൬. പഠമനാവാവിമാനവണ്ണനാ

സുവണ്ണച്ഛദനം നാവന്തി നാവാവിമാനം. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ സോളസമത്താ ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമകാവാസേ വസിത്വാ വുത്ഥവസ്സാ ‘‘ഭഗവന്തം പസ്സിസ്സാമ, ധമ്മഞ്ച സുണിസ്സാമാ’’തി സാവത്ഥിം ഉദ്ദിസ്സ ഗിമ്ഹസമയേ അദ്ധാനമഗ്ഗം പടിപന്നാ, അന്തരാമഗ്ഗേ ച നിരുദകോ കന്താരോ, തേ ച തത്ഥ ഘമ്മാഭിതത്താ കിലന്താ തസിതാ പാനീയം അലഭമാനാ അഞ്ഞതരസ്സ ഗാമസ്സ അവിദൂരേന ഗച്ഛന്തി. തത്ഥ അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ ഉദകഭാജനം ഗഹേത്വാ ഉദകത്ഥായ ഉദപാനാഭിമുഖീ ഗച്ഛതി. അഥ തേ ഭിക്ഖൂ തം ദിസ്വാ ‘‘യത്ഥായം ഇത്ഥീ ഗച്ഛതി, തത്ഥ ഗതേ പാനീയം ലദ്ധും സക്കാ’’തി പിപാസാപരേതാ തംദിസാഭിമുഖാ ഗന്ത്വാ ഉദപാനം ദിസ്വാ തസ്സാ അവിദൂരേ അട്ഠംസു. സാ ഇത്ഥീ തതോ ഉദകം ഗഹേത്വാ നിവത്തിതുകാമാ തേ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ ‘‘ഇമേ അയ്യാ ഉദകേന അത്ഥികാ പിപാസിതാ’’തി ഞത്വാ ഗരുചിത്തീകാരം ഉപട്ഠപേത്വാ ഉദകേന നിമന്തേസി. തേ പത്തഥവികതോ പരിസ്സാവനം നീഹരിത്വാ പരിസ്സാവേത്വാ യാവദത്ഥം പാനീയം പിവിത്വാ ഹത്ഥപാദേ സീതലേ കത്വാ തസ്സാ ഇത്ഥിയാ പാനീയദാനേ അനുമോദനം വത്വാ അഗമംസു.

സാ തം പുഞ്ഞം ഹദയേ ഠപേത്വാ അന്തരന്തരാ അനുസ്സരന്തീ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തി. തസ്സാ പുഞ്ഞാനുഭാവേന കപ്പരുക്ഖോപസോഭിതം മഹന്തം വിമാനം ഉപ്പജ്ജി. തം വിമാനം പരിക്ഖിപിത്വാ മുത്തജാലരജതവിഭൂസിതാ വിയ സികതാവകിണ്ണപണ്ഡരപുലിനതടാ മണിക്ഖന്ധനിമ്മലസലിലവാഹിനീ സരിതാ. തസ്സാ ഉഭോസു തീരേസു ഉയ്യാനവിമാനദ്വാരേ ച മഹതീ പോക്ഖരണീ പഞ്ചവണ്ണപദുമസണ്ഡമണ്ഡിതാ സഹ സുവണ്ണനാവായ നിബ്ബത്തി. സാ തത്ഥ ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവന്തീ നാവായ കീളന്തീ ലളന്തീ വിചരതി. അഥേകദിവസം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ദേവചാരികം ചരന്തോ തം ദേവധീതരം നാവായ കീളന്തിം ദിസ്വാ തായ കതപുഞ്ഞകമ്മം പുച്ഛന്തോ –

൪൩. ‘‘സുവണ്ണച്ഛദനം നാവം, നാരി ആരുയ്ഹ തിട്ഠസി;

ഓഗാഹസി പോക്ഖരണിം, പദ്മം ഛിന്ദസി പാണിനാ.

൪൪. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൪൫. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ,

മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ,

വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. – ആഹ;

തതോ ഥേരേന പുട്ഠായ ദേവതായ വിസ്സജ്ജിതാകാരം ദസ്സേതും സങ്ഗീതികാരേഹി –

൪൬. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫല’’ന്തി. –

അയം ഗാഥാ വുത്താ.

൪൭. ‘‘അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, പുരിമായ ജാതിയാ മനുസ്സലോകേ;

ദിസ്വാന ഭിക്ഖൂ തസിതേ കിലന്തേ, ഉട്ഠായ പാതും ഉദകം അദാസിം.

൪൮. ‘‘യോ വേ കിലന്താന പിപാസിതാനം, ഉട്ഠായ പാതും ഉദകം ദദാതി;

സീതോദകാ തസ്സ ഭവന്തി നജ്ജോ, പഹൂതമല്യാ ബഹുപുണ്ഡരീകാ.

൪൯. ‘‘തം ആപഗാ അനുപരിയന്തി സബ്ബദാ, സീതോദകാ വാലുകസന്ഥതാ നദീ;

അമ്ബാ ച സാലാ തിലകാ ച ജമ്ബുയോ, ഉദ്ദാലകാ പാടലിയോ ച ഫുല്ലാ.

൫൦. ‘‘തംഭൂമിഭാഗേഹി ഉപേതരൂപം, വിമാനസേട്ഠം ഭുസ സോഭമാനം;

തസ്സീധ കമ്മസ്സ അയം വിപാകോ, ഏതാദിസം പുഞ്ഞകതാ ലഭന്തി.

൫൧. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ, തേന മേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച മേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൫൨. ‘‘അക്ഖാമി തേ ഭിക്ഖു മഹാനുഭാവ, മനുസ്സഭൂതാ യമകാസി പുഞ്ഞം;

തേനമ്ഹി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി. –

അയം ദേവതായ വിസ്സജ്ജിതാകാരോ.

൪൩. തത്ഥ സുവണ്ണച്ഛദനന്തി വിചിത്തഭിത്തിവിരചനേഹി രത്തസുവണ്ണമയേഹി ഉഭോഹി പസ്സേഹി പടിച്ഛാദിതബ്ഭന്തരതായ ചേവ നാനാരതനസമുജ്ജലിതേന കനകമയാലങ്കാരേന ഉപരി ഛാദിതതായ ച സുവണ്ണച്ഛദനം. നാവന്തി പോതം. സോ ഹി ഓരതോ പാരം പവതി ഗച്ഛതീതി പോതോ, സത്തേ നേതീതി നാവാതി ച വുച്ചതി. നാരീതി തസ്സാ ദേവധീതായ ആലപനം. നരതി നേതീതി നരോ, പുരിസോ. യഥാ ഹി പഠമപകതിഭൂതോ സത്തോ ഇതരായ പകതിയാ സേട്ഠത്ഥേന പുരി സേതീതി ‘‘പുരിസോ’’തി വുച്ചതി, ഏവം നയനട്ഠേന ‘‘നരോ’’തി. പുത്തഭാതുഭൂതോപി ഹി പുഗ്ഗലോ മാതുജേട്ഠഭഗിനീനം പിതുട്ഠാനേ തിട്ഠതി, പഗേവ ഭത്തുഭൂതോ. നരസ്സ ഏസാതി നാരീ, അയഞ്ച സമഞ്ഞാ മനുസ്സിത്ഥീസു പവത്താ രുള്ഹിവസേന ഇതരാസുപി തഥാ വുച്ചതി. ഓഗാഹസി പോക്ഖരണിന്തി സതിപി രത്തുപ്പലനീലുപ്പലാദികേ ബഹുവിധേ രതനമയേ ജലജകുസുമേ പോക്ഖരസങ്ഖാതാനം ദിബ്ബപദുമാനം തത്ഥ യേഭുയ്യേന അത്ഥിതായ ‘‘പോക്ഖരണീ’’തി ലദ്ധനാമം ദിബ്ബസരം ജലവിഹാരരതിയാ അനുപവിസസി. പദ്മം ഛിന്ദസി പാണിനാതി രജതമയനാളം പദുമരാഗരതനമയപത്തസങ്ഘാതം കനകമയകണ്ണികാകിഞ്ജക്ഖകേസരം ദിബ്ബകമലം ലീലാരവിന്ദം കത്തുകാമതായ തവ ഹത്ഥേന ഭഞ്ജസി.

൪൭. തസിതേതി പിപാസിതേ. കിലന്തേതി തായ പിപാസായ അദ്ധാനപരിസ്സമേന ച കിലന്തകായേ. ഉട്ഠായാതി ഉട്ഠാനവീരിയം കത്വാ, ആലസിയം അനാപജ്ജിത്വാതി അത്ഥോ.

൪൮. യോ വേതിആദിനാ യഥാ അഹം, ഏവം അഞ്ഞേപി ആയതനഗതേന ഉദകദാനപുഞ്ഞേന ഏതാദിസം ഫലം പടിലഭന്തീതി ദിട്ഠേന അദിട്ഠസ്സ അനുമാനവിധിം ദസ്സേന്തീ ഥേരേന പുട്ഠമത്ഥം സാധാരണതോ വിസ്സജ്ജേതി. തത്ഥ തസ്സാതി തന്തി ച യഥാവുത്തപുഞ്ഞകാരിനം പച്ചാമസതി.

൪൯. അനുപരിയന്തീതി അനുരൂപവസേന പരിക്ഖിപന്തി. തസ്സ വസനട്ഠാനപരിക്ഖിപനേന സോപി പരിക്ഖിത്തോ നാമ ഹോതി. തിലകാതി ബന്ധുജീവകപുപ്ഫസദിസപുപ്ഫാ ഏകാ രുക്ഖജാതി. ഉദ്ദാലകാതി വാതഘാതകാ, യേ ‘‘രാജരുക്ഖാ’’തിപി വുച്ചന്തി.

൫൦. തംഭൂമിഭാഗേഹീതി താദിസേഹി ഭൂമിഭാഗേഹി, യഥാവുത്തപോക്ഖരണീനദീഉയ്യാനവന്തേഹി ഭൂമിപദേസേഹീതി അത്ഥോ. ഉപേതരൂപന്തി പാസംസിയഭാവേന ഉപേതം, തേസം പോക്ഖരണീആദീനം വസേന രമണീയസന്നിവേസന്തി വുത്തം ഹോതി. ഭുസ സോഭമാനന്തി ഭുസം അതിവിയ വിരോചമാനം വിമാനസേട്ഠം ലഭന്തീതി യോജനാ. സേസം വുത്തനയമേവാതി.

പഠമനാവാവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.