൭.ഉപോസഥാവിമാനവണ്ണനാ

അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാതി ഉപോസഥാവിമാനം. ഇധ അട്ഠുപ്പത്തിയം സാകേതേ ഉപോസഥാ നാമ ഏകാ ഉപാസികാതി അയമേവ വിസേസോ, സേസം അനന്തരവിമാനസദിസം. തേന വുത്തം –

൨൨൯-൨൩൧. ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേന…പേ…

വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൨൩൨. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ…പേ… യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൨൩൩-൨൩൮. ‘‘ഉപോസഥാതി മം അഞ്ഞംസു, സാകേതായം ഉപാസികാ…പേ…

ഉപാസികാ ചക്ഖുമതോ, ഗോതമസ്സ യസസ്സിനോ.

൨൩൯. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ…പേ…

വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. –

ദേവതാ ബ്യാകാസി. പുന അത്തനോ ഏകം ദോസം ദസ്സേന്തീ –

൨൪൧. ‘‘അഭിക്ഖണം നന്ദനം സുത്വാ, ഛന്ദോ മേ ഉദപജ്ജഥ;

തത്ഥ ചിത്തം പണിധായ, ഉപപന്നാമ്ഹി നന്ദനം.

൨൪൨. ‘‘നാകാസിം സത്ഥു വചനം, ബുദ്ധസ്സാദിച്ചബന്ധുനോ;

ഹീനേ ചിത്തം പണിധായ, സാമ്ഹി പച്ഛാനുതാപിനീ’’തി. – ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി;

൨൩൩. തത്ഥ ഉപോസഥാതി മം അഞ്ഞംസൂതി ‘‘ഉപോസഥാ’’തി ഇമിനാ നാമേന മം മനുസ്സാ ജാനിംസു. സാകേതായന്തി സാകേതനഗരേ.

൨൪൧. അഭിക്ഖണന്തി അഭിണ്ഹം. നന്ദനം സുത്വാതി ‘‘താവതിംസഭവനേ നന്ദനവനം നാമ ഏദിസഞ്ച ഏദിസഞ്ചാ’’തി തത്ഥ നാനാവിധം ദിബ്ബസമ്പത്തിം സുത്വാ. ഛന്ദോതി തന്നിബ്ബത്തകപുഞ്ഞകമ്മസ്സ കാരണഭൂതോ കുസലച്ഛന്ദോ, തത്രൂപപത്തിയാ പത്ഥനാഭൂതോ തണ്ഹാഛന്ദോ വാ. ഉദപജ്ജഥാതി ഉപ്പജ്ജിത്ഥ. തത്ഥാതി താവതിംസഭവനേ, നന്ദനാപദേസേനപി ഹി തം ദേവലോകം വദതി. ഉപപന്നാമ്ഹീതി ഉപ്പന്നാ നിബ്ബത്താ അമ്ഹി.

൨൪൨. നാകാസിം സത്ഥു വചനന്തി ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അപ്പമത്തകമ്പി ഭവം വണ്ണേമീ’’തിആദിനാ (അ. നി. ൧.൩൨൦-൩൨൧) സത്ഥാരാ വുത്തവചനം ന കരിം, ഭവേസു ഛന്ദരാഗം ന പജഹിന്തി അത്ഥോ. ആദിച്ചോ ഗോതമഗോത്തോ, ഭഗവാപി ഗോതമഗോത്തോതി സഗോത്തതായ വുത്തം ‘‘ബുദ്ധസ്സാദിച്ചബന്ധുനോ’’തി. അഥ വാ ആദിച്ചസ്സ ബന്ധു ആദിച്ചബന്ധു, ഭഗവാ. തം പടിച്ച തസ്സ അരിയായ ജാതിയാ ജാതത്താ ആദിച്ചോ വാ ബന്ധു ഏതസ്സ ഓരസപുത്തഭാവതോതി ആദിച്ചബന്ധു, ഭഗവാ. തഥാ ഹി വുത്തം –

‘‘യോ അന്ധകാരേ തമസീ പഭങ്കരോ, വേരോചനോ മണ്ഡലീ ഉഗ്ഗതേജോ;

മാ രാഹു ഗിലീ ചരമന്തലിക്ഖേ, പജം മമം രാഹു പമുഞ്ച സൂരിയ’’ന്തി. (സം. നി. ൧.൯൧);

ഹീനേതി ലാമകേ. അത്തനോ ഭവാഭിരതിം സന്ധായ വദതി. സാമ്ഹീതി സാ അമ്ഹി.

ഏവം തായ ദേവതായ ഭവാഭിരതിനിമിത്തേ ഉപ്പന്നവിപ്പടിസാരേ പവേദിതേ ഥേരോ ഭവസ്സ പരിച്ഛിന്നായുഭാവവിഭാവനമുഖേന ആയതിം മനുസ്സത്തഭാവേ ഠത്വാ വട്ടദുക്ഖസ്സ സമതിക്കമോ കാതും സുകരോ, സബ്ബസോ ഖീണാസവഭാവോ നാമ മഹാനിസംസോതി ച സമസ്സാസേതും –

൨൪൩. ‘‘കീവ ചിരം വിമാനമ്ഹി, ഇധ വച്ഛസുപോസഥേ;

ദേവതേ പുച്ഛിതാചിക്ഖ, യദി ജാനാസി ആയുനോ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. പുന സാ –

൨൪൪. ‘‘സട്ഠി വസ്സസഹസ്സാനി, തിസ്സോ ച വസ്സകോടിയോ;

ഇധ ഠത്വാ മഹാമുനി, ഇതോ ചുതാ ഗമിസ്സാമി;

മനുസ്സാനം സഹബ്യത’’ന്തി. – ആഹ;

പുന ഥേരോ –

൨൪൫. ‘‘മാ ത്വം ഉപോസഥേ ഭായി, സമ്ബുദ്ധേനാസി ബ്യാകതാ;

സോതാപന്നാ വിസേസയി, പഹീനാ തവ ദുഗ്ഗതീ’’തി. –

ഇമായ ഗാഥായ സമുത്തേജേസി.

൨൪൩-൪. തത്ഥ കീവ ചിരന്തി കിത്തകം അദ്ധാനം. ഇധാതി ഇമസ്മിം ദേവലോകേ, ഇധ വാ വിമാനസ്മിം. ആയു നോതി ആയു, നോതി നിപാതമത്തം. ആയുനോ വാ ചിരാചിരഭാവം, അഥ വാ യദി ജാനാസി ആയുനോതി അത്ഥോ. മഹാമുനീതി ഥേരം ആലപതി.

൨൪൫. മാ ത്വം ഉപോസഥേ ഭായീതി ഭദ്ദേ ഉപോസഥേ ത്വം മാ ഭായി. കസ്മാ? യസ്മാ സമ്ബുദ്ധേനാസി ബ്യാകതാ. കിന്തി? സോതാപന്നാ വിസേസയീതി. മഗ്ഗഫലസഞ്ഞിതം വിസേസം യാതാ അധിഗതാ, തസ്മാ പഹീനാ തവ സബ്ബാപി ദുഗ്ഗതീതി ഇമമ്പി വിസേസം യാതാതി വിസേസയി. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഉപോസഥാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.