൯. ദീപവിമാനവണ്ണനാ

അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാതി ദീപവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ ഉപോസഥദിവസേ സമ്ബഹുലാ ഉപാസകാ ഉപോസഥികാ ഹുത്വാ പുരേഭത്തം യഥാവിഭവം ദാനം ദത്വാ കാലസ്സേവ ഭുഞ്ജിത്വാ സുദ്ധവത്ഥനിവത്ഥാ സുദ്ധുത്തരാസങ്ഗാ ഗന്ധമാലാദിഹത്ഥാ പച്ഛാഭത്തം വിഹാരം ഗന്ത്വാ മനോഭാവനീയേ ഭിക്ഖൂ പയിരുപാസിത്വാ സായന്ഹേ ധമ്മം സുണന്തി. വിഹാരേയേവ വസിതുകാമാനം തേസം ധമ്മം സുണന്താനംയേവ സൂരിയോ അത്ഥങ്ഗതോ, അന്ധകാരോ ജാതോ. തത്ഥേകാ അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ ‘‘ഇദാനി ദീപാലോകം കാതും യുത്ത’’ന്തി ചിന്തേത്വാ അത്തനോ ഗേഹതോ പദീപേയ്യം ആഹരാപേത്വാ പദീപം ഉജ്ജാലേത്വാ ധമ്മാസനസ്സ പുരതോ ഠപേത്വാ ധമ്മം സുണി. സാ തേന പദീപദാനേന അത്തമനാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഹുത്വാ വന്ദിത്വാ അത്തനോ ഗേഹം ഗതാ. സാ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ താവതിംസഭവനേ ജോതിരസവിമാനേ നിബ്ബത്തി. സരീരസോഭാ പനസ്സാ അതിവിയ പഭസ്സരാ അഞ്ഞേ ദേവേ അഭിഭവിത്വാ ദസ ദിസാ ഓഭാസയമാനാ തിട്ഠതി. അഥേകദിവസം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ദേവചാരികം ചരന്തോതി സബ്ബം ഹേട്ഠാ ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ഇധ പന –

൭൫. ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേന, യാ ത്വം തിട്ഠസി ദേവതേ;

ഓഭാസേന്തീ ദിസാ സബ്ബാ, ഓസധീ വിയ താരകാ.

൭൬. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൭൭. ‘‘കേന ത്വം വിമലോഭാസാ, അതിരോചസി ദേവതാ;

കേന തേ സബ്ബഗത്തേഹി, സബ്ബാ ഓഭാസതേ ദിസാ.

൭൮. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ, മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. –

ചതൂഹി ഗാഥാഹി പുച്ഛി.

൭൯. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൮൦. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, പുരിമായ ജാതിയാ മനുസ്സലോകേ;

തമന്ധകാരമ്ഹി തിമീസികായം, പദീപകാലമ്ഹി അദാസി ദീപം.

൮൧. ‘‘യോ അന്ധകാരമ്ഹി തിമീസികായം, പദീപകാലമ്ഹി ദദാതി ദീപം;

ഉപ്പജ്ജതി ജോതിരസം വിമാനം, പഹൂതമല്യം ബഹുപുണ്ഡരീകം.

൮൨. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ, തേന മേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച മേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൮൩. ‘‘തേനാഹം വിമലോഭാസാ, അതിരോചാമി ദേവതാ;

തേന മേ സബ്ബഗത്തേഹി, സബ്ബാ ഓഭാസതേ ദിസാ.

൮൪. ‘‘അക്ഖാമി തേ ഭിക്ഖു മഹാനുഭാവ, മനുസ്സഭൂതാ യമകാസി പുഞ്ഞം;

തേനമ്ഹി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. –

വിസ്സജ്ജേസി.

൭൫. തത്ഥ അഭിക്കന്തേന വണ്ണേനാതി ഏത്ഥ അഭിക്കന്ത-സദ്ദോ ‘‘അഭിക്കന്താ, ഭന്തേ, രത്തി, നിക്ഖന്തോ പഠമോ യാമോ’’തിആദീസു (അ. നി. ൮.൨൦; ഉദാ. ൪൫; ചൂളവ. ൩൮൩) ഖയേ ആഗതോ. ‘‘അയം ഇമേസം ചതുന്നം പുഗ്ഗലാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തിആദീസു (അ. നി. ൪.൧൦൦) സുന്ദരേ. ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൨൫൦; പാരാ. ൧൫) അബ്ഭനുമോദനേ. ‘‘അഭിക്കന്തേന വണ്ണേന, സബ്ബാ ഓഭാസയം ദിസാ’’തിആദീസു (വി. വ. ൮൫൭) അഭിരൂപേ. ഇധാപി അഭിരൂപേ ഏവ ദട്ഠബ്ബോ. തസ്മാ അഭിക്കന്തേനാതി അതികന്തേന അതിമനാപേന, അഭിരൂപേനാതി അത്ഥോ. വണ്ണേനാതി ഛവിവണ്ണേന. ഓഭാസേന്തീ ദിസാ സബ്ബാതി സബ്ബാപി ദസ ദിസാ ജോതേന്തീ ഏകാലോകം കരോന്തീ. കിം വിയാതി ആഹ ‘‘ഓസധീ വിയ താരകാ’’തി. ഉസ്സന്നാ പഭാ ഏതായ ധീയതി, ഓസധീനം വാ അനുബലപ്പദായികാതി കത്വാ ‘‘ഓസധീ’’തി ലദ്ധനാമാ താരകാ യഥാ സമന്തതോ ആലോകം കുരുമാനാ തിട്ഠതി, ഏവമേവ ത്വം സബ്ബാ ദിസാ ഓഭാസയന്തീ തിട്ഠസീതി.

൭൭. സബ്ബഗത്തേഹീതി സബ്ബേഹി സരീരാവയവേഹി, സകലേഹി അങ്ഗപച്ചങ്ഗേഹി ഓഭാസതീതി അധിപ്പായോ, ഹേതുമ്ഹി ചേതം കരണവചനം. സബ്ബാ ഓഭാസതേ ദിസാതി സബ്ബാപി ദസദിസാ വിജ്ജോതതി. ‘‘ഓഭാസരേ’’തിപി പഠന്തി, തേസം സബ്ബാ ദിസാതി ബഹുവചനമേവ ദട്ഠബ്ബം.

൮൧. പദീപകാലമ്ഹീതി പദീപകരണകാലേ, പദീപുജ്ജലനയോഗ്ഗേ അന്ധകാരേതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘യോ അന്ധകാരമ്ഹി തിമീസികായ’’ന്തി, ബഹലേ മഹന്ധകാരേതി അത്ഥോ. ദദാതി ദീപന്തി പദീപം ഉജ്ജാലേന്തോ വാ അനുജ്ജാലേന്തോ വാ പദീപദാനം ദദാതി, പദീപോപകരണാനി ദക്ഖിണേയ്യേ ഉദ്ദിസ്സ പരിച്ചജതി. ഉപപജ്ജതി ജോതിരസം വിമാനന്തി പടിസന്ധിഗ്ഗഹണവസേന ജോതിരസം വിമാനം ഉപഗച്ഛതീതി. സേസം വുത്തനയമേവ.

അഥ യഥാപുച്ഛിതേ അത്ഥേ ദേവതായ കഥിതേ ഥേരോ തമേവ കഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ ദാനാദികഥായ തസ്സാ കല്ലചിത്താദിഭാവം ഞത്വാ സച്ചാനി പകാസേസി, സച്ചപരിയോസാനേ സപരിവാരാ സാ ദേവതാ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. ഥേരോ തതോ ആഗന്ത്വാ തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി, ഭഗവാ തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം സമ്പത്തപരിസായ വിത്ഥാരേന ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ ജാതാ, മഹാജനോ വിസേസതോ ദീപദാനേ സക്കച്ചകാരീ അഹോസീതി.

ദീപവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.