൮. തതിയനാവാവിമാനവണ്ണനാ

സുവണ്ണച്ഛദനം നാവന്തി തതിയനാവാവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ ജനപദചാരികം ചരന്തോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം കോസലജനപദേ യേന ഥൂണം നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമോ തദവസരി. അസ്സോസും ഖോ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ ‘‘സമണോ കിര ഗോതമോ അമ്ഹാകം ഗാമഖേത്തം അനുപ്പത്തോ’’തി. അഥ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ അപ്പസന്നാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മച്ഛേരപകതാ ‘‘സചേ സമണോ ഗോതമോ ഇമം ഗാമം പവിസിത്വാ ദ്വീഹതീഹം വസേയ്യ, സബ്ബം ഇമം ജനം അത്തനോ വചനേ പതിട്ഠപേയ്യ, തതോ ബ്രാഹ്മണധമ്മോ പതിട്ഠം ന ലഭേയ്യാ’’തി തത്ഥ ഭഗവതോ അവാസായ പരിസക്കന്താ നദീതിത്ഥേസു ഠപിതനാവായോ അപനേസും, സേതുസങ്കമനാനി ച അവലഞ്ജേ അകംസു, തഥാ പപാമണ്ഡപാദീനി, ഏകം ഉദപാനം ഠപേത്വാ ഇതരാനി ഉദപാനാനി തിണാദീഹി പൂരേത്വാ പിദഹിംസു. തേന വുത്തം ഉദാനേ (ഉദാ. ൬൯) ‘‘അഥ ഖോ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ ഉദപാനം തിണസ്സ ച ഭുസസ്സ ച യാവ മുഖതോ പൂരേസും ‘മാ തേ മുണ്ഡകാ സമണകാ പാനീയം അപംസൂ’’’തി.

ഭഗവാ തേസം തം വിപ്പകാരം ഞത്വാ തേ അനുകമ്പന്തോ സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന ആകാസേന നദിം അതിക്കമിത്വാ ഗന്ത്വാ അനുക്കമേന ഥൂണം ബ്രാഹ്മണഗാമം പത്വാ മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. തേന ച സമയേന സമ്ബഹുലാ ഉദകഹാരിനിയോ ഭഗവതോ അവിദൂരേന അതിക്കമന്തി. തസ്മിഞ്ച ഗാമേ ‘‘സചേ സമണോ ഗോതമോ ഇധാഗമിസ്സതി, ന തസ്സ പച്ചുഗ്ഗമനാദികം കാതബ്ബം, ഗേഹം ആഗതസ്സ ചസ്സ സാവകാനഞ്ച ഭിക്ഖാപി ന ദാതബ്ബാ’’തി കതികാ കതാ ഹോതി.

തത്ഥ അഞ്ഞതരസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ദാസീ ഘടേന പാനീയം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തീ ഭഗവന്തം ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതം നിസിന്നം ദിസ്വാ ഭിക്ഖൂ ച മഗ്ഗപരിസ്സമേന കിലന്തേ തസിതേ ഞത്വാ പസന്നചിത്താ പാനീയം ദാതുകാമാ ഹുത്വാ ‘‘യദിപി മേ ഗാമവാസിനോ ‘സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ന കിഞ്ചി ദാതബ്ബം, സാമീചികമ്മമ്പി ന കാതബ്ബ’ന്തി കതികം കത്വാ ഠിതാ, ഏവം സന്തേപി യദി അഹം ഈദിസേ പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ ദക്ഖിണേയ്യേ ലഭിത്വാ പാനീയദാനമത്തേനാപി അത്തനോ പതിട്ഠം ന കരേയ്യം, കദാഹം ഇതോ ദുക്ഖജീവിതതോ മുച്ചിസ്സാമി, കാമം മേ അയ്യകോ സബ്ബേപിമേ ഗാമവാസിനോ മം ഹനന്തു വാ ബന്ധന്തു വാ, ഈദിസേ പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ പാനീയദാനം ദസ്സാമി ഏവാ’’തി സന്നിട്ഠാനം കത്വാ അഞ്ഞാഹി ഉദകഹാരിനീഹി വാരിയമാനാപി ജീവിതേ നിരപേക്ഖാ സീസതോ പാനീയഘടം ഓതാരേത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പരിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകമന്തേ ഠപേത്വാ സഞ്ജാതപീതിസോമനസ്സാ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ പാനീയേന നിമന്തേസി. ഭഗവാ തസ്സാ ചിത്തപ്പസാദം ഓലോകേത്വാ തം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ പാനീയം പരിസ്സാവേത്വാ ഹത്ഥപാദേ ധോവിത്വാ പാനീയം പിവി, ഘടേ ഉദകം പരിക്ഖയം ന ഗച്ഛതി. സാ തം ദിസ്വാ പുന പസന്നചിത്താ ഏകസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ അദാസി, തഥാ അപരസ്സ അപരസ്സാതി സബ്ബേസമ്പി അദാസി, ഉദകം ന ഖീയതേവ. സാ ഹട്ഠതുട്ഠാ യഥാപുണ്ണേന ഘടേന ഗേഹാഭിമുഖീ അഗമാസി. തസ്സാ സാമികോ ബ്രാഹ്മണോ പാനീയസ്സ ദിന്നഭാവം സുത്വാ ‘‘ഇമായ ഗാമവത്തം ഭിന്നം, അഹഞ്ച ഗാരയ്ഹോ കതോ’’തി കോധേന പജ്ജലന്തോ തടതടായമാനോ തം ഭൂമിയം പാതേത്വാ ഹത്ഥേഹി ച പാദേഹി ച പഹരി. സാ തേന ഉപക്കമേന ജീവിതക്ഖയം പത്വാ താവതിംസഭവനേ നിബ്ബതി, വിമാനം ചസ്സാ പഠമനാവാവിമാനേ വുത്തസദിസം ഉപ്പജ്ജി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി ‘‘ഇങ്ഘ മേ ത്വം, ആനന്ദ, ഉദപാനതോ പാനീയം ആഹരാ’’തി. ഥേരോ ‘‘ഇദാനി, ഭന്തേ, ഉദപാനോ ഥൂണേയ്യകേഹി ദൂസിതോ, ന സക്കാ പാനീയം ആഹരിതു’’ന്തി ആഹ. ഭഗവാ ദുതിയമ്പി തതിയമ്പി ആണാപേസി. തതിയവാരേ ഥേരോ ഭഗവതോ പത്തം ആദായ ഉദപാനാഭിമുഖോ അഗമാസി. ഗച്ഛന്തേ ഥേരേ ഉദപാനേ ഉദകം പരിപുണ്ണം ഹുത്വാ ഉത്തരിത്വാ സമന്തതോ സന്ദതി, സബ്ബം തിണഭുസം ഉപലവിത്വാ സയമേവ അപഗച്ഛതി. തേന സന്ദമാനേന സലിലേന ഉപരൂപരി വഡ്ഢന്തേന അഞ്ഞേ ജലാസയേ പൂരേത്വാ തം ഗാമം പരിക്ഖിപന്തേന ഗാമപ്പദേസോ അജ്ഝോത്ഥരീയതി. തം പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ ബ്രാഹ്മണാ അച്ഛരിയബ്ഭുതചിത്തജാതാ ഭഗവന്തം ഖമാപേസും, തങ്ഖണഞ്ഞേവ ഉദകോഘോ അന്തരധായി. തേ ഭഗവതോ ച ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച നിവാസട്ഠാനം സംവിധായ സ്വാതനായ നിമന്തേത്വാ ദുതിയദിവസേ മഹാദാനം സജ്ജേത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന പരിവിസിത്വാ സബ്ബേ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ ഭഗവന്തം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം പയിരുപാസന്താ നിസീദിംസു.

തേന ച സമയേന സാ ദേവതാ അത്തനോ സമ്പത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ തസ്സാ കാരണം ഉപധാരേന്തീ തം ‘‘പാനീയദാന’’ന്തി ഞത്വാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ‘‘ഹന്ദാഹം ഇദാനേവ ഭഗവന്തം വന്ദിസ്സാമി, സമ്മാപടിപന്നേസു കതാനം അപ്പകാനമ്പി കാരാനം ഉളാരഫലതഞ്ച മനുസ്സലോകേ പാകടം കരിസ്സാമീ’’തി ഉസ്സാഹജാതാ അച്ഛരാസഹസ്സപരിവാരാ ഉയ്യാനാദിസഹിതേന വിമാനേന സദ്ധിംയേവ മഹതിയാ ദേവിദ്ധിയാ മഹന്തേന ദേവാനുഭാവേന മഹാജനകായസ്സ പസ്സന്തസ്സേവ ആഗന്ത്വാ വിമാനതോ ഓരുയ്ഹ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ അഭിവാദേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. അഥ നം ഭഗവാ തസ്സാ പരിസായ കമ്മഫലം പച്ചക്ഖതോ വിഭാവേതുകാമോ –

൬൩. ‘‘സുവണ്ണച്ഛദനം നാവം, നാരി ആരുയ്ഹ തിട്ഠസി;

ഓഗാഹസി പോക്ഖരണിം, പദ്മം ഛിന്ദസി പാണിനാ.

൬൪. ‘‘കൂടാഗാരാ നിവേസാ തേ, വിഭത്താ ഭാഗസോ മിതാ;

ദദ്ദല്ലമാനാ ആഭന്തി, സമന്താ ചതുരോ ദിസാ.

൬൫. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൬൬. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ, മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം,

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. –

ചതൂഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി.

൬൭. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, സമ്ബുദ്ധേനേവ പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി. –

സങ്ഗീതികാരാ ആഹംസു.

൬൮. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, പുരിമായ ജാതിയാ മനുസ്സലോകേ;

ദിസ്വാന ഭിക്ഖൂ തസിതേ കിലന്തേ, ഉട്ഠായ പാതും ഉദകം അദാസിം.

൬൯. ‘‘യോ വേ കിലന്താന പിപാസിതാനം, ഉട്ഠായ പാതും ഉദകം ദദാതി;

സീതോദകാ തസ്സ ഭവന്തി നജ്ജോ, പഹൂതമല്യാ ബഹുപുണ്ഡരീകാ.

൭൦. ‘‘തം ആപഗാ അനുപരിയന്തി സബ്ബദാ, സീതോദകാ വാലുകസന്ഥതാ നദീ;

അമ്ബാ ച സാലാ തിലകാ ച ജമ്ബുയോ, ഉദ്ദാലകാ പാടലിയോ ച ഫുല്ലാ.

൭൧. ‘‘തംഭൂമിഭാഗേഹി ഉപേതരൂപം, വിമാനസേട്ഠം ഭുസ സോഭമാനം;

തസ്സീധ കമ്മസ്സ അയം വിപാകോ, ഏതാദിസം പുഞ്ഞകതാ ലഭന്തി.

൭൨. ‘‘കൂടാഗാരാ നിവേസാ മേ, വിഭത്താ ഭാഗസോ മിതാ;

ദദ്ദല്ലമാനാ ആഭന്തി, സമന്താ ചതുരോ ദിസാ.

൭൩. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ, തേന മേ ഇധ മിജ്ഝതി;

തപ്പജ്ജന്തി ച മേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൭൪. ‘‘അക്ഖാമി തേ ബുദ്ധ മഹാനുഭാവ, മനുസ്സഭൂതാ യമകാസി പുഞ്ഞം;

തേനമ്ഹി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതി;

ഏതസ്സ കമ്മസ്സ ഫലം മമേദം, അത്ഥായ ബുദ്ധോ ഉദകം അപായീ’’തി. –

വിസ്സജ്ജനഗാഥായോ.

൬൩. തത്ഥ കിഞ്ചാപി സാ ദേവതാ യദാ ഭഗവാ പുച്ഛി, തദാ തം നാവം ആരുയ്ഹ ന ഠിതാ, ന പോക്ഖരണിം ഓഗാഹതി, നാപി പദുമം ഛിന്ദതി, കമ്മാനുഭാവചോദിതാ പന അഭിണ്ഹം ജലവിഹാരപസുതാ തഥാ കരോതീതി തം കിരിയാവിച്ഛേദം ദസ്സനവസേനേവം വുത്തം. അയഞ്ച അത്ഥോ ന കേവലമിധേവ, അഥ ഖോ ഹേട്ഠിമേസുപി ഏവമേവ ദട്ഠബ്ബോ.

൭൨. കൂടാഗാരാതി സുവണ്ണമയകണ്ണികാബദ്ധഗേഹവന്തോ. നിവേസാതി നിവേസനാനി, കച്ഛരാനീതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘വിഭത്താ ഭാഗസോ മിതാ’’തി. താനി ഹി ചതുസാലഭൂതാനി അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ പടിബിമ്ബഭൂതാനി വിയ പടിവിഭത്തരൂപാനി സമപ്പമാണതായ ഭാഗസോ മിതാനി വിയ ഹോന്തി. ദദ്ദല്ലമാനാതി അതിവിയ വിജ്ജോതമാനാ. ആഭന്തീതി മണിരതനകനകരംസിജാലേഹി ഓഭാസേന്തി.

൭൪. മമാതി ഇദം പുബ്ബാപരാപേക്ഖം, മമ കമ്മസ്സ മമ അത്ഥായാതി അയഞ്ഹേത്ഥ യോജനാ. ഉദകം അപായീതി യദേതം ഉദകദാനം വുത്തം, ഏതസ്സ പുഞ്ഞകമ്മസ്സ ഇദം ഫലം യായം ദിബ്ബസമ്പത്തി, യസ്മാ മമത്ഥായ സദേവകേ ലോകേ അഗ്ഗദക്ഖിണേയ്യോ ബുദ്ധോ ഭഗവാ മയാ ദിന്നം ഉദകം അപായീതി. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഏവം പസന്നമാനസായ ദേവതായ ഭഗവാ സാമുക്കംസികം ധമ്മദേസനം കരോന്തോ സച്ചാനി പകാസേസി. സാ ദേസനാപരിയോസാനേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി, സമ്പത്തപരിസായപി ധമ്മദേസനാ സാത്ഥികാ അഹോസി.

തതിയനാവാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.