൩. തതിയപീഠവിമാനവണ്ണനാ

പീഠം തേ സോവണ്ണമയന്തി തതിയപീഠവിമാനം. തസ്സ വത്ഥു രാജഗഹേ സമുട്ഠിതം. അഞ്ഞതരോ കിര ഖീണാസവത്ഥേരോ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ ഭത്തം ഗഹേത്വാ ഉപകട്ഠേ കാലേ ഭത്തകിച്ചം കാതുകാമോ ഏകം വിവടദ്വാരഗേഹം ഉപസങ്കമി. തസ്മിം പന ഗേഹേ ഗേഹസാമിനീ ഇത്ഥീ സദ്ധാ പസന്നാ ഥേരസ്സ ആകാരം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘ഏഥ, ഭന്തേ, ഇധ നിസീദിത്വാ ഭത്തകിച്ചം കരോഥാ’’തി അത്തനോ ഭദ്ദപീഠം പഞ്ഞാപേത്വാ ഉപരി പീതവത്ഥം അത്ഥരിത്വാ നിരപേക്ഖപരിച്ചാഗവസേന അദാസി, ‘‘ഇദം മേ പുഞ്ഞം ആയതിം സോവണ്ണപീഠപടിലാഭായ ഹോതൂ’’തി പത്ഥനഞ്ച പട്ഠപേസി. അഥ ഥേരേ തത്ഥ നിസീദിത്വാ ഭത്തകിച്ചം കത്വാ പത്തം ധോവിത്വാ ഉട്ഠായ ഗച്ഛന്തേ ‘‘ഭന്തേ, ഇദമാസനം തുമ്ഹാകംയേവ പരിച്ചത്തം, മയ്ഹം അനുഗ്ഗഹത്ഥം പരിഭുഞ്ജഥാ’’തി ആഹ. ഥേരോ തസ്സാ അനുകമ്പായ തം പീഠം സമ്പടിച്ഛിത്വാ സങ്ഘസ്സ ദാപേസി. സാ അപരേന സമയേന അഞ്ഞതരേന രോഗേന ഫുട്ഠാ കാലം കത്വാ താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തീതിആദി സബ്ബം പഠമവിമാനവണ്ണനായം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. തേന വുത്തം –

൧൫. ‘‘പീഠം തേ സോവണ്ണമയം ഉളാരം, മനോജവം ഗച്ഛതി യേനകാമം;

അലങ്കതേ മല്യധരേ സുവത്ഥേ,ഓഭാസസി വിജ്ജുരിവബ്ഭകൂടം.

൧൬. ‘‘കേന തേതാദിസോ വണ്ണോ, കേന തേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തി ച തേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൧൭. ‘‘പുച്ഛാമി തം ദേവി മഹാനുഭാവേ, മനുസ്സഭൂതാ കിമകാസി പുഞ്ഞം;

കേനാസി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച തേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൧൮. ‘‘സാ ദേവതാ അത്തമനാ, മോഗ്ഗല്ലാനേന പുച്ഛിതാ;

പഞ്ഹം പുട്ഠാ വിയാകാസി, യസ്സ കമ്മസ്സിദം ഫലം’’.

൧൯. ‘‘അപ്പസ്സ കമ്മസ്സ ഫലം മമേദം, യേനമ്ഹി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ;

അഹം മനുസ്സേസു മനുസ്സഭൂതാ, പുരിമായ ജാതിയാ മനുസ്സലോകേ.

൨൦. ‘‘അദ്ദസം വിരജം ഭിക്ഖും, വിപ്പസന്നമനാവിലം;

തസ്സ അദാസഹം പീഠം, പസന്നാ സേഹി പാണിഭി.

൨൧. ‘‘തേന മേതാദിസോ വണ്ണോ, തേന മേ ഇധ മിജ്ഝതി;

ഉപ്പജ്ജന്തീ ച മേ ഭോഗാ, യേ കേചി മനസോ പിയാ.

൨൨. ‘‘അക്ഖാമി തേ ഭിക്ഖു മഹാനുഭാവ, മനുസ്സഭൂതാ യമകാസി പുഞ്ഞം;

തേനമ്ഹി ഏവം ജലിതാനുഭാവാ, വണ്ണോ ച മേ സബ്ബദിസാ പഭാസതീ’’തി.

൧൯. യഞ്ച പന പഞ്ചമഗാഥായം പുരിമായ ജാതിയാ മനുസ്സലോകേതിആദി, ഏത്ഥ ജാതി-സദ്ദോ അത്ഥേവ സങ്ഖതലക്ഖണേ ‘‘ജാതി ദ്വീഹി ഖന്ധേഹി സങ്ഗഹിതാ’’തിആദീസു (ധാതു. ൭൧). അത്ഥി നികായേ ‘‘നിഗണ്ഠാ നാമ സമണജാതീ’’തിആദീസു (അ. നി. ൩.൭൧). അത്ഥി പടിസന്ധിയം ‘‘യം മാതുകുച്ഛിസ്മിം പഠമം ചിത്തം ഉപ്പന്നം, പഠമം വിഞ്ഞാണം പാതുഭൂതം, തദുപാദായ സാവസ്സ ജാതീ’’തിആദീസു (മഹാവ. ൧൨൪). അത്ഥി കുലേ ‘‘അക്ഖിത്തോ അനുപകുട്ഠോ ജാതിവാദേനാ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൩൦൩). അത്ഥി പസുതിയം ‘‘സമ്പതിജാതോ, ആനന്ദ, ബോധിസത്തോ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൨.൩൧; മ. നി. ൩.൨൦൭). അത്ഥി ഭവേ ‘‘ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൨൪൪; മ. നി. ൧.൫൩). ഇധാപി ഭവേ ഏവ ദട്ഠബ്ബോ. തസ്മാ പുരിമായ ജാതിയാ പുരിമസ്മിം ഭവേ അനന്തരാതീതേ പുരിമേ അത്തഭാവേതി അത്ഥോ. ഭുമ്മത്ഥേ ഹിദം കരണവചനം. മനുസ്സലോകേതി മനുസ്സലോകഭവേ, രാജഗഹം സന്ധായ വദതി. ഓകാസലോകോ ഹി ഇധ അധിപ്പേതോ, സത്തലോകോ പന ‘‘മനുസ്സേസൂ’’തി ഇമിനാ വുത്തോയേവ.

൨൦. അദ്ദസന്തി അദ്ദക്ഖിം. വിരജന്തി വിഗതരാഗാദിരജത്താ വിരജം. ഭിക്ഖുന്തി ഭിന്നകിലേസത്താ ഭിക്ഖും, സബ്ബസോ കിലേസകാലുസ്സിയാഭാവേന വിപ്പസന്നചിത്തതായ വിപ്പസന്നം, അനാവിലസങ്കപ്പതായ അനാവിലം. പുരിമം പുരിമഞ്ചേത്ഥ പദം പച്ഛിമസ്സ പച്ഛിമസ്സ കാരണവചനം, വിഗതരാഗാദിരജത്താ ഭിന്നകിലേസതായ ഭിക്ഖും, ഭിന്നകിലേസത്താ കിലേസകാലുസ്സിയാഭാവേന വിപ്പസന്നം, വിപ്പസന്നമനത്താ അനാവിലന്തി. പച്ഛിമം പച്ഛിമം വാ പദം പുരിമസ്സ പുരിമസ്സ കാരണവചനം, വിരജം ഭിക്ഖുഗുണയോഗതോ. ഭിന്നകിലേസോ ഹി ഭിക്ഖു. ഭിക്ഖും വിപ്പസന്നഭാവതോ. കിലേസകാലുസ്സിയാഭാവേന വിപ്പസന്നമാനസോ ഹി ഭിക്ഖു. വിപ്പസന്നം അനാവിലസങ്കപ്പഭാവതോതി. രാഗരജാഭാവേന വാ ‘‘വിരജ’’ന്തി വുത്തം, ദോസകാലുസ്സിയാഭാവേന ‘‘വിപ്പസന്ന’’ന്തി, മോഹബ്യാകുലാഭാവേന ‘‘അനാവില’’ന്തി. ഏവംഭൂതോ പരമത്ഥതോ ഭിക്ഖു നാമ ഹോതീതി ‘‘ഭിക്ഖു’’ന്തി വുത്തം. അദാസഹന്തി അദാസിം അഹം. പീഠന്തി തദാ മമ സന്തികേ വിജ്ജമാനം ഭദ്ദപീഠം. പസന്നാതി കമ്മഫലസദ്ധായ രതനത്തയസദ്ധായ ച പസന്നചിത്താ. സേഹി പാണിഭീതി അഞ്ഞം അനാണാപേത്വാ അത്തനോ ഹത്ഥേഹി ഉപനീയ പീഠം പഞ്ഞാപേത്വാ അദാസിന്തി അത്ഥോ.

ഏത്ഥ ച ‘‘വിരജം ഭിക്ഖും വിപ്പസന്നമനാവില’’ന്തി ഇമിനാ ഖേത്തസമ്പത്തിം ദസ്സേതി, ‘‘പസന്നാ’’തി ഇമിനാ ചിത്തസമ്പത്തിം, ‘‘സേഹി പാണിഭീ’’തി ഇമിനാ പയോഗസമ്പത്തിം. തഥാ ‘‘പസന്നാ’’തി ഇമിനാ സക്കച്ചദാനം അനുപഹച്ചദാനന്തി ച ഇമേ ദ്വേ ദാനഗുണാ ദസ്സിതാ, ‘‘സേഹി പാണിഭീ’’തി ഇമിനാ സഹത്ഥേന ദാനം അനുപവിദ്ധദാനന്തി ഇമേ ദ്വേ ദാനഗുണാ ദസ്സിതാ, പീതവത്ഥസ്സ അത്ഥരണേന നിസീദനകാലഞ്ഞുതായ ചിത്തിം കത്വാ ദാനം കാലേന ദാനന്തി ഇമേ ദ്വേ ദാനഗുണാ ദസ്സിതാതി വേദിതബ്ബാ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ.

തതിയപീഠവിമാനവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.