആരോപേസുന്തി.

പീതവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.