൫. ഗുത്തിലവിമാനവണ്ണനാ

സത്തതന്തിം സുമധുരന്തി ഗുത്തിലവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി രാജഗഹേ വിഹരന്തേ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ ദേവചാരികം ചരന്തോ താവതിംസഭവനം ഗന്ത്വാ തത്ഥ പടിപാടിയാ ഠിതേസു ഛത്തിംസായ വിമാനേസു ഛത്തിംസ ദേവധീതരോ പച്ചേകം അച്ഛരാസഹസ്സപരിവാരാ മഹതിം ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തിയോ ദിസ്വാ താഹി പുബ്ബേ കതകമ്മം ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാ’’തിആദീഹി തീഹി ഗാഥാഹി പടിപാടിയാ പുച്ഛി. താപി തസ്സ പുച്ഛാനന്തരം ‘‘വത്ഥുത്തമദായികാ നാരീ’’തിആദിനാ ബ്യാകരിംസു. അഥ ഥേരോ തതോ മനുസ്സലോകം ആഗന്ത്വാ ഭഗവതോ ഏതമത്ഥം ആരോചേസി. തം സുത്വാ ഭഗവാ ‘‘മോഗ്ഗല്ലാന, താ ദേവതാ ന കേവലം തയാ ഏവ പുച്ഛിതാ ഏവം ബ്യാകരിംസു, അഥ ഖോ പുബ്ബേ മയാപി പുച്ഛിതാ ഏവമേവ ബ്യാകരിംസൂ’’തി വത്വാ ഥേരേന യാചിതോ അതീതം അത്തനോ ഗുത്തിലാചരിയം കഥേസി.

അതീതേ ബാരാണസിയം ബ്രഹ്മദത്തേ രജ്ജം കാരേന്തേ ബോധിസത്തോ ഗന്ധബ്ബകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ ഗന്ധബ്ബസിപ്പേ പരിയോദാതസിപ്പതായ തിമ്ബരുനാരദസദിസോ സബ്ബദിസാസു പാകടോ പഞ്ഞാതാ ആചരിയോ അഹോസി നാമേന ഗുത്തിലോ നാമ. സോ അന്ധേ ജിണ്ണേ മാതാപിതരോ പോസേസി. തസ്സ സിപ്പനിപ്ഫത്തിം സുത്വാ ഉജ്ജേനിവാസീ മുസിലോ നാമ ഗന്ധബ്ബോ ഉപഗന്ത്വാ തം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം ഠിതോ ‘‘കസ്മാ ആഗതോസീ’’തി ച വുത്തേ ‘‘തുമ്ഹാകം സന്തികേ സിപ്പം ഉഗ്ഗണ്ഹിതു’’ന്തി ആഹ. ഗുത്തിലാചരിയോ തം ഓലോകേത്വാ ലക്ഖണകുസലതായ ‘‘അയം പുരിസോ വിസമജ്ഝാസയോ കക്ഖളോ ഫരുസോ അകതഞ്ഞൂ ഭവിസ്സതി, ന സങ്ഗഹേതബ്ബോ’’തി സിപ്പുഗ്ഗഹണത്ഥം ഓകാസം നാകാസി. സോ തസ്സ മാതാപിതരോ പയിരുപാസിത്വാ തേഹി യാചാപേസി. ഗുത്തിലാചരിയോ മാതാപിതൂഹി നിപ്പീളിയമാനോ ‘‘ഗരുവചനം അലങ്ഘനീയ’’ന്തി തസ്സ സിപ്പം പട്ഠപേത്വാ വിഗതമച്ഛരിയതായ കാരുണികതായ ച ആചരിയമുട്ഠിം അകത്വാ അനവസേസതോ സിപ്പം സിക്ഖാപേസി.

സോപി മേധാവിതായ പുബ്ബേകതപരിചയതായ അകുസീതതായ ച ന ചിരസ്സേവ പരിയോദാതസിപ്പോ ഹുത്വാ ചിന്തേസി ‘‘അയം ബാരാണസീ ജമ്ബുദീപേ അഗ്ഗനഗരം, യംനൂനാഹം ഇധ സരാജികായ പരിസായ സിപ്പം ദസ്സേയ്യം, ഏവാഹം ആചരിയതോപി ജമ്ബുദീപേ പാകടോ പഞ്ഞാതോ ഭവിസ്സാമീ’’തി. സോ ആചരിയസ്സ ആരോചേസി ‘‘അഹം രഞ്ഞോ പുരതോ സിപ്പം ദസ്സേതുകാമോ, രാജാനം മം ദസ്സേഥാ’’തി. മഹാസത്തോ ‘‘അയം മമ സന്തികേ ഉഗ്ഗഹിതസിപ്പോ പതിട്ഠം ലഭതൂ’’തി കരുണായമാനോ തം രഞ്ഞോ സന്തികം നേത്വാ ‘‘മഹാരാജ ഇമസ്സ മേ അന്തേവാസികസ്സ വീണായ പഗുണതം പസ്സഥാ’’തി ആഹ. രാജാ ‘‘സാധൂ’’തി പടിസ്സുണിത്വാ തസ്സ വീണാവാദനം സുത്വാ പരിതുട്ഠോ തം ഗന്തുകാമം നിവാരേത്വാ ‘‘മമേവ സന്തികേ വസ, ആചരിയസ്സ ദിന്നകോട്ഠാസതോ ഉപഡ്ഢം ദസ്സാമീ’’തി ആഹ. മുസിലോ ‘‘നാഹം ആചരിയതോ ഹായാമി, സമമേവ ദേഥാ’’തി വത്വാ രഞ്ഞാ ‘‘മാ ഏവം ഭണി, ആചരിയോ നാമ മഹന്തോ, ഉപഡ്ഢമേവ തുയ്ഹം ദസ്സാമീ’’തി വുത്തേ ‘‘മമ ച ആചരിയസ്സ ച സിപ്പം പസ്സഥാ’’തി വത്വാ രാജഗേഹതോ നിക്ഖമിത്വാ ‘‘ഇതോ സത്തമേ ദിവസേ മമ ച ഗുത്തിലാചരിയസ്സ ച രാജങ്ഗണേ സിപ്പദസ്സനം ഭവിസ്സതി, തം പസ്സിതുകാമാ പസ്സന്തൂ’’തി തത്ഥ തത്ഥ ആഹിണ്ഡന്തോ ഉഗ്ഘോസേസി.

മഹാസത്തോ തം സുത്വാ ‘‘അയം തരുണോ ഥാമവാ, അഹം പന ജിണ്ണോ ദുബ്ബലോ, യദി പന മേ പരാജയോ ഭവേയ്യ, മതം മേ ജീവിതാ സേയ്യം, തസ്മാ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ ഉബ്ബന്ധിത്വാ മരിസ്സാമീ’’തി അരഞ്ഞം ഗതോ മരണഭയതജ്ജിതോ പടിനിവത്തി. പുന മരിതുകാമോ ഹുത്വാ ഗന്ത്വാ പുനപി മരണഭയേന പടിനിവത്തി. ഏവം ഗമനാഗമനം കരോന്തസ്സ തം ഠാനം വിഗതതിണം അഹോസി. അഥ ദേവരാജാ മഹാസത്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ദിസ്സമാനരൂപോ ആകാസേ ഠത്വാ ഏവമാഹ ‘‘ആചരിയ, കിം കരോസീ’’തി. മഹാസത്തോ –

൩൨൭. ‘‘സത്തതന്തിം സുമധുരം, രാമണേയ്യം അവാചയിം;

സോ മം രങ്ഗമ്ഹി അവ്ഹേതി, സരണം മേ ഹോഹി കോസിയാ’’തി. –

അത്തനോ ചിത്തദുക്ഖം പവേദേസി.

തസ്സത്ഥോ – അഹം ദേവരാജ മുസിലം നാമ അന്തേവാസികം സത്തന്നം തന്തീനം അത്ഥിതായ ഛജ്ജാദിസത്തവിധസരദീപനതോ ച സത്തതന്തിം, തം വിസയം കത്വാ യഥാരഹം ദ്വാവീസതിയാ സുതിഭേദാനം അഹാപനതോ സുട്ഠു മധുരന്തി സുമധുരം, യഥാധിഗതാനം സമപഞ്ഞാസായ മുച്ഛനാനം പരിബ്യത്തതായ സരസ്സ ച വീണായ ച അഞ്ഞമഞ്ഞസംസന്ദനേന സുണന്താനം അതിവിയ മനോരമഭാവതോ രാമണേയ്യം, സരഗതാദിവിഭാഗതോ ഛജ്ജാദിചതുബ്ബിധം ഗന്ധബ്ബം അഹാപേത്വാ ഗന്ധബ്ബസിപ്പം അവാചയിന്തി വാചേസിം ഉഗ്ഗണ്ഹാപേസിം സിക്ഖാപേസിം. സോ മുസിലോ അന്തേവാസീ സമാനോ മം അത്തനോ ആചരിയം രങ്ഗമ്ഹി രങ്ഗമണ്ഡലേ അവ്ഹേതി സാരമ്ഭവസേന അത്തനോ വിസേസം ദസ്സേതും സങ്ഘട്ടിയതി, ‘‘ഏഹി സിപ്പം ദസ്സേഹീ’’തി മം ആചിക്ഖി, തസ്സ മേ ത്വം കോസിയ ദേവരാജ സരണം അവസ്സയോ ഹോഹീതി.

തം സുത്വാ സക്കോ ദേവരാജാ ‘‘മാ ഭായി ആചരിയ, അഹം തേ സരണം പരായണ’’ന്തി ദസ്സേന്തോ –

൩൨൮. ‘‘അഹം തേ സരണം ഹോമി, അഹമാചരിയപൂജകോ;

ന തം ജയിസ്സതി സിസ്സോ, സിസ്സമാചരിയ ജേസ്സസീ’’തി. –

ആഹ. സക്കസ്സ കിര ദേവരഞ്ഞോ പുരിമത്തഭാവേ മഹാസത്തോ ആചരിയോ അഹോസി. തേനാഹ ‘‘അഹമാചരിയപൂജകോ’’തി. അഹം ആചരിയാനം പൂജകോ, ന മുസിലോ വിയ യുഗഗ്ഗാഹീ, മാദിസേസു അന്തേവാസികേസു ഠിതേസു താദിസസ്സ ആചരിയസ്സ കഥം പരാജയോ, തസ്മാ ന തം ജയിസ്സതി സിസ്സോ, അഞ്ഞദത്ഥു സിസ്സം മുസിലം ആചരിയ ത്വമേവ ജയിസ്സസി, സോ പന പരാജിതോ വിനാസം പാപുണിസ്സതീതി അധിപ്പായോ. ഏവഞ്ച പന വത്വാ ‘‘അഹം സത്തമേ ദിവസേ സാകച്ഛാമണ്ഡലം ആഗമിസ്സാമി, തുമ്ഹേ വിസ്സത്ഥാ വാദേഥാ’’തി സമസ്സാസേത്വാ ഗതോ.

സത്തമേ പന ദിവസേ രാജാ സപരിവാരോ രാജസഭായം നിസീദി. ഗുത്തിലാചരിയോ ച മുസിലോ ച സിപ്പദസ്സനത്ഥം സജ്ജാ ഹുത്വാ ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം വന്ദിത്വാ അത്തനോ അത്തനോ ലദ്ധാസനേ നിസീദിത്വാ വീണാ വാദയിംസു. സക്കോ ആഗന്ത്വാ അന്തലിക്ഖേ അട്ഠാസി. തം മഹാസത്തോവ പസ്സതി, ഇതരേ പന ന പസ്സന്തി. പരിസാ ദ്വിന്നമ്പി വാദനേ സമചിത്താ അഹോസി. സക്കോ ഗുത്തിലം ‘‘ഏകം തന്തിം ഛിന്ദാ’’തി ആഹ. ഛിന്നായപി തന്തിയാ വീണാ തഥേവ മധുരനിഗ്ഘോസാ അഹോസി. ഏവം ‘‘ദുതിയം, തതിയം, ചതുത്ഥം, പഞ്ചമം, ഛട്ഠം, സത്തമം ഛിന്ദാ’’തി ആഹ, താസു ഛിന്നാസുപി വീണാ മധുരനിഗ്ഘോസാവ അഹോസി. തം ദിസ്വാ മുസിലോ പരാജിതഭൂതരൂപോ പത്തക്ഖന്ധോ അഹോസി, പരിസാ ഹട്ഠതുട്ഠാ ചേലുക്ഖേപേ കരോന്തീ ഗുത്തിലസ്സ സാധുകാരമദാസി. രാജാ മുസിലം സഭായ നീഹരാപേസി, മഹാജനോ ലേഡ്ഡുദണ്ഡാദീഹി പഹരന്തോ മുസിലം തത്ഥേവ ജീവിതക്ഖയം പാപേസി.

സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ മഹാപുരിസേന സദ്ധിം സമ്മോദനീയം കത്വാ ദേവലോകമേവ ഗതോ. തം ദേവതാ ‘‘മഹാരാജ, കുഹിം ഗതത്ഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ തം പവത്തിം സുത്വാ ‘‘മഹാരാജ, മയം ഗുത്തിലാചരിയം പസ്സിസ്സാമ, സാധു നോ തം ഇധാനേത്വാ ദസ്സേഹീ’’തി ആഹംസു. സക്കോ ദേവാനം വചനം സുത്വാ മാതലിം ആണാപേസി ‘‘ഗച്ഛ വേജയന്തരഥേന അമ്ഹാകം ഗുത്തിലാചരിയം ആനേഹി, ദേവതാ തം ദസ്സനകാമാ’’തി, സോ തഥാ അകാസി. സക്കോ മഹാസത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദനീയം കത്വാ ഏവമാഹ ‘‘ആചരിയ, വീണം വാദയ, ദേവതാ സോതുകാമാ’’തി. ‘‘മയം സിപ്പൂപജീവിനോ, വേതനേന വിനാ സിപ്പം ന ദസ്സേമാ’’തി. ‘‘കീദിസം പന വേതനം ഇച്ഛസീ’’തി. ‘‘നാഞ്ഞേന മേ വേതനേന കിച്ചം അത്ഥി, ഇമാസം പന ദേവതാനം അത്തനാ അത്തനാ പുബ്ബേകതകുസലകഥനമേവ മേ വേതനം ഹോതൂ’’തി ആഹ. താ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിംസു. അഥ മഹാസത്തോ പാടേക്കം താഹി തദാ പടിലദ്ധസമ്പത്തികിത്തനമുഖേന തസ്സാ ഹേതുഭൂതം പുരിമത്തഭാവേ കതം സുചരിതം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ വിയ പുച്ഛന്തോ ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാ’’തിആദിഗാഥാഹി പുച്ഛി. താപി ‘‘വത്ഥുത്തമദായികാ നാരീ’’തിആദിനാ യഥാ ഏതരഹി ഥേരസ്സ, ഏവമേവ തസ്സ ബ്യാകരിംസു. തേന വുത്തം ‘‘മോഗ്ഗല്ലാന താ ദേവതാ ന കേവലം തയാ ഏവ പുച്ഛിതാ ഏവം ബ്യാകരിംസു, അഥ ഖോ പുബ്ബേ മയാപി പുച്ഛിതാ ഏവമേവ ബ്യാകരിംസൂ’’തി.

താ കിര ഇത്ഥിയോ കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ മനുസ്സത്തഭാവേ ഠിതാ തം തം പുഞ്ഞം അകംസു. തത്ഥ ഏകാ ഇത്ഥീ വത്ഥം അദാസി, ഏകാ സുമനമാലം, ഏകാ ഗന്ധം, ഏകാ ഉളാരാനി ഫലാനി, ഏകാ ഉച്ഛുരസം, ഏകാ ഭഗവതോ ചേതിയേ ഗന്ധപഞ്ചങ്ഗുലികം അദാസി, ഏകാ ഉപോസഥം ഉപവസി, ഏകാ ഉപകട്ഠായ വേലായ നാവായ ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഉദകം അദാസി, ഏകാ കോധനാനം സസ്സുസസുരാനം അക്കോധനാ ഉപട്ഠാനം അകാസി, ഏകാ ദാസീ ഹുത്വാ അതന്ദിതാചാരാ അഹോസി, ഏകോ പിണ്ഡചാരികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഖീരഭത്തം അദാസി, ഏകാ ഫാണിതം അദാസി, ഏകാ ഉച്ഛുഖണ്ഡം അദാസി, ഏകാ തിമ്ബരുസകം അദാസി, ഏകാ കക്കാരികം അദാസി, ഏകാ ഏളാലുകം അദാസി, ഏകാ വല്ലിഫലം അദാസി, ഏകാ ഫാരുസകം അദാസി, ഏകാ അങ്ഗാരകപല്ലം അദാസി, ഏകാ സാകമുട്ഠിം അദാസി, ഏകാ പുപ്ഫകമുട്ഠിം അദാസി, ഏകാ മൂലകലാപം അദാസി, ഏകാ നിമ്ബമുട്ഠിം അദാസി, ഏകാ കഞ്ജികം അദാസി, ഏകാ തിലപിഞ്ഞാകം അദാസി, ഏകാ കായബന്ധനം അദാസി, ഏകാ അംസബദ്ധകം അദാസി, ഏകാ ആയോഗപട്ടം അദാസി, ഏകാ വിധൂപനം, ഏകാ താലവണ്ടം, ഏകാ മോരഹത്ഥം, ഏകാ ഛത്തം, ഏകാ ഉപാഹനം, ഏകാ പൂവം, ഏകാ മോദകം, ഏകാ സക്ഖലികം അദാസി. താ ഏകേകാ അച്ഛരാസഹസ്സപരിവാരാ പഹതിയാ ദേവിദ്ധിയാ വിരാജമാനാ താവതിംസഭവനേ സക്കസ്സ ദേവരാജസ്സ പരിചാരികാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്താ ഗുത്തിലാചരിയേന പുച്ഛിതാ ‘‘വത്ഥുത്തമദായികാ നാരീ’’തിആദിനാ അത്തനാ അത്തനാ കതകുസലം പടിപാടിയാ ബ്യാകരിംസു.

൩൨൯. ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേന, യാ ത്വം തിട്ഠസി ദേവതേ;

ഓഭാസേന്തീ ദിസാ സബ്ബാ, ഓസധീ വിയ താരകാ.

൩൩൦. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൩൩൧. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ, മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൩൩൨. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൩൩൩. ‘‘വത്ഥുത്തമദായികാ നാരീ, പവരാ ഹോതി നരേസു നാരീസു;

ഏവം പിയരൂപദായികാ മനാപം, ദിബ്ബം സാ ലഭതേ ഉപേച്ച ഠാനം.

൩൩൪. ‘‘തസ്സാ മേ പസ്സ വിമാനം, അച്ഛരാ കാമവണ്ണിനീഹമസ്മി;

അച്ഛരാസഹസ്സസ്സാഹം, പവരാ പസ്സ പുഞ്ഞാനം വിപാകം.

൩൩൫. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ, തേന മേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച മേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൩൩൬. ‘‘അക്ഖാമി തേ ഭിക്ഖു മഹാനുഭാവ, മനുസ്സഭൂതാ യമകാസി പുഞ്ഞം;

തേനമ്ഹി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

(യഥാ ച ഏത്ഥ, ഏവം ഉപരി സബ്ബവിമാനേസു വിത്ഥാരേതബ്ബം.)

൩൪൧. ‘‘പുപ്ഫുത്തമദായികാ നാരീ, പവരാ ഹോതി നരേസു നാരീസു…പേ….

൩൪൯. ‘‘ഗന്ധുത്തമദായികാ നാരീ, പവരാ ഹോതി നരേസു നാരീസു…പേ….

൩൫൭. ‘‘ഫലുത്തമദായികാ നാരീ…പേ….

൩൬൫. ‘‘രസുത്തമദായികാ നാരീ…പേ….

൩൭൩. ‘‘ഗന്ധപഞ്ചങ്ഗുലികം അഹമദാസിം,കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ ഥൂപമ്ഹി…പേ….

൩൮൧. ‘‘ഭിക്ഖൂ ച അഹം ഭിക്ഖുനിയോ ച, അദ്ദസാസിം പന്ഥപടിപന്നേ;

തേസാഹം ധമ്മം സുത്വാന, ഏകൂപോസഥം ഉപവസിസ്സം.

൩൮൨. ‘‘തസ്സാ മേ പസ്സ വിമാനം…പേ….

൩൮൯. ‘‘ഉദകേ ഠിതാ ഉദകമദാസിം, ഭിക്ഖുനോ ചിത്തേന വിപ്പസന്നേന…പേ….

൩൯൭. ‘‘സസ്സുഞ്ചാഹം സസുരഞ്ച, ചണ്ഡികേ കോധനേ ച ഫരുസേ ച;

അനുസൂയികാ ഉപട്ഠാസിം, അപ്പമത്താ സകേന സീലേന…പേ….

൪൦൫. ‘‘പരകമ്മകരീ ആസിം, അത്ഥേനാതന്ദിതാ ദാസീ;

അക്കോധനാനതിമാനിനീ, സംവിഭാഗിനീ കകസ്സ ഭാഗസ്സ…പേ….

൪൧൩. ‘‘ഖീരോദനം അഹമദാസിം, ഭിക്ഖുനോ പിണ്ഡായ ചരന്തസ്സ;

ഏവം കരിത്വാ കമ്മം, സുഗതിം ഉപപജ്ജ മോദാമി…പേ….

൪൨൧. ‘‘ഫാണിതം അഹമദാസിം…പേ….

൪൨൯. ‘‘ഉച്ഛുഖണ്ഡികം അഹമദാസിം…പേ….

൪൩൭. ‘‘തിമ്ബരുസകം അഹമദാസിം…പേ….

൪൪൫. ‘‘കക്കാരികം അഹമദാസിം…പേ….

൪൫൩. ‘‘ഏളാലുകം അഹമദാസിം…പേ….

൪൬൧. ‘‘വല്ലിഫലം അഹമദാസിം…പേ….

൪൬൯. ‘‘ഫാരുസകം അഹമദാസിം…പേ….

൪൭൭. ‘‘ഹത്ഥപ്പതാപകം അഹമദാസിം…പേ….

൪൮൫. ‘‘സാകമുട്ഠിം അഹമദാസിം…പേ….

൪൯൩. ‘‘പുപ്ഫകമുട്ഠിം അഹമദാസിം…പേ….

൫൦൧. ‘‘മൂലകം അഹമദാസിം…പേ….

൫൦൯. ‘‘നിമ്ബമുട്ഠിം അഹമദാസിം…പേ….

൫൧൭. ‘‘അമ്ബകഞ്ജികം അഹമദാസിം…പേ….

൫൨൫. ‘‘ദോണിനിമ്മജ്ജനിം അഹമദാസിം…പേ….

൫൩൩. ‘‘കായബന്ധനം അഹമദാസിം…പേ….

൫൪൧. ‘‘അംസബദ്ധകം അഹമദാസിം…പേ….

൫൪൯. ‘‘ആയോഗപട്ടം അഹമദാസിം…പേ….

൫൫൭. ‘‘വിധൂപനം അഹമദാസിം…പേ….

൫൬൫. ‘‘താലവണ്ടം അഹമദാസിം…പേ….

൫൭൩. ‘‘മോരഹത്ഥം അഹമദാസിം…പേ….

൫൮൧. ‘‘ഛത്തം അഹമദാസിം…പേ….

൫൮൯. ‘‘ഉപാഹനം അഹമദാസിം…പേ….

൫൯൭. ‘‘പൂവം അഹമദാസിം…പേ….

൬൦൫. ‘‘മോദകം അഹമദാസിം…പേ….

൬൧൩. ‘‘സക്ഖലികം അഹമദാസിം, ഭിക്ഖുനോ പിണ്ഡായ ചരന്തസ്സ…പേ….

൬൧൪. ‘‘തസ്സാ മേ പസ്സ വിമാനം, അച്ഛരാ കാമവണ്ണിനീഹമസ്മിം;

അച്ഛരാസഹസ്സസ്സാഹം, പവരാ പസ്സ പുഞ്ഞാനം വിപാകം.

൬൧൫. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ…പേ… വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

ഏവം മഹാസത്തോ താഹി ദേവതാഹി കതസുചരിതേ ബ്യാകതേ തുട്ഠമാനസോ സമ്മോദനം കരോന്തോ അത്തനോ ച സുചരിതചരണേ യുത്തപയുത്തതം വിവട്ടജ്ഝാസയതഞ്ച പവേദേന്തോ ആഹ –

൬൧൭. ‘‘സ്വാഗതം വത മേ അജ്ജ, സുപ്പഭാതം സുഹുട്ഠിതം;

യം അദ്ദസാമി ദേവതായോ, അച്ഛരാ കാമവണ്ണിനിയോ.

൬൧൮. ‘‘ഇമാസാഹം ധമ്മം സുത്വാ, കാഹാമി കുസലം ബഹും;

ദാനേന സമചരിയായ, സഞ്ഞമേന ദമേന ച;

സ്വാഹം തത്ഥ ഗമിസ്സാമി, യത്ഥ ഗന്ത്വാ ന സോചരേ’’തി.

൩൩൩. തത്ഥ വത്ഥുത്തമദായികാതി വത്ഥാനം ഉത്തമം സേട്ഠം, വത്ഥേസു വാ ബഹൂസു ഉച്ചിനിത്വാ ഗഹിതം ഉക്കംസഗതം പവരം കോടിഭൂതം വത്ഥം വത്ഥുത്തമം, തസ്സ ദായികാ. ‘‘പുപ്ഫുത്തമദായികാ’’തിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. പിയരൂപദായികാതി പിയസഭാവസ്സ പിയജാതികസ്സ ച വത്ഥുനോ ദായികാ. മനാപന്തി മനവഡ്ഢനകം. ദിബ്ബന്തി ദിവി ഭവത്താ ദിബ്ബം. ഉപേച്ചാതി ഉപഗന്ത്വാ ചേതേത്വാ, ‘‘ഏദിസം ലഭേയ്യ’’ന്തി പകപ്പേത്വാതി അത്ഥോ. ഠാനന്തി വിമാനാദികം ഠാനം, ഇസ്സരിയം വാ. ‘‘മനാപാ’’തിപി പാഠോ, അഞ്ഞേസം മനവഡ്ഢനകാ ഹുത്വാതി അത്ഥോ.

൩൩൪. പസ്സ പുഞ്ഞാനം വിപാകന്തി വത്ഥുത്തമദാനസ്സ നാമ ഇദമീദിസം ഫലം പസ്സാതി അത്തനാ ലദ്ധസമ്പത്തിം സമ്ഭാവേന്തീ വദതി.

൩൪൧. പുപ്ഫുത്തമദായികാതി രതനത്തയപൂജാവസേന പുപ്ഫുത്തമദായികാ, തഥാ ഗന്ധുത്തമദായികാതി ദട്ഠബ്ബാ. തത്ഥ പുപ്ഫുത്തമം സുമനപുപ്ഫാദി, ഗന്ധുത്തമം ചന്ദനഗന്ധാദി, ഫലുത്തമം പനസഫലാദി, രസുത്തമം ഗോരസസപ്പിആദി വേദിതബ്ബം.

൩൭൩. ഗന്ധപഞ്ചങ്ഗുലികന്തി ഗന്ധേന പഞ്ചങ്ഗുലികദാനം. കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ ഥൂപമ്ഹീതി കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ യോജനികേ കനകഥൂപേ.

൩൮൧. പന്ഥപടിപന്നേതി മഗ്ഗം ഗച്ഛന്തേ. ഏകൂപോസഥന്തി ഏകദിവസം ഉപോസഥവാസം.

൩൮൯. ഉദകമദാസിന്തി മുഖവിക്ഖാലനത്ഥം പിവനത്ഥഞ്ച ഉദകം പാനീയം അദാസിം.

൩൯൭. ചണ്ഡികേതി ചണ്ഡേ. അനുസൂയികാതി ഉസൂയാ രഹിതാ.

൪൦൫. പരകമ്മകരീതി പരേസം വേയ്യാവച്ചകാരിനീ. അത്ഥേനാതി അത്ഥകിച്ചേന. സംവിഭാഗിനീ സകസ്സ ഭാഗസ്സാതി അത്ഥികാനം അത്തനാ പടിലദ്ധഭാഗസ്സ സംവിഭജനസീലാ.

൪൧൩. ഖീരോദനന്തി ഖീരസമ്മിസ്സം ഓദനം, ഖീരേന സദ്ധിം ഓദനം വാ.

൪൩൭. തിമ്ബരുസകന്തി തിണ്ഡുകഫലം. തിപുസസദിസാ ഏകാ വല്ലിജാതി തിമ്ബരുസം, തസ്സ ഫലം തിമ്ബരുസകന്തി വദന്തി.

൪൪൫. കക്കാരികന്തി ഖുദ്ദകേളാലുകം, തിപുസന്തി ച വദന്തി.

൪൭൭. ഹത്ഥപ്പതാപകന്തി മന്ദാമുഖിം.

൫൧൭. അമ്ബകഞ്ജികന്തി അമ്ബിലകഞ്ജികം.

൫൨൫. ദോണിനിമ്മജ്ജനിന്തി സതേലം തിലപിഞ്ഞാകം.

൫൫൭. വിധൂപനന്തി ചതുരസ്സബീജനിം.

൫൬൫. താലവണ്ടന്തി താലപത്തേഹി കതമണ്ഡലബീജനിം.

൫൭൩. മോരഹത്ഥന്തി മയൂരപിഞ്ഛേ ഹി കതം മകസബീജനിം.

൬൧൭. സ്വാഗതം വത മേതി മയ്ഹം ഇധാഗമനം സോഭനം വത അഹോ സുന്ദരം. അജ്ജ സുപ്പഭാതം സുഹുട്ഠിതന്തി അജ്ജ മയ്ഹം രത്തിയാ സുട്ഠു പഭാതം സമ്മദേവ വിഭായനം ജാതം, സയനതോ ഉട്ഠാനമ്പി സുഹുട്ഠിതം സുട്ഠു ഉട്ഠിതം. കിം കാരണാതി ആഹ ‘‘യം അദ്ദസാമി ദേവതായോ’’തിആദി.

൬൧൮. ധമ്മം സുത്വാതി കമ്മഫലസ്സ പച്ചക്ഖകരണവസേന തുമ്ഹേഹി കതം കുസലം ധമ്മം സുത്വാ. കാഹാമീതി കരിസ്സാമി. സമചരിയായാതി കായസമാചാരികസ്സ സുചരിതസ്സ ചരണേന. സഞ്ഞമേനാതി സീലസംവരേന. ദമേനാതി മനച്ഛട്ഠാനം ഇന്ദ്രിയാനം ദമേന. ഇദാനി തസ്സ കുസലസ്സ അത്തനോ ലോകസ്സ ച വിവട്ടൂപനിസ്സയതം ദസ്സേതും ‘‘സ്വാഹം തത്ഥ ഗമിസ്സാമി, യത്ഥ ഗന്ത്വാ ന സോചരേ’’തി വുത്തം.

ഏവമയം യദിപി വത്ഥുത്തമദായികാവിമാനാദിവസേന ഛത്തിംസവിമാനസങ്ഗഹാ ദേസനാ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ വിയ ഗുത്തിലാചരിയസ്സാപി വിഭാവനവസേന പവത്താതി ‘‘ഗുത്തിലവിമാന’’ന്ത്വേവ സങ്ഗഹം ആരുള്ഹാ, വിമാനാനി പന ഇത്ഥിപടിബദ്ധാനീതി ഇത്ഥിവിമാനേയേവ സങ്ഗഹിതാനി. താ പന ഇത്ഥിയോ കസ്സപസ്സ ദസബലസ്സ കാലേ യഥാവുത്തധമ്മചരണേ അപരാപരുപ്പന്നചേതനാവസേന ദുതിയത്തഭാവതോ പട്ഠായ ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവലോകേ ഏവ സംസരന്തിയോ അമ്ഹാകമ്പി ഭഗവതോ കാലേ താവതിംസഭവനേയേവ നിബ്ബത്താ, ആയസ്മതാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ കമ്മസരിക്ഖതായ ഗുത്തിലാചരിയേന പുച്ഛിതകാലേ വിയ ബ്യാകരിംസൂതി ദട്ഠബ്ബാ.

ഗുത്തിലവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.